در این نوع اعتبار تأکید بر توافق داوران ‌در مورد شاخص های انتخابی، دلیلی بر اعتبار است.(ساروخانی؛۱۳۷۲) به عبارت دیگر برای تشخیص مناسب بودن شاخص ها و ابزار اندازه گیری از نظر صاحب نظران و متخصصان مورد نظر استفاده می شود. پایایی، یکی از ویژگی های فنی ابزار اندازه گیری است. مفهوم یاد شده با این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد.

یک آزمون زمانی دارای پایایی است که نمره های مشاهده و نمره های واقعی آن دارای همبستگی بالایی باشند. ‌به این معنا که، چنانچه نمره های مشاهده شده و واقعی هر یک از آزمودنی ها در آزمون موجود باشند، مجذور همبستگی بین این نمره ضریب پایایی یا اعتماد آزمون نامیده می شود.(خاکی؛ ۱۳۸۲)

برای محاسبه قابلیت اعتماد از شیوه های مختلفی استفاده می شود. مثل اجرای دوباره روش (باز آزمایی)، روش موازی(همتا)، روش تنصیف(دو نیمه کردن)، روش کودر ریچاردسون و ضریب آلفای کرونباخ. در این مطالعه از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده می شود. آلفای کرونباخ یکی از روش های محاسبه قابلیت اعتماد ابزارهای اندازه گیری از جمله پرسشنامه می‌باشد.(سرمد و همکاران؛ ۱۳۸۳) جهت بررسی میزان پایایی پرسشنامه این مطالعه از نرم افزار SPSS استفاده خواهد شد. ضریب آلفای کرونباخ، آمارهای است که دامنه تغییرات آن بین ۰ تا ۱ می‌باشد. هر چه مقدار این ضریب، به ۱ نزدیکتر باشد ابزار سنجش از پایایی بیشتری برخوردار بوده است.(کلانتری؛ ۱۳۸۵)

۳-۵- جامعه آماری

جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند.(سرمد و دیگران؛۱۳۸۳) در نگاه اول به نظر می‌رسد در این مطالعه، جامعه آماری می بایست کلیه رانندگان شهر اصفهان باشند. ولی به دلیل حجم بالای وسایل نقلیه در سطح شهر، در نظر گرفتن این جامعه آماری غیرممکن می‌باشد. از آنجایی که در این مطالعه، هدف سنجش میزان تخلفات رانندگی افراد است، نیاز به مطالعه رانندگانی می‌باشد که دارای تخلفات رانندگی باشند. ‌بنابرین‏ مراکز پلیس+۱۰ شهر اصفهان، به عنوان مکانی که رانندگان جهت دریافت تخلفات ثبت شده خود مراجعه می‌کنند، انتخاب گردیده و جامعه آماری شامل کلیه رانندگان مراجعه کننده به واحد اجرائیات مراکز پلیس+۱۰ شهر اصفهان جهت دریافت برگه تخلفات رانندگی وسیله نقلیه خود می‌باشند. ‌بر اساس بررسی های انجام شده، تعداد برگه های صادر شده در مراکز مختلف متفاوت می‌باشد. برخی از مراکز روزانه کمتر از ۱۰ برگه صادر می نمایند، در حالی که برخی دیگر بیش از ۵۰ برگه تخلفات صادر می‌کنند. شرایط جغرافیایی و مرکزیت مراکز نقش زیادی در این امر دارند. برای به دست آوردن حجم جامعه آماری، متوسط برگه های صادر شده از ۲۶ مرکز پلیس+۱۰ شهر اصفهان، به طور تصادفی پرسیده شد. میانگین آمار به دست آمده از این مراکز برابر ۲۵ گردید. ‌بنابرین‏ به طور متوسط تعداد برگه تخلفات صادر شده در هر مرکز، روزانه ۲۵ برگه در نظر گرفته شد. همچنین با توجه ‌به این مطلب که تا زمان جمع‌ آوری اطلاعات، در کل شهر اصفهان ۲۶ مرکز پلیس+۱۰ وجود دارد، ‌بنابرین‏ (۲۶*۲۵) ۶۵۰ برگه جمعیت آماری این تحقیق برآورد می‌گردد.

۳-۶- نمونه آماری

در تحقیق حاضر نمونه آماری از بین افراد مراجعه کننده به مراکز پلیس+۱۰ در بازه زمانی ۱۵ بهمن ماه تا ۱۵ اسفندماه سال ۱۳۹۳ انتخاب شده است. در نظر گرفتن بازه زمانی یک ماهه برای گردآوری اطلاعات به واسطه احتمال عدم همکاری افراد مراجعه کننده به مراکز مذکور، تعطیلات پیش‌بینی نشده و احتمال بروز اشکالات فنی در سیستم الکترونیکی مراکز، بوده است. همچنین از آنجایی که غالباً افراد مراجعه کننده به مراکز اداری و خدماتی، فرصت زمانی کمی برای همکاری دارند، ‌بنابرین‏ نیاز به صرف زمانی برای توجیه و جلب اعتماد افراد جهت همکاری وجود خواهد داشت.

۳-۷- حجم نمونه

با توجه به حجم جامعه آماری که ۶۵۰ برگه برآورد شده است، برای به دست آوردن حجم نمونه از رابطه کوکران استفاده می شود. از آنجایی که نمونه گیری در سطح اطمینان ۹۵ محاسبه می‌گردد، حداقل حجم نمونه به روش زیر محاسبه می شود:(رفیع پور؛ ۱۳۸۲)

۳-۸- واحد تحلیل

در تحقیق حاضر، مطالعه بر روی رانندگان مراجعه کننده به واحد اجراییات مراکز پلیس+۱۰ شهر اصفهان، جهت دریافت ریز تخلفات وسیله نقلیه خود، صورت می‌گیرد. ‌بنابرین‏ واحد تحلیل، در سطح خرد و فرد می‌باشد.

۳-۹- روش نمونه گیری

در تحقیق حاضر، جامعه آماری شامل ۲۶ مرکز پلیس+۱۰در سطح شهر اصفهان می‌باشد. برای توزیع و تکمیل پرسشنامه‌ها، از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شد و مراکز واقع در محدوده طرح ترافیک شهر اصفهان در نظر گرفته شد. در مناطق مختلف این محدوده، پرسشنامه‌ها توزیع گردید. به طور کلی پرسشنامه های تکمیل شده در ۲۶ مرکز در سطح شهر اصفهان جمع‌ آوری گردید. با توجه به مشکلاتی که در این مطالعه برای جمع‌ آوری اطلاعات پیش آمد، در بازه زمانی مشخص شده، از حدود ۲۳۰ پرسشنامه توزیع شده، در نهایت ۲۰۰ پرسشنامه جمع‌ آوری شد که از این میان ۱۷۰ پرسشنامه مربوط به آقایان و ۳۰ پرسشنامه مربوط به خانم ها بوده است.

۳-۱۰- فرضیات تحقیق

۳-۱۰-۱- فرضیه اصلی

بین اخلاق ترافیک شهروندی و میزان تخلفات رانندگی رابطه معناداری وجود دارد.

۳-۱۰-۲- فرضیات فرعی

۳-۱۰-۲-۱- بعد اجتماعی

بین تعهدات اجتماعی افراد و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

بین شرایط آنومی اجتماعی و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

بین سرمایه اجتماعی و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

۳-۱۰-۲-۲- بعد فرهنگی

بین تحصیلات فردی و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

بین اطلاعات رسانه ای افراد و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

بین الگوپذیری افراد و میزان تخلفات رانندگی رابطه وجود دارد.

۳-۱۱- تعاریف نظری مفاهیم

۳-۱۱-۱- تخلفات رانندگی

تخلفات رانندگی عبارت است از عدم رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی توسط رانندگان وسایل نقلیه در سطح شهر بر مبنای تخلفات ثبت شده آن ها.

۳-۱۱-۲- اخلاق ترافیک شهروندان

اخلاق ترافیک شهروندان، تعهدات و کنش های فرد است که در قالب رعایت و احترام به قوانین راهنمایی و رانندگی وضع شده در شهر نماد بیرونی پیدا می‌کند. دو بعد اصلی اخلاق ترافیک شهروندی در قلمرو فرهنگی و اجتماعی تعریف می شود. در قلمرو فرهنگی اخلاق ترافیک شهروندان، زمینه‌های الگوپذیری، اطلاعات رسانه ای و دانش عمومی و در قلمرو اجتماعی آن، تعهد اجتماعی، سرمایه اجتماعی و آنومی اجتماعی به عنوان عناصر اصلی مورد توجه می‌باشد.

۳-۱۱-۳- بعد اجتماعی اخلاق

در حوزه رفتارهای زیست محیطی^[۳۷] بیشتر از هر موضوع دیگر ‌در مورد نگرش زیست محیطی مطلب و پژوهش انجام شده داریم. بسیاری ازمردم به خاطر نگرش‌های خود حتی جان خود را نیز از دست می‌دهند. طرفدار حفظ محیط زیست و هوای پاک بودن، طرفدار بازیافت مواد^[۳۸] و کنترل جمعیت^[۳۹] بودن همه نمونه ­هایی از نگرش افراد ‌می‌باشد.

همان­طور که ملاحظه می­ شود سه مفهوم رفتارشهروندی، بهزیستی اجتماعی و نگرش‌های زیست محیطی هرکدام جنبه­هایی از آگاهی انسان در محیط اجتماعی را بیان ‌می‌کنند و ‌می‌توان گفت وجه مشترک همه آن ها آگاهی یا شناخت ‌می‌باشد. برای کنترل ، تغییر و یا ایجاد هرکدام از این مفاهیم آشنایی با مهارت­ های ذهنی یا شناختی و فراشناختی امری ضروری به نظر می­رسد. در دیدگاه یادگیری شناختی، به واسطه­های شناختی در شکل­ گیری نگرش­ها تأکید شده است. در این دیدگاه ­ها به کیفیت استدلال، تفکر، نحوه پردازش اطلاعات، آموزش مهارت ­ها برای تغییر و ایجاد نگرش­ها و پردازش شناختی توجه شده است. طبق این رویکرد شیوه­ هایی چون آموزش، آگاهی دادن، تعهد، توافق و تاثیر رفتاری برای تغییر نگرش ارائه ‌شده‌اند. ‌بنابرین‏ ‌می‌توان از آموزش­های مختلف برای ایجاد و تغییر رفتار شهروندی سازمانی، بهزیستی اجتماعی و نگرش‌های زیست محیطی استفاده کرد. که در این پژوهش به بررسی اثر بخشی دو روش فراشناخت و ذهن آگاهی خواهیم پرداخت. زیرا تحقیقات گذشته نشان داده ­اند که این دو روش در زمینه تغییر و اصلاح شناخت­ها و یادگیری مطالب اثرات مفیدی داشته اند. همچنین هر دو روش از مؤلفه‌ های مشترکی چون خود تنظیمی^[۴۰] و خودکنترلی استفاده ‌می‌کنند. در حالی­که تفاوت­هایی در روش­ها و راهبردها با هم دارند (ولز^[۴۱]، ۲۰۰۵).

فراشناخت اصلاحی است که اولین بار توسط فلاول^[۴۲] (۱۹۷۶) به کار رفت تا دانش فرد ‌در مورد فرایندهای شناختی و اینکه چگونه ‌می‌توان از آن ها برای دستیابی به یک هدف یادگیری به طور مطلوب استفاده کرد، اشاره دارد. ‌در سال‌­های اخیرتاکید زیادی ‌بر آموزش با هدف پیش­برد مهارت­ های فراشناختی^[۴۳] و ترغیب فعالیت­های فراشناختی در بین افراد شده­است. یادگیری “راهبردهای شناختی” و “فرا شناختی” را در بر ‌می‌گیرد. راهبردهای شناختی به راهبردهایی که افراد برای یادگیری به خاطرسپاری، یاد­آوری و درک مطلب از آن ها استفاده ‌می‌کنند اشاره دارد. این راهبردها هم برای تکالیف ساده و حفظ کردنی و هم برای تکالیف پیچیده­تر که به درک و فهم نیازمندند کاربرد دارد (بمبوتی^[۴۴]، ۲۰۰۸). فراشناخت یک مفهوم چند وجهی است. این مفهوم دربرگیرنده دانش (باورها)، فرایندها و راهبردهایی است که شناخت را ارزیابی، نظارت^[۴۵] یا کنترل می­ کند (موسس و بیرد^[۴۶]، ۲۰۰۲). بیشتر فعالیت­های شناختی به عوامل فراشناختی بستگی دارند که برآنها نظارت دارند و کنترل­شان ‌می‌کنند. علاوه براین، اطلاعاتی که از نظارت فراشناخت منشعب می­شوند اغلب به صورت احساسات ذهنی تجربه می­شوند که می ­توانند بر رفتار اثر بگذارند. با توجه به تعاریف ‌می‌توان دریافت که مهارت­ های فراشناختی به عنوان یک پردازشگر اطلاعات، نظم دهنده، مهار کننده و نظارت کننده سایرجنبه­های شناختی محسوب می­ شود. راهبردهای فراشناختی‌، تدابیری هستند برای نظارت بر راهبردهای شناختی و هدایت آن ها راهبردهای فراشناختی عمده را می‌توان در سه دسته قرار داد:

۱- راهبردهای برنامه‌ریزی^[۴۷]‌: شامل تعیین هدف برای یادگیری و مطالعه تحلیل‌ چگونگی برخورد با موضع یادگیری و انتخاب راهبردهای یادگیری مفید است.

۲- راهبردهای کنترل و نظارت^[۴۸]‌: ارزشیابی یادگیرنده از کار خود برای آگاهی یافتن‌ از چگونگی پیشرفت خود، مانند نظارت بر توجه به هنگام خواندن یک متن، از خود سؤال پرسیدن به هنگام مطالعه.

۳- راهبردهای نظم‌دهی^[۴۹]: این راهبردها، باعث انعطاف‌پذیری در رفتار یادگیرنده‌ می‌شوند و به او کمک می‌کنند تا هر زمان که برایش ضرورت داشته­باشد، روش و سبک یادگیری خود را تغییر دهد (سیف، ۱۳۸۰). برنامه‌ریزی، نظارت و نظم‌دهی، سه مهارت اساسی هستند که به ما اجازه می‌دهند دانش فراشناختی را برای تنظیم تفکر و یادگیری به کار بریم (وولفولک^[۵۰]، ۲۰۰۱).

مجهز کردن افراد به مهارت ­ها و راهبردهای فراشناختی، آنان را قادر می­سازد با افزایش آگاهی ‌در مورد رفتار شهروندی سازمانی، بهزیستی اجتماعی و نگرش‌های زیست محیطی و سپس کنترل ونظارت مناسب برآنها، خواسته ها و انتظارات عدیده موقعیت­ها ی سازمانی، شرایط اجتماعی و زیست محیطی را برآورده سازند.

مفهوم دیگری که به آگاهی شناختی، اجتماعی ومحیطی انسان کمک می­ کند ذهن آگاهی می‌باشد. ذهن آگاهی به عنوان فرایند توجه کردن به تجارب لحظه به لحظه و همچنین به عنوان ترکیب خودتنظیمی توجه با نگرش کنجکاوانه، پذیرا بودن، و پذیرش تجارب فرد توصیف شده است. همچنین چنان که کابات زین^[۵۱] (۲۰۰۳) می‌گوید ذهن آگاهی به معنای توجه کردن به طریقی خاص، معطوف به هدف، در زمان حال و بدون قضاوت و پیشداوری است. از طریق تمرین ذهن آگاهی فرد می آموزد که در لحظه، از حالت ذهنی خود، آگاهی داشته و توجه خود را به شیوه ­های مختلف متمرکز کند.

منطق ذهن آگاهی، حفظ مهارت­هاست که به شخص این امکان را می‌دهد که به صورت هدفمند از هدایت خودکار^[۵۲] که طی فرایند نشخوار فکری عادت شده شکل ‌می‌گیرد، رها شود. بدین ترتیب توجه فرد به واقعیت در لحظه جلب می شود واحتمال بازنمایی گسترده برای حل مسئله پدید می‌آید (خوش لهجه، ۱۳۹۰).

آموزش ذهن آگاهی مستلزم یادگیری فراشناختی واستراتژی­های رفتاری جدید برای متمرکز شدن روی توجه وجلوگیری از افکار خودکار وباعث گسترش افکار ونگرش‌های جدید و کاهش هیجانات ناخوشایند و در نتیجه ایجاد رفتارهای جدید است (کارجد^[۵۳]، ۲۰۰۳). هم اینکه فرد در ذهن آگاهی آموزش دید، می‌تواند آن را در طی انواع فعالیت­ها به کار گیرد. ذهن آگاهی باعث می شود هر فعالیتی که فرد در آن درگیر است به چشم انداز وسیعی در فهم وجود خودش منجر شود و افراد را قادر می­ کند به موقعیت­ها با تفکر پاسخ دهند و تکانشی عمل نکنند.

نگاه کریمانه اسلام به حقوق اقلیتها این است که اسلام با نگاهی جامع وعمیق به تمامی افراد تحت حاکمیت خود نگاه می‌کند که دارای حقوقی هستند وباید این حقوق رعایت شودوآنجا که امیرالمومنین علی(ع) می فرمایند:”محترم بودن حق مسلمان مشخص است ولی حق غیرمسلمان هم ازاین جهت دراسلام احترام وارزش دارد که درانسانیت با مسلمانان مشترک است”^[۷۴] ‌بنابرین‏ ‌بر اساس نگرش مترقی اسلام ،برخورداری ازعدالت وبهره برداری ‌از حیات انسانی ،حق همه افرادی است که ‌در سایه حکومت اسلامی زندگی می‌کنند ،چه مسلمان باشند یا غیرمسلمان .واینکه “هیچ کس مجازنیست مانع تحقق حق کسی بشود،وهیچ کس ماذون نیست خودرابردیگری ترجیح دهد ودراستفاده ازمواهب الهی انحصارطلب باشد وهمگان موظفند انسان گرفتارطبیعی ووامانده رانسبت به اصل کمال ونصاب لازم آن کمک کند،گرچه نسبت به مراحل برترازآن الزامی درکارنیست”^[۷۵]

بخش چهارم:

حقوق غیرمسلمانان درجامعه اسلامی

مسئله تعیین حقوق ووظایف بیگانگان ، ‌از موضوعات حقوق بین الملل خصوصی است که ‌از دیرباز مورد بحث بوده است،درگذشته های دور برای بیگانگان حقوق روشن وفراوانی وجود نداشت،امادر نظام حقوقی اسلام ازهمان آغاز وازچهارده قرن پیش بیشترین وبهترین حقوق ‌از طرف‌ دولت اسلامی برای بیگانگانی که به شکل قانونی درقلمرو دولت اسلامی زندگی می‌کنند پیش‌بینی شده است.به عبارت دیگر “درآن زمان که دولت‌ها اعم از ‌دولت‌های‌ دینی و غیردینی برای بیگانگان کمترین حقی جزء از سرضرورت واجبارقائل نبودند،نظام حقوقی اسلام به نیکوترین صورت ،تمام آنچه را که امروز تحت عنوان حداقل حقوق انسانی برای بیگانگان معروف شده است برای آن ها به رسمیت شناخت . ازجان،مال،منزل ومسکن آنان حمایت کرد وحق اشتغال به هر گونه حرفه وصنعت وتجارت مشروع رابرای آنان به رسمیت شناخت”^[۷۶]

هرانسان مسلمانی مکلف است درقبال غیرمسلمانان مخصوصاً اقلیتهای مذهبی اهل ذمه،رفتاری بشردوستانه وانسانی داشته باشد. در این زمینه قرآن کریم می فرمایند”ای مسلمانان دربرخوردبا اهل کتاب گفتگو ومجادله نکنید مگربه نیکوترین روش و…”^[۷۷] ، ازجمله اصولی که مسلمانان باید درمورد اقلیتهای مذهبی اهل ذمه رعایت کنند اصل دوستی، برابری ، عدالت و رعایت حقوق ‌و آزادی‌های انسانی می‌باشد. احادیث ‌و اخبار متعددی از پیامبر(ص) وائمه معصومین(ع) درخصوص حقوق اقلیتها نقل شده است.در این زمینه حدیثی ازپیامبر(ص) نقل شده است که می فرمایند:”کسی که به ذمی ظلم کند ویا تکلیفی فوق طاقت برایش معین نماید من دشمن اوخواهم بود”^[۷۸] همچنین داستان‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد که رفتار خوب پیامبر با اهل کتاب رانشان می‌دهد،”وقتی پیامبر (ص)درتشییع جنازه یکی ازیهودیان مدینه شرکت کرده بود گروهی ازصحابه هم به دنبال او بودندو از اینکه پیامبر ازجنازه یهودی تشییع کرده ناخشنودی خودرا ابراز می داشتند،پیامبر (ص)اصحاب خودرا مخاطب قرارداده پرسید:آیا این یهودی انسان نبوده است؟یاران اوخاموش شدند”^[۷۹]

به نظرمی رسد رسول گرامی اسلام (ص) ‌با طرح این پرسش بحث برابری انسان‌ها را مطرح ساخته است.

همچنین مولای متقیان حضرت علی(ع) درفرمانی ، به مالک اشتر ،فرمودند:”هان ای مالک ،دلت را جایگاه رحمت به ملت قرارده،با آنان محبت وعطوفت فراوان داشته باش .برای آنان چون حیوان درنده ای که جان ومال آنان را تباه کنی مباش(زیرا)آنان یکی ازدودسته اندیا برادر دینی تواند و یا انسانی همانند ‌و برابر تو”^[۸۰] همچنین دراعلامیه جهانی حقوق بشراسلام که توسط کنفرانس اسلامی تدوین وتصویب شده است دربرخی ازمواد آن به حقوق اقلیتها اشاره شده است که درماده ۹ آن اشاره شده است:‌هر انسانی حق دارد درامنیت جانی ودینی وخانواده ای وناموسی زندگی کند”^[۸۱] همانطورکه گفته شد اقلیت های مذهبی می‌توانند درشرایطی درجامعه اسلامی زندگی کنند.

۱-بخشی ازحقوق اقلیتها :

بایدبه این مسئله اشاره کرد که حقوق اقلیتها دراسلام بسیار وسیع وگسترده است که در این مجال به چند مورد آن اشاره می شود:

۱-۱)حق آزادی عقیده:

یکی ‌از حقوقی که اسلام برای اقلیتها درنظرگرفته است حق آزادی عقیده است که ‌بر اساس آن اقلیتها مجازند آن گونه که ‌در شریعت خود واجب می دانند،عبادت کنند وبه عقیده خود پایبند بوده ‌و اجبار وفشاری درارتباط با ترک عقیده وپذیرش عقیده اسلام نداشته باشند.پیامبر اسلام (ص) به اقلیتها اجازه کامل دادند که ‌بر اساس شریعت خود عمل کنند و در این مورد حادثه تاریخی ذیل رخ داده است که “گروهی ازنصارای نجران به مسجد پیامبر درآمدند وبه سوی شرق نمازگزاردند ‌و پیامبر فرمودند که آنان را آزاد بگذارید،آنان حق دارند طبق شریعت خودرفتارکنند گرچه آن عمل ازدیدگاه اسلام حرام باشد و احدی ازمسلمانان حق اعتراض ندارند،مگراینکه به آن عمل حرام تجاهر کنند”^[۸۲]

درخصوص آزادی عقیده ازنظر اسلام یکی ازنویسندگان می‌گوید:”هرفردی آزاد است هر گونه اعتقاد مذهبی را که بدان مایل است،داشته باشد وهیچ کس حق تعرض به او را ندارد،زیرا بسیاری از اندیشمندان معتقدند که معتقدات مذهبی جنبه شخصی دارد ولذا نباید حقوق افراد در این زمینه تضییع شود”^[۸۳]

به هرتقدیر درجایی ازتاریخ اشاره نشده است که رسول خدا(ص) اهل کتابی را به علت اینکه اسلام نیاورده است،کشته ویا شکنجه کرده ویا او را به زندان انداخته ویا او را از دین وآداب و رسومش بازداشته باشد.

۲-۱)حق آزادی بیان:

‌بر اساس این حق غیرمسلمانان حق دارند ‌در همه زمینه‌های عقیدتی ،فکری،قانونگذاری وسیاسی اظهارنظرکنند،بدون آنکه مورد تعقیب ،تهدید ویا آزار قرار گیرند.اسلام آزادی نظررا جایزشمرده وآن را حق طبیعی ‌هر انسانی دانسته است،”انسان آزاد است تادرباره هرچه که بخواهد،سخن گوید وآزاداست بحث کند وحکومت موجود را اگرازراه حق به کژراهه رفت به نقد بکشد،لیک آیین اسلام اجازه نمی دهد که ازاین آزادی درراه دشمنی با دیگران استفاده شود”^[۸۴]

۳-۱)حق آزادی سیاسی:

آزادی سیاسی ازانواع آزادی هایی است که اسلام آن را پذیرفته است .معنای آزادی سیاسی آن است که”آدمی ‌در هیئت حاکمه دولت وجامعه عضوی فعال باشد،چندان که فرصت برای او مهیا باشد،آن گونه که خواستش شنیده شود واو بر وضع قوانین ‌و ترسیم سیاست حکومت اثرگذارباشد واین از رهگذر استفاده ازحقوق او ‌در آزادی بیان وآزادی رأی‌ گیری درباره قوانین خواهدبود”^[۸۵] اسلام افراد را از آزادی های سیاسی برخوردارساخته ودولت را ملزم کرده ازآن حمایت کنند.

۴-۱)حق امنیت:

‌در حکومت اسلامی ،اقلیتهای مذهبی حق امنیت دارند وبه دور ‌از هرگونه تعرض وآسیبی ،درامن وامان تحت حمایت حکومت اسلامی زندگی می‌کنند.”‌بر اساس این حق ،اقلیتهای مذهبی درجامعه اسلامی نه تنها ‌از طرف‌ مسلمانان درامنیت وآسایش هستند بلکه حکومت اسلامی خودرا موظف می‌داند ازآنها ‌در مقابل‌ متجاوزان خارجی هم حمایت کند واجازه کوچک‌ترین تعرض به جان ومال آنهاراندهد”^[۸۶] همچنین در این زمینه جنگ علیه مشرکین وکفار نیز درحقوق بین الملل اسلام آیینی دارد “ومادامی که دشمن تعدی نکند،مسلمانان جنگ نمی کنند ودرهنگام دفاع نیزصرفاً مقابله به مثل کرده ،وازاصول قانونی تجاوزنخواهند کرد ‌و تجاوز ازمقررات جنگ،تعدی به حکم خداوند است”^[۸۷]

۵-۱)حق برخورداری ازعدالت اجتماعی:

عدالت اجتماعی دراسلام دارای جایگاه مهم واساسی می‌باشد واسلام یکی ازاهداف انبیاء را برقرای عدالت دانسته است واجرای آن را به طورمطلق وبدون هیچ گونه قید وشرطی مطرح ‌کرده‌است .مولای متقیان حضرت علی (ع) ‌در نامه خود به مالک اشتر می نویسند”عدالت رادرحق اهل

مصرف کنندگان سبز نوظهور

مصرف کنندگان سبز زیست محیطی

چشم اندازه شناختی چشم اندازه غیر شناختی

مصرف کنندگان سبز حساس به قیمت

مصرف کنندگان عمومی

ریسک­های محصول

شکل (۲-۳): مدل دو بعدی چشم انداز شناختی محصولات زیست محیطی(طالقانی و رحمتی، ۱۳۸۸)

مصرف کنندگان عمومی: به عنوان مصرف کننده­ غیر سبز و آنهایی که توجهی به محصولات سازگار با محیط زیست ندارند تعریف می­ شود. مصرف کنندگان این گروه احتمالاً خطر زیست محیطی مرتبط با محصولاتی که می­خرند را احساس نمی­کنند. آن ها به میزان زیادی منافع بالقوه محصولات سبز را نادیده می­ گیرند. این دسته از مصرف کنندگان در برچسب زنی سبز مورد توجه نیستند؛ در هر حال نباید این بخش را کاملاً نادیده گرفت. آن ها می ­توانند به عنوان همراهان بازار بالقوه­ی آتی باشند

مصرف کنندگان نو ظهور: به عنوان مصرف کنندگانی که متوجه منافع محصول سبز هستند اما انگیزه ای برای خرید آن ها ندارند تعریف شده است. این ها هر نام تجاری را می­خرند و هیچ گونه جستجوی اطلاعات زیست محیطی را هنگام انتخاب نام­های تجاریشان انجام نمی­دهند و ممکن است برچسب زنی محصول سبز برای آن ها بی ­معنی باشد. این مصرف کنندگان، ویژگی­های دیگر محصول مثل کیفیت، گارانتی و عملکرد را در ارزیابی محصولات در نظر می­ گیرند. از آنجایی که مصرف کنندگان این بخش، نیاز یا علاقه­ای به بر چسب­های محصول سبز نشان نمی­دهند، مورد توجه بازاریابان سبز نیستند.

مصرف کنندگان سبز زیست محیطی: به عنوان آن دسته­ای از مصرف کنندگانی که نگرانی­های بسیار زیاد زیست محیطی دارند وهر زمان که فرصتی برای خرید محصول داشته آن را انجام می­ دهند، شناسایی شده

­اند. این­ها کسانی هستند که اطلاعات محیطی روی برچسب­ها را بررسی ‌می‌کنند و سازگاری زیست محیطی محصولات را خواهانند؛ به عبارت دیگر حتی اگر محصولات سبز، محصولاتی با کیفیت پایین یا قیمت بالاتر در مقایسه با محصولات جانشین باشند، آن ها انگیزه­ خرید دارند. این مصرف کنندگان که اغلب به عنوان “فراسبز” یا “متعصب نسبت به سبز” شناخته ‌شده‌اند، کسانی هستند که نیروهای محیط زیست گرا را به حرکت در می ­آورند. این دسته مورد توجه بازاریابان سبز می­باشند و در برچسب زنی سبز مد نظر قرار می­ گیرند.

مصرف کنندگان سبز حساس به قیمت: به عنوان مصرف کنندگانی شناخته می­شوند که نسبت به خطر بعضی محصولات برای محیط زیست آگاهند و برچسب­ها را می­شناسند و بررسی ‌می‌کنند. اما ذاتاً نسبت به قیمت حساسند؛ آن ها مایل به پرداخت بیشتر برای محصولات سازگار با محیط زیست نیستند و این دسته نیز مورد توجه بازاریابان سبز ‌می‌باشد(طالقانی و رحمتی، ۱۳۸۸).

۲-۲-۹ مصرف کنندگان سبز

مصرف کنندگان سبز افرادی هستند که ‌در مورد محیط طبیعی نگرانند و خرید و رفتارهای مصرفی­شان را به منظور حمایت از محیط، از طریق خرید محصولاتی که از نظر محیطی سالم­اند اصلاح ‌می‌کنند(دعایی و همکاران، ۱۳۸۵). اوتمان معتقد است مصرف کنندگان زمانی محصولات سبز را می­پذیرند که نیازهای اولیه آن ها ‌در مورد عملکرد، کیفیت، راحتی و قابل پرداخت بودن، برآورده شده باشد و نیز درک کرده باشند که چگونه یک محصول سبز می ­تواند به حل مشکلات زیست محیطی کمک کند(اوتمان^[۲۴]، ۱۹۹۲).

جدول(۲-۴): خصوصیات جمعیت شناختی مصرف کننده­ سبز(صائمیان و زارع پور، ۱۳۸۹)

خصوصیات جمعیت شناختی مصرف کننده ی سبز

عملگرا

احتمالاً کالاهای سبز را می خرند ۱۶%

واقع گرا

نگران محیط هستند۳۴%

از خود راضی

راه حل را به عنوان مشکل افراد می بینند۲۸%

انتقال دهنده

از موضوعات سبز غافل اند۲۲%

۲-۲-۱۰ نوع شناسی مشتریان

مارگارت در سال ۱۹۹۲ و در یک مطالعه بیان کرد ۹۳% از بزرگسالان هنگام خرید، کالاهای که تأثیر زیادی بر محیط دارند را مورد ملاحظه قرار می­ دهند. همچنین در همان سال پتی گزارش داد که در کشورهای توسعه یافته بیش از ۷۵% از جمعیت، از معیارهای محیطی به صورت منظم برای تصمیمات خرید استفاده می‌کنند. سیمنتراس نیز در سال ۱۹۹۵ بیان کرد ۴۲% از مصرف کنندگان انگلیسی کالاهایی را انتخاب ‌می‌کنند که ‌بر اساس معیارهای محیطی است و اینکه ۲۷% از بزرگسالان انگلیسی آمادگی دارند که بیش از ۲۵% بیشتر برای کالاهای محیط دوستانه پرداخت کنند.

جدول(۲-۵): نوع شناسی مشتریان سبز(صائمیان و زارع پور، ۱۳۸۹)

نوع شناسی مشتری

سبزهای باوفا

خریداران سبز اساسی و طرفداران کالاهای قابل بازیافت هستند۱۱%

سبزهای پشتیبان

سبز می خرند اما نمی خواهند در شکل زندگی تغییر ایجاد کنند ۵%

جوانه ها

مواظب هستند اما فقط اندکی بابت خریدهای سبز هزینه می‌کنند ۳۳%

شکایت کنندگان

معتقدند مشکل محیط مربوط به شخص دیگر است۱۸%

قهوه ای ها(بی توجه ها)

اصلاً توجهی به محیط ندارند۳۱%

۲-۲-۱۱ مدیریت محصولات سبز

نگرانی­های زیست محیطی، که تقاضاهایی برای برخی محصولات جدید ایجاد کرده (مانند تجهیزات کنترل آلودگی)، در برخی موارد سبب تجدید نظر در محصولات فعلی شده و در مواردی حتی طراحی، فرموله سازی، و یا تولید محصول را متحول ‌کرده‌است. برای ایجاد یک اقتصاد سبزتر، می­بایست دامنه­ای از محصولات و فناوری ­های جدید سبز وجود داشته باشد. در حال حاضر برای کاهش اثرات منفی محیطی و اجتماعی تولید، به جای تلاش برای بهبود محصولات در نقطه­ پایانی خط تولید، بیشترین توجه به نوآوری در زمینه محصولات پاک معطوف شده است. این مسأله در بسیاری از صنایع در قالب شعار برای طراحان محیط، خود را نشان می­دهد. توسعه و تولید موفقیت محصولات سبز جدید، نیازمند فرایندی با سطح بالای یکپارچگی و ارتباطات، اطلاع رسانی خوب، توجه دقیق به مفاهیم محیط زیست، حمایت مدیریت عالی و استفاده از رهیافتی مشخص برای سنجش و الگوبرداری است.

ویژگی محصولات سبز در دو طبقه­ی کلی جای می­ گیرند. نخست آنهایی که به تأثیرات اجتماعی و محیطی محصول یا خدمت مربوط است (یکی از معیارهای کلیدی جدید مدیریت محصولات و طراحی آن از دید بازاریابی سبز، تأکید بر وضعیت محصول پس از مصرف است). گروه دوم ویژگی­ها، به فرایند تولید کالا و شرکت تولید کننده­ آن مربوط هستند. بازاریابی سنتی ‌در مورد کل محصول شامل محصول مشهود (شامل بسته بندی و سایر ابعاد محصول) و محصول اضافی(ابعاد خدماتی) بحث می­ کند. از آنجایی که بازاریابی سبز نیازمند رهیافتی برای مدیریت محصول است، در نظر گرفتن ویژگی­های کل محصول^[۲۵] مفیدتر است.

در این راستا به کارگیری یکپارچگی همه و یا برخی از مفاهیم R5 در توسعه محصول می ­تواند در بهبود عملکرد زیست محیطی محصول پس از مصرف مفید واقع شود. این R5 عبارتند از قابلیت تعمیر^[۲۶]،قابلیت جایگزینی^[۲۷]، قابلیت استفاده مجدد^[۲۸]، قابلیت بازیافت^[۲۹]، قابلیت بازسازی^[۳۰] (صائمیان ، زارع پور،۱۳۸۹)

۲-۲-۱۲ بازاریابی سبز موثرترین راهبرد انجام مسئولیت های اجتماعی و زیست محیطی شرکت­ها

مبحث اول:حقوق مادی

کارمندان در قبال انجام وظیفه از حقوق ومزایایی برخوردار می‌شوند که شامل حقوق ماهیانه ومزایای نامنظمی است که به صورت غیرمستمر پرداخت می‌شود.میزان این حقوق به وسیله قانون تعیین می‌شود ‌و هر گونه تغییر در آن به عهده قانون‌گذار می‌باشد.رضایت طرفین هیچ تاثیری در میزان حقوق ندارد.

برخلاف بخش خصوصی که میزان حقوق در آن کاملا درارتباط با ارزش نیروی کار می‌باشد و راندمان کار برمیزان دستمزد تاثیرمی‌گذارد،در بخش عمومی این منطق دولت است که میزان حقوق را مشخص می‌کند وهدف از قراردادن حقوق برای کارمندان،تامین استقلال مالی ورفع نیازهای ضروری وی می‌باشد.البته سطح حقوق به نوع وظایف،مسئولیت‌ها وپست سازمانی بستگی دارد.

گفتار اول:حقوق ثابت(ماهانه)

بند اول:در قانون استخدام کشوری

‌بر اساس ماده۳۰ ق.ا.ک:”کلیه مشاغل وزارتخانه‌ها وموسسات دولتی مشمول این قانون به وسیله سازمان امور اداری واستخدامی کشور ‌بر اساس اهمیت و وظایف ومسئولیت‌ها وشرایط تصدی از لحاظ معلومات وتجربه طبقه‌بندی به یکی از گروه‌های جدول یاجداول حقوق تخصیص می‌یابد.جدول یا جداول حقوق موضوع این ماده از طرف سازمان امور اداری واستخدامی کشور تهیه وبه تأیید شورای عالی حقوق ودستمزد می‌رسد.” و تبصره ماده ی۳۳:”به منظور استقرار نظام هماهنگ درتعیین حقوق ومزایای مستخدمین دولت،شورای حقوق ودستمزد از وزیر دارایی ویکی از وزراء به انتخاب نخست وزیر ودبیرکل سازمان امور اداری واستخدامی کشور تشکیل می‌شود.”

همچنین مطابق ماده ۳۳:”جداول حقوق ماهانه مستخدمین رسمی مشمول این قانون از عدد صد کمتر واز عدد ۹۰۰بیشتر نخواهد بود که با اعمال ضریب ماده۳۳ حقوق مستخدمین تعیین خواهد شد.

تبصره ۱-حقوق ماهانه مقامات مذکور در زیر در جداول موضوع ماده ۳۰ قرار نمی‌گیرد وبا اعمال ضریب ماده۳۳ به شرح زیر تعیین می‌شود:

الف-معاون­وزارتخانه‌ها ۱۰۰۰

ب-استاندار،سفیر،معاون­نخست‌وزیر ۱۱۰۰

پ-وزیر،دبیرکل سازمان ‌امور اداری واستخدامی کشور ۱۲۵۰

ت-نخست وزیر ۱۴۰۰

تبصره۲-حقوق ومزایای افرادی که بعد از انقلاب اسلامی (۲۲/۱۱/۱۳۵۷)درمقام سرپرست وزارتخانه‌ها انجام وظیفه نموده‌اند معادل حقوق ومزایای وزیرتعیین می‌گردد واز محل اعتبار مربوط قابل پرداخت است.”

ماده۳۴ این قانون:”مستخدم رسمی به استناد شغلی که برای آن استخدام می‌شود در پایه یک گروه مربوط وارد خدمت می‌شود و در صورتی که این قبیل مستخدمین دارای سابقه خدمت دولتی باشنند به ازای هر دوسال سابقه خدمت دولتی آنان یک پایه در گروه شغل موردتصدی به آنان اعطا می‌شود….”

با توجه به قانون استخدام کشوری پرداخت حقوق ثابت کارمند ‌بر اساس جدولی به نام جدول حقوق صورت می‌گیرد.در این جدول ۱۲ گروه وهرگروه ۱۵ پایه تعیین شده است(به استثنای گروه۱۲ که در پایه۱۴ متوقف می‌شود)‌در مقابل‌ هر پایه با توجه به اهمیت آن یک عددفرضی به عنوان عدد مبنا قرار ‌می‌گیرد که حقوق کارمند ‌بر اساس آن محاسبه می‌شود.این عدد از ۱۰۰ تا۹۰۰ درنوسان است.برای محاسبه حقوق ماهانه‌ی کارمند،عدد مبنای هر پایه را در” ضریب حقوق” ضرب می‌شود.

در ماده ۳۳ هم سازمان امور اداری واستخدامی کشور مکلف شده‌است با افزایش هزینه های زندگی ضریب جدول حقوق را تغییر دهد.

هر گونه تغییر (افزایش وکاهش)در حقوق ماهانه باید از مجاری قانونی خودش صورت بگیردبه همین دلیل در تبصره ماده۳۳ همه دستگاه‌ها چه مشمول این قانون باشند چه نباشند رامکلف کرده‌است هرنوع تغییر درمیزان حقوق ومزایای مستخدمین خود قبلا موافقت شورای مذکور را کسب کنند.

بند دوم:در قانون مدیریت خدمات کشوری

یکی از مباحث مهم این قانون جدید بخش حقوق ومزایای کارمندان محسوب می‌شود که به دلیل نارضایتی عمومی کارمندان ازحقوقشان در این بخش نوآوری‌های مهمی در جهت رفع تبعیض ها وارتقاء حقوق ‌و مزایا به وجود آمد.

روش پرداخت حقوق در این قانون از نظام “گروه شغلی” به نظام “امتیازی” تغییر پیدا کرده‌است.در واقع محاسبه حقوق کارمندان با توجه به امتیازات حاصله خواهدبود وهرچه امتیاز بیشتری کسب کند برمیزان حقوقش افزوده می‌شود.در این نظام امتیازی،‌بر اساس دو عامل “شغل” و”شاغل”حقوق کارمندان محاسبه می‌شود.بدین ترتیب که امتیاز مشاغل با توجه به اهمیت وپیچیدگی شغل ومسئولیت‌هایی که برعهده‌ی کارمند قرار داه‌شد وهمچنین تخصص ‌و مهارت‌های موردنیاز آن شغل در جداول حقوق رتبه بندی می‌شود.توانایی‌های فردی،مدرک،ساعات آموزش ومیزان جلب رضایت ارباب رجوع در کسب امتیاز شاغل تاثیرگذار است.در نهایت با مجموع این امتیازات ودرنظرگرفتن شایستگی فردی و حساسیت‌های شغلی،میزان حقوق دریافتی محاسبه می‌شود.

مطابق ماده۶۴ ق.م.خ.ک:”نظام پرداخت کارمندان دستگاه‌های اجرایی ‌بر اساس ارزشیابی عوامل شغل وشاغل وسایرویژگی‌های مذکور در مواد آتی خواهد بود.امتیاز حاصل از نتایج ارزشیابی عوامل مذکور در این فصل ضرب درضریب ریالی،مبنای تعیین حقوق ومزایای کارمندان قرار می‌گیرد وبرای بازنشستگان وموظفین یا مستمری‌بگیران تیز به همین میزان تعیین می‌گردد.

تبصره_ضرب ریالی مذکور در این ماده با توجه به شاخص هزینه زندگی در لایحه بودجه سالانه

پیش‌بینی وبه تصویب مجلس شورای اسلامی می‌رسد.”

یکی از موارد بدیع وبسیار مثبت این قانون،برهم زدن تبعیض ها در دریافت حقوق ثابت است و با توجه به مواد مذکور دربالا موظفین ‌و مستمری‌بگیران هم با روش پرداختی یکسان مشمول همین قانون هستند.

برای محاسبه میزان حقوق ثابت کارمند با توجه به قانون مدیریت خدمات کشوری،جمع عوامل شغل وشاغل را در ضریب ریالی که هرساله توسط مجلس تصویب می‌شود ضرب می‌کنیم.این ضریب ریالی هرساله افزایش می‌یابد.

۱-عامل شغل

مطابق ماده ۶۵:”کلیه مشاغل مشمول این قانون ‌بر اساس عواملی نظیر اهمیت وپیچیدگی وظایف و مسئولیت‌ها،سطح تخصص ‌و مهارت‌های موردنیاز به یکی از طبقات جدول یا جداول حق شغل اختصاص می‌یابند.حداقل امتیازجدول یاجداول ارزشیابی مشاغل(۲۰۰۰) وحداکثرآن(۶۰۰۰)می‌باشد.

در واقع قانوگذار برای حداقل وحداکثر را مشخص کردده تا مدیران نتوانند درمیزان حقوق دخل وتصرف کنند.حداکثر حقوق سه برابر حداقل آن می‌باشد.

برای تعیین میزان امتیازات،هرکدام از مشاغل جداول حقوق در پنج رتبه قرارمی‌گیرد.مطابق تبصره ۱ ماده۶۵:”هرکدام از مشاغل متناسب با ویژگی‌ها،حداکثر در پنج رتبه مقدماتی،پایه،ارشد،خبره ‌و عالی طبقه‌بندی می‌گردند ‌و هر کدام از رتبه‌ها به یکی از طبقات جدول یاجداول موضوع این ماده اختصاص می‌یابد.رتبه‌های خبره ‌و عالی به مشاغل کارشناسی وبالاتر اختصاص می‌یابد.”