ویژگی­های افراد خودمختار شامل این موارد می­ شود. افراد خودمختار به طور همزمان به آزادی و نیز مسئولیت بها می­ دهند و هرچه بتوانند برای ارتقاء خودشان انجام می­ دهند. افراد خودمختار به جای اینکه پاسخ سوالات را در بیرون از خودشان پیدا کنند، برای یافتن پاسخ به درون خود مراجعه ‌می‌کنند. در پی برآوردن انتظارات دیگران و لذت از تأیید دیگران نیستند. افراد خودمختار به احساس مسئولیت و تعهد مجهز ‌شده‌اند (حسینی، ۱۳۸۹).

۲-۲-۳- حمایت اجتماعی

موضوعات مختلف سلامت روان فرد علاوه بر اینکه واقعیاتی زیست­شناختی و روان­شناختی دارند، دارای ابعاد و ماهیت اجتماعی نیز می­باشند. البته میزان تأثیری که عوامل اجتماعی می ­توانند داشته باشند به میزان تاثیر موقعیت اجتماعی بر هر فرد و برداشتی که هر فرد از موقعیت دارد بستگی دارد (کوکرین^[۶۰]۲، ۱۹۸۳). یکی از عوامل اجتماعی، حمایت اجتماعی است. حمایت اجتماعی یعنی این احساس که شخص مورد توجه دیگران است و دیگران برای او ارزش قائلند و اینکه به یک شبکه اجتماعی متعلق است (گاچل^[۶۱]۱، بام^[۶۲]۲ و کرانتس^[۶۳]۳، ۱۹۹۷).

۲-۲-۳-۱- تعاریف مختلف از حمایت اجتماعی

۱) حمایت اجتماعی به ‌عنوان ارتباط کلامی و غیر کلامی^[۶۴]۴

حمایت اجتماعی به ‌عنوان ارتباط کلامی و غیرکلامی بین دریافت­کننده و ارائه­دهنده تعریف شده که تردید درباره موقعیت، خود، دیگری یا ارتباط و کارکردهایی جهت افزایش ادراک کنترل شخصی در تجربه زندگی فردی شامل می­ شود. ترکیبات کلیدی این تعریف شامل ارتباطات، کاهش تردید و افزایش کنترل می­شوند. ‌بر اساس این تعریف، حمایت اجتماعی هر نوع ارتباطی است که به افراد کمک کند تا احساس اطمینان بیشتر درباره یک موقعیت پیدا کنند و از این­رو احساس کنترل بیشتری در موقعیت به دست آورند. این تعریف تا حدی محدودیت دارد زیرا بیان می­دارد که ارتباط حمایتی باید تردید را کاهش دهد. در حالی که ممکن است روابط دیگری که حمایت­کننده هستند به طور حتمی تردید درباره موضوعات سلامتی را کاهش ندهند. به ‌عنوان مثال ممکن است فردی بعد از اطلاع به یک دوست درباره فوت والدینش، او را در آغوش بگیرد هرچند آن فرد شکلی از حمایت اجتماعی را ایجاد کرده­ است حتی اگر در آغوش­گرفتن، تردید و فقدان کنترلی که آن فرد مبتلا به فقدان احساس می­ کند را کاهش ندهد (ماتسون^[۶۵]۵ و هال^[۶۶]۶، ۲۰۱۱).

۲) حمایت اجتماعی بنابر تعریف مؤسسه‌ ملی سرطان^[۶۷]۷

«شبکه خانواده، دوستان، همسایگان و اعضای جامعه که در زمان نیاز، کمک روانی، فیزیکی و مالی را فراهم ‌می‌کنند (www.cancer.gov/dictionary).»

این تعریف بر ترجیح نتایج فرایند حمایت اجتماعی و بر شبکه افراد خاصی که در دسترس هستند تا حمایت را ایجاد کنند تأکید دارد. همچنین این تعریف انواع یاوری را مشخص می­سازد که می ­تواند به وسیله شبکه فراهم شود شامل حمایت روانی (مانند گوش شنوا)، حمایت فیزیکی (مانند همراهی تا مطب پزشک) و کمک مالی (مانند وام کوتاه­مدت برای پرداخت هزینه درمان). یکی از امتیازات این تعریف، شناخت انواع چندگانه حمایت ‌می‌باشد که می ­تواند ارائه شود (ماتسون و هال، ۲۰۱۱).

۳) حمایت اجتماعی به ‌عنوان فرایند تعامل^[۶۸]۱

حمایت اجتماعی را به طور گسترده به ‌عنوان فرایند تعامل در ارتباطات که مقابله، ارزش، وابستگی و کفایت را از طریق تبادل ادراک شده و واقعی منابع فیزیکی یا روانی بهبود می­بخشد، تعریف ‌کرده‌است. این تعریف در مقایسه با دوتعریف دیگر این مزیت را دارد که به ارتباط به ‌عنوان فرایند متقابل تأکید می­ کند.

۴) حمایت اجتماعی به ‌عنوان حمایت واقعی^[۶۹]۲

حمایت واقعی، حمایتی است که یک فرد به صورت گفتن، دریافت کردن و انجام دادن کاری از سوی دیگران دریافت می­ کند و فرد به شایستگی و کافی بودن حمایت دریافتی اذعان دارد (ماتسون و هال، ۲۰۱۱).

۲-۲-۳-۲- انواع حمایت اجتماعی

گاچل، بام و کرانتس (۱۹۹۷) در طبقه ­بندی حمایت اجتماعی به حمایت ارزشیابانه، اطلاعاتی، همراهی اجتماعی و ابزاری اشاره کرده ­اند.

اسکافر^[۷۰]۳، کوین^[۷۱]۴ و لازاروس^[۷۲]۵، (۱۹۸۱) پنج نوع از حمایت اجتماعی را بیان کرده ­اند.

حمایت عاطفی^[۷۳]۶: اولین نوع از حمایت اجتماعی، حمایت عاطفی است که با نیازهای عاطفی، احساسی فرد ارتباط پیدا می­ کند. ابراز مراقبت و نگرانی مانند «من بدون تو احساس بدی دارم» یا «من فقط می­خواهم که تو بدانی چقدر برای من مهم هستی». ابراز حمایت عاطفی تلاشی برای حل یک مشکل به طور مستقیم نیست اما انجام کاری را در بر می‌گیرد تا خُلق فرد بهتر شود.

حمایت ارزشی^[۷۴]۱: نوع دوم حمایت اجتماعی، حمایت ارزشی است که مبنی بر این است که به فرد کمک شود تا به توانایی خودش برای کنترل یک مشکل یا انجام یک وظیفه مورد نظر اعتقاد پیدا کند. این نوع از حمایت به تشویق افراد به انجام کارهای مورد نیاز می ­پردازد و افراد را متقاعد می­ کند که توان روبه­روشدن با مشکلات سخت را دارند.

حمایت شبکه^[۷۵]۲: حمایت شبکه ­ای بر عواطف یا مفهوم خود تمرکز ندارد، اما در عوض به روابطی اشاره دارد که باعث می­ شود تکیه­گاه فرد به یک شبکه را به او یادآوری کند و اینکه در شرایط پیش­آمده تنها نیست. به فرد یادآوری شود که دوستان زیادی دارد که به او در زمینه مشکل پیش­آمده کمک کنند.

حمایت اطلاعاتی^[۷۶]۳: روابطی است که اطلاعات مورد نیاز و مفید را فراهم می­ کند. هنگام روبروشدن با یک وضعیت چالش­برانگیز، اغلب اطلاعاتی به منظور تصمیم ­گیری نیاز است. یک فردی که مبتلا به مشکلات سلامتی یا یک بیماری تشخیص داده می­ شود، اغلب به اطلاعاتی درباره شرایط و گزینه­ های درمانی نیاز دارد و می ­تواند توسط افرادی که اطلاعات مفید را فراهم ‌می‌کنند، حمایت شود.

حمایت ملموس^[۷۷]۴: پنجمین نوع حمایت، حمایت ملموس است که هر نوع کمک فیزیکی که توسط دیگران فراهم شود را در بر ‌می‌گیرد. این نوع از حمایت درجاتی از دادن غذا به فرد بیمار تا رساندن او به دکتر را شامل می­ شود. بهترین نوع حمایت، حمایتی است که فرد در شرایطی که برایش اتفاق افتاده است به آن حمایت نیاز دارد (اسکافر، کوین و لازاروس، ۱۹۸۱).

۲-۲-۳-۳- کارکردهای حمایت اجتماعی

نتایج حمایت اجتماعی عبارتند از:

سازگاری روانی، تاثیر بر بهبودی، مقابله بهتر با وقایع دردناک، استقامت در مقابل بیماری، بهبودی از بیماری، کاهش مرگ (ماتسون و هال، ۲۰۱۱).

کوهن و ویلز دو مدل اصلی و مجزا برای ارتباط بین حمایت اجتماعی و سلامت جسمی، روانی و اجتماعی بیان کردند:

مدلی با اثرات کارکردی و محافظتی: این مدل بیان می­ کند که حمایت اجتماعی به واسطه اثر بر روی عواقب استرس، موجب بهبود وضعیت سلامت فرد می­گردد. یعنی زمانی که در زندگی دوره­هایی از استرس اتفاق می ­افتد، افرادی که از حمایت اجتماعی کمتری برخوردارند بیشتر علائم اختلال را نشان می­ دهند. افرادی که دیگران برایشان احترام قائل هستند، علی‌رغم مشکلات و شکست­های شخصی خود را ارزشمند تلقی ‌می‌کنند. این مدل از حمایت با عناوین حمایت عاطفی، حمایت بیانی^[۷۸]۱، حمایت عزت نفس^[۷۹]۲ و حمایت بدون­واسطه^[۸۰]۳ نیز نام برده می­شوند. حمایت کارکردی شامل موارد زیر می­ شود.

• • تأکید بر کاربست، یعنی سنجش اینکه آیا دانش آموز، علاوه بر دانستن دانش، می‌تواند آن را به کار بندد.

  

• • تأکید بر سنجش مستقیم، یعنی سنجش هدف آموزشی به صورت مستقیم، به عوض غیرمستقیم

• استفاده از مسائل واقعی، یعنی استفاده از مسائل وموقعیتهایی که در زندگی واقعی یافت می‌شوند یا

شبیه به آن ها هستند.

• • ترغیب و تشویق تفکر باز، یعنی هدایت دانش آموزان به پیداکردن راه حلهای مختلف برای مسائل و تشویق آنان به درگیرشدن با مسائل به طور گروهی و کارکردن برروی آن ها برای مدتی طولانی.

جایگر^[۲۹] و همکاران ( ۱۹۹۸ ) ‌در مورد سنجشهای عملکردی، تحت عنوان سنجش های اصیل، این گونه عنوان می‌کنند: اگر پتانسیل عملکردی دانش آموزان شناخته شود، چنین سنجشهایی باید به اندازه گیری هایی منجر شود که:

۱) به طوررضایت بخشی برای حمایت از انتخاب یا طبقه بندی افراد، یا ارزشیابی انبوهی ‌از دانش آموزان در سطوح محلی، ایالتی یا ملی پایا باشد.

۲) به طور روا یی استنباطهای مرتبط باپیشرفت تحصیلی، استعدادوقابلیت های عملکردی راکه مورد سنجش قرارمی دهند، حمایت نمایند

۳) به شیوه ای عادلانه وبدون سوگیری توانایی‌های دانش آموزان رابدون توجه به جنسیت، نژاد، قومیت و یا شرایط اقتصادی مورد سنجش، منعکس نمایند.

۴) هنگامی که استانداردهای عملکردی تعیین شد، از طبقه بندی آزمودنی ها به طبقات معطوف به تصمیم گیری ، مانند اعطای گواهینامه وارتقا و یا برچسب زدن به عنوان پایه، شایسته، پیشرفته، حمایت نماید.

مراحل سنجش عملکردی:

پین^[۳۰](۲۰۰۳) معتقد است که مراحل انجام سنجش عملکردی شبیه به انجام هر آزمون یا اندازه گیری دیگر است و شامل مراحل زیر می‌باشد:

• • تجزیه و تحلیل عملکرد (تکلیف) مورد نظر

• • شناسائی عناصر معرف و اساسی برای مشاهده

• • انتخاب یک موقعیت شبیه سازی مناسب

• • مشخص کردن یک سلسله تکالیفی که این عناصر اساسی را ترکیب کند

• • مشخص کردن مواد موردنیاز برای آزمودنی ها جهت انجام تکالیف

• • آماده کردن دستورالعمل آزمون برای آزمودنی ها

• • ایجاد روش هائی جهت ثبت نتایج اطلاعات جمع‌ آوری شده

• تجزیه و تحلیل پایائی و روائی

بسیاری از محققان اعتقاد دارند که ایجاد یک سنجش عملکردی، شامل مراحل به کار گرفته شده در هر سنجش دیگری است:

• • تعریف رفتارهای ملاک

• • ساخت یا انتخاب تکالیف

• • تعیین راهنماهای نمره دهی

• جمع‌ آوری نظامدار اطلاعات وارزیابی سوالات (سیف ۱۳۸۱ ، به نقل از حسنی و احمدی، ۱۳۸۵).

انواع آزمون­های عملکردی

گرانلاند (۱۹۸۸؛ به نقل از سیف، ۱۳۸۴) انواع روش­های سنجش یا آزمون­های عملکردی را به چهار دسته زیر تقسیم ‌کرده‌است:

۱- آزمون کتبی عملکردی

۲- آزمون شناسایی

۳- انجام عملکرد در موقعیت­های شبیه سازی شده

۴- نمونه کار

در این تقسیم ­بندی، آزمون نوع اول، یعنی آزمون کتبی عملکردی، بیشترین فاصله را از عملکرد در زندگی واقعی دارد، ولی آخرین نوع آزمون، یعنی نمونه کار، کمترین فاصله را از عملکرد در زندگی واقعی دارد. روش­های چهارگانه را هم میتوان جداگانه به کار بست و هم با یکدیگر مورد استفاده قرار داد. در بعضی موارد تنها یک روش کفایت می­ کند، اما در بیشترین مواقع کاربرد ترکیب دو یا چند روش ضروری به نظر می­رسد.

۱- آزمون کتبی عملکردی

در آزمون کتبی عملکردی عمدتاًً بر کاربست دانش و مهارت در موقعیت های عملی یا شبیه سازی شده با موقعیت­های عملی تأکید می­ شود. در این گونه آزمون­های عملکردی، یا بازده­های پایانی یادگیری سنجش می­شوند یا مراحل میانی عملکردی که برای رسیدن به بازده­های مطلوب پایانی ضروری هستند، مانند استفاده درست از ابزارها و دستگاه­ها. همچنین از دانش ­آموزان و دانشجویان میتوان خواست تا یک نقشه آب و هوایی، یک نمودار ستونی، طرح یک مدار برقی، طرح یک لباس، یک داستان کوتاه یا نقشه یک آزمایش علمی را بسازند. در این مثال­ها، محصول یادگیری که به صورت کتبی ارائه می شود هم نتیجه دانش فرد است و هم نتیجه مهارت او، و یک مقیاس عملکردی به دست می­دهد که به خودی خود ارزشمند است و بر خلاف آزمون­های غیر عملکردی، به عنوان وسیله­ای برای قضاوت درباره یک صفت یا توانایی روانی غیر قابل مشاهده به کار نمی­رود. علاوه بر موارد بالا که در آن ها محصول پایانی یا نهایی یادگیری سنجش می­شوند در بعضی مواقع میتوان از آزمون های عملکردی برای سنجش مهارت ­ها یا فعالیت­های واسطه­ای نیز سود جست. برای مثال، پیش از استفاده از یک دستگاه و یا ابزار خاص، مانند ریز سنج، ممکن است ضروری باشد که یادگیرندگان از روی عکس­های مقیاس، موقعیت­های مختلف را مطالعه کنند. آزمون عملکردی کتبی را ‌می‌توان به عنوان وسیله سنجش اطلاعات مقدماتی فرد درباره کاری که انجام خواهد داد به کار بست (سیف، ۱۳۸۴).

۲- آزمون شناسایی

منظور از آزمون شناسایی روشی است برای سنجش توانایی یادگیرنده در تشخیص ویژگی­ها، محاسن، معایب و موارد استفاده امور مختلف، آزمون­های شناسایی انواع و کاربردهای مختلفی دارند. در بعضی وقت­ها میتوان از یادگیرنده خواست تا یک ابزار یا دستگاه را شناسایی کند یا کار آن را توصیف نماید. در موقعیت­های دیگر میتوان از یادگیرنده را با مشکلی مواجه ساخت مانند اتصالی در یک دستگاه برقی، و از او خواست تا ابزارها، وسایل و شیوه-های عملی رفع مشکل را انتخاب کند. مورد پیچیده­تری از این نوع آزمون گوش دادن یک دستگاه معیوب، مثلاً موتور یک اتومبیل، و بعد ازروی صدا شناسایی کردن علت یا علت­های اشکال دستگاه است (شوندغربی،۱۳۹۰:۴۱).

۳- انجام عملکرد در موقعیت­های شبیه سازی شده

در آزمون شبیه سازی شده، یا انجام عملکرد در موقعیت­های شبیه سازی شده از یادگیرنده خواسته می­ شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیت­های واقعی ضروری هستند. مثلاً در آموزش رانندگی، پیش از آن که یادگیرنده را عهده­دار راندن یک اتومبیل واقعی بکنند او را در یک اتومبیل که مانند اتومبیل واقعی شبیه سازی شده است و همه دستگاه­های رانندگی از جمله فرمان، آینه، پدال­ها و غیره را دارد قرار می­ دهند و از او می‌خواهد تا اعمال رانندگی را در این خودرو مصنوعی تمرین کند. بعضی از صاحب‌نظران سنجش یادگیری به جای انجام عملکرد در موقعیت­های شبیه سازی شده اصطلاح سنجش قیاس­پذیر را به کار برده ­اند. منظور آنان از سنجش قیاس­پذیر، مشاهده و ارزشیابی عملکرد یادگیرنده در موقعیت­هایی است که شبیه به موقعیت­های واقعی است. هدف کسانی که سنجش قیاس­پذیر را مورد استفاده قرار می­ دهند پیش‌بینی وقوع رفتارهای مورد سنجش در محیط زندگی واقعی است (سیف، ۱۳۸۴).

۴- نمونه کار

در نتیجه مسئولیت قراردادی در زمره قواعد عمومی قراردادهاست و فایده شرط تصریح دو طرف یا حکم قانون و عرف مربوط به خسارت فراتر از متعارف است.

گفتار دوم: انواع خسارت در حقوق ایران

در حقوق ایران خسارت می‌تواند مادی باشد یعنی خسارتی که به اموال وارد می شود که باعث زیان مادی به صاحب آن شده و قابل جبران با پول می‌باشد، یا می‌تواند جانی و بدنی باشد یعنی خساراتی که به جسم انسان وارد می شود. مرگ انسان هم نوعی خسارت جانی محسوب می شود؛ در مقابل برخی خسارات و زیان ها از نوع مالی و جانی محسوب نشده بلکه به آبرو ‌و حیثیت افراد مربوط است که به اصطلاح خسارت معنوی نامیده می‌شوند، که شیوه جبران آن با تردید هایی مواجه است. در این گفتار به تعریف و بررسی این خسارات و نحوه جبران آن می پردازیم.

بند ۱: خسارت مادی

در تعریف خسارات مادی، تعاریف متفاوت می‌باشد ولی در ریشه همه‌ آن ها حکم واحدی دیده می‌شود که نشان دهنده وحدت و همگونی این موضوع حقوقی در بین حقوق ‌دانان می‌باشد.

در یک تعریف که برگرفته از قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۱۸ می‌باشد، خسارات مادی زیان وارده به مال و دارایی شخص است و از این رو آن را خسارات مالی نیز می‌توان نامید و خسارات مادی عبارت است از تلف کلی یا جزئی مالی یا فوت منفعت (صفایی، ۱۳۷۶: ۵۴۹).

این نوع خسارات به پول قابل تقویم و تبدیل می‌باشد و از نظر وقوع آن ممکن است هم به صورت فقدان شیء موجود باشد (تخریب شیء) یا به صورت فقدان نفع (حسینی نژاد: ۱۳۸۱: ۷۰).

در تعریف دیگر از خسارت مادی آمده است: «خسارت مادی عبارت است از ضرری که به بدن یا مال کسی برسانند. در برابر خسارت معنوی به کار می‌رود» (جعفری لنگرودی، ۱۳۶۷: ۶۶۵۳).

خسارت مادی را می توان به شرح زیر تقسیم بندی نمود:

الف) از بین رفتن مال:

توضیح این مطلب اینکه این نوع ضرر هنگامی محقق می‌شود که دارایی شخص در نتیجه عمل زیانکار کاهش می‌یابد. تقلیل دارایی ممکن است در اثر کاستن از دارایی مثبت حاصل شود یا در نتیجه افزایش دارایی منفی پدیدار گردد. از بین رفتن مال ممکن است به صورت از بین رفتن عین، منفعت یا حق باشد. این نحوه تقسیم بندی بر مبنای ماده ۲۹ قانون مدنی که مال را شامل اعیان، منافع و حقوق می‌داند شکل گرفته است (لنگرودی، ۱۳۵۶: ۱۱۵) یکی از انواع مال عین می‌باشد، از بین رفتن عین عبارت از نابود شدن مالی است که قبلاً موجود بوده و گاهی با ناقص و معیوب شدن و یا تلف شدن اموال به منصه ظهور می‌رسد (امامی، ۱۳۷۱: ۴۰۷).

ب) از بین رفتن منفعت:

محروم شدن شخص از منافعی که عادتاً انتظار آن را دارد (منافع فائقه) نامیده می‌شود. اینگونه منافع به هنگام وقوع فعل زیانبار اعم از ارتکاب جرم و یا استیلای نامشروع وجود ندارد. برای مثال در سرقت کامیون، اعم از اینکه سارق قبل از مسترد داشتن آن به مالک از این وسیله نقلیه برای حمل بار استفاده کرده یا نکرده باشد، نسبت به منافعی که به طور معمول و مستمر عاید صاحب آن می‌شده ضامن است. در نظر فقهای امامیه ‌در مورد منافع مستوفات بدون تردید شخص متصرف ضامن است. در منافع غیر مستوفات، چنانچه تصرف عدوانی باشد باز هم حقوق ‌دانان به اتفاق نظر معتقدند که شخص متصرف ضامن است (امامی، ۱۳۷۱: ۴۰۷ و جعفری لنگرودی، ۱۳۵۶: ۱۲۰) ولی اگر تصرف عدوانی نباشد، گروهی از فقها به ضمان قائل نیستند اما در همین فرض هم مشهور قائل به ضمان می‌باشد (محقق داماد، ۱۳۶۶: ۸۴).

ج ) از بین رفتن حق:

در یکی از تقسیم‌هایی که از اموال بیان شده، از اموال مادی و اموال غیر مادی نام برده شده است. اموال غیر مادی اموالی است که وجود مادی در خارج ندارند، ولی جامعه آن ها را اعتبار نموده و قانون هم آن را شناخته است. مانند حق انتفاع و حق ارتفاق و مانند این ها. تعبیر حقوق ‌دانان به انضمام ماده ۲۹ قانون مدنی که دلیل بر مالیت این حقوق است به ما این اجازه را می‌دهد که توجهاً به قاعده معروف «من اتلف مال الخیر فهوله الضامن» و با عنایت به مادتین ۳۲۸ و ۳۳۱ قانون مدنی که بالصراحه به مسئولیت عامل ورود زیان بر زوال ولایت دارد، عامل زوال و سقوط حقوق مالی را، ضامن جبران خسارات دارندگان و صاحبان این حقوق بدانیم ( امامی، ۴۰۷:۱۳۷۱ ).

ضرری که به شخص وارد می‌شود، ممکن است مادی یا معنوی باشد. ضرر مادی خود به دو نوع تقسیم می‌شود: نوع اول، از دست رفتن مال موجود یا خسارت مثبت و نوع دوم، تفویت منافع یا خسارت منفی یا عدم النفع است. برخی مؤلفان حقوقی در تعریف آن می‌گویند ممانعت از وجود پیدا کردن منفعتی که مقتضی آن حاصل شده است؛ مانند توقیف غیر قانونی شاغل به کار که موجب حرمان او از گرفتن مزد شده باشد (جعفری لنگرودی، ۱۳۶۷: ۱۴۲).

عدم النفعی که ضرر محسوب می‌شود، عبارت است از حرمان از نفعی که به احتمال قریب به یقین حسب جریان عادی امور اوضاع و احوال خصوص مورد، امید وصول به آن نفع، معقول و مترتب و مقدور بوده باشد. برخی آن را محروم شدن شخص، از فایده مورد انتظار می‌دانند. یکی دیگر از حقوق ‌دانان در این باره می‌نویسد: «هنگامی از عدم النفع یا منفعت تفویت شده سخن به میان می‌آید که در نتیجه عمل زیانبار، دارایی شخص فزونی نیافته است، در حالی که اگر این واقعه رخ نمی‌داد بر طبق روند عادی امور و تجربه جاری و آماری زندگی این افزایش انجام می‌پذیرفت». در یک تعریف مختصر می‌توان گفت: عدم النفع عبارت است از فوت شدن منافع محقق الحصولی که شخص از آن محروم شده است (بهرامی، ۲۳۸:۱۳۷۰).

عدم النفع به لحاظ متعلق آن، به دو قسم تقسیم می‌شود: عدم النفع محقق و عدم النفع محتمل.

عدم النفع محقق، عبارت است از فوت شدن منفعتی که هر گاه، فعل معین موجود نمی‌شد، محققا آن منفعت به متضرر می‌رسید و فعل مذبور، سبب منحصر نرسیدن منفعت شده است. مثلاً، چنانچه کسی در خیابان در جلوی گاراژی جوی عمیقی بکند و مانع از خروج اتومبیل کرایه‌ای شود، این شخص مانع رسیدن منفعتی شده است که اتومبیل از کار کردن به دست می‌آورد. و همچنین هر گاه، کسی کارگری را بازداشت نماید و او را از کار روزانه باز دارد، مانع از رسیدن مزد یعنی منفعت محقق او، شده است (امامی، ۱۳۵۱: ۴۰۷).

عدم النفع محتمل عبارت است از فوت شدن منفعتی که هر گاه فعل معین موجود نمی‌شد احتمال داشت که عاید طرف گردد مثل این که توزیع کننده روزنامه، روزنامه‌ای را که در آن اعلان مزایده ملکی درج شده است، به مشترک آن روزنامه نمی‌رساند و او در مزایده شرکت نمی‌کند. مشترک پس از اطلاع بر این امر علیه توزیع کننده، اقامه دعوی می‌کند و خسارات وارده خود را از او می‌خواهد، بدین ترتیب که هر گاه روزنامه را توزیع کننده به او می‌رسانید، او در مزایده‌ای که وزارت دارایی اعلان نموده شرکت می‌کرد و برنده شناخته می‌شد و از آن مبلغی استفاده می‌نمود و چون روزنامه را توزیع کننده، نرسانده، باید خسارت وارده را به مشترک بپردازد (امامی، ۱۳۵۱: ۴۰۸).

لازم به ذکر است، که از بین دو قسم عدم النفع ذکر شده در بالا، تنها قسم اول محل بحث و نزاع است و قسم دوم قابل مطالبه نیست؛ زیرا، رابطه سببیت بین فعل و عدم پیدایش منفعت موجود نیست و بر فرض هم که فعل ایجاد می‌شد، احتمال داشت، منفعت حاصل نشود (اصغری آقمشهدی، ۱۳۸۱: ۲۹).

بند۲: خسارت معنوی

۱- قابلیت نقل وانتقال

«سندتجاری، سند قابل معامله‌ای است که دارنده می‌تواند آن را قبل از سررسید یا وصول، در قبال دریافت عوض یا در مقام ایفای تعهدی دیگر، به دیگری واگذار ومنتقل نماید. سند تجاری اگر در وجه شخص معینی باشد تنها با ظهرنویسی ‌و امضا ظهرسنداز سوی دارنده قابل انتقال است واگر در وجه حامل باشد، نقل وانتقال آن با قبض واقباض صورت می‌گیرد.

قابلیت نقل وانتقال سندتجاری بدین معنا است که: اولاً در اسنادتجاری تمام حقوق ‌و مزایا از سند نشأت می‌گیرد وآنچه انتقال می‌یابدخود سند است، نه صرف دین یا مطلب موضوع سند. برخلاف اسناد عادی دیگر که سند قابلیت انتقال ندارد وآنچه ممکن است انتقال یابد طلب موضوع سند است وطلبکار، طلب خود از بدهکارش را به ‌عنوان یک طلب وحق به دیگری منتقل می‌کند. این عمل یک عمل حقوقی رضایی است که با توافق طرفین (طلبکاروگیرنده طلب) صورت می‌گیرد وسند ‌و نوشته مدخلیتی در آن ندارد.

ثانیاًً‌: گیرنده حق بیشتری نسبت به انتقال دهنده به دست می‌آورد؛ بدین معنا که انتقال دهنده با امضاء وظهرنویسی سند خود به جمع مسئولین پرداخت سند اضافه می‌شود وگیرنده علاوه بر صادرکننده ‌و ظهرنویسان قبلی می‌تواند به ظهرنویسی اخیر (انتقال دهنده ) نیز رجوع کند وعلیه اواقامه دعوا نماید؛ از این رو در حقوق انگلیس از اسناد تجاری به ‌عنوان Negotiable Instrument تعبیر می‌شود.

Negotiable Instrument سندی است که نه تنها قابل نقل وانتقال است، بلکه گیرنده موقعیت بهتری نسبت به انتقال دهنده دارد وحقوق بیشتری به دست می‌آورد که همان حق اقامه دعوی علیه انتقال دهنده وظهرنویس است، در حالی که بارنامه دریایی با وجود قابلیت انتقال Negotiable نیست بلکه quasi- negotible است‌؛ زیرا انتقال دهنده بارنامه مسئول تحویل کالای بارنامه نیست.

به هر حال قابلیت انتقال سندتجاری وقابل مبادله ومعامله بودن آن به دلیل طبیعت سند وتعهد ناشی از آن است وسند تجاری برای دارنده سند یک حق وبرای امضاء کنندگان نیز تعهدی ایجاد می‌کند که از آن به تعهد براتی تعبیر می‌شود ومجرد از تعهد یا یه ومنشأ صدور سند تجاری است.

اعتماد اشخاص به قبول سند تجاری در مبادلات تجاری ناشی از این واقعیت حقوقی است که اصولاً (وجزء در موارد خاص) بطلان یا سقوط تعهد منشأ موجب بی اعتباری سند تجاری نمی شود ومسئولین سند تجاری نمی توانند در مقابل دارنده سند به ایراداتی متوسل شوند که مربوط به روابط آن ها با دارندگان قبلی سندتجاری است. همین امر بر اعتبار اسناد تجاری واعتماد اشخاص در پذیرش این اسناد افزوده است».^[۵۹]

۲-جنبه شکلی اسناد تجاری

امتیاز و ویژگی دوم جنبه شکلی اسناد تجاری است. برخلاف اسنادعادی دیگر، قانون‌گذار تجارت برای اسناد تجاری شرایط شکلی خاص رامقرر داشته است که در تنظیم سندوصدور آن باید رعایت شود(ماده ۲۲۳ قانون تجارت ‌در مورد برات، ۳۰۸ ‌در مورد سفته و۳۱۰و۳۱۱ در موردچک).

ضمانت اجرای عدم رعایت شرایط شکلی آن است که سند تجاری محسوب نشده واز مزایای اسناد تجاری برخوردار نمی باشد. همان گونه که ماده ۲۲۶ قانون تجارت به ‌عنوان ضمانت اجرا وsanction ماده ۲۲۳ ق.ت می‌گوید:«در صورتی که برات متضمن یکی از شرایط اساسی مقرر در فقرات ۲-۳-۴-۵-۶-۷و۸ ماده ۲۲۳ قانون تجارت نباشد مشمول مقررات راجع به بروات تجاری نخواهندبود».

در خصوص ضمانت اجرای شرایط صدور سفته وچک می‌توان به تبصره ماده ۳۱۹ق.ت استناد کرد که می‌گوید‌: حکم فوق (امکان نداشتن طرح دعوی مطالبه سند تجاری وامکان طرح دعوای مدنی علیه کسی که به ضرر دارنده از سند استفاده بدون جهت ‌کرده‌است )در موردی نیز جاری است که برات یافته طلب یا چک یکی از شرایط اساسی مقرر در این قانون را نداشته باشد.

۳-تبعیت از مقررات خاص مرورزمان

ویژگی سوم اسنادتجاری آن است که مطالبه وجه سند ‌و اقامه دعوی علیه مسئولین آن از مقررات خاص تبعیت می‌کند وبطورکلی دارای مرورزمان خود می‌باشد. از این میان می‌توان به مواد ۲۷۹، ۲۸۰، ۲۷۴، ۲۸۶، ۲۸۷ و۳۱۸ ق.ت ‌در مورد برات وسفته ومواد ۳۱۵، ۳۱۷، ۲۷۶، ۲۸۷ و۳۱۸ ق. ت در خصوص چک اشاره کرد.

۴-حق انتخاب دادگاه صالح

بدین معنا که دارنده سندتجاری می‌تواند برای طرح دعوای حقوقی علیه مسئولین پرداخت سند تجاری، به دادگاه محل اقامت خوانده یا دادگاه محل صدور سندتجاری یا دادگاه محل پرداخت موضوع تعهد مراجعه کند ودادخواست خود را تقدیم نماید(مستند به مواد ۱۱و۱۳ قانون آئین دادرسی مدنی).^[۶۰]

۵-درخواست تأمین خواسته وتوقیف اموال موضوع سند تجاری بدون لزوم تودیع خسارات احتمالی خوانده به استناد ماده ۲۹۲ قانون تجارت وبند ج ماده ۱۰۸ ق.آ.د.م

استفاده از این مزیت قانونی مشروط به آن است که دارنده سند، ظرف مهلت قانونی سند تجاری را مطالبه نموده و در صورت عدم تأدیه واخواست کرده باشد. به موجب رأی وحدت رویه۵۳۶-۱۰/۷/۱۳۶۹ هیئت عمومی دیوان عالی کشور «گواهی بانک محال علیه دایر بر عدم تأدیه وجه چک که در مدت ۱۵روز به بانک مراجعه شده، به منزله واخواست می‌باشد».

۶- مسئولیت تضامنی امضاء کنندگان سند تجاری

بدین معنا که در سند تجاری هریک از مسئولین پرداخت سند در برابر آخرین دارنده سند تجاری مسئول هستند واین مسئولیت تضامنی است: یعنی هرکدام مسئول پرداخت کل وجه مندرج در سند بوده ‌و دارنده می‌تواند علیه تمامی آن ها منفرد یا مجتمعاً اقامه دعوی کند(ماده ۲۴۹ق.ت). ‌بنابرین‏ در برات، برات دهنده، برات گیر وهریک از ‌ظهرنویس‌ها ‌و ضامن‌ها در برابر دارنده برات مسئولیت تضامنی دارند، در سفته نیز متعهد وهریک از ‌ظهرنویس‌ها در برابر آخرین دارنده سفته مسئولیت تضامنی دارند؛ وهمچنین در چک، صادر کننده وهریک از ‌ظهرنویس‌ها ‌و ضامن‌ها در برابر دارنده مسئولیت تضامنی دارند.

مسئولیت تضامنی در برابر مسئولیت مشترک قرار می‌گیرد. در مواردی که چند نفر مسئول مشترک پرداخت یک دین هستند اگر مسئولیت مشترک باشد هرکدام از مدیونین به اندازه سهم خود مسئول پرداخت قسمتی از دین است؛ در حالی که در مسئولیت تضامنی هرکدام از مدیونین مسئول پرداخت تمام دین است. در حقوق ما اصل بر مسئولیت مشترک است ومسئولیت تضامنی خلاف اصل ‌و نیازمند دلیل ومستند قانونی است که ‌در مورد اسناد تجاری ماده ۲۴۹ ق.ت برآن دلالت داردواین از مهمترین مزایای اسناد تجاری است.

۷-عدم اختیار دادگاه در اعطاء مهلت به متعهدین سند تجاری بدون رضایت دارنده سند تجاری

اگر چه این ویژگی به ‌عنوان یک اصل مورد عنایت حقوق ‌دانان صراحتاً قرار نگرفته است ولی جمله حقوق ‌دانان در مقام تشریح ماده ۲۶۹ قانون تجارت این ویژگی خاص را برشمرده ومتعرض آن شده‌اند وهرکجا که خواسته‌اند این ویژگی را به ‌عنوان یک مزیت اختصاصی به اسناد تجاری بحث کنند. حکم استثنایی آن را در مقابل حکم کلی وعام قانون مدنی قرار داده‌اند ‌و برخلاف قاعده مذکور در ماده ۲۷۷ قانون مدنی که تصریح دارد:«…حاکم می‌تواند نظر به وضعیت مدیون مهلت عادله یا قرار اقساط دهد»، حکم خاص و ویژه ماده ۲۶۹ قانون تجارت را متذکر می‌گردند که عنوان می‌دارد: «محاکم نمی توانند بدون رضایت صاحب برات برای تأدیه وجه برات مهلتی بدهند».

تعارضات محرکی برای ایجاد در روابط و ابراز هیجانات هستند که ممکن است در واقع موجب بهبودی در روابط میان والدین و نوجوانان شوند. تعارضات می‌تواند نشان دهد که شیوه های ارتباطی کنونی ناموثر هستند و به راهبرد های همیارانه و اثر بخش تر نیاز است. از این دیدگاه ، تعارضات فرصت های را برای نوجوانان جهت مذاکره مجدد ‌در مورد رابطه انسان فراهم می‌کند .‌بنابرین‏ می توان تعارض والدین و نوجوانان را یک جز طبیعی از فرایند رشد ، یک عامل تسهیل گر رشد روانی ، ایجاد هویت و مسئولیت پذیری و…… ، قلمداد کرد . تعارض بخش گریز ناپذیر روابط انسانی است و هرچه روابط صمیمانه تر باشد تعارض بیشتری محصول آن خواهد بود. (وودمن^[۱۳] و دیگران ،۱۹۹۵، به نقل از صمدی، ۱۳۸۰).

تصور کلی بر این است که تعارض پیامد های منفی بر فرد یا سازمان دارد. مثلا خود را در یک موقعیت تعارض شدید تصور کرده و حالت ذهنی خود را آزمایش کنید شما در این وضعیت عصبی ، نا آرام و شدیداً مضطرب هستید و نمی توانید روی کار خود تمرکز داشته باشید ، وعملکرد شما زیانبار است. تصمیم های اتخاذ شده ممکن است نا مناسب باشد. ‌بنابرین‏ تعارض ها می‌تواند به کارایی فرد آسیب برساند. برخی پیامد های تعارض مصرف الکل ، مواد مخدر ، کم خوری یا پر خوری ، رفتار پرخاشگرانه یا اطاعت بیش از حد ، و……. باشد.

همچنین پیامد های روانشناختی و تغییرات فیزیولوژیک مثل :

آدرنالین و نورآدرنالین به خون ریخته می شود وحالت برانگیختگی و تحریک پذیری به وجود می‌آید.

ضربان قلب افزایش می‌یابد ، فشار خون بالا می رود ، معده خوب کار نمی کند و…….

بدیهی است که تعارض نه تنها بر عملکرد فرد تاثیر می‌گذارد بلکه اختلالات روان تنی را به دنبال دارد که سلامت روان فرد را به مخاطره می اندازد مانند بی توجهی ، بی علاقگی ، نارضایتی ، اضطراب ، انزوا ، نا کامی ، و……. (هریگوپال ،۱۹۹۵).

وچینیچ (۱۹۹۰) معتقد است که تعارض به ۲ نوع سازنده و مخرب تقسیم می شود :

۱-تعارض های سازنده که بر موضوعات کنونی متمرکز است و مذاکره و مصالحه ، راه حل مناسب برای آن ها می‌باشد.

۲-تعارض های مخرب که بر موضوع ها و مسائل کنونی متمرکز نبوده و در حل آن ها معمولا از زور و تهدید و رفتار استبدادی استفاده می شود.

همچنین راهبرد های مقابله با تعارض به طور کلی به ۳ معقوله تقسیم می شود :

ابراز نیرو و قدرت به شکل عمل فیزیکی ، استفاده از تهدید ، و……

مذاکره از طریق میانجی گری فرد سوم ، مصالحه یا عقب نشینی کردن

رهایی از تعارض به شکل رها کردن مسئله ، اجتناب از تعارض و هیچ کاری نکردن

هر کدام از راهبرد های حل تعارض تابع عواملی مانند سن ، جنس ، رشد شناختی ، فرهنگ ، نوع رابطه ، موقعیت ، شخصیت ، و….. است(ویچینیچ ،۱۹۹۰ ،کولینس ، لاورسن^[۱۴] ،۱۹۹۲). با در نظر گرفتن ماهیت تعارض و شیوه ها و راهبرد های مقابله ای می توان گفت که اگر شیوه های مناسبی برای حل تعارض به کار رود پیامد های کار آمد و سود مندی به وجود خواهد آمد. به نظر( هاتفلید،۱۹۹۵ ، به نقل از استونی^[۱۵] و همکاران ،۱۹۹۹) مقدار متوسطی از تعارض درون شخصی ، بین شخصی ، درون گروهی ، بین گروهی همراه با بهره گرفتن از شیوه حل تعارض مناسب برای کارایی شخص و سازمان مؤثر و مفید بوده است . زیرا این امر باعث شکوفایی استعداد و خلاقیت افراد می شود. البته باید مطمئن بود که مقدار در سطح مناسب مطلوب و سالم بوده و در آن سطح باقی خواهد ماند.

بسیاری از مادران می ترسند که دخترانشان به حرف آن ها بی اعتنایی نماید و بیشتر به حرف دوستان خود باشند اما چنین نیست بسیاری از مادران در اثر همین فکر کناره گیری می‌کنند و خود را از دید دخترشان فاقد ارزش می دانند. در یک پژوهش از دختران سوال شده بود که چه کسی را بیش از همه تحسین می‌کنند. ۴۰% آن ها مادرانشان را قابل تحسین می‌دانستند. بیشتر مطالعات بر روی نوجوانان نشان داده است که نوجوانان ، تاثیر والدینشان را بیش از همسالان ، معلمان و تبلیغات روی موضوعاتی که برای آینده آن ها مفید است در نظر می گیرند(کوهن ، سندلر،۲۰۰۷).

موضوع تعارض در روابط مادر و دختر

اولین موضوع تعارض لباس است و دومین عامل وضعیت اتاق دختر. بسیاری از اوقات برای مادر سخت است که از این دو عامل چشم پوشی کند، بویژه زمانی که دختران در دوره گذر از دوران کودکی به اوایل نوجوانی هستند. گاهی لباس دختر مطابق سلیقه مادر نیست که لازم است با هم به توافق برسند. ‌در مورد وضعیت به هم ریخته اتاق دختر هم به همین صورت است باید بتوانند این مشکل را با هم حل کنند(کوهن ، سندلر، ۲۰۰۷). مادر باید محدوده ی چیز های غیر قابل تحمل را مشخص نماید. اما در خصوص سایر مسایل ، اختیارات را به دختر واگذار نماید. تا زمانی که ارزش های خانواده شکسته نشده باشد، بهتر است مواردی نادیده گرفته شود. حتی مادر می‌تواند از دختر بخواهد که درب اتاقش همیشه بسته باشد(کوهن ، سندلر، ۲۰۰۷).

کوهن ، سندلر( ۲۰۰۷) عقیده دارد بسیاری اوقات دختران می‌گویند مادرم به حرف من گوش نمی دهد یا واقعا مرا درک نمی کند. در واقع دختران عقیده دارند که اگر مادرشان واقعا به حرف آن ها گوش دهد به آن ها اجازه می‌دهد که کاری که می خواهند انجام دهند. از یک طرف این نشانه شکست مادر در همدلی است ، اما از طرف دیگر نشانه شکست دختر هم هست ، زیرا بسیاری از اوقات وقتی دختر در حال کشمکش با مسئله ای است مانند(موضوع اجتماعی ، علمی ، زیبا شناسی و……). ممکن است مادر به حرف او گوش بدهد اما متوجه نشود و دلیل آن هم این است که بسیاری اوقات مادر غرق در سرگذشت خود ، حساسیت ها ، سوگیری ها و نگرانی هایی می شود که زمانی مانند یک دختر نوجوان تجربه ‌کرده‌است.

مادران در باز شناسی احساس و ادراک منحصر به فرد دخترشان در خصوص موقعیت ناتوانند زیرا آن ها خودشان را زمانی که دختر نوجوانی بودند فرافکنی می‌کنند و این یکی از سخت ترین چالش ها برای مادران است. در این زمان باید از مادر پرسید این موضوع شما است یا دخترتان ؟ گاهی مسئله ای که برای دختر اهمیت چندانی ندارد به نظر مادر خیلی بزرگ است و بعد از آنجایی که دختر در رابطه با موضوع با مادرش صحبت نکرده است ، این مسئله را به عنوان تعارض ارزش‌ها در نظر می‌گیرد و مسئله اصلی از موضوع خود منحرف می شود. همچنین گاهی دختر نسبت به موضوع شدیداً نگران است و می کوشد نگرانی را با مادر در میان بگذارد ، چنانچه مسئله مذکور در تجارب مادر ارزش ناچیزی داشته باشد ممکن است مادر نتواند اهمیت موضوع را از دیدگاه دخترش درک نماید(کوهن ، سندلر ۲۰۰۷).

راهایی بهبود روابط مادر و دختر

چنین پیشنهاداتی می‌تواند مادران را در کنار آمدن با دخترانشان کمک کند:

(اسنایدرمن ، استرپت ۲۰۰۲ ، ترجمه کرمی، ۱۳۸۶).

• • درک نوجوانی به عنوان فرایندی که سالها به طول می‌ انجامد و تلاش برای حفظ روابط مستمر با دختر از طریق تعریف دوباره روابط