۲-۳-۸-۱٫ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا یک دانشنامه اینترنتی چندزبانه با محتویات آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کسی که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقالات آن را ویرایش کند. نام ویکی‌پدیا واژه های ترکیبی است که از واژه های ویکی(وبگاه مشارکتی) و انسیکلوپدیا (دانشنامه یا دایره المعارف) گرفته شده است. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامه آزاد به زبان‌های زنده دنیا است (ویکی‌پدیای فارسی،۱۳۹۲).

۲-۳-۸-۱-۱٫ تاریخچه ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا به عنوان نسخه تکمیلی نوپدیا^[۴۱] آغاز به کار ‌کرده‌است. نوپدیا پروژه دانشنامه رایگان و برخطی بود که مقاله‌هایش توسط کارشناسان و از طریق یک جریان رسمی نوشته می‌شدند. اعضای برجسته نوپدیا عبارت بودند از جیمی ولز^[۴۲]، رئیس شرکت و تصمیم‌گیرنده نهایی و لری سنگر^[۴۳] رئیس بخش ویرایش و نوشتار نوپدیا و بعدها ویکی‌پدیا.

ویکی‌پدیا برای اولین بار در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ (۲۶ دی ۱۳۷۹) و فقط به زبان انگلیسی به نام wikipedia.com به دنیای تازه اینترنت وصل شد. ویکی‌پدیا از ۱۰ ژانویه یکی از قابلیت‌های Nupedia.com به شمار می‌رفت. ‌به این صورت که نویسندگان عمومی می‌توانستند مقاله های خود را در آن وارد کنند تا پس از مرور در نوپدیا قرار گیرد. ولی پس از آن‌که هیئت مشورتی کارشناسان نوپدیا مدل تولید آن را رد کرد، از وبگاه نوپدیا برداشته شد. بعد از آن ویکی‌پدیا به صورت پروژه‌ای جدا از نوپدیا شروع به کار کرد (ویکی‌پدیای فارسی،۱۳۹۲).

۲-۳-۸-۱-۲٫ویکی‌پدیا و بنیاد ویکی‌مدیا^[۴۴]

بنیاد ویکی‌مدیا به عنوان یک سازمان غیر انتفاعی که طبق قوانین ایالت فلوریدا و کشور ایالات متحده آمریکا اداره می‌شود، توسط جیمی ویلز در تاریخ ژوئن ۲۰۰۳ با هدف حمایت از پروژه ویکی‌پدیا تأسيس شد. هدف بنیاد ویکی‌مدیا تقویت و به کار گماشتن افراد مختلف در سرتاسر جهان در جهت توسعه و گسترش محتوای آموزشی تحت یک مجوز آزاد^[۴۵] یا در مالکیت عمومی، و عرضه مؤثر آن در سرتاسر جهان است. بنیاد ویکی‌مدیا، با همکاری شبکه‌ای از شعبه‌هایش، زیرساخت اساسی و چارچوب سازمانی لازم برای حمایت و توسعه پروژه های چندزبانی مبتنی بر ویکی و تلاش‌های دیگر که ‌به این هدف کمک می‌کنند را فراهم می‌کند. اکنون این بنیاد علاوه بر حمایت از ویکی‌پدیا، پروژه های ویکی‌واژه^[۴۶]، ویکی‌نسک^[۴۷]، ویکی‌نبشته^[۴۸]، ویکی‌گفتاورد^[۴۹]، ویکی‌خبر^[۵۰]، ویکی‌گونه^[۵۱]، ویکی‌انبار^[۵۲]، ویکی‌دانشگاه^[۵۳] و پروژه مدیا ویکی^[۵۴]را نیز مدیریت می‌کند. بنیاد ویکی‌مدیا همچنین علاوه بر ویکی‌پدیای به زبان انگلیسی، از ۲۸۵ ویکی‌پدیا به زبان‌های دیگر(لیست ویکی‌پدیاها،۲۰۱۳)^[۵۵] که ویکی‌پدیای فارسی نیز از آن جمله است، حمایت می‌کند.

۲-۳-۹٫ جمع‌بندی بخش دوم

با توجه به آنچه که در این بخش درباره خصوصیات و قابلیت‌های کاربردی «ویکی‌ها» بویژه در جهت تولید و احیای دانشنامه برخط ویکی‌پدیا سخن گفته شد، در بخش سوم از مبانی نظری پژوهش، ویکی‌پدیای فارسی از جنبه‌های مهم حاکم بر فرایند مشارکت و همکاری علمی در آن توصیف می‌شود.

۲-۴٫ ویکی‌پدیای فارسی

ویکی پدیای فارسی به عنوان یکی از پروژه های بنیاد ویکی مدیا کار خود را در آذر۱۳۸۲ (دسامبر۲۰۰۳ ) با نام «ویکی‌پدیا: دایره‌المعارف»آغازکرد و روزبه پورنادر^[۵۶] و مسعود علینقیان ازپیشگامان آن بودند. این دانشنامه فارسی فاصله هزار تا ده هزار مقاله را در ۱۴ ماه سپری کرد و در تاریخ ۹ آبان ۱۳۸۷ (برابر با ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸ ) از مرز ۵۰ هزار نوشتار گذشت (قفقازی‌الاصل، جمالی و اسدی،۱۳۹۰). اکنون این دانشنامه فارسی باداشتن۶۸۲،۳۰۸ مقاله به زبان فارسی در گروه ویکی‌پدیاهای بیش از ۲۰۰هزار نوشتار و نیز در جایگاه بیستم در میان دانشنامه‌های ویکی‌پدیا به زبان‌های گوناگون قراردارد. از نظر ژرفای^[۵۷]دانشنامه،که از نشانه های کیفیت نسخه ها و میزان به روزرسانی صفحه ها است، با داشتن شاخص ژرفای۱۶۱ یکی از دانشنامه‌های با کیفیت برتر بوده است (لیست ویکی‌پدیاها،۲۰۱۳). این در حالی است که در سال ۲۰۱۱ ویکی‌پدیای فارسی با داشتن بیش از ۱۵۰ هزار نوشتار و با شاخص ژرفای ۹۴، در جایگاه بیست و چهارم در میان دانشنامه‌های ویکی‌پدیای به زبان‌های گوناگون قرار داشت (قفقازی‌الاصل، جمالی و اسدی،۱۳۹۰). هم‌اکنون ویکی‌پدیای فارسی در میان زبان‌هایی که عموماً در خاورمیانه تکلم می‌شود، بالاتر از زبان ترکی استانبولی(رده۲۷)، زبان عربی(رده ۲۴) و زبان عبری(رده ۳۷) در رده نخست قرار دارد. همچنین در میان زبان‌های رایج در آسیا، ویکی‌پدیای فارسی پس از ویکی‌پدیای ژاپنی، چینی و ویتنامی در رده چهارم قرار دارد (لیست ویکی‌پدیاها،۲۰۱۳).

۲-۴-۱٫ ویژگی‌های ویکی‌پدیا

دانشنامه‌های کاغذی سنتی شامل مقالات مرتب شده بر اساس الفبا، با ارجاعات متقابل داخلی و نیز ارجاعات خارجی به منابع دانشگاهی و برخی از انواع نمایه‌های موضوعی کلی، می‌باشند. این ویژگی‌های ساختاری به وسیله ویکی‌پدیا برای محیط برخط نیز اقتباس شده است، با این تفاوت که برخی ویژگی‌های جدید، که تحت فرایند ویرایشی ویکی به وجود آمده، به آن اضافه شده است (مدلیان، ۲۰۰۹). عناصر و اطلاعات ارائه شده در زیر، در راستای پژوهش(پیرامون دو عنصر اصلی در ویکی‌پدیا یعنی کاربر و مقاله)، از ویکی‌پدیای فارسی در تاریخ خرداد ۱۳۹۲به‌دست آمده است.

۲-۴-۱-۱٫ همکاران ویکی‌پدیا

همکاران ویکی‌پدیا، در واقع به عنوان ویکی نویس، نویسنده / ویراستار نوشتارهای ویکی‌پدیا می‌باشند. این کاربران در دوگروه کلی کاربران گذرا و کاربران ثبت‌نامی به شرح زیر تعریف می‌شوند:

• • کاربران گذرا: تمامی بازدیدکنندگان وبگاه، شامل کاربران بی‌نام که حساب کاربری ندارند (آی‌پی‌‌ها) یا وارد سامانه نشده‌اند، عضو گروه کاربران گذرا (یا گروه کاربران گمنام) هستند. این کاربران می‌توانند تمام صفحات(به جز چند صفحه خاص در فضای نام ویژه) را ببیند، صفحات را ویرایش کنند(به جز صفحات حفاظت شده) و صفحات بحث ایجاد نمایند اما نمی‌توانند صفحه‌ای در فضای نام اصلی ایجاد کنند یا تصویری بارگذاری نمایند.

• کاربران ثبت‌نامی: کاربران دارای حساب کاربری می‌باشند که تحت نام کاربری انتخابی خود(که در صورت داشتن صفحه کاربری به رنگ آبی در غیر این صورت به رنگ قرمز است) تنها می‌توانند ویرایش‌ها را جزئی علامت بزنند ولی حق ویرایش صفحات نیمه‌محافظت شده را ندارند.

۲-۴-۱-۲٫ سطح عضویت همکاران

ویکی‌پدیا با تعریف سطوح دسترسی گوناگون ، اختیارات عمل متفاوتی را برای کاربران خود فراهم ‌کرده‌است. دسترسـی‌ها بعضی به طور خودکار و بعضی دیگر به صورت دستی به کاربر داده می‌شوند. این اختیارات به شرح زیر تعریف شده است:

• • ‌دیوان‌سالار^[۵۸]: کاربرانی از ویکی‌پدیا هستند که از طریق رأی‌گیری انتخاب می‌شوند و توانایی دسترسی فنی بیشتری نسبت به بقیه دارند، این امکانات عبارتند از: اعطای دسترسی بیشتر به کاربران، اعطا یا الغاء ربات‌ها، تغییر نام کاربری کاربران، مدیر کردن مدیرانی که قبلاً انصراف داده‌اند در صورت تغییرنظرآن‌ها.

شخصی پسرش را جهت ادامه تحصیل به یک کشور اروپایی می فرستد و جهت اخذ مدرک دکتری می بایست سه سال در آنجا باشد، زمانی که شخص خانه خود را اجاره می‌دهد، حدود دو سال و شش ماه از رفتن پسرش به خارج گذشته است، اکنون به احتمال زیاد تا شش ماه دیگر از سفر باز می‌گردد، مؤجر این موضوع را با مستأجر در میان می‌گذارد و می‌گوید: ممکن است ظرف شش ماه آینده پسرم از سفر برگردد. اما ممکن است در ضمن عقد اجاره این گونه شرط شود، در صورتی که فرزند مؤجر از سفر برگردد قرارداد اجاره منحل می‌گردد. هر چند مدت در ضمن عقد به صراحت مشخص نشده است اما اراده طرفین قرارداد متبانیاً و به صورت ضمنی به دنبال مدت بوده است.

در قرارداد اجاره شرط می شود، در صورت عدم پرداخت هر یک از اقساط اجاره بها، قرارداد منفسخ گردد. هر چند مدت به صورت صریح برای معلّق علیه مشخص نیست، اما مشخص است که این قرارداد برای چه مدتی است. پس در این حالت هم مدت حصول معلّق علیه مشخص است.

‌بنابرین‏، در مثال های مذکور ممکن است مدت به صورت صریح مشخص نباشد، اما به صورت ضمنی مشخص است. پس، هم شرط و هم عقد صحیح است.

۷-۲- عدم نیاز به تعیین مدت در شرط فاسخ

گاهی ممکن است مدتی برای حصول معلّق علیه در شرط فاسخ در نظر گرفته نشده باشد، اما به جهت ماهیت عقد یا عرف موجود، مدت مشخص باشد. گاهی هم به جهت احسان و مصلحت در برخی از عقود، عدم تعیین مدت برای شرط فاسخ، مشکلی به وجود نمی آورد.

۷-۲-۱- عدم نیاز به مدت در شرط فاسخ به جهت احسان و مصلحت:

ممکن است قصد و ارادۀ طرفین از انشای عقد، فراتر از مسائل مادی باشد. گاهی مصلحت طرفین یا یکی از آن ها و یا ثالث سبب ایجاد و پایداری عقد می شود؛ و یا اینکه احسان، سبب ایجاد و پایداری آن می شود. در این صورت، عدم ذکر مدت برای شرط فاسخ، خللی در شرط و عقد به وجود نمی‌آورد.

مثلاً، شخصی از روی احسان و مصلحت خانۀ خود را به شخصی که نیازمند است هبه می‌ کند؛ و شرط می کند اگر متهب پیش از واهب فوت کند عقد هبه منفسخ شود. ممکن است این کار در قالب عقد دیگر (مثل، صلح) و برای مدت عمر شخص نیازمند شرط شود.

پدری ضمن عقد صلح یک خانه، اتومبیل یا کارخانه به فرزند دختر یا پسرش، شرط می‌کند که با فلان پسر یا دختر ازدواج نکند، فلان رشته دانشگاهی را بخواند، فعلی را انجام دهد یا ندهد و اعتیاد به مواد مخدر پیدا نکند. در صورتی که ازدواج نماید، رشته دانشگاهی را نخواند، فعلی را که نباید یا باید انجام می داده، انجام دهد و اعتیاد به مواد مخدر، عقد خود بخود منحل و بلااثر گردد.

در مثال‌های مذکور، مدت مشخصی برای وقوع معلّق علیه تعیین نشده است. فوت، امری است که تعیین زمان آن ممکن نیست؛ وقوع ازدواج، اعتیاد و… هم مشخص نیست. آیا عدم تعیین مدت برای حصول معلّق علیه، شرط و عقد را باطل می‌کند؟

همان گونه که گفته شد، عدم تعیین مدت برای شرط، موجب غرری شدن معامله و بطلان آن خواهد شد. با توجه به مثال هایی که ذکر شد، نمی توان به دلیل عدم ذکر مدت معامله را غرری دانست؛ بلکه به نظر می‌رسد تعیین مدت حصول معلّق علیه در شرط فاسخ، در برخی از عقود غیر معاوضی و مبتنی بر احسان و مصلحت (مثل هبه و صلح)، ضرورت ندارد؛ و خللی به شرط و عقد وارد نمی‌سازد. زیرا انتقال خانه برای مدت عمر شخص نیازمند، یا عدم اعتیاد فرزند به مواد مخدر به جهت احسان و مصلحت می‌باشد.

۷-۲-۲- عدم نیاز به مدت در شرط فاسخ به جهت ماهیت عقد و عرف موجود:

ممکن است گاهی با توجه به ماهیت یک عقد یا عرف موجود، نیازی به تعیین مدت برای شرط فاسخ نباشد.

مثلاً، در عقد مزارعه ای شرط می شود که آفت زراعت، مزارعه را منحل می‌کند.

در قرارداد اجاره شرط می شود، در صورت عدم پرداخت هر یک از اقساط اجاره بها، قرارداد منفسخ گردد. اگر مدت اجاره در قرارداد ذکر نشده باشد، عرفاً برای مدت یک سال می‌باشد. پس مدت حصول معلّق علیه هم یک سال می‌باشد.

پدری یک دستگاه اتومبیل به فرزند اش که در دانشگاه قبول شده است هبه یا صلح می‌کند، و شرط می کند که لیسانس اش را به موقع بگیرد. در صورت عدم توفیق در اخذ لیسانس عقد منفسخ گردد.

در مثال های مذکور، مدتی برای وقوع معلّق علیه تعیین نشده است؛ اما مشخص است که عقد مزارعه ماهیتاً و عرفاً برای یک دوره برداشت محصول یا برای مدت سه سال می‌باشد. اجاره خانه عرفاً یک ساله است و مدت اخذ لیسانس نهایتاًً هشت ترم یا چهار سال می‌باشد.

‌بنابرین‏، ممکن است مدت حصول معلّق علیه در برخی از قراردادها مشخص نشده باشد؛ اما با توجه به ماهیت عقد و عرف موجود، مدت مشخص است. پس نمی توان به دلیل غرری شدن معامله به جهت عدم تعیین مدت، حکم به بطلان شرط و عقد داد.

۷-۳- نتیجه بررسی مدت در شرط فاسخ:

وجود مدت برای حصول معلّق علیه در شرط فاسخ، از ارکان و عناصر اصلی آن می‌باشد؛ و به جهت رعایت اصل لزوم و جلوگیری از «غرر» در معاملات، لازم است که مدت معلوم باشد. اگر مدت معلوم نباشد، طبق ماده ۴۰۱ ق.م. هم شرط و هم عقد باطل است. در شرط فاسخ، لازم نیست مدت به صورت صریح مشخص باشد. به نظر می‌رسد، همین که به صورت ضمنی یا با توجه به ماهیت عقد یا عرف موجود، مدت مشخص باشد، کافی است. در برخی از عقود غیر معاوضی هم، به جهت احسان و مصلحت، نیازی به تعیین مدت برای حصول معلّق علیه نمی باشد؛ و عدم تعیین مدت خللی به شرط و عقد وارد نمی سازد.

1. 1. – شهیدی، ۱۳۸۹، حقوق مدنی۳، تعهدات، ص ۱۹ ↑

1. 1. – محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ۱۳۸۸، ص ۱۴۸شیخ انصاری نیز بین تعلیق در انشاء و تعلیق در منشأ تفاوت قائل شده است. و تعلیق در انشاء را موجب بطلان عقد دانسته و تعلیق در منشأ را بلا اشکال می دانند. اما جالب است که ایشان منشأ را اثر عقد معرفی کرده‌اند. (شیخ مرتضی انصاری، مکاسب، ج ۱ ص ۲۷۸ به بعد، به نقل از شهیدی، حقوق مدنی، تشکیل قراردادها و تعهدات، ج اول، ص ۹۹) ↑

1. 1. – شهیدی، ۱۳۸۸، حقوق مدنی، تشکیل قراردادها و تعهدات، ج اول، ص۶۶ و حقوق مدنی۳، همان منبع ↑

1. 1. – شهیدی، تشکیل قراردادها و تعهدات، همان منبع، ص ۶۶ و ۶۸، و حقوق مدنی، شروط ضمن عقد، ج ۴، ص ۲۸ ↑

1. 1. – به نظر شهیدی، در کتاب سقوط تعهدات، ج ۵، ص ۵۵، «در حقوق فرانسه تفکیکی بین تعلیق در انشاء و تعلیق در منشأ در عقد معلّق به عمل نیامده و عقد معلّق صحیح معرفی شده است. در عقد ‌معلقی که تشکیل آن معلّق گردیده است، حصول معلّق علیه سبب جریان آثار عقد از زمان انشای آن و در عقد ‌معلقی که زوال آن معلّق گردیده است موجب از بین رفتن عقد و آثار آن، از همان زمان تشکیل خواهد بود. خصوصیت دیگری که در حقوق فرانسه نسبت به تعلیق زوال عقد وجود دارد، این است که لازم نیست مدت حصول معلّق علیه معلوم باشد و مجهول بودن مدت، خدشه ای به اعتبار عقد وارد نمی سازد.» ↑

1. 1. – شهیدی، ۱۳۸۶، حقوق مدنی، سقوط تعهدات، ج ۵، ص ۵۴ و محقق داماد، همان منبع، ص ۱۵۶ ↑

حذف قید«آزادی انسان در تغییر دین یا عقیده خود» از ماده ۱۸ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی گویای این واقعیت است که اولاً میثاق حاصل ملاحظات دینی مختلف است و ثانیاًً قواعد میثاق نه صرفاً اخلاقی که اصولی قانونی و لازم الاجرا هستند.

آزادی اندیشه و انتخاب دین همچنین موضوع ماده ۹ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و آزادیهای اساسی او می‌باشد. دیوان اروپایی حقوق بشر در سال ۱۹۹۹ ‌در مورد الزام سه نفر منتخب به شورای عالی عمومی سان مارینو به سوگند سنتی رأی‌ داده است که نمیتوان آن ها را قانوناً به یاد کردن سوگند به انجیل مقدس به عنوان پیش شرطی برای اشتغال کرسی هایی که انتخاب شده اند ملزم کرد. دیوان این استدلال سان مارینو را رد کرد که سوگند باستانی صرفاً نشانگر ضرورت حفظ نظم عمومی به شکل همبستگی اجتماعی وا یمان شهروندان به نهادهای سنتی شان است.

۳-۱-۱-۴- بند چهارم: حق مصون بودن از شکنجه و سایر رفتارهای غیر انسانی و توهین آمیز

چنان که امروزه اغلب سیستم‌های حقوق ملی استفاده از شکنجه را صریحاً منع کرده‌اند، حقوق بین الملل نیز جای تردید در ممنوعیت شکنجه باقی نگذاشته است. از زمان تصویب منشور ملل متحد که «بشر» در عرصه حقوق بین الملل وارد شده است کشورها متعهد شده اند که حقوق برابر و حیثیت ذاتی انسان به ماهو انسان را رعایت کنند و ارتقاء ببخشند. لذا اعلامیه جهانی حقوق بشر که به تعبیری تفیر اصول منشور ملل متحد می‌باشد را می توان منبع اصلی نظام بین‌المللی حقوق بشر دانست. و از همین رو است که تمامی اسناد بین‌المللی که به حقوق بشر پرداخته‌اند به نحوی با اعلامیه جهانی حقوق بشر مرتبط بوده است.

در سال ۱۹۴۸ نیز کنوانسیون ملل متحد با عنوان «کنوانسیون منع شکنجه و سایر رفتارها یا مجازات وحشیانه، غیر انسانی یا توهین آمیز» به تصویب رسید که در ماده ۱ خود مقرر می‌دارد: از نظر این کنوانسیون اصطلاح شکنجه به معنی هر فعلی است که با آن آلام شدید جسمانی یا روانی به صورت عمدی بر کسی وارد شود و به منظور اخذ اطلاعات یا اعتراف از انسان یا شخص ثالث یا به منظور مجازات وی به خاطر عملی که مرتکب شده یا متهم به ارتکاب آن است یا بنابر هر دلیل دیگر ارتکاب یابد.

در این رابطه آنچه همواره در مباحث حقوق بین الملل مطرح گردید معنا و مفهوم عبارت سایر رفتارها یا مجازات‌های وحشیانه، غیر انسانی یا توهین آمیز است که در همه کنوانسیون‌های عمومی حقوق بشر نیز مورد استفاده قرار گرفته است. به رغم توافق عمومی مبنی بر ممنوعیت چنین رفتار یا مجازاتی، توافق جهانی در اینکه رفتار یا مجازات وحشیانه غیر انسانی یا توهین آمیز چه رفتارها و مجازاتهایی را شامل می شود وجود ندارد. در این رابطه سازمان‌های بین‌المللی و متخصصان تلاش کرده‌اند که با قید و به تصریح درآوردن اعمالی چون توقیف در سیاه چالها، بازجویی تحت اکراه، آزمایشات پزشکی و استفاده از داروهای شناخته نشده بر روی زندانیان، اخته کردن زندانیان مرد و فلج سازی جنسی زنان، زندان انفرادی، به زور خوراندن به زندانیان این ابهام را برطرف کنند.

اما به هر حال به دلیل تفاوت فاحش فرهنگ‌ها و تمدنهای اقوام و ملل مختلف مسلماًً آنچه که در یک فرهنگ ممکن است عملی توهین آمیز یا غیر انسانی تلقی شود در فرهنگی دیگر ممکن است ‌به این صورت مورد قضاوت واقع نشود. و همین تفاوت‌ها در خلق و خو، روحیات و دیدگاه های انسانهایی که در بسترهای فرهنگی متفاوت و گاه متضاد با یکدیگر پرورش یافته اند ارائه یک معیار مورد قبول عمومی برای این مفاهیم را مشکل یا حتی غیر ممکن ساخته است.

به هر حال مباحث و تلاشهایی که در این زمینه در کمیسیون حقوق بین الملل انجام شده است و نقش رویه قضائی بین‌المللی در این زمینه و آیین ها و مکانیزم تضمین اجرای این کنوانسیون همه و همه از بحث‌های در خور توجهی هستند که پرداختن به آن ها نیازمند اختصاص وقت و حوصله ای است که شاید پیچیدگی و وسعت این موضوعات باشد و در حیطه مختصر چنین نوشته ای نمی گنجد.

لذا به عنوان بند اخر این بخش ‌به این نکته اشاره می‌کنیم که امروزه دولت‌ها بر سر ممنوعیت و محکومیت شکنجه و رفتارهای ظالمانه و غیر انسانی متفق القول بوده و محاکم نیز به طور فزاینده در این جهت عمل می‌کنند.^[۱۰۵]

۳-۱-۱-۵- بند پنجم: حق بر آموزش

یکی از حق هایی که به ویژه در سال‌های اخیر با اقدامات تحریمی شورای امنیت دچار چالش شده است حق آموزش می‌باشد. شورای امنیت در بند ۱۷ قطعنامه ۱۷۳۷ مصوب دوم آذر ماه ۱۳۸۵ از همه کشورها خواست که از پذیرش دانشجویان ایرانی و آموزش اتباع ایرانی در سرزمینشان یا توسط اتباعشان در حوزه هایی که به فعالیت‌های حساس هسته ای ایران و تولید سیستم‌های پرتاب تسلیحات هسته ای کمک می‌کند خودداری ورزند. این نوع تحریم که نوعی بدعت در رویه شورای امنیت محسوب می شود باعث شده است که کشورهای غربی محدودیت های علمی متعددی را علیه دانشجویان، اساتید و دانشگاه های ایرانی اعمال نمایند. این تضییقات حتی به کمیته های کارشناسی آژانس بین‌المللی انرژی هسته ای نیز توسعه پیدا کرد و عملاً شمار قابل توجهی از کارشناسان ایران از مشارکت در کمیته های فنی آژانس(حتی کمیته ایمنی) محروم شدند.

در زمانی که حق شهروندان به برخورداری از آموزش بر تارک نظام بین‌المللی حقوق بشر استقرار یافته و بیش از شش دهه است که آژانس تخصصی سازمان ملل متحد یعنی یونسکو ‌به این مهم همت گمارده است تحدید حق آموزش شهروندان یک کشور از چه محمل حقوقی می‌تواند برخوردار باشد. ایا شورای امنیت به عنوان نهادی سیاسی که تاکنون کمترین دغدغه حقوقی داشته باشد می‌تواند بی محابا به ادعای حفظ صلح و امنیت جهانی به نقض حقوق بین الملل بپردازد یا مجوز نقض ان توسط دیگر دولت‌ها را صادر کند؟ آیا تحدید حق آموزش شهروندان یک کشور، با ضرورت هدفمند شدن تحریم های بین‌المللی مباینت نخواهد داشت؟

میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در ماده ۱۳ تصریح می کند:

1. 1. کشورهای طرف این میثاق حق هر کس را به آموزش و پرورش به رسمیت می شناسد کشورهای مذبور موافقت دارند که هدف آموزش و پرورش باید نمو کامل شخصیت انسانی و احساس حیثیت آن و تقویت احترام حقوق بشر و آزادیهای اساسی باشد علاوه بر این کشورهای طرف این میثاق موافقت دارند که آموزش و پرورش باید کلیه افراد را برای ایفای نقش سودمند در یک جامعه آزاد آماده سازد و موجبات تفاهم و تساهل و دوستس بین کلیه ملل متحد و کلیه ‌گروه‌های نژادی قومی یا مذهبی را فراهم آورد و توسعه فعالیت‌های سازمان ملل متحد را به منظور حفظ صلح تشویق نماید.^[۱۰۶]

1. الف) آموزش و پرورش ابتدایی باید اجباری باشد و رایگان در دسترس عموم قرار گیرد.

ب) مقطع متوسطه به اشکال مختلف از جمله آموزش و پرورش فنی و حرفه ای باید تعمیم یابد و به کلیه وسایل مقتضی بویژه وسیله معمول کردن تدریجی آموزش و پرورش مجانی در دسترس عموم قرار گیرد.

ج)آموزش و پرورش عالی باید به کلیه وسایل مقتضی بویژه به وسیله معمول کردن تدریجی آموزش و پرورش مجانی به تساوی کامل بر اساس استعداد هر کس در دسترس عموم قرار گیرد.

۲-۱۴ سلطه جویی والدین

والدین سلطه جو وظیفه خود می دانند که رفتار خارجی کودکانشان را تحت کنترل درآورند. آن ها نسبت به فرزندان خود احساس مسئولیت گرده و این احساس مسئولیت اکثرا به احساس قدرت مطلق منتهی می شود. این گونه والدین در نقش قاضی ظاهر می‌شوند و مدام از قید ” تو باید ” استفاده می‌کنند و…یکی از تکنیک‌های اصلی والدین قضاوت گر اقتدارطلب، آن است که دیگران را با احساس گناه^[۴۴] کنترل نمایند. اگر کودک آنچه را که مطابق خواسته آن ها است انجام ندهد، والدین سعی می‌کنند در او احساس گناه ایجاد کنند ” چرا نمی خواهی مثل یک پسر بزرگ رفتار کنی ؟ ” یا از روش دگررهبری^[۴۵] استفاده می‌کنند ” وقتی تو اینگونه رفتار می کنی دیگران در باره تو چه فکر می‌کنند ؟” و یا از شگرد محبت استفاده می نمایند ” با این رفتاری که تو داری نمی توانیم تو را دوست داشته باشیم ” همچنین از مفهوم انتظارات استفاده می‌کنند ” تو باید مثل پدرت قوی باشی” والدین با به کار بستن همه این روش ها از کودکانشان می خواهند طوری رفتار کنند که هم از نظر اجتماعی مقبولیت داشته و هم برای سلامت فکری و جسمانی آن ها حداکثر فایده را داشته باشد. ولی چون مطمئن نیستند که چگونه به چنین رفتاری نایل آیند، نمی توانند این نکته را تشخیص دهند که آنچه به عنوان احترام و اطاعت از فرزندانشان می خواهند، آموزش انضباط نیست بلکه اغلب نتیجه احساس ناایمنی خودشان است. این گونه والدین متوجه نیستند خصوصیتی که توسط کودکان در حد طبیعی و منطقی ابراز می شود، برای رشد عاطفی، عقلانی و همچنین بروز قوای خلاقانه آن ها، واقعا ضرورت دارد. اگر کودکی احساس امنیت، شایستگی و با ارزش بودن داشته باشد احتمال این که انضباط وی مشکل خاصی ایجاد کند کاهش پیدا کرده و با مقداری طرف توجه قرار دادن احساسات و مقبولیت کودکان باعث ارضاء آن ها از این نیاز می شود. ‌بنابرین‏ می توان نتیجه گرفت که انضباط احساس مرکزی^[۴۶] خویشتن سازانه، شق صحیح کنترل کنش مرکزی^[۴۷] است. در چنین حالتی است که برای کودک به جای اطاعت کورکورانه از دیگران، خودکنترلی^[۴۸]، هدف قرار می‌گیرد… پدر و مادری که می‌توانند احساسات و نگرش های فکری کودکان را تحمل نمایند، خواهند توانست مشکلات ناشی از انضباط را نیز با مهارت برطرف نمایند. اگر محیط عاطفی خانواده همواره گرم و پذیرا باشد، حتی اگر شدت عمل هم رواج داشته و ‌در مورد رفتار کودک محدودیت های بجائی وجود داشته باشد، بازهم کودک احساس امنیت کرده و استعداد هایش شکوفا خواهد شد (میرثانی، ۱۳۸۸).

پدر یا مادر خویشتن ساز^[۴۹] برخلاف والدین سلطه جو، رشدگرا^[۵۰] یا طرفدار رشد می‌باشند. آن ها زندگی را صحنه ای می دانند که در آن فرد می‌تواند خود را بسازد. آن ها به جای آن که ” بایدگرا^[۵۱] ” باشند” هست گرا^[۵۲] ” هستند سعی دارند کودکان خود را چنانچه هستند بپذیرند و آن ها را در رشد و بهبود کمک کنند. هدف اصلی آن ها این است که بدون تحمیل عقیده، خویشتن سازی را در کودک پرورش دهند تا آن ها به سوی فعالیت های سازنده و خلاقانه رهنمون شوند و خود راهشان را آزادانه انتخاب نمایند. این دسته از والدین زندگی را به صورت دنیای کودکی یا دنیای بزرگسالی ندیده، بلکه آن را به صورت دنیای یک انسان نگاه می‌کنند که در آن هر یک از افراد حق دارند خواسته های خودشان را برآورده سازند… طبیعی است در خیلی از موارد کودکان و نوجوانان نیز امیال سلطه جویانه داشته باشند. نتیجه اجتناب ناپذیر این وضع،کشمکش و جدال پایان ناپذیر بین والدین و فرزندان است که طرفین هر یک می خواهند برنده بازی شوند…‌بنابرین‏ اگر مناسبات والدین و فرزندان (بویژه نوجوانان) بر پایه اصول انسانی و جهت گیری رشدگرایانه باشد نوجوانان خویشتن سازی خواهیم داشت که واجد سه ویژگی مهم انسان های خودشکوفا به شرح زیر خواهند بود.

1. 1. خلاقیت: نوجوان خویشتن ساز یک انسان طغیان گرخلاق است. وی جرات آن را دارد که به صورت سالم طغیان نماید. طغیان وی با سمبل های خارجی نظیر موی بلند، شلوار تنگ، پوتین و امثال آن نیست بلکه با منظور، جهت دار و معنی دار در رفتار فردیش همراه می‌باشد. ‌بنابرین‏ به جای آن که ویرانگر یا منفی باشد، آفریننده و خلاق است.

1. حساسیت درارتباط شخصی: وی نه فقط از احساسات گروه همسالان خودآگاه است، بلکه با والدین و سایر بزرگسالان نیز همدلی دارد. لباس پوشیدنش مناسبت او را در درک موقعیت ها نشان می‌دهد.

۳- آگاهی: وی می‌خواهد تا حد امکان از امروز لذت ببرد، خوش باشد و تجربه ‌بیاندوزد، ولی در عین حال لازم می بیند در دنیای بزرگسالان وارد شود. هدف برای او مهم است. در اینجا و حال زندگی می‌کند. او همچون ناخدائی است که نه فقط از قایقرانی لذت می‌برد، بلکه قدرت امواج، وزش باد و وسعت دریا هم او را به نشاط می آورد. نوجوان هم مانند همه ما سلطه جویی است که سعی دارد به مرحله خویشتن سازی برسد. بزرگترین وظیفه والدین این است که خودشان را از سر راه او کنار کشیده و به او آزادی عمل بدهند تا شکوفا شود( شوستروم، ۱۹۶۷؛ ترجمه سرمد، ۱۳۶۷).

۲-۱۵ تنوع فرهنگی در رابطه با فرزند پروری

به رغم اتفاق نظر زیاد ‌در مورد مزایای فرزند پروری مقتدرانه، ‌گروه‌های قومی اغلب عقاید وشیوه های فرزند پروری خاص خودشان را دارند. برخی از آن ها توقعات متفاوتی دارند که وقتی ارزش های فرهنگی و شرایط زندگی خانوادگی آن ها را در نظر می گیریم، سازگارانه هستند. برای مثال، بزرگسالان چینی، شیوه های تربیت خود را بسیار پرتوقع توصیف می‌کنند. ان ها از نظر آموزش و برنامه های اوقات فرزندانشان، رهنمود بیشتری می‌دهند – این تأکید، بیانگر عقاید کنفوسیوسی به اهمیت انضباط قاطع، احترام به بزرگترها و آموزش رفتار جامعه پسند است. در خانواده های آمریکای لاتینی و جزایر آسیایی اقیانوس آرام، کنترل شدید والدین (مخصوصا توسط پدر) با محبت شدید مادر همراه می شود. اعتقاد بر این است که این ترکیب، فرمانبرداری و تعهد خانوادگی قوی در کودکان ایجاد می‌کند. گرچه بین آمریکایی های آفریقایی تبار، تنوع زیادی وجود دارد، مادران سیاه پوست ( به ویژه آن هایی که جوانتر، کمتر تحصیل کرده و مجرد هستند)، اغلب به شیوه بزرگسال محوری متکی هستند به طوری که انتظار دارند فرزندانشان بی چون و چرا اطاعت کنند. والدین سیاه پوست برای ایجاد اعتماد به نفس، خویشتنداری و هوشیار بودن، نسبت به شرایط زندگی مخاطره آمیز، از شیوه فرزند پروری بسیار قاطع استفاده می‌کنند. هماهنگ با این دیدگاه، در چندین تحقیق معلوم شد که انضباط بدنی در اوایل کودکی، پرخاشگری در سال های دبستانی را فقط در کودکان آمریکایی قفقازی تبار و نه کودکان آمریکایی آفریقایی تبار، پیش‌بینی کرد. این بدان معنی نیست که کتک زدن روش مؤثری است، بلکه حاکی از آن است که تفاوت های قومی در نحوه ای که کودکان رفتار والدین خود را در نظر می گیرند می‌تواند پیامدهای آن را تغییر دهد. (کری جرالد؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۵، ۳۸۴).

۲-۱۶ پیشینه تاریخی تحقیق:

همچنین با مقایسه حداقل وحداکثرمستمری پرداختی به ازکارافتادگان درهردوکشور(درکشورترکیه حداقل مستمری ازکارافتادگی معادل ۱۱۵دلاردرماه وحداکثرآن۴۰۰دلارباهردلارمعادل۳۵٫۳۰۰لیره برای سال ۱۹۹۵و درایران همانند مستمری بازنشستگی وحتی درسطح کمتربوده است )مشخص می شودکه سیستم تامین اجتماعی کشورترکیه برای ازکارافتادگان مزایای بسیاربالاتری رافراهم آورده وبه نظر‌می‌رسد که شخص ازکارافتاده همانند زمان اشتغال خود(ازنظردرآمدی ) می‌تواند ‌از مزایای تامین اجتماعی برخوردارباشد.ضمن اینکه در این کشورهرشش ماه یکبارمبلغ مستمریها با توجه به افزایش قیمت‌ها ودستمزدها تعدیل می شود درحالی که درایران تعدیل مستمری ها عموما ‌بر مبنای‌ حداقل حقوق ودستمزد مصوب قانون کارمی باشد هرچند طبق ماده ۹۶قانون هرسال می بایست مستمریها با توجه به افزایش قیمت ها وهزینه زندگی تعدیل شود درارتباط با مستمری بازماندگان ازنظرنحوه پرداخت به هریک ازبازماندگان درهرکشورتقریبا به یک شکل بوده ولی ازنظرحداقل مستمری بازنشستگی درترکیه معادل۱۱۰دلاردرماه برای سال۹۵می باشد درحالی که درایران معادل حداقل حقوق مصوب قانون کاربوده که نسبت به ترکیه درسطح بسیار پایین تری قرار دارد. (منظورازمستمری بازماندگان مجموع مستمری است که به تمام بازماندگان پرداخت می شود.)همچنین در کشور ترکیه ماهانه معادل ۷۱۵۰۰۰ لیره (۲۰٫۲۵) دلار به تمام مستمری بگیران تحت عنوان حمایت اجتماعی ‌در مقابل‌ تورم خارج ازمستمری استحقاقی پرداخت می شود.

۲-۱۲-۳-۲-کشورالجزایر(social security programs through out the world؛۱۹۹۵،۹۵)

دردراین کشورتمام کارمندان وخویش فرمایان تحت پوشش قراردارند وسیستم بخصوصی برای تعدادی ازنیروهای ارتش وجوددارد.منابع درآمدی برای پوشش حمایت های بلند مدت (نرخ‌های حق بیمه) شامل۳٫۵ درصد مجموع حقوق کارگربه عنوان حق بیمه سهم کارگر و۷٫۵ درصد سهم کارفرما می‌باشد دولت نیزهیچ گونه کمکی نمی کند.

-شرایط بازنشستگی برای مردان ۶۵سالگی وبرای زنان وارتشیان ۵۵سالگی با متوسط۱۵سال سابقه پرداخت حق بیمه می‌باشد.بازنشستگی زودترازسنین فوق برای آن ها که ‌در کارهای سخت وزیان آور برای سلامتی مشغول کارند کارگران زنی که درحداقل ۹ سالگی فرزند به دنیا می آورند(بازنشستگی یک سال به ازاء هرفرزند کاهش می‌یابد وحداکثرسنوات کاهش سه سال می‌باشد)امکان پذیر است.بازنشستگی برای کارگران از کارافتاده دایمی با سابقه۱۵سال(مستمری آن ها برابر۲۰سال سابقه محسوب می شود) ‌و ناتوان دررفع احتیاجات زندگی باحقوق از کارافتادگی ،ضروری است. شخص با سن ۶۵ سالگی و ۵سال سابقه تحت پوشش بودن وعدم داشتن شرایط برای مستمری بازنشستگی،حق بازنشستگی (حق کهولت) می‌گیرد.

شرایط مستمری از کارافتادگی کامل از دست دادن تمام توان کاری و شرط گرفتن از کارافتادگی جزیی از دست دادن نیمی از توان کاری می‌باشد.ضمن اینکه درصورتیکه ازکارافتادگی ناشی ‌از حوادث غیرکاری باشد می بایست در حال حاضر بیمه بوده و در طی ۱۲ماه آخرین سنوات خدمت۳۶روز و یا۱۰۸ روزدر طی سه سال آخر حق بیمه پرداخت کرده باشد.مستمری بازماندگان با مرگ مستمری بگیر یابیمه شده شروع می شود.

مبنای محاسبه حقوق ‌و مستمری بازنشستگی ‌بر اساس ۲٫۵ درصد متوسط حقوق ماهیانه درطول سال آخریا بالاترین حقوق سه سال آخر(هرکدام که مساعدترباشد)ضربدرسنوات پرداخت حق بیمه می‌باشد.حداقل حقوق ‌و مستمری بازنشستگی معادل۲۳۰۰ضربدرحداقل حقوق ساعتی وحداکثرمستمری (شامل حق همسر)معادل۸۰ درصد حقوق نهایی بیمه شده می‌باشد.این ماکزیمم می‌تواند درهرسال برای بازنشستگان ۲ درصد (تا۵سال) افزایش یابد.(بازنشستگی با درخواست کارفرما می‌تواند به تأخیر بیافتد.) حق کهولت معادل۲٫۵ درصد متوسط حقوق ماهیانه ‌در سال‌ آخریا بالاترین آن ها در سه سال آخر(هرکدام که مساعدتر باشد)ضربدرسالهای پرداخت حق بیمه می‌باشد.پرداخت‌های وابسته (مستمری تکمیلی) معادل ۶۰۰ ضربدر حداقل حقوق ساعتی می‌باشد.

مقدارثابت پرداخت بدون توجه به سابقه کار(قابل پرداخت به مستمری بگیران ازکارافتاده ای که مستمری ازکارافتادگی احتیاجات آن ها را برآورد نمی کند)معادل۴۰ درصد مستمری می‌باشد.مستمری ازکارافتادگی معادل۸۰ درصد متوسط حق بیمه شده درطول سال آخرو یا بالاترین حقوق درسه سال می‌باشد(هرکدام مساعدترباشد)این درصد درصورتی است که کلا ازکارافتاده باشد ودرصورتی که کلا ازکارافتاده نباشد مبلغ مستمری ازکارافتادگی درصد ازکارافتادگی ضرب می شود (ازکارافتادگی بالای ۱۰ درصد) مقدار ثابت پرداخت بدون توجه به سابقه خدمت حق بیمه شده معادل۴۰ درصد مستمری است. و بابت ازکارافتادگی جزئی معادل۶۰ درصد حقوق بیمه شده پرداخت می شود.

مستمری بازماندگان برای همسر بیمه شده (درهرسنی باشد)معادل۷۵ درصد مستمری بازنشستگی یا ازکارافتادگی بیمه شده متوفی می‌باشد(اگربیمه شده به جزهمسرافراد دیگری راتحت تکفل داشته باشد مستمری سهم همسربه۵۰ درصد کاهش می‌یابد)واگرشخص بیمه شده متوفی ازیک همسر بیشترداشته باشد مستمری سهم همسربین آن ها به ‌طور مساوی تقسیم می شود.دیگربازماندگان واجد شرایط عبارتنداز:فرزندان زیر۱۸سال(اگرفرزندان محصل یا دانشجوباشند تا۲۱سالگی واگرمعلول یا دخترباشند ودرآمدی نداسته باشند تاهر سنی مستمری قابل پرداخت می‌باشد)وپدرومادر بیمه شده متوفی اگر بازمانده یک نفرباشد مستمری مساوی ۳۰ درصد واگربیشترازیک نفرباشد معادل ۴۰ درصد کل مستمری قابل پرداخت به مجموع بازماندگان است که به ‌طور مساوی بین آن ها تقسیم می شود.اگرهمسربیمه شده متوفی درقید حیات نباشد مستمری به میزان۴۵ درصد برای هرفرزند و۳۰ درصد برای پدرومادرآنها تقسیم می شود. حداکثرمستمری معادل۹۰ درصد مستمری قابل پرداخت یا استحقاقی بیمه شده متوفی می‌باشد.مستمری بازماندگان با پرداخت مجموعا ۱۲ماه آخرین حقوق ماهیانه بیمه شده متوفی (به صورت مقطوع) تصفیه می شود وحداقل این مبلغ معادل مجموع ۱۲ماه حداقل دستمزد ماهیانه می‌باشد.

با مقایسه سیستم تامین اجتماعی الجزایرباایران نکات زیر حائزاهمیت است:

-اول نرخ حق بیمه سهم کارگردر کشورالجزایر پایین تر از ایران است(نرخ حق بیمه سهم کارگردرالجزایرمعادل۵ درصد می باشدکه ازاین۵ درصد به میزان ۳٫۵ درصد آن مربوط به حمایت‌های بلندمدت و۵/۱ درصد آن مربوط به هزینه های درمانی وزایمان می‌باشد)همچنین نرخ حق بیمه سهم کارفرما در الجزایرمجموعا معادل۲۴ درصد است که از نرخ حق بیمه سهم کارفرما درایران بیشتراست ولی باید توجه داشت که ‌از مجموع ۲۴ درصد معادل۷٫۵ درصد آن برای حمایت‌های بلند مدت و۵/۱۲ درصد آن برای هزینه های درمان و۱ درصد آن برای غرامت دستمزدمقطوع و۳ درصد آن مربوط به حق عائله مندی می‌باشد که با نحوه تقسیم حق بیمه دریافتی بین حمایت‌های بلند مدت ‌و کوتاه مدت درکشورایران متفاوت می‌باشد وسهم بیشتری ازحق بیمه درالجزایرنسبت به ایران به هزینه های کوتاه مدت اختصاص یافته است.

– دوم ازنظرسن بازنشستگی درالجزایربا۱۵سال سابقه کاروپرداخت حق بیمه شخص می‌تواند بازنشسته شود درحالی که درایران باسن سال سابقه می‌تواند درخواست بازنشستگی کند.