1. توجه به فرهنگ سازمانی و جو سازمانی.

۲-۲-۸ اصول موضوعه در خاستگاه انسان:

1. 1. حمایت رشد شایسته ی افراد در سازمان و محور بودن انسان؛

1. 1. اصل برابری و نابرابری؛ یعنی حقوق انسان‌ها در سازمان یکسان است ولی توانایی کارکرد انسان‌ها در سازمان یکسان نیست.

1. 1. انسان اونگی است درنگ ناپذیر و وظیفه مدیران اسلامی این است که پیوسته اونگ انسانیت را به سوی کمال تعالی هدایت کنند؛

1. 1. 1. انسان ازاد ‌و مسئول است و ارزش اعمال او در گرو اعمال ارادی و اختیاری اوست. ‌بنابرین‏، مدیران اسلامی باید به افراد اختیار و متناسب با ان مسئولیت بدهند؛

   

1. 1. انسان فطرتا خداجوست و می‌خواهد به کمال و فعلیتی برسد. ‌بنابرین‏ مدیران اسلامی باید در سازمان فرصت و امکاناتی فراهم سازند که انسان‌ها از یاد خدا غافل نمانند و در جهت کمال گام بر دارند؛

1. 1. خداوند انسان‌ها را متفاوت افریده است؛ ‌بنابرین‏ مدیران اسلامی باید متناسب توانایی افراد کارها را تقسیم کنند و بیش از قدرت وتوانایی افراد از انان انتظار نداشته باشند؛

1. 1. انسان دارای ابعاد وجودی مختلفی است که مدیران باید تمام این ابعاد را در نظر گیرند و فرصت و امکان رشد برای ان فراهم کنند؛

1. برای رضای الهی باید رضایت انسان‌ها تامین شود.

۲-۲-۹ اصول متعارفه در مدیریت اسلامی:

1. 1. اصل برقرای و ایجاد نظم در سازمان؛

1. 1. اصل جامعیت و نگرش سیستمی مدیر نسبت به کلیه جریان‌های سازمانی؛

1. 1. اصل قاطعیت و صراحت مدیر؛

1. 1. اصل کاربرد و اجرای تشویق و تنبیه معقول و منطقی؛

1. 1. اصل اینده نگری برای برنامه ریزی صحیح و مناسب؛

1. 1. اصل پیوستگی ارزشیابی با مدیریت. ‌بنابرین‏ اصل، اغاز، انجام و جریان‌های سازمان باید تحت نظارت و کنترل و ارزشیابی مدیر باشد؛

1. 1. مدیران باید دارای روحیه ی اعتماد به نفس و اراده ی قوی باشند؛

1. 1. مدیران باید محیطی اسلامی سالم و مناسب در سازمان ایجاد کنند؛

1. 1. مدیران باید الگو و اسوه ی رفتار حسنه در سازمان باشند؛

1. به فرموده امام رضا (ع)، مدیران باید دارای سه نشان باشند: اول: نشان از خدا و آن راز داری است دوم: نشان از پیغمبر و آن خوش خلقی وحلم است؛ سوم: نشان از امام و آن صبوری، شکوری و رضایت خاطر است(نوری علویجه، ۱۳۹۰، ۷۰ تا ۷۴).

۲-۲-۱۰ تعریف نظارت و کنترل در مدیریت اسلامی:

بررسی دقیق فرایندها و فعالیت‌هایی که ضمن عملیات پیش‌بینی شده با عملیات انجام شده مقایسه می شود، و این مقایسه به جهت دست یابی به اهداف اسلامی صورت می‌گیرد که در صورت بروز اختلاف به رفع و اصلاح آن ها اقدام می شود.

۲-۲-۱۱ اهمیت نظارت وکنترل از دیدگاه اسلام:

در اسلام و قران ایات زیادی جهت اهمیت جلوه دادن امر نظارت و کنترل بیان شده است، ایاتی جهت تقوای الهی، امر به معروف و نهی از منکر، حسابرسی دقیق اعمال افراد بیان شده است.«اِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلَیکُم رَقِیبًا^[۹]»همانا خداوند سبحان مراقب و ناظر اعمال شما است.

و در قران نیز ایاتی شریف جهت اهمیت نظارت و کنترل بیان شده است:

وَ کَذلِکَ جَعَلناکُم اُمَهٌ وَسَطًا لِتََکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاس…(بقره ۱۴۳).

خداوند خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه واله می فرماید: و بدین سان شمارا امتی میانه رو قراردادیم تا ناظر بر اعمال مردم باشید.

علی (ع) به یکی از والیان چنین می فرمایند:

« اِرفَع اِلیَ حَسابَک وَ اعلَم انّ حسابَ الله اَعظَمُ مِن حِسابِ الناس»(بحارالانوار، ج ۷، ص ۷۲).

حساب کارهایت را برای من بفرست و بدان هر اینه حساب خدا بالاتر و مهمتر از حساب انسان‌ها است.

در اهمیت نظارت وکنترل لازم است که این نکته بیان شود، هرچند وقتی وظایف مدیریت به صورتی ترتیبی بیان شود ابتدا برنامه ریزی (طرح ریزی) گفته می شود و در انتهای وظایف، نظارت و کنترل بیان می شود همین نکته که نظارت و کنترل در پایان و سرانجام وظایف مدیریت به عنوان گلوگاه می اید نشان دهنده ی اهمیت ان است(افجه ای ،۱۳۷۳،ص ۱۹۱-۱۹۲).

در نظام اسلامی هدف از بیان نظارت و کنترل و اهمیت دادن به ان، این است که امکانات مادی و معنوی در جهت رسیدن به خدا و خارج نشدن از مسیر تقوای الهی است.

در احادیث شریفه نیز نظارت و کنترل بسیار مهم قلمداد شده است. و اشاره عمیقی به نظام خود کنترلی دارد. امام موسی کاظم فرموده اند: «لیَس مِنّامَن لَم یُهاسب نفسَهُ فی کلِ یَومٍ، فَان یَحمِلَ خیراً استَزاد اللّه مِنهُ وَ حمداللّه عَلَیه، و اِن عَمِلَ شراً اِستغَفَراللّهَ منُه وتابَ اَلیه». “و اگر کار زشتی را مرتکب شده است از خداوند امرزش ان را خواهد و توبه نماید”.

حضرت علی (ع) در اهمیت نظارت و کنترل در مدیریت اسلامی می فرمایند:

بازرسی در سازمان باعث حفظ بیت المال و از حیف و میل شدن ان جلوگیری می کند، بازرسی باعث می شود کارگزاران با ارباب رجوع بخوبی رفتار نمایند به خصوص اگر بازرسی به صورت مخفی و سری انجام شود، چون ‌کارگزاران بازرسان را نمی شناسند یا تفکر اینکه ممکن است ارباب رجوعی بازرس باشد، در انجام کار آن ها کوشش لازم را مبذول خواهند نمود. وجود بازرسان در سازمان باعث می شود تا کارگزاران از انجام کارهای خلاف و نادرست در سازمان دوری می‌کنند(قوچانی،۱۳۷۴،ص ۹۳).

۲-۲-۱۲ ویژگی های نظارت و کنترل مؤثر از دیدگاه قرآن کریم:

1. نظارت دقیق بر امور حیاتی و مهم؛

• « … فَاذهَبا بآیاتِنا انا مَعَکُم مُستَمِعونَ(۱۵) فَاتِیافِرعَونَ …»(سوره شعرا، آیه ۱۶).

خداوند فرمودند: تو و هارون همراه با معجزات ما حرکت کنید و به سراغ فرعون بروید که ما با شما هستیم و به گفتگوهای شما شنونده و اگاهیم. پس آن ها به سوی فرعون رفتند.

1. نظارت همه جانبه و دقیق و کارامد؛

• « اِذ یَتَلَقَّی المُتَلقِّیانِ عَنِ الیَمینِ وَ عَنِ الشِّمالِ قعیدُ »(سوره ق، آیه ۱۷).

دو فرشته بر دوش چپ و راست انسان قرار دارند که اعمال او را ثبت می‌کنند.

1. ضرورت نظارت و کنترل برعملکرد کارکنان؛

• « وَ کَذلِکَ جَعَلناکُم اُمَّهً وَسطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی الناسِ …»(سوره بقره، آیه ۱۴۳).

خداوند خطاب به پیامبر (ص) می فرماید: و بدین سان شما را امتی میانه رو قرار دادیم تا ناظر بر اعمال مردم باشید.

1. ‌پاسخ‌گویی‌ مدیر و زیردست در قبال عملکرد خود؛

• « فَلَنَسئَلَنَّ الَّذینَ ارسِلَ الَیهِم وَ لَنَسئَلَنَّ المُرسَلینَ »(سوره اعراف، آیه ۶).

قطعا هم از مردم و هم از پیامبران دربارهء انچه انجام داده‌اند باز خواست خواهد شد.

1. ضرورت وجود بازرسان مخفی و بازدیدهای سر زده؛

• • ترس از اشتباهات

• • انتظار کسب موفقیت سریع

• • عادت پنهان کاری

• • توقف در اولین فکر

• گرایش به پاداش­های بیرونی مثل پول و مقام

۲- عوامل بیرونی:

• • فرهنگ سلسله مراتبی

• • رسمیت پیچیدگی و اندازه بزرگ سازمان

• • به تمخسر گرفتن ایده­های غیرمعمول و عجیب

• • • فشار برای انجام کار توسط رؤسا

  

• • عدم وجود آزادی روانی و ذهنی در سازمان

• • عدم پذیرش فرد خلاق توسط همکاران و مدیران

• • ارزیابی افراد بر مبنای انتظارات

• • قوانین و مقررات دست­وپاگیر

• • ارتباطات کانالیزه شده و محدود سازمانی

• • ساختار بوروکراتیک

• • ارزیابی نادرست از عملکرد

• • سبک رهبری آمرانه (دیکتاتوری)

• • نگرش منفی نسبت به توانایی­ ها و رقابت­های زیردستان

• • تشویق اطاعت کورکورانه به جای ترغیب خلاقیت

• • ضرر و زیان محسوب نمودن هزینه­ های ناشی از خلاقیت

• • مشکلات جسمی مثل کری و کوری

• مشکلات روانی

فصل سوم:

روش پژوهش

مقدمه

اگر پژوهش روشی برای حل مسأله یا مشکل باشد ‌بنابرین‏ باید شیوۀ مناسبی اتخاذ گردد تا پاسخ لازم به پرسش­های پژوهش دقیق، سریع و آسان به دست آیند. به عبارت دیگر روش پژوهش نقشه و راه رسیدن به هدف است. بسیاری ‌از پژوهش­هایی که در قلمرو دانشگاهی انجام ‌می‌گیرد از نوع علمی، بنیادی، کاربردی و اکتشافی است. در هر کدام از رشته‌های دانشگاهی بر حسب ماهیت موضوعات یکی از روش­های مذکور مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. ‌بنابرین‏ با توجه به موضوع، این پژوهش از نوع اکتشافی است که با بهره گرفتن از روش پژوهش توصیفی و می‌دانی انجام گرفته است.

روش پژوهش

به طور کلی روش­های تحقیق در علوم رفتاری را می‌توان با توجه به دو ملاک زیر تقسیم بندی نمود :

الف: هدف تحقیق ب: نحوه گردآوری داده ها

الف: تحقیقات علمی بر حسب هدف تحقیق به سه دسته تقسیم می‌شود:

• بنیادی

• کاربردی

• توسعه‌ای

۱- تحقیق بنیادی: هدف اساسی این نوع تحقیقات آزمون نظریه ها، تبیین روابط بین پدیده‌ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی، نظریه ها را بررسی کرده، آن ها را تأیید، تعدیل یا رد می‌کند. با تبیین روابط میان پدیده‌ها، تحقیق بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی می‌پردازد. این نوع تحقیقات، نتیجه گرا بوده و در رابطه با نیازهای تصمیم‌‌گیری انجام نمی‌شود.

۲- تحقیق کاربردی: هدف تحقیقات کاربردی، توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. به عبارت دیگر تحقیقات کاربردی به سمت کاربرد علمی دانش هدایت می‌شوند.

۳- تحقیق توسعه‌ای: فرآیندی است که به منظور تدوین و تشخیص مناسب بودن یک فرآورده انجام می‌شود. هدف اساسی این نوع تحقیقات تدوین یا تهیه برنامه ها، طرح‌ها و امثال آن است. به طوری که ابتدا موقعیت نامعین خاصی مشخص شده و بر اساس یافته های پژوهشی، طرح یا برنامه ویژه آن تدوین و تولید می‌شود.

ب) دسته بندی تحقیقات بر حسب روش گردآوری داده ­ها:

تحقیقات علمی بر این اساس را می‌توان به دو دسته‌ تقسیم کرد:

• تحقیق توصیفی(غیر آزمایشی)

• تحقیق آزمایشی

۱-تحقیق توصیفی: شامل مجموعه روش­هایی است که هدف آن ها توصیف کردن شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند صرفاً برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم‌گیری باشد.

۲-تحقیق آزمایشی: به منظور برقراری رابطه علت – معلولی میان دو یا چند متغیر از طرح‌های آزمایشی استفاده می‌شود.

با توجه به مطالب گفته شده، تحقیق حاضر از ‌نظر هدف کاربردی، از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی است. تحقیق کاربردی است زیرا نتایج آن برای ‌گروه‌های مختلف برنامه‌ریزان و مدیران قابل استفاده است. توصیفی است چون امکان دستکاری متغیرها و مؤلفه‌های آن ها وجود ندارد، به ناچار از طریق همبستگی داده هایی که در گذشته اتفاق افتاده به بررسی پرداخته خواهد شد، لذا تحقیق از نوع گذشته‌نگر است.

جامعه آماری

جامعه آماری عبارت است از مجموعه‌ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند (سرمد و همکاران، ۱۳۸۰ : ۱۷۷). جامعه آماری به کل گروه افراد، وقایع یا چیزهایی اشاره دارد که محقق می‌خواهد به تحقیق درباره‌ آن ها بپردازد (سکاران، ۱۳۸۲، ص۲۹۴).

جامعه آماری پژوهش شامل همه کارکنان شاغل به خدمت در اداره کل آموزش و پرورش استان قم است؛ تعداد این افراد بر اساس اطلاعات پرسنلی از بالاترین سطح مدیریت (مدیرکل)و(معاونین) تا پایین ترین رده ­های سازمانی که کارمندان عادی مانند نگهبان و سرایدار و. .. را در برمی­گرفت بالغ بر۲۹۰ نفر است. این جامعه به طور کلی به سطوح مختلف سازمانی مانند یک نفر مدیر کل، ۵نفر معاون، کارشناسان مسئول دوایر، رؤسای ادارات، کارکنان ادارات و مسئولین دفاتر، نگهبان، آبدارچی، باغبان، تلفنچی و سرایدار تقسیم ­بندی ‌شده‌اند.

گروه نمونه

با توجه به اینکه واریانس جامعه یا درصد مورد نیاز در اختیار نبود از جدول آماده کرجسی و مورگان برای برآورد حجم نمونه استفاده شد(این جدول حداکثر تعداد نمونه را می­دهد).گردآوری داده ­ها با بهره گرفتن از روش سرشماری است که در آن سعی شده است گروهی از کارکنان مشغول به خدمت در اداره کل آموزش و پرورش استان قم به عنوان منبع جمع‌ آوری داده ­ها مورد استفاده قرارگیرند. از آنجا که تعداد افراد جامعه مورد نظر تقریباً ۲۹۰ نفر بوده، ‌بنابرین‏ برای جامعۀ۲۹۰ نفری ۱۶۵ نمونه لازم بود که از ۱۶۵ پرسشنامه توزیع شده ۱۶۳ عدد از آن ها تکمیل گردید.

روش و ابزار گردآوری اطلاعات

الف ـ گردآوری اطلاعات از طریق مدارک، کتاب­ها، مقالات و رساله­ها در زمینه ادبیات خلاقیت و پیشینۀ پژوهش با مراجعه به کتابخانه­ ها و مراکز علمی انجام شد که عمدتاًً از روش کتابخانه ­ای استفاده شده است. سپس اطلاعات گردآوری شده طبقه ­بندی، تلخیص و تنظیم شده و آنگاه موانع خلاقیت فردی در قالب عبارات مطرح ‌شده‌اند.

ب ـ استفاده از پرسشنامه: جهت رد فرضیه ­های پژوهش و جمع‌ آوری داده ­های لازم از پرسشنامه ای که شامل۳ بخش است استفاده شده است. چون هدف پژوهش بررسی موانع خلاقیت فردی است، ‌بنابرین‏ ابتدا باید میزان خلاقیت افراد محاسبه شود. این کار با بهره گرفتن از بخش اول پرسشنامه انجام شده است. بخش دوم نیز موانع خلاقیت فردی کارکنان جامعه مورد نظر را رتبه بندی ‌کرده‌است. در بخش سوم نیز هدف شناسایی نقش متغیرهای تعدیل­کننده در نحوۀ ‌پاسخ‌گویی‌ افراد است.

تفاوت فرزندپروری مستبدانه ومقتدرانه

یکی از مهم ترین تفاوت های فرزندپروری مقتدرانه ومستبدانه در مفهوم کنترل روانشناختی نهفته است.کنترل روانشناختی به تلاش والدین برای کنترل رشد هیجانی وروان شناختی کودکان اشاره دارد.‌در کنترل روانشناختی،والدین تلاش می‌کنند تااحساساتی نظیر احساس گناه وشرم رادر فرزندان ایجادکنند(باربر،۱۹۹۶).درهردو روش والدین ‌از فرزندان تقاضاها وانتظارات بالایی دارند وبرمقررات خانواده هاتاکید می ورزند،ولی تفاوت آن ها در این است که درفرزندپروری مستبدانه والدین انتظار دارند که فرزندان بی چون وچرانظرات ،ارزش ها وهدف های آن ها را بپذیرند.در حالی که درفرزندپروری مقتدرانه والدین با فرزندان خودتعامل دارند وتلاش می‌کنند تقاضاهای خودومقررات خانواده رابرای فرزندان خودتبیین کنند.‌بنابرین‏ درهردو روش والدین رفتارهای فرزندان خودرا بسیارکنترل می‌کنند ولی درفرزندپروری مقتدرانه والدین ازکنترل روانشناختی فرزندان پرهیز می‌کنند(دارلینگ،۱۹۹۹).

چرا سبک های فرزندپروری مقتدرانه موجب حمایت از شایستگی فرزندان می شود؟

مطلوبیت نتایج رشدبا شیوه فرزندپروری مقتدرانه با دو ویژگی اساسی درارتباط است:

۱- درنظرگرفتن محدودیت های رفتاری کودک.۲-پاسخ به نیازها واعمال او با صمیمیت ومهرورزی.

والدین کودکان رشدیافته ‌از تکنیک های مطلوب استفاده می‌کنند،‌به این دلیل که نوجوانان آن ها دارای هماهنگی وخوی فرمانبرداری هستند.بازهم بامریند ‌به این نکته اشاره می‌کند که درخانواده های مقتدراغلب کودکان در مقابل راهنمایی کردن بزرگسالان مقاومت می‌کنند،اما والدین صبورانه با آن ها برخورد می‌کنند.‌به این صورت که نه تسلیم خواسته های نامعقول فرزندان می شوندونه پاسخ تند ومستبدانه به آن ها می‌دهند.بامریندتاکید می‌کند که فقط مهارشدید چندان موثرنیست ،بلکه استفاده منطقی ومعقول ازکنترل شدید،باعث تسهیل عقل می شود.این روش دارای ترتیبی است که به لحاظ عاطفی مطمئن می باشدپدریا مادر محیط ثابت ومحکمی ایجادمی کنندکه کودک در این محیط پیام هایی را دریافت می‌کند که او را به عنوان فردی دارای حقوق ارزیابی می‌کند.این روش کاملا” می تواندبرای رشدعزت نفس واستقلال فکری مطلوب باشد.پدرومادربه صراحت مسئولیت ها ودلایل را بیان می‌کنند(مجد،۱۳۸۳).

طبقه اجتماعی وسبک فرزندپروری

وضعیت اجتماعی اقتصادی^[۳۸] ،فرهنگ^[۳۹]،و نگرش^[۴۰] والدین نسبت به فرزند پروری بر تعامل میان والدین و فرزندان تاثیرگذار است(؛پیندرهیوز^[۴۱]و دیگران،۲۰۰۰).طبقه اجتماعی یاوضعیت اقتصادی اجتماعی به موقعیت فرد درجامعه یعنی طبقه بندی شدن وضعیت یا قدرت اجتماعی اشاره دارد.مکوبی(۱۹۸۳،به نقل از ماسن،ترجمه یاسایی،۱۳۸۳).

فرهنگ و فرزندپروری

به نظر می‌رسد که زمینه فرهنگی خانواده، تاثیر مهمی درباورهای والدین برای پرورش فرزندان داشته باشد.
تفاوت‌های فرهنگی ،می‌توانند تفاوت‌های خاصی را در اعتقادات،باورها و نگرشهای والدین ‌در مورد فرزندان به وجود آورند. مطالعات نشان می‌دهند که والدین با پیشینه و زمینه فرهنگی متفاوت، در درون یک جامعه ،در نظرات خود از فرزندپروری و رشد کودک متفاوت می‌باشند.بدین ترتیب اگر جوامع و ‌گروه‌های اجتماعی در مفاهیم خود از خصوصیات مورد نظرشان ‌در مورد کودکان تفاوت داشته باشند،شاید بتوان گفت که باورهای والدین به طورمنطقی ‌در مورد رشد خصوصیات مورد نظرشان ‌در مورد کودک نیز متفاوت خواهد بود.کوهن (۱۹۶۹)معتقد است که، الف:عناصر درون زمینه فرهنگی والدین،اهداف و ارزشهایی را که برای فرزندان خود دارند تحت تاثیر قرار می‌دهند.ب:این ارزش‌ها منجر به تفاوتهایی در فرزندپروری خواهد شد.ج: تفاوت در نوع رفتارهای والدین سر انجام منجر به تفاوت در عملکرد کودک خواهد شد.زمینه اصلی که فرهنگ‌های جمع گرا را از فرد گرا متفاوت می‌کند;پیوندهای درون نسلی،وابستگی و چگونگی تفردشان است (داوری ومنشار^[۴۲]،۲۰۰۶ ).در حالی که در جوامع فردگرای غربی انتظار دارند، نوجوان با نگرش‌ها و ارزش‌های متفاوت از خانواده خود جدا شوند و به لحاظ عاطفی نیز از آن ها جدا شوند و به خود متکی باشند٬ نوجوانان در آسیا،آفریقا و آمریکای جنوبی،یعنی جایی که سیستم فرهنگی اجتماعی هنوز استبدادی و جمع گرا است،جدایی از خانواده تشویق نمی شود.(داوری و منشار،۲۰۰۶).در مطالعه ای داوری و منشار(۲۰۰۶) گزارش کردند ،عربها در سیستم فرهنگی جمع گرا و مستبدانه زندگی می‌کنند که در آن خانواده (گسترده)مهمتر از فرد است در نتیجه استقلال و خودشکوفایی تشویق نمی شود٬زیرا آن را به عنوان نوعی خودپرستی تلقی می‌کنند.در این مطالعه با عنوان” سبک‌های فرزندپروری،تفرد،و سلامت روان نوجوانان مصری” نتایج نشان می‌دهد شیوه مقتدرانه با پیوند بیشتر با خانواده (ناهمسان با مطالعات غربی که شیوه مقتدرانه با استقلال مرتبط است)و سلامت روان بیشتر(همسان با مطالعات غربی)مرتبط است. بدین ترتیب به نظر می ‌رسد که سبک مقتدرانه در جوامع عرب ارتباط و پیوند را پرورش دهد.همچنین نتایج مطالعه نشان داد سبک مستبدانه با سلامت روانی مرتبط نیست (همسان با نتایج فلسطینی ها، و ناهمسان با نتایج غربی که سبک مستبدانه منجر به اختلال روانی می شود).نتایج بیانگر این است که معنا و اثر سبک مستبدانه در فرهنگ جمع گرای مستبد،اساسا با جامعه فردگرای آزاد متفاوت می‌باشد ،و فقدان ارتباط بین سبک مستبدانه و سلامت روان در جوامع عربی ٬شاید نشانه این باشد که شیوه فرزندپروری مستبدانه آنقدر که در جامعه فردگرا اثر سوء دارد،در جامعه جمع گرا و استبدادی اثرات منفی ندارد.(داوری و منشار،۲۰۰۶).

جنسیت و فرزندپروری(پیشینه تجربی)

در مطالعه ای که داوری(۲۰۰۶)در زمینه فرزندپروری روی نمونه فلسطینیهای عرب مقیم اسراییل انجام داد تفاوت‌های جنسیتی معناداری را مشاهده نمود.او دریافت دختران عرب سبک های فرزندپروری مقتدرانه تر و پسران عرب بیشتر شیوه فرزندپروری مستبدانه تر را گزارش می‌کنند.

بخش دوم: عزت نفس

تعاریف نظری عزت نفس

تعاریف متعددی ازعزت نفس بعمل آمده که علی رغم تفا وت هایی که میا ن آن ها مشاهده می شود اغلب به هم نزدیک بوده و مشابه هم می‌باشند.

عزت نفس عبارت است از اینکه میزان هماهنگی ‌و نزدیکی خودایده آل وخود واقعی افرادچقدراست(برای^[۴۳]،۲۰۰۷).

منظور ازعزت نفس آن است که افراد نسبت به خودچگونه فکر می‌کنند،چقدر خودرا دوست داشته وازعملکردشان راضی می‌باشند(رأس^[۴۴] و همکاران،۲۰۰۰).

پاپ ومک هال^[۴۵](۱۹۹۹)درتعریف عزت نفس می‌گویند:عزت نفس به منزله بیان تأیید یا عدم تأیید فردنسبت به خویشتن است ونشان می‌دهد که تا چه اندازه فرد خود را توانا،ارزنده وپراهمیت می‌داند وبه عبارت دیگر عزت نفس یک تجربه شخصی است که ترجمان آن را می توان درسطح گفتار ودرسطح رفتارهای معنادار مشاهده کرد.

اسمیت ومک کی^[۴۶](۲۰۰۷)عزت نفس را اینگونه تعریف کرده‌اند:عزت نفس آن چیز ی است که ما درباره خود فکرمی کنیم.عزت نفس ارزیابی های مثبت و منفی ازخود است.

نظریه­ های پولی خود به دو دسته­ نظریه پولی شماره یک و نظریه پولی شماره دو تقسیم می­شوند. بر اساس مکتب پولی شماره یک، تورم همیشه و همه جا یک پدیده­ پولی است که از طریق رشد سریعتر عرضه­ی پول نسبت به تولیدات حقیقی ایجاد می­ شود. افزایش در عرضه­ی پول در کوتاه­مدت باعث افزایش تولید واقعی و اشتغال می­ شود، اما آثار آن در بلندمدت بر متغیرهای حقیقی مرتفع گشته و تنها نرخ تورم بلندمدت را افزایش می­دهد. ‌بر اساس مکتب پولی شماره دو، تنها تغییرات غیر قابل پیش‌بینی عرضه­ی پول دارای آثار حقیقی بر اقتصاد است و لذا نمی­ توان از آن به عنوان یک سیاست اقتصادی منظم استفاده کرد. بر این اساس، تغییرات پیش‌بینی شده عرضه­ی پول تنها قیمت­ها را به طور متناسب تحت تاثیر قرار می­دهد.

این ادعا که متغیرهای اقتصادی مانند تورم، نقدینگی، نرخ ارز و. . . محرک و مؤثر بر تغییرات قیمت­های سهام هستند، به عنوان یک تئوری، مورد پذیرش واقع شده است. به هر حال، در دهه­ گذشته کوشش­هایی برای بررسی تاثیر نیروهای اقتصادی به شکل نظری و سنجش اثرات آن به صورت تجربی، انجام شده است. رابطه­ پویای بین متغیرهای اقتصاد کلان و بازده­های سهام به شکل گسترده­یی مورد بررسی قرار گرفته است. مبنای تحقیقات مذبور بر این تئوری استوار است که قیمت­های سهام منعکس کننده­ ارزش فعلی جریان­های نقدی آینده­ی آن سهم (مدل ارزش فعلی) است. به همین دلیل، هم به جریان­های نقدی آینده و هم به نرخ بازده مورد انتظار (نرخ تنزیل) نیاز است. از این رو، متغیرهای اقتصادی هم بر جریان های نقدی آینده و هم بر نرخ بازده­های مورد انتظار اثر گذار هستند. ‌بنابرین‏، می ­توانند بر قیمت­های سهام اثرگذار باشند (التن و گرابر، ۱۹۹۱).

۲-۴) واکنش بازار سرمایه به عوامل محیطی مبتنی بر نظریه مالیه رفتاری

مالیه رفتاری به عنوان یکی از شاخه های جدید علم مدیریت مالی مورد توجه و بررسی بسیاری از پژوهش های عصر حاضر است. در این رویکرد به جای در نظر گرفتن پیش فرض رفتار بخردانه برای سرمایه گذاران به بررسی تأثیر عوامل محیطی بر تصمیم گیری مالی افراد پرداخته می شود. در این نوع نگرش تمرکز اصلی روی تجزیه و تحلیل بی نظمی های بازار است و به طور خاص به بررسی دلایل رفتار مالی غیر عقلایی پرداخته می شود. مدیریت رفتاری پارادیم جدیدی است که می توان دلیل اصلی بروز و پیدایش آن را در نقایص موجود در پارادایم هایی نظیر فرضیه بازار کار ا و مدل قیمت گذاری دارایی های سرمای های یافت (جمالیان و مهدوی، ۱۳۹۲).

در نظریه های نوین مالی نظیر فرضیه بازار کارا، افراد محکوم به رفتار درست و مبتنی بر عقلانیت صرف هستند لیکن انسان به ذات تابع احساسات و شرایط است. از این رو، در بهترین شرایط برای وی یک عقلانیت نسبی می توان متصور شد. این همان موضوعی است که هربرت سایمون(۱۹۸۳) بیان کرد. وی بر این اعتقاد بود که افراد همواره به دنبال حداکثر سازی ثروت خود نیستند بلکه به دنبال رضایت مندی هستند و وضعیتی را دنبال می‌کنند که به اندازه کافی خوب باشد. این نظریه منجر به ظهور بخش جدیدی از علم مدیریت مالی تحت عنوان مالیه رفتاری شد. مدیریت مالی رفتاری به شرح چگونگی تأثیر شناخت و انگیزش های رفتاری و روانشناسی سرمایه گذاران بر روی نحوه تصمیم گیری آن ها می پردازد (نیک و نیک^[۱۰]، ۲۰۰۹).

در مالیه رفتاری پایه و اساس کار مبتنی بر دو اصل کلی است. اول اینکه، برای قرار گرفتن در موقعیت آربیتراژ(فرصت طلبی) محدودیت وجود دارد و افراد نمی توانند با رعایت رفتار عقلایی به سود مازاد دست پیدا کنند. دومین اصل، روانشناسی شناختی یا فرایند تصمیم گیری شهودی است. بدین معنا که افراد در فرایند تصمیم گیری خود با توجه به کلیه اطلاعات موجود و مبتنی بر عقلانیت کامل عمل نمی کنند بلکه دارای روش های جایگزینی هستند که با تمسک جستن به آن ها سعی در ساده سازی فرایند تصمیم گیری خود دارند(ریتر، ۲۰۰۳).

از این رو، استثنائات و تناقض هایی در تئوری های نوین مدیریت مالی به وجود می‌آید. چون که این تئوری ها مبتنی بر دو اصل رفتار عقلانی و حداکثرسازی مطلوبیت است و شواهد تجربی حاکمیت مطلق این دو اصل را زیر سؤال برده است. دانستن نحوه عملکرد بازار سرمایه در شرایط مختلف به منظور برنامه ریزی دقیق تر و همچنین افزایش توان پیش‌بینی مورد نیاز است. این شرایط می‌تواند طیف عظیمی از رویدادها و عوامل را شامل شود، از جمله عوامل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، روانشناسی، جامعه شناسی و سایر موارد. وضعیت آب و هوا یکی از عوامل محیطی که می‌تواند بر رفتار سرمایه گذاران مؤثر باشد. از این رو مطالعه تأثیر این عوامل بر رفتار سرمایه گذاران می‌تواند مطلوب باشد. به علاوه وضعیت فصلی و دوره ای رفتار سرمایه گذاران نیز موضوعی است که می‌تواند بر رفتار سرمایه گذاران تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ گفتن ‌به این سؤال که آیا وضعیت های آب و هوایی مختلف بر رفتار سرمایه گذاران مؤثر بوده است. همچنین آیا در ایام مختلف سرمایه گذاران به شیوه متفاوتی عمل کرده‌اند یا خیر. پاسخ ‌به این سؤالات موجب می شود به شیوه ای مطلوب بتوان رفتار سرمایه گذاران را پیش‌بینی کرد(جمالیان و مهدوی، ۱۳۹۲).

۲-۵) نقدینگی در بازار سهام

نقدینگی بازار سهام یکی از شاخصه های اصلی و مهمی است که برای رونق بخشیدن به بازار باید مدنظر قرار گیرد. عوامل مؤثر بر نقدشوندگی سهام شرکت‌ها در بازار را می توان به صورت زیر طبقه بندی کرد: الف) عوامل محیطی و حاکم بر بازار سرمایه: نظیر وجود بازارهای ثانویه فعال، ساز و کارهای حاکم بر بازار ثانویه، قوانین و مقررات برای انتقال سهام، محدودیت های حاکم بر نقل و انتقال، تغییرات قیمت سهام، شرایط جهانی، تحولات سیاسی، تمایلات رفتاری.

ب) عوامل داخلی شرکت ها: نظیر نرخ سودآوری، ساختار سرمایه، تغییر ساختار مالکیت و مدیریت، سود سهام پرداخت شده.

مطالعه روی نقدینگی یکی از مباحث مورد توجه پژوهش گران بوده است، به نحوی که شناخت ابعاد نقدینگی همواره مورد مطالعه قرار گرفته است(راکوسکی و همکاران^[۱۱]، ۲۰۰۸).

۲-۶) شوک های اقتصادی، سیاست‌های پولی و نقدینگی

الگوها از جمله تأکید بر انتظارات عقلایی و بنیان های خرد اقتصادی و رفتار بهینه سازی عاملان اقتصادی و با افزودن ساخت ارهای رقابت انحصاری و چسبندگی های اسمی و حقیقی، الگوهای تعادل عمومی کلاسیک های جدید را طوری گسترش و تعمیم دهند که بتوان تاثیر سیاست گذاری های اقتصادی و شوک های طرف تقاضا را نیز از این طریق تحلیل و تبیین نمود. این الگوها به الگوهای تعادل عمومی پویای تصادفی کینزی جدید شهرت یافتند. در این الگوها انواع مختلف نقصان ها و چسبندگی ها در بازارهای کالا و عوامل تولید و دارایی ها در کنار طیف وسیعی از اختلالات تصادفی تبیین و تصریح می‎شوند. نسل جدید الگوهای تعادل عمومی پویای تصادفی با موفقیت هر چه تمام در جهت تبیین موضوعات هنجاری در زمینه سیاست گذاری بهینه به کار می‌روند.

انتخاب مصرف کنندگان از محرک های محیط زیستی، ‌بر اساس تعامل انتظارات و انگیزه های آن ها است. مردم معمولاً چیزی را که نیاز دارند و یا می خواهند، درک می‌کنند و از درک محرک های غیر ضروری یا نامطلوب جلوگیری می‌کنند (Hornik, 1980). تغییر محرک، بسیار ذهنی است و ‌بر اساس آن چیزی است که مصرف کننده ‌بر اساس تصویر تجربۀ قبلی خود در ذهن دارد و همچنین انگیزه ها و منافع فرد در زمان ادراک. وضوح و اصالت محرک ها، نقش اساسی در این تغییر بازی می‌کند. ‌بنابرین‏ شناخت درک فرد از کالا ها و محصولات و همچنین تصویر ذهنی او از آن کالا که از ادراک وی نشأت می‌گیرد، باید از سوی شرکت ها و تولیدکنندگان و بازاریابان آن ها به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

۲-۷) عوامل خارجی تأثیر گذار بر رفتار خرید مصرف کننده

عوامل خارجی، عواملی هستند که در خارج از محدودۀ شخصی فرد قرار دارند و فرد ناخودآگاه تحت تأثیر آن ها قرار می‌گیرد. کاتلر و آرمسترانگ^[۳۴]، این عوامل را به سه دسته تقسیم می‌کنند. فرهنگی که مصرف کننده برخوردار است، موقعیت اجتماعی وی و تأثیراتی که عوامل اجتماعی بررفتار خرید مصرف کننده دارند.

۲-۷-۱) فرهنگ و خُرده فرهنگ ها^[۳۵]

فرهنگ یکی از عوامل خارجی اصلی است که تأثیر بزرگی بر رفتار، ایده ها و آرزوهای مصرف کنند دارد. همان‌ طور که در بخش یادگیری و آگاهی به آن اشاره شد، رفتار تقریباً فرایندی یادگیرانه است و فرهنگ بر رفتار ما تسلط دارد، چنان که همۀ ما در ‌گروه‌های خاص از جامعه با ویژگی هاط فرهنگی مخصوص به آن رشد می‌کنیم (Armstrong & Kotler, 2007). فرهنگ چرخه ای از ارزش ها، نُرم ها و سنت ها بین جامعه در طی نسل ها است. محصولی که به بازار می‌آید و ویژگی های فرهنگی را در بر دارد، انتظار می رود که از سوی بازار هدف به خوبی پذیرفته شود. بعلاوه، یک محصول می‌تواند به تغییرات آیند در یک فرهنگ اشاره کند، اگرچه به جمعیّت هدف تعلق نداشته باشد. برای مثال، غذاهای آمریکایی آسان و از پیش پخته شده و یا یخ زده برای بعضی فرهنگ ها که تغییر در شیوۀ زندگی خانوادگی را هدف قرار داده‌اند، مانند اینکه هر دو والدین ‌شاغل‌اند یا کاهش تعداد زنان خانه دار در جمعیّت کشور، بازاریابی شده اند (Solomon et al., 2002). زمانی که مصرف کنندگان کالایی را خریداری می‌کنند، انتظار دارند که آن کالا بین نیازها و انتظاراتشان تعادل ایجاد کند، اما این نیازها در فرهنگ های گوناگون، متفاوتند. برای مثال، مییل^[۳۶]، شرکت آلمانی تولید کنندۀ ماشین های الکترونیکی، ماشین لباسشویی را با کارایی بالا اراﺋﻪ کرد که برای ده سال در بازار حضور داشت. آنان نتیجۀ فروش خوبی در اروپا و آسیا با قیمت فروش بالا به دست آوردند، اما زمانی که آنان تلاش کردند که وارد بازار آمریکای شمالی شوند، نتوانستند آنچنان مشتری بزرگی به دست آورند. تمام این ها به فرهنگ آمریکایی مرتبط است. در حالی که تمام جامعه بسیج شده و مداوماً در حال تغییر خانه ها هسند، آنان تمایل ندارند که پول زیادی را برای این گونه از ماشین آلات خانگی پرداخت کنند، در عوض ترجیح می‌دهند که نمونه ای ارزانتر و کمتر کارآمد را خریداری کنند (Blackwell et al., 2001). گرایش بزرگ دیگر در کشور های توسعه یافته، تغییر در عادات غذایی است. بیشتر جوامع شروع به انتخاب رژیم های غذایی سالمتر با توازون در وعده های غذایی مفید کرده‌اند. این جنبش ((آگاهی سلامتی)) به یکباره حجم وسیعی از غذاهای طبیعی و ارگانیک را به روی قفسه های سوپرمارکت ها آورده است (Peter & Olson, 2008).

فرهنگ می‌تواند به ‌گروه‌های مختلفی که خرده فرهنگ نامیده می‌شوند، تقسیم شود. افرادی که به خُرده فرهنگ های یکسانی تعلق دارند، ارزش ها و مذهب شان مشابه تر است و اکثراً از یک ناحیه و قوم می‌آیند (Armstrong & Kotler, 2007). ‌گروه‌های سنی می‌توانند در یک جامعه خُرده فرهنگ محسوب شوند. برای مثال، زمانی که بعضی برند ها ‌گروه‌های سنی نوجوان را هدف قرار داده‌اند، دیگران می‌توانند بازارهای بزرگسالان مانند محصولات بهداشتی، دکوراسیون منزل، مسافرت و غیره… را پیشنهاد کنند (Blackwell et al., 2001).

‌گروه‌های نژادی در جامعه می‌توانند عادات مصرفی مختلفی را نشان دهند. برای مثال خُرده فرهنگ آمریکایی های افریقایی تبار یا سیاه پوست، بزرگترین جامعۀ اقلیت در آمریکا است و شرکت ها در حال توسعۀ استرتژی هایشان برای به دست آوردن این گروه ها هستند. به عنوان نمونه، یک شرکت تولید کننده عروسک، عروسک های دختران سیاه پوست را به بازار عرضه کرد که مدل مو، رنگ پوست و ویژگی های چهرۀ مختلفی داشتند تا نشان دهند که تمامی زنان سیاه پوست آمریکایی ظاهری متفاوت از یکدیگر دارند (Peter & Olson, 2008).

۲-۷-۲) مؤقعیت اجتماعی^[۳۷]