۱-۶-۴- سوگیری تفسیر
تعداد کوششهایی که آزمودنی جمله و کلمه تهدیدآمیز را مرتبط و جمله و کلمه خنثی را نامرتبط میداند، مبین سوگیری تفسیر منفی است. همچنین تعداد کوششهایی که جمله و کلمه خنثی مرتبط و جمله و کلمه تهدیدآمیز نامرتبط ارزیابی میشود، مبین سوگیری تفسیر خنثی است.
فصل دوّم
مبانی نظری و پیشینه
۲-۱- مبانی نظری
۲-۱-۱- اختلال اضطراب اجتماعی
امروزه کارکرد جوامع بیش از پیش بر موقعیتهای اجتماعی و شبکه های ارتباطات بین فردی متکی است تا آنجا که حضور در موقعیتهای اجتماعی و عملکردی تقریباً اجتناب ناپذیر است. در شرایطی که ارزیابی شدن مؤلفه اساسی چنین موقعیتهایی محسوب میشود، تجربه نسبی اضطراب معمول و متداول شناخته میشود؛ اما در صورتی که فرد در موقعیتهای اجتماعی یا عملکردی ترسی شدید و مداوم را تجربه کند و این ترس در احساسات و عملکرد وی تداخل ایجاد کند، اختلال اضطراب اجتماعی مطرح میشود (سادوک و سادوک، ۲۰۰۷). اختلال اضطراب اجتماعی با دو زیر طبقه تشخیصی معرفی شده است:
۱) اختلال اضطراب اجتماعی منتشر[۱۰۴]. برای افرادی تشخیصگذاری میشود که دربرابر بسیاری از موقعیتهای اجتماعی دچار اضطراب میشوند.
۲) اختلال اضطراب اجتماعی خاص[۱۰۵]. مبین اضطراب فرد در یک موقعیت اجتماعی خاص یا موقعیتهای محدودی است (هوک[۱۰۶] و والنتینر[۱۰۷]، ۲۰۰۲).
همان طور که مشخص است این اختلال از دیگر انواع اضطرابها یا هراسها پیچیدهتر محسوب میشود چرا که حول محور ترس از رویدادهای غیرقابل مشاهده مانند ارزیابی منفی، انتقاد و یا طرد از جانب دیگران شکل گرفته است و از طرفی فرد مضطرب با اجتناب از موقعیتهای اجتماعی فرصت مقابله مؤثر با اضطرابهای خود را از دست میدهد.
۲-۱-۱-۱- سیر و شیوع اختلال اضطراب اجتماعی
اختلال اضطراب اجتماعی شروع زودهنگامی دارد و اغلب اوایل و میانه دهه دوم زندگی قبل از ۱۸ سالگی بروز مییابد (رپی و اسپنس[۱۰۸]، ۲۰۰۴). شروع اختلال ممکن است تدریجی و یا ناگهانی و به دنبال یک تجربه تنشزا و تحقیر کننده باشد. سیر اختلال پیوسته و مداوم است ولی ممکن است شدت آن در بزرگسالی کاهش یابد (کاشدان[۱۰۹] و هربرت، ۲۰۰۱، به نقل از استوار، ۱۳۸۶). طول مدت اضطراب اجتماعی درمان نشده صرف نظر از اینکه از نوع منتشر یا خاص باشد، حدوداً ۲۰ سال گزارش شده است (ویچن[۱۱۰]، فیوسیچ[۱۱۱]، سونتاگ[۱۱۲]، مولر[۱۱۳] و لیبوویتز[۱۱۴]، ۲۰۰۰).
شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در مطالعات مختلف به طور متوسط بین ۱۳-۷ درصد گزارش شده است. این تفاوت در نرخ شیوع احتمالاً به نقش متغیرهای اجتماعی، محیطی و فرهنگی وابسته است. بر پایه تحقیقات صورت گرفته تقریباً ۵۰-۳۰ درصد افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، معیارهای اضطراب اجتماعی منتشر را نیز دارا میباشند (ویچن، استین[۱۱۵] و کسلر، ۱۹۹۹؛ به نقل از حمیری، ۱۳۸۹).
در ایران میزان شیوع این اختلال در بین افراد ۲۴-۱۸ ساله در حدود یک درصد (۶/۰ درصد در مردان و ۵/۱ درصد در زنان) و برای سنین ۴۰-۲۵ سال درحدود ۹/۰ درصد (۳/۰ درصد در مردان و ۴/۱ درصد در زنان) گزارش شده است (محمدی، غنی زاده و عسگرپور، ۲۰۰۶؛ به نقل از زنجانی، ۱۳۸۶). در جمعیت دانشجویی، بر اساس مطالعهای که سردارآبادی (۱۳۸۵) در جامعه دانشجویان دانشکده روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد انجام داده است، ۷/۶ درصد افراد را دارای اضطراب اجتماعی خیلی زیاد، ۷/۱۱ درصد را دارای اضطراب اجتماعی زیاد، ۹/۱ درصد را دارای اضطراب اجتماعی خفیف و ۸/۸ درصد را بدون اضطراب اجتماعی ارزیابی کردهاست. به طور کلی در پژوهش طالعپسند و نوکانی (۲۰۱۰) میزان شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در ایران ۱/۱۰ درصد گزارش شده است که این آمار بالاتر از تحقیقات مشابه در غرب است (غفاری نژاد، ۱۳۸۷).
۲-۱-۱-۲- سبب شناسی اختلال اضطراب اجتماعی
در تبیین سبب شناسی اختلال اضطراب اجتماعی همچون سایر اختلالات روانشناختی دامنه گستردهای از مدلها متاثر از عوامل و رویکردهای زیستی، محیطی، شناختی و تکاملی مطرح شده است که در ادامه ذکر خواهند شد. لازم به ذکر است که با توجه به اینکه مطالعه حاضر در بافت رویکردهای شناختی قابل تبیین و توضیح است، این رویکرد با تأکید بیشتری مطرح خواهد شد.
۲-۱-۱-۲-۱- عوامل زیستی
۲-۱-۱-۲-۱- ۱- ژنتیک
مطالعات خانوادگی در مورد اختلال اضطراب اجتماعی شیوع بالاتر اختلال را در بستگان درجه اول بیماران نسبت به گروه کنترل بهنجار نشان دادهاند. این مطالعات با ذکر سه برابر بودن این شیوع، بر نقش ژنتیک در بروز اضطراب اجتماعی تأکید نمودهاند (لیهی[۱۱۶] و هولاند[۱۱۷]، ۲۰۰۰؛ به نقل از هافمن و بارلو[۱۱۸]، ۲۰۰۲).
همچنین فراتحلیل مطالعات دوقلوها، سهم توارث را در اختلال اضطراب اجتماعی ۶۵/۰ درصد تخمین زده است. نرخ توارث برای دوقلوهای یک تخمکی ۴/۲۴ درصد و برای دوقلوهای دو تخمکی ۳/۱۵ درصد گزارش شده است که حاکی از دخالت تقریباً ۳۰ درصدی عوامل وراثتی در بروز اضطراب اجتماعی است (کندلر[۱۱۹]، نیل[۱۲۰]، کسلر و ایوز[۱۲۱]، ۱۹۹۲؛ به نقل از هافمن و بارلو، ۲۰۰۲).
۲-۱-۱-۲-۱-۲- عصب زیست شناختی
ایفای نقش انتقال دهندههای عصبی در بروز اضطراب اجتماعی از حیطههای تحقیقاتی نوین در تبیین سبب شناسی این اختلال به شمار میرود. مطالعات صورت گرفته نشان میدهد که اگرچه عملکرد سیستم سروتونین و سیستم دوپامینرژیک افراد مضطرب اجتماعی مشابه افراد سالم است اما اثربخشی مهارکنندههای مونوآمینواکسیداز (MAOI) در درمان اضطراب اجتماعی موجب شده تا فرضیه دخیل بودن فعالیت سیستم دوپامینرژیک در ایجاد اختلال مطرح شود. علاوه بر این مصرف آنتاگونیستهای بتاآدرنرژیک مانند پروپرانولول در تخفیف اضطراب، به طرح نظریه آدرنرژیک منجر شده است. نظریهای که بر بالا بودن سطح اپی نفرین در دستگاه عصبی مرکزی و پیرامونی افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی در مقایسه با گروه کنترل و یا به حساس بودن بودن این سیستمها نسبت به سطح طبیعی تحریک آدرنرژیک تأکید دارد (هیمبرگ و همکاران، ۱۹۹۹).
۲-۱-۱-۲-۲- عوامل سرشتی
سرشت از متغیرهای پیشایند اضطراب اجتماعی محسوب میشود؛ به این معنا که برخی از الگوهای سرشتی مکانیسمهای عمل مشابهی با اختلال اضطراب اجتماعی دارند که میتوان آن ها را به عنوان متغیر پیشبین بروز اضطراب اجتماعی در نظر گرفت. در ادامه به بازداری رفتاری به عنوان مهمترین متغیر سرشتی مرتبط با اضطراب اجتماعی پرداخته میشود.
۲-۱-۱-۲-۲-۱- بازداری رفتاری
بازداری رفتاری الگوهای نسبتاً پایدار پاسخهای رفتاری و هیجانی کودک به افراد، مکانها و موقعیتهای جدید و ناآشنا را مطرح میکند. مطابق با این سازه، کودکانی که از نظر رفتاری بازداری شدهاند، به محرکهای جدید به شیوهای هراسناک واکنش نشان میدهند که هم در رفتار (گریه کردن) و هم در واکنش فیزیولوژیکی (افزایش ضربان قلب) مشهود است.
