‌بنابرین‏، می‌توان انتظار داشت که شرکت‌های کوچک‌تر جهت مقابله با مواردی از قبیل هزینه زیاد تامین مالی خارجی، موجودی‌های نقدی بیشتری را نگهداری نمایند. بعلاوه، انتظار می‌رود شرکت‌هایی که دارای فرصت‌های سرمایه‌گذاری بهتری هستند موجودی‌های نقدی بیشتری را نگهداری نمایند تا هزینه فرصت مرتبط با سرمایه‌گذاری‌های آتی را به حداقل برسانند. به طور مشابه، شرکت‌های دارای نوسانات بیشتر جریانات نقدی و شرکت‌هایی که به طور مکرر با کمبود نقدینگی مواجه می‌شوند، نیاز دارند نقدینگی بیشتری را انباشته نمایند (ازکان ۲۰۰۴، ۲۸).

۲-۳-۲ میزان بهینه موجودی‌ های نقدی شرکت‌ ها

در تاریخ ۸/۲/۱۹۹۶ توافق‌نامه‌ای بین مدیران شرکت‌های چریسلر^[۳۱] و یک سرمایه‌گذار امضاء شد که طبق این توافق‌نامه، این سرمایه‌گذار باید در یک دوره ۵ ساله برای پیشرفت این شرکت تلاش می‌کرد. یکی از عناصر مهم این توافق، تعهدی بود که بر طبق آن چریسلر باید طی این مدت، دارایی‌های نقدی (موجودی‌های نقدی و اوراق بهادار سریع المعامله) به مبلغ ۵/۷ بیلیون دلار بین سهام‌داران تقسیم می‌کرد (اپلر^[۳۲] و همکاران ۱۹۹۹، ۳).

ماجرای چریسلر باعث مطرح شدن سوالاتی شد که در پیشینه و ادبیات مالیه سابقه نداشتند: آیا برای موجودی‌های نقدی موجود در ترازنامه یک شرکت میزان بهینه‌ای وجود دارد؟ و اگر وجود دارد آیا مانند شرکت چریسلر، موجودی‌های نقدی اضافی توسط شرکت‌ها نگهداری می‌شود؟

اکثر مدل‌ها از جمله مدل هزینه های معاملاتی^[۳۳] موافق وجود نقطه بهینه در نگهداری موجودی‌های نقدی می‌باشند. کینس (۱۹۳۶) انگیزه معاملاتی نگهداری موجودی‌های نقدی را به دلیل هزینه‌بر بودن تبدیل جانشین‌های موجودی‌های نقدی به موجودی نقدی، می‌داند. طبق این دیدگاه خرید و فروش دارایی‌های مالی و حقیقی هزینه‌بر می‌باشد، همچنین هزینه افزایش سرمایه از طریق منابع خارجی از دو جزء هزینه ثابت و متغیر تشکیل شده است که قسمت متغیر متناسب با مبلغ افزایش سرمایه می‌باشد. شرکتی که کمبود موجودی‌های نقدی داشته باشد سرمایه خود را از طریق بازار سرمایه افزایش می‌دهد، دارایی‌های موجود خود را نقد می‌کند، تقسیم سودها و سرمایه‌گذاری‌های خود را کاهش می‌دهد، ‌در مورد قراردادهای مالی خود مذاکره مجدد می‌کند و یا ترکیبی از موارد فوق را انجام می‌دهد (اپلر و همکاران ۱۹۹۹، ۳).

افزایش سرمایه هزینه‌بر می‌باشد صرف‌نظر از اینکه شرکت آن را از طریق فروش دارایی‌ها یا با بهره گرفتن از بازارهای سرمایه انجام دهد. هزینه ثابت دسترسی به بازارهای سرمایه خارجی، باعث می‌شود شرکت به ‌ندرت سرمایه خود را افزایش دهد و معمولا از موجودی‌های نقدی و دارایی‌ها نقدی استفاده می‌کند، البته نگهداری موجودی‌های نقدی نیز دارای هزینه فرصت می‌باشد. از طرفی کمبود موجودی‌های نقدی نیز باعث وارد شدن ضررهای عمده به شرکت خواهد شد. در نتیجه برای مبلغ معینی از خالص دارایی‌ها، مبلغ بهینه‌ای از موجودی‌های نقدی وجود خواهد داشت. شکل ۲-۱ منحنی هزینه نهایی کمبود موجودی‌های نقدی و منحنی هزینه نهایی نگهداری موجودی‌های نقدی را نشان می‌دهد (اپلر و همکاران ۱۹۹۹، ۳).

شکل ۲-۱- میزان بهینه نگهداری موجودی‌ های نقدی

میزان بهینه موجودی‌های نقدی از طریق تقاطع منحنی‌های هزینه نهایی نگهداری موجودی‌های نقدی و هزینه نهایی کمبود موجودی‌های نقدی تعیین می‌شود.

منحنی هزینه نهایی کمبود موجودی‌های نقدی به صورت نزولی می‌باشد و فرض می‌شود منحنی هزینه نهایی نگهداری موجودی‌های نقدی به صورت افقی می‌باشد^[۳۴] زیرا دلیلی وجود ندارد فکر کنیم که این هزینه (هزینه نهایی) برای نگهداری مبالغ گوناگونی از موجودی‌های نقدی متفاوت می‌باشد. اگر شرکت با کمبود موجودی‌های نقدی مواجه شود می‌تواند با کاهش سرمایه‌گذاری یا کاهش تقسیم سود با آن مقابله نماید یا اینکه باید از طریق منابع خارجی (انتشار اوراق بهادار) یا فروش دارایی‌های خود آن‌ ها را جبران نماید. هر چه کمبود موجودی‌های نقدی بیشتر باشد هزینه آن نیز بیشتر خواهد بود زیرا باید به میزان بیشتری از سرمایه‌گذاری‌ها کاست یا اینکه مبالغ بیشتری را از طریق منابع خارجی تامین مالی کرد. برای مبلغ معینی از موجودی‌های نقدی، یک واحد افزایش در هزینه کمبود موجودی‌های نقدی (یا یک واحد افزایش در احتمال مواجهه با کمبود موجودی‌های نقدی)، باعث انتقال منحنی هزینه نهایی کمبود دارایی‌های نقدی به سمت راست می‌شود و در نتیجه باعث می‌شود شرکت میزان موجودی‌های نقدی نگهداری شده خود را افزایش دهد (اپلر و همکاران ۱۹۹۹، ۳).

به طور خلاصه، بر طبق مدل هزنیه‌های معاملاتی، نگهداری موجودی‌های نقدی در اثر افزایش مواردی از قبیل نوسان جریانات وجوه نقد و طول چرخه تبدیل وجه نقد افزایش خواهد یافت. همچنین نگهداری موجودی‌های نقدی در اثر افزایش مواردی از قبیل نرخ بهره، هزینه تامین مالی، سهولت فروش دارایی‌ها و هزینه کاهش ریسک (اقدامات احتیاطی) کاهش خواهد یافت (اپلر و همکاران ۱۹۹۹، ۳).

به عبارت دیگر حد بهینه و مطلوبی برای موجودی‌های نقدی وجود دارد بگونه‌ای که نه بیش از حد نیاز باشد و شرکت از راکد ماندن سرمایه متضرر شود و نه کمتر از حداقل مورد نیاز باشد که شرکت با کمبود نقدینگی مواجه شود (طالبی۱۳۷۷، ۱۱۲).

گیلمر (۱۹۸۵) نتیجه گرفت که بین صنایع و شرکت‌های مختلف از لحاظ سطح بهینه نقدینگی تفاوت وجود دارد. بنظر وی، سطح بهینه‌ای برای نقدینگی وجود دارد که شرکت‌ها به دنبال آن هستند، این سطح بهینه نقدینگی بر اساس خصوصیات شرکت‌ها، متفاوت می‌باشد.

۲-۳-۳ آیا در شرکت‌ ها سطح نقدینگی هدف وجود دارد؟

آیا شرکت‌ها سطح نقدینگی هدفی را مد نظر قرار می‌دهند؟ آیا مدیریت شرکت‌ها برای میزان نقدینگی در انتهای یک دوره زمانی، برنامه‌ریزی می‌نمایند و در جهت رسیدن به آن تلاش می‌کنند؟ سطح نقدینگی هدف در شرکت‌ها از چه عواملی تاثیرپذیر می‌باشد؟

اپلر و همکاران (۱۹۹۹)، با بررسی شرکت‌های ایالات متحده نتیجه گرفتند که آن شرکت‌ها از سطح نقدینگی هدف برخوردارند. ازکان (۲۰۰۴) نیز این امر را در بین شرکت‌های انگلیسی مورد تأیید قرار داده است.

همچنین ماده ی ۱۴۴۳ قانون جدید آیین دادرسی مدنی فرانسه، ماده ی ۱۷۸ قانون حقوق بین الملل خصوصی سوئیس و قانون داوری ایالات متحده مصوب ۱۹۲۵ و اصلاحات بعدی آن در ماده ی ۱۲،همگی به کتبی بودن ،توافقنامه ی داوری اشاره می‌کنند.

مبحث دوم- قانون داوری تجاری ایران مصوب ۱۳۷۶

مجلس قانون گذاری ایران در ۲۸ مهر ماه ۱۳۷۶، برابر با ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۷ میلادی، قانون داوری تجاری بین‌المللی را تصویب کرد. این قانون ۱۵ روز بعد در روزنامه ی رسمی انتشار یافت و از آن به بعد اعتبار قانونی لازمه را کسب کرد. انتشار این قانون در ایران با امید به گسترش داوری های تجاری در ایران، تضمین آزادی و استقلال بیشتر و همچنین از همه مهمتر شناسایی و اجرای احکام داوری بین‌المللی صادره در ایران و انجام این قبیل داوری ها در ایران، شکل گرفت.

پیش از تصویب قانون داوری تجاری ایران، مقررات داوری موجود در باب هشتم قانون آیین دادرسی مدنی ،صرفا برای داوری های داخلی معتبر و قابل اعمال بود. به همین جهت با تصویب این قانون جدید امید آن می‌رفت که مقررات بهتر و جدیدتری نسبت به مقررات داخلی در داوری ها به کار گرفته شود. علاوه براین، قانون جدید برای حل و فصل اختلافات در زمینه روابط تجاری رو به رشد در کشورهای همجوار و آسیای میانه و در نتیجه رشد روابط تجاری با آن ها باب تازه ای را می گشود.

در آن زمان هنوز مرکز داوری در ایران تأسيس نشده بود و بعدها با تشکیل مرکز داوری بین‌المللی در ایران اجرای امر داوری تسهیل گشت. بر اساس این قانون چنانچه داوری در ایران برگزار شود«یکی از طرفین دعوی در زمان انعقاد موافقتنامه داوری به موجب قوانین ایران تبعه ایران نباشد^[۲۶]»، داوری بین‌المللی محسوب می شود. بدین ترتیب این داوری مطابق با مقررات این قانون صورت خواهد گرفت^[۲۷].

به موجب این قانون اخیر می توان گفت آرای داوری در ایران صادر می‌شوند که داخلی محسوب نمی شوند. (آرای بین‌المللی داوری محسوب می‌شوند.) تا پیش از پیوستن ایران به کنوانسیون نیویورک، این قبیل آرای داوری از لحاظ اجرا تابع مقررات قانون داوری تجاری ایران (ماده ی ۳۵) آن بودند. پس از آن رأی‌ داوری صادره در ایران تحت قانون داوری تجاری بین‌المللی تنها به موجب کنوانسیون نیویورک ۱۹۵۸ به اجرا در خواهد آمد.

مگر بر اساس ماده ی هفت بند اول کنوانسیون نیویورک (شرایط مطلوب تر) که در این صورت متقاضی اجرای رأی‌، اجرای آن را باید تحت عهدنامه در خواست کند و پس از آن در جایی که شرایط مطلوب تری در قانون داوری تجاری بین‌المللی (ماده ی ۳۵)وجود دارد اجرای آن را می‌تواند تحت این قانون بخواهد.

اما برای بهتر شناختن قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران به چگونگی شکل گیری آن و الگوی اصلی آن، قانون نمونه آنسیترال می پردازیم.

گفتار اول- قانون نمونه آنسیترال، الهام بخش قانون داوری تجاری ایران

قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران، تا حد قابل توجهی بر گرفته شده از قانون نمونه کمیسیون حقوق تجارت بین الملل سازمان ملل متحد (آنسیترال) است. با این وجود پاره ای از مقررات این قانون انعکاس کامل قانون نمونه آنسیترال نیست و برای کارایی بیشتر با قوانین داخلی ایران تطبیق داده شده است. در خصوص میل و اشتیاق به پذیرش قانون نمونه آنسیترال تردیدهایی از جانب کشورهای در حال توسعه مطرح شده است. بیشتر این انتقادات یا همان تردید ها مربوط به آن قسمت از قانون نمونه می شود که نشأت گرفته از حقوق غرب است. این دسته از کشورهای در حال توسعه قانون نمونه آنسیترال داوری را سازگار با ساختار تجارت و اقتصاد عصر خود نمی دانند.

بلکه این قانون را بیشتر مطابق با رویه و عرف کشورهای غربی می دانند. از جمله موسع بودن اصل حاکمیت اراده طرفین و اصل ارتقاء استقلال طرفین را منطبق با حقوق ملی خود نمی دانند. با این وجود بیشتر کشورهای در حال توسعه با گذشت زمان و وجود انتقاد هایی این چنینی به مرور به کل یا دست کم قسمتی از قانون نمونه انسیترال علاقه نشان می‌دهند. حال این که تا چه اندازه به منطق این قانون اعتقاد دارند یا بر اثر ضرورت به آن جذب می‌شوند خود جای بحث و بررسی دارد. اما حسن بزرگی که این قانون دارد حقی انتخابی است که کشورها برای گزینش موردی از این قانون دارند و ‌به این صورت که آن ها مجبور نیستند برای استفاده از این قانون نمونه آنسیترال به طور کامل از آن تبعیت کنند، بلکه می‌توانند متناسب با شرایط داخلی کشور خود آن را تعدیل و تطبیق نمایند. هر چند نظر کلی کمیسیون طراحان این قانون به برداشت جزیی آن نیست اما در کل چون به استفاده از این قانون منجر می شود، قابل پذیرش است.

به نظر می‌رسد قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران، قانون نمونه آنسیترال را به عنوان مرجع اصلی مد نظر داشته، لازم به ‌ذکر است که قسمت هایی را نیز با شرایط داخلی ایران تطبیق داده است. به نظر اکثر مفسرین حقوقی، قانون داوری تجاری بین‌المللی توانسته است موازین غالب در قانون نمونه را در خود جای دهد در ضمن اینکه سعی در ترمیم نواقص قانون مدنی هم داشته است.

از جمله ی امتیازات این قانون می توان به: تمرکز و توجه خاص بر داوری های بین‌المللی، رعایت اصل حاکمیت اراده و رسیدگی و آیین داوری، نظارت سازمان های داوری و شناسایی آرا توسط آن ها، تأکید بر اختیار دیوان داوری جهت تعیین صلاحیت خود و اعتبار موافقنامه داوری، تأکید بر اصل بی طرفی داوران، اختیارات دیوان داوری برای تعیین قانون حاکم در ماهیت دعوا اشاره کرد.

گفتار دوم- قلمرو اعمال قانون داوری تجاری بین‌المللی

۱- داوری در اختلافات تجاری بین‌المللی

در بند اول از ماده ی دوم، قانون داوری تجاری ایران به اختلافات ناشی از روابط تجاری بین‌المللی اشاره می‌کند و هر چند تعریفی از این روابط ارائه نمی دهد اما فهرستی غیر حصری از انواع این فعالیت ها ارائه می‌کند. قید «فعالیت های مشابه» نشان می‌دهد که مصادیق احصاء شده تمثیلی است. هر نوع فعالیتی که شبیه روابط نام برده شده باشد، داخل در قلمرو اجرای قانون داوری تجاری بین ­المللی است. با کمی دقت در می یابیم که وجه مشترک تمام این روابط قراردادی بودن آن ها است.

خانواده، این سیستم اجتماعی کامل با ایجاد پیوندهای عاطفی و مراقبتی قوی، اعضاء را کنار یکدیگر نگه می‌دارد. در این سیستم، اعضای خانواده کنترل، تأیید و اختلاف عقیده داشتن با یکدیگر را تمرینمی کنند. در بخشی از این تعامل، هر خانواده یک ساختار دارد که می‌تواند کارآمد یا ناکارآمد، بی نظم و آشفته یا خشک و انعطاف پذیر باشد. وجود چنین سازمانی در خانواده کمک می‌کند تا در این چارچوب زمانی و تحولی، خانواده به اهداف خود دست یافته و بقای خود را به عنوان یک واحد اجتماعی حفظ کند (مارتین و مارتین^[۴۹]، ۲۰۰۰).

نظریه اولسون^[۵۰]

کارکرد خانواده پدیده ای بسیار پیچیده است که به شیوه های مختلف سنجش و ارزیابی می شود (ایدلسون، اپشتاین، ۱۹۸۲). به طور کلی، این پدیده به کیفیت زندگی خانواده در سطح سیستمی یا روابط دو تایی اشاره دارد و به نمونه هایی از قبیل سلامت، شایستگی ها، کفایت ها، ضعف ها و قدرت‌های نظام خانواده بر می‌گردد (شک^[۵۱]، ۲۰۰۲). پیوستگی، انعطاف پذیری و ارتباط ابعاد اساسی الگو را شامل می‌شوند.

به میزان تغییر در رهبری، روابط نقش ها و قوانین ارتباطی، انعطاف پذیری گفته می شود (اولسون، ۲۰۰۰). مفاهیم اختصاصی عبارتند از: رهبری (کنترل، انضباط) سبک های مذاکره، روابط نقش ها و قوانین ارتباط، در واقع نکته اساسی در انعطاف پذیری این است که نظام ها چگونه بین تعادل و تغییر، تعادل می‌یابند. این بعد قبلاً سازش پذیری نام داشته که تغییر واژه ی انعکاسی تغییر مفهومی آن می‌باشد (اولسون، ۱۹۹۶). چهار سطح انعطاف پذیری عبارتند از انعطاف پذیری خیلی پایین، ساخت یافته (پایین تا متوسط)، انعطاف پذیر(متوسط تا بالا) و بی نظم (بسیار بالا) می‌باشد.پیوستگی، پیوند عاطفی اعضای خانواده نسبت به یکدیگر است(اولسون، ۱۹۹۴، ۱۹۹۶، ۲۰۰۰). بر طبق این الگوها بسیاری از متغیرها یا مفاهیم خاصی که برای سنجش و تشخیص پیوستگی خانواده از آن ها استفاده می‌شوند، پیوند عاطفی، مرزها، اتحادها، زمان، فضا، دوستان، شیوه تصمیم گیری، علایق و واکنش ها را شامل می شود. تعادل در این سازه زمانی فراهم می شود که نظام خانواده در حد فاصل جدایی و با هم بودن قرار می‌گیرد. پیوستگی چهار سطح متفاوت را در بر می‌گیرد که عبارت از رها شده (خیلی پایین)، جدا شده (پایین تا متوسط)، پیوسته (متوسط تا بالا) و در هم تنیده (خیلی بالا) می‌باشد. فرض بر این است که کنش مطلوب و بهینه ی یک سیستم با سطوح متعادل و مرکزی پیوستگی (جدا شده و پیوسته) همراهی می شود. سطوح نامتعادل یا افراطی و گسستته و در هم تنیده عموماً در روابط مسئله ساز خانواده ها طی مدت زمان طولانی مشاهده می شود (اولسون، ۱۹۹۶).

بعد سوم در این الگو، ارتباط است که یک بعد تسهیل گر می‌باشد و اهمیت آن، از جهت کمک به حرکت و جابجایی، در دو بعد دیگر است. برای ارزیابی این بعد مهارتهایی از قبیل: شنیدن، صحبت کردن، خودافشاگری، شفافیت، احترام و توجه به یکدیگر باید مد نظر قرار گیرد (اولسون، ۲۰۰۰).

مهارت های شنیدن به همدلی و گوش دادن دقیق اشاره دارد و مهارت های صحبت کردن، گفتگو با فرد مورد نظر و همزمان با خود افشاگری و احساسات مشترک درباره ی خودو روابط، مرتبط می شود. تعقیق یا دنبال کردن عبارت است از: ماندن در یک موضوع و احترام و توجه به جنبه‌های مؤثر ارتباط و مهارت های حل مسئله در زوج ها یا خانواده. خانواده های متعادل نقاط قوت و توانایی بیشتری داشته، ارتباط با فرزندان و به خصوص نوجوانان دارند و از طرف دیگر مجهز به مهارت های حل تعارض بوده و لذا رضایت بالاتری از زندگی دارند. ‌بنابرین‏، این نقاط قوت به خانواده قدرت در برابر حوادث استرس زا می‌دهد و آن ها بهتر با استرس ها و نیز تغییرات کنار می‌آیند و در نتیجه همانند یک عامل پیشگیرانه، کارکرد خانواده را حفظ می‌کند.

در واقع الگوهای ارتباطی تعاملات و سازگاری، از بین نسل ها انتقال پذیر هستند و این انتقال در رشد اجتماعی و هیجانی کودکان نفوذپذیر است (سباتیلیف^[۵۲]، ۲۰۰۳).

فینچام و برادبوری^[۵۳] (۱۹۹۳) بیان می دارند که نگرش ها و تفاسیری که زوج ها از رفتارهای همدیگر دارند در سازگاری زناشویی آن ها مؤثر است. همچنین در تحقیقی که وانتزتی^[۵۴] و همکارانش در سال (۱۹۹۲) انجام دادند ‌به این نتیجه گیری منجر شد که نگرش های مثبت در رفتارهای هر یک از زوج ها در امید داشتن به روابط زناشویی خوشایند در آینده تأثیر گذار است. آن ها همچنین بیان می دارند که انتظارات مثبت در سازگاری زناشویی مثبت نیز نقش به سزایی دارد. پیش فرضیه ای زوج ها در زمینه ماهیت زن و مرد و توانایی افراد برای تغییر دادن وتحول در عملکرد زناشویی آن ها نیز مؤثر است. به عنوان مثال ایدلسون و اپشتاین (۱۹۸۲) طرح کردند که عده فراوانی از مردم معتقدند که همسران آن ها تغییر نمی کنند و یا تخریب کننده است و باعث می شود که روابط آن ها مخدوش شود. و این خود، بر هم زدن ارتباط و احتیاج به درمان را موجب می شود. همچنین هر یک از زوج ها باری همسر خود یک سری ملاک ها و انتظاراتی را در نظر دارند که اجرا نکردن این انتظارات و یا رعایت نکردن این ملاک ها باعث پایین آمدن سطح رضایت مندی زناشویی شده و روابط بین زوج ها شروع به تیرگی می‌کند (ویرکلر^[۵۵]، ۱۹۹۸).

طی چندین دهه گذشته، نظریه و تحقیقات شناختی – رفتاری نقش انواع شناخت ها را در افرادی بررسی کرده‌اند که سازگاری یا نابسامانی زناشویی را تجربه می‌کنند. چندین مطالعه به بررسی اسنادهای زن و شوهرها به وقایع مثبت ومنفی پرداخته‌اند. در حالی که مطالعات دیگر نقش انواع گوناگون سازه‌های پردازش اطلاعات، نظیر توجه انتخابی، انتظارات، مفروضه ها و ضوابط و استانداردها را بررسی کرده‌اند.

سایر صاحب نظران نیز نشان دادند که متکی شدن به ضوابط یا باورهای غیر واقعی از طرف یکی یا هر دو شریک زندگی احتمالاً ناراحتی و نارضایتی از زناشویی را موجب می شود (به نقل ‌از سیف، بهاری ۱۳۸۳).

نقش و اهمیت باورهای ارتباطی در کارکرد خانواده وسازگاری زناشویی

نظریه سالیون^[۲۰]:

ویژگی­های سلامت روانشناختی از دیدگاه وی عبارتند از :

1. شخصیت برخورد از سلامت روانشناختی «انعطاف پذیری» است و با توجه به موقعیت­های بین فردی نوین، در روابط­اش با دیگران به طور متناسب تغییرپذیر است.

۲- فرد سالم قادر به تمایزگذاری بین افزایش و کاهش «تنش» است و رفتار او در جهت کاهش تنش معطوف می­ شود.

۳- به گفته سالیون شخصیت سالم بایستی بنا به گفته چارلز اسپیرمن در حال «آموزش و فراگیری روابط و ارتباطات» باشد.

۴- زندگی شخص برخوردار از سلامت روان، دارایی جهت یافتگی است. بدین معنی که امیالش را به نحوی یکپارچه می­سازد که منجر به رضایتمندی شود یا اضطراب او را نسبتاً کم کند یا از بین ببرد. ما برای این شخصیت سالم کسی است که دستگاه روانی او حداقل تنش را داشته باشد و چنین فردی معمولاً روابط اجتماعی انعطاف­پذیر، واقعی و اعتمادآمیز دارد(سالیوان، ۱۹۵۳).

نظریه کارل راجرز^[۲۱]:

به عقیده راجرز(۱۹۶۱) آفرینندگی مهمترین میل ذاتی انسان سالم است همه چنین شیوه­ خاصی که موجب تکامل و سلامت فرد می­ شود و به میزان قسمتی بستگی دارد که کودک در شیرخوارگی دریافت ‌کرده‌است. ارضای توجه مثبت غیر مشروط و دریافت غیر مشروط محبت تأیید دیگران برای رشد و تکامل سلامت روانی افراد با اهمیت است. شخصیت­های سالم فاقد نقاب، ماسک هستند و با خودشان رو راست هستند. چنین افرادی آمادگی تجربه را دارند.

به عقیده راجرز اساسی­ترین خصوصیت سالم زندگی هستی دارا است یعنی آماده است که در هر تجربه ساختاری را در یابد و بر اساس مقتضیات تجربه لحظه بعدی به سادگی دگرگون شود. انسان سالم به ارگانیزم خودش اعتماد می­ کند. هر چه سلامت روان انسان بیشتر باشد آزادی عمل و انتخاب بیشتری را احساس و تجربه می­ کند، انسان سالم محدودیت فکری و عمل خویشتن را آزادانه انتخاب می­ کند. انسان سالم آفرینش­گری دارد زیرا انسان خلاق با محدودیت­های اجتماعی و فرهنگی هماهنگی و سازش منفعلانه ندارد، تدافعی نیست و به تمجید و ستایش دیگران نیز دلخوش نمی­کند.

نظریه آلبرت الیس^[۲۲]:

الیس در پیدایش بیماری عاطفی یا سلامت روانشناختی هر سه عامل فیزیولوژیکی، جسمانی و روانشناختی را مورد توجه قرار می­دهد. الیس از لحاظ گرایش­های انسانی تا حدودی زیاد با مازلو شباهت دارد. به نظر سلامت روانی انسان از تمایلات ذاتی و نامطلوب هر انسانی برای نیاز مفرط به برتری از دیگران و همه فن حریف شدن، توسل به عقاید احمقانه و بدبینانه، پرداختن به تفکرات آرزومندانه و توقع خوش­رفتاری و خوبی مداوم از دیگران، محکومیت خویشتن و تمایلات عمیق به زود رنجی و آشفتگی ناشی می­ شود. اگر انسان ‌به این تمایلات طبیعی و در عین حال ناسالم خودش نرسد، دیگران و دنیای خارج را مورد سرزنش و نکوهش قرار می­دهد. الیس معتقد است که افکار منطقی و عقلی و عواقب و پیامدهای منطقی منتهی می­ شود و در نتیجه به سلامت روانی فرد ختم می­ شود. به طور خلاصه ویژگی­های سلامت روانشناختی از دیدگاه الیس عبارتند از :

۱-عشق ورزیدن به دیگران و جویای محبت آنان شدن، اما فرد سالم در جستن محبت دیگران افراط نمی­کند.

۲-انجام دادن کار به خاطر نفس کار نه به خاطر دیگران لذت بردن از فعالیت خود نه از نتایج آن، فرد سالم با این عمل به سوی کمال حرکت می­ کند.

۳-طبیعی بودن، ناکام شدن و در صورت عدم توانایی مقابله با ناکامی انسان سالم آن را می­پذیرد. انسان سالم در هنگام ناکامی موقعیت را تخریب نمی­کند بلکه سعی دارد آن را به صورت عینی ادراک نماید.

۴-نسبت ندادن شکست­ها به عوامل بیرونی چون موارد بیرونی به خودی خود موجب اختلال و ناسلامتی نمی­شوند مگر این که فرد تلقین به نفس نماید.

۵-عـدم ترس شدید از خـطرهای بالقوه انسان سالم سعی می­نمایند تا حد امکان احتمال خطر را کاهش می­دهد ولی از آن بیش از حد بینماک و هراسناک نمی­ شود.

۶-تلاش برای کسب استقلال و مسئولیت و عدم روگردانی از کمک­های دیگران در صورت لزوم.

۷-انجام وظیفه محوله از خصوصیات انسان سالم است. فرد سالم زندگی را همراه با مسئولیت و حل مشکلات آن لذت می­داند.

۸-فرد سالم بیش از آن که به گذشته فکر کند به حال و وضعیت موجود یعنی «اینجا و اکنون» توجه دارد.

۹-کمک کردن به دیگران و نگران ‌در مورد مشکلات دیگران، در صورت عدم توفیق کمک به دیگران وضعیت آن­ها و مشکل آنان را می­پذیرد.

۱۰-فرد سالم به هر مشکل راه حل­های مختلفی را در نظر دارد و سعی دارد که بهترین راه حل در حد توانش انتخاب کند. به نظر فرد سالم راه حل­های موجود نسبی هستند و بر حسب موقعیت تغییرپذیر هستند.

۱۱-فرد سالم و نگرش­ها و رفتارش «الزام و اجبار» ندارد و می ­تواند خودش را از قید و بندها رها نماید و در جهت سلامتی نفس حرکت کند(محرابی، ۱۳۸۷).

نظریات نوین مبتنی بر شناخت درمانی

افراد دارای سلامت روان معتقد به یک سیستم اعتقادی و ارزشی هستند و خصوصیات نظام و اعتقاد او نیز منطبق با ادراک او از واقعیات است. طرز تفکر چنین فردی فاقد خصوصیات تعمیم پذیری، مبالغه کردن، فیلتر ذهنی و… است. فرد دارای سلامت روانشناختی به جنبه­ های مثبت خود به اندازه کافی و به صورت واقع­بینانه توجه می­ نماید. چنین فردی در حیطه طبیعی خودش گام بر می­دارد و نهایتاًً صادقانه مسئولیت رفتار و تفکرش را می­پذیرد(اوی، ۱۹۹۳).

نظریه ویلیام گلاس

انسان سالم بنابر به نظریه گلاس کسی است دارای ویژگی­های زیر ‌می‌باشد:

۱-واقعیت را انکار نکند و درد و رنج موقعیت­ها را با انکار کردن نادیده نگیرد، بلکه با واقعیت­ها به صورت واقع­گرایانه­ای روبرو شود.

همچنین از آنجا که تاکنون پژوهشی ‌در مورد تاثیر آموزش راهبردهای مقابله ای بر خود کنترلی سلامت روان دانشجویان ‌بر اساس مدل لازاروس و آدلر صورت نگرفته است. لذا هدف از این پژوهش بررسی تأثیر راهبردهای مقابله ای بر خودکنترلی و سلامت روان در دانشجویان می‌باشد.

اهداف پژوهش

هدف کلی

هدف کلی

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با خودکنترلی در مدل لازاروس

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با سلامت روان در مدل لازاروس

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با خودکنترلی از طریق علاقه اجتماعی بر اساس مدل آدلر

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی سلامت روان از طریق علاقه اجتماعی بر اساس مدل آدلر بر

فرضیه های پژوهش

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل لازاروس با خودکنترلی رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل لازاروس با سلامت روان رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل آدلر از طریق علاقه اجتماعی با خودکنترلی رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل آدلر از طریق علاقه اجتماعی با سلامت روان رابطه دارد.

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

تعاریف مفهومی

راهبردهای مقابله ای

مقابله بر تلاش های شناختی و رفتاری برای تسلط، کاهش و تحمل مطالبات درونی و بیرونی منتج شده از تجارب استرس زا دلالت دارد. در الگوی فرایندی استرس، مفهوم مقابله دارای سه ویژگی متمایز است: اول، مقابله فرایند محور است یعنی، در مواجهه با یک رخداد خاص بر آنچه که یک فرد به واقع می اندیشد و انجام می‌دهد متمرکز است. دوم، مقابله مفهومی بافتی است یعنی، از ارزیابی فرد از مطالبات واقعی یک موقعیت تاثیر می پذیرد. سوم، درباره آنچه مقابله خوب و بد را از یکدیگر متمایز می‌کند، مفروضه قبلی وجود ندارد (فولکمن و لازاروس، ۱۹۸۰).

طبق پیشنهاد فولکمن و لازاروس (۱۹۸۵) مقابله دو کارکرد اصلی دارد: کنترل هیجانات (مقابله هیجان محور) و تمرکز یافتن بر مسأله ای در فراخوانی سطوح متمایز تجارب آشفتگی اثرگذار است (مقابله مسأله محور). مقابله هیجان محور مشتمل بر تلاش هایی است که بر پاسخ های هیجانی فرد به یک موقعیت استرس زا متمرکز است. در مقابل، مقابله مسأله محور دربردارنده راهبردهایی است که بر خود عامل استرس زا متمرکز است. بر اساس نوع رخدادهای استرس زا دو بُعد اصلی راهبردهای مقابله ای از یکدیگر تفکیک می‌شوند. چنانچه موقعیت استرس زا نیازمند کنترل تجارب هیجانی منفی است، به منظور تغییر در معنای پیامد رخداد استرس زا از راهبردهای مقابله ای هیجان محور استفاده می شود. در مقابله مسأله محور، رابطه آشفته فرد و محیط از طریق حل مسأله و تصمیم گیری کنترل می شود (لازاروس، ۱۹۹۳). ‌بنابرین‏، در رویارویی با موقعیت های استرس زا راهبردهای مقابله ای مورد استفاده افراد در یکی از دو ردیف تلاش های مقابله ای هیجان محور یا تلاش های مقاله ای مسأله محور قرار می گیرند.

خودکنترلی

خودکنترلی عبارت است از تعارض درون فردی بین منطق و هوس، بین شناخت و انگیزه و بین برنامه ریز درونی و عمل کننده درونی، که غلبه قسمت اول هر کدام از این زوج ها بر قسمت دوم است (داکورث و سلیگمن^[۱۸]، ۲۰۰۶). خودکنترلی شامل سه مرحله اصلی است که عبارتند از: شناسایی موقعیت مشکل و تعریف رفتار مطلوب قابل بهبود، شناسایی خودآموزی­هایی که قرار است در موقعیت مشکل از آن ها استفاده شود، استفاده از مهارت­ های رفتاری برای یاد دادن خودآموزی­ها (میچن بام^[۱۹]، ۱۹۸۵). خودکنترلی از طریق فرایند تنظیم هدف، در شرایط موجود تغییر ایجاد می‌کند.

سلامت روان

سازمان بهداشت جهانی^[۲۰] (WHO) سلامت روان را مرکب از دو بعد ذیل تعریف می‌کند: بعد منفی به عدم وجود اختلالات، نشانه ها و مشکلات روانی دلالت دارد و بعد مثبت به سلامت روان مثبت که در برگیرنده هیجانات و خصوصیاتی از قبیل عزت نفس، حس یکپارچگی، خودکارآمدی (لایونز و لانگیل^[۲۱]،۲۰۰۰). فرهنگ بزرگ لازاروس، سلامت روانی را چنین تعریف می‌کند «استعداد روان برای هماهنگ، خوشایند و مؤثر کارکردن برای موقعیت های دشوار، انعطاف پذیر بودن و برای بازیابی تعادل خود، توانایی داشتن» (گنجی،۱۳۹۳).

تعاریف عملیاتی

راهبردهای مقابله ای

منظور از راهبردهای مقابله ای نمره ای است که دانشجو در پرسشنامه راهبردهای مقابله ای توسط فولکمن و لازاروس (۱۹۸۵) کسب می‌کند. برای ارزیابی راهبردهای مقابله ای در موقعیت های استرس زا ساخته شد. این پرسشنامه دارای ۶۶ گویه است که تفکرات و فعالیت های افراد را زمانی که با موقعیت های استرس زا مواجه می‌شوند را، ارزیابی می‌کند.

خودکنترلی