مسائل و آسیب دیدگی هایی که این اختلال در دوره بزرگسالی برای فرد ایجاد میکند و همراه بودن آن با طیف گسترده ای از اختلالات همبود نظیر اختلالات اضطرابی، اختلالات عاطفی و اختلالات شخصیت لزوم مداخلات درمانی را در این اختلال، اجتناب ناپذیر گردانیده است. رویکردهای درمانی متعددی برای اختلال ADHD مطرح میباشد، که از آن جمله می توان به دارو درمانی و رویکردهای شناختی به عنوان رایج ترین درمان ها اشاره نمود. این روش ها علیرغم شیوع، مسائل متعددی را در مورد پایدار نبودن اثرات درمانی و یا عوارض جانبی داروها، نمایان ساخته اند. همچنین اثربخشی مؤثر این روش ها در گستره شناختی و یا بهبود مهارت های اجتماعی و یا ایجاد تأثیرات منفی در روند تحول از دیگر چالش های موجود در روش های درمانی رایج است (اسمیت، بار کلی و شاپیرو، ۲۰۰۶).
یکی از روش های نسبتأ نوین که در کنار سایر روش های درمانی، تحقیقات و تأییدات بالینی متعددی را به خود اختصاص داده است، درمان های نوروفیدبک میباشد. (لوبار، ۱۹۷۶ ؛ لوبار و شوس[۲۵]، ۱۹۷۷؛ آرنز[۲۶] و همکاران، ۲۰۰۹؛ موریاما[۲۷] و همکاران، ۲۰۱۲؛ لیکتی و همکاران، ۲۰۱۲[۲۸]؛ فازان و نزرودین[۲۹]، ۲۰۱۲؛ لانس برگن[۳۰] و همکاران، ۲۰۱۱).
درمان های نوروفیدبک بر اساس نظریه رابطه ذهن- بدن تحول یافته است و بر توانایی ذهن برای بازسازی، تغییر و التیام خود به روش طبیعی تأکید دارد (لاورنس[۳۱]، ۲۰۰۲). این روش از طریق تأثیر گذاری بر امواج مغزی و نیز افزایش انعطاف پذیری ذهنی امکان درمان اختلال ADHD را فراهم میسازد (دموس[۳۲]، ۲۰۰۵). در واقع نوروفیدبک، باعث کاهش امواج آهسته (تتا) و افزایش امواج سریع (بتا)، در کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD میگردد (لوبار و دییرینگ[۳۳]، ۱۹۸۰؛ لوبار، ۱۹۸۴).
تحقیقات متعددی در مورد اثربخشی نوروفیدبک در درمان نقص توجه و تکانشگری و بیش فعالی (آرنز و همکاران،۲۰۰۹؛ لانس برگن[۳۴] و همکاران، ۲۰۱۱؛ فازان و نزرودین، ۲۰۱۲٫؛ مایر[۳۵] و همکاران، ۲۰۱۱) انجام شده است.
همان گونه که تصریح گردید یکی از حوزه های مؤثر در تبیین اختلال نقص توجه/بیش فعالی، اختلال در عملکردهای اجرایی-شناختی، نظیر حافظه فعال میباشد. بر اساس شواهدی که در مورد نقص حافظه فعال در افراد مبتلا به اختلال نقص توجه/ بیش فعالی تصریح گردیده است و نیز با تکیه بر شواهد متعدد بالینی، مولفان تلاش نموده اند تا با تقویت حافظه فعال و بهبود عملکرد این نوع از حافظه، روشی نوین در درمان نشانه های ADHD ارائه نمایند. به عنوان مثال، کلینبرگ[۳۶] و فرنل[۳۷] (۲۰۰۵)تحقیقی را با عنوان آموزش رایانه ای حافظه فعال در کودکانی که دچار نقص توجه/ بیش فعالی بودند انجام دادند. نتیجه این مطالعه نشان داد که برنامه رایانه ای باعث بهبود حافظه فعال در این کودکان می شود، همچنین این برنامه بازداری پاسخ و استدلال منطقی را در این کودکان افزایش داد.
میلتون[۳۸] (۲۰۱۰ ، به نقل از قمری گیوی ،۱۳۹۰) در مطالعه خود ، اثربخشی برنامه رایانه ای تقویت حافظه فعال را در انعطاف پذیری شناختی و بهبود حافظه فعال مورد تأیید قرار داد.
تحقیقات داخلی نیز اثربخشی نوروفیدبک را در درمان علائم بیش فعالی و نقص توجه تأیید میکند. برای مثال یعقوبی و همکاران (۱۳۸۸)، نشان دادند که آموزش نوروفیدبک در کاهش علایم اختلال به میزان درمان با ریتالین(Ritalin) ، در کاهش علائم بیش فعالی و نقص توجه دانش آموزان مبتلا مؤثر است.
در ایران، تأثیر نوروفیدبک بر الگوی امواج مغزی، توجه و تکانشوری در کودکان مبتلا به بیش فعالی و نقص توجه (حمیدی، ۱۳۹۰)، بر عملکرد هوشی کودکان مبتلابه اختلال نقص توجه/بیش فعالی (یعقوبی و همکاران، ۱۳۸۵) ، مقایسه آن با ریتالین و درمان ترکیبی در کودکان مبتلا به ADHD (یعقوبی و همکاران، ۱۳۸۵) و بر اختلال یادگیری همراه با ADHD (نوری زاده و همکاران، ۱۳۹۱) مورد بررسی قرار گرفته است.
همچنین، اثر بخشی آموزش رایانه ای، در تقویت حافظه فعال کودکان مبتلا به نارسا خوانی و نقص توجه- بیش فعالی، در مطالعات قمری گیوی (۱۳۹۰)، مورد تأیید قرار گرفت.
تحقیقات کنونی در داخل کشور در گستره اثربخشی نوروفیدبک و تمرین های رایانه ای مؤثر بر حافظه فعال، محدود و اندک است. این تحقیقات صرفا یا بر روی کودکان و یا یکی از این دو روش بر روی نمونه بزرگسال، انجام یافته است (قمری گیوی، ۱۳۹۰؛ قلی زاده و همکاران، ۱۳۹۰؛ سازمان پزشکی هداسه، ۲۰۱۱، میلتون، ۲۰۱۰، کلینبرگ و فرنل،۲۰۰۵)و تحقیقی در خصوص ترکیب و به کارگیری این دو روش درمانی با هم بر روی بزرگسالان و همچنین مقایسه این دو با هم برروی بزرگسالان مبتلا بهADHDانجام نشده است . از این رو، با توجه به تمهیدات کنونی و کاستی های درمانی موجود در این گستره و فقدان پژوهش های مرتبط در ایران و نیز لزوم توجه به این اختلال در دوره بزرگسالی با توجه به شیوع اختلالات همبود، مسئله اساسی پژوهش کنونی این است که، آیا آموزش نورو فیدبک به تنهایی و یا همراه با تمرین های مؤثر بر حافظه فعال، میتواند در کاهش نشانه های اختلال نقص توجه/بیش فعالی و بهبود حافظه فعال مؤثر واقع شود و اینکه کدامیک از این دو روش، تأثیر بیشتری در کاهش علائم اختلال و نیز بهبود حافظه فعال دارد ؟
پیگیری ۱۵ ساله بیماران ADHD نشان داده است که این افراد در کار کردن به طور مستقل، انجام وظایف شغلی، به اتمام رساندن و تکمیل تکالیف و نیز در شغل خود مشکل دارند. این مشکلات ناشی از عدم پیشرفت تحصیلی، مشکلات یادگیری و اختلال کنترل تکانه میباشد (عربگل و همکاران، ۱۳۸۳).
اختلالات همبود رایج در بزرگسالان دارای ADHD، عبارتند از: اختلالات اضطرابی، اختلالات عاطفی، سوء مصرف مواد و اختلال شخصیت ضد اجتماعی. بر اساس یافته های مولفان وجود اختلالات همبود در بزرگسالان مبتلا، باعث تأثیرات منفی در روند درمان میگردد (جنسن[۳۹]، ۱۹۹۷؛ بیدرمن[۴۰]، ۲۰۰۵؛ کاپلان و سادوک، ۱۹۳۳؛ اسمیت، بار کلی و شاپیرو[۴۱]، ۲۰۰۶).
یکی از دیدگاه های نسبتا نوین به اختلال نقص توجه/ بیش فعالی، توجه به عوامل عصب شناختی میباشد. در این دیدگاه، دستگاه عصبی عاملی مهم و کلیدی در بروز و تحول این اختلال میباشد. نتیجه پژوهش ها نشان داده است که نواحی مختلف مغز کودکان مبتلا به این اختلال، الگوهای نا بهنجاری را نشان میدهد. به عنوان مثال ، دستگاه شبکه ای که در عملکرد توجه و هشیاری نقش دارد ، در این کودکان کارکرد درستی را نشان نمی دهد (موریاما و همکاران[۴۲]، ۲۰۱۲).
مطالعه عقده های قاعده ای در مغز[۴۳] نشان میدهد که آسیب به این منطقه، ممکن است به مشکلاتی نظیر بیش فعالی منجر شود (اسنل، ۱۹۹۷ ؛ سرجنت[۴۴] و همکاران،۲۰۰۳). بررسی های تصویرنگاری های عصبی[۴۵]نشان داده است که کودکان با اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی ، در مخچه و قطعه پیشانی که در برنامه ریزی، سازمان دهی، تصمیم گیری، ادراک زمان، حافظه فعال ،بازداری و تفکر، دست اندرکار هستند ، دارای مشکلات اساسی میباشند (بار کلی، ۱۹۹۸ ؛ گید[۴۶] و همکاران، ۱۹۹۴ ؛ هایند[۴۷] و همکاران، ۱۹۹۱ ). بررسی های سوخت و ساز بدن نیز نشان دادهاند که این کودکان در شیمی عصبی مغزتفاوت های متمایزی را با سایر کودکان نشان میدهند.
