۳- در صورت ازدواج کارمندان وزارت امور خارجه با زنی که دارای تابعیت خارجی است ازدواج آن ها صحیح بوده و منجر به بطلان ازدواج نخواهد شد.

ت : اهداف تحقیق

از آنجا که بحث ازدواج از مسایل مهم قانون مدنی و از مسایل مطرح در دادگاه ها به شمار می رود اکثر زنان ایرانی که با تبعه بیگانه ازدواج نمودند، پس از ازدواج دچار مشکلاتی شدند به طوری که اگر این زنان از عواقب چنین ازدواجی آگاه بودند شاید دچار چنین عواقب ناخوشایندی که هم اکنون گریبانگیر آن ها‌ است نمی شدند. لذا در این تحقیق سعی بر این بوده که بانوان ایرانی با آگاهی بیشتر، نسبت به آثار و عواقب ازدواج با اتباع بیگانه تصمیم بگیرند.

ث : پیشینۀ تحقیق

در خصوص ازدواج با اتباع بیگانه در حقوق و رویه قضایی کتاب یا تحقیق مستقلی انجام نشده اما بسیاری از حقوق ‌دانان به صورت مختصر و گذرا هر کدام راجع به قسمتی از موضوع بحث نموده اند.

از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد چهارم : در «صورت ازدواج زن ایرانی با تبعه بیگانه بدون کسب اجازه از دولت چنین ازدواجی صحیح می‌باشد.»

۲- الماسی، نجاد علی، حقوق بین‌المللی خصوصی: «اگر زن ایرانی بدون اجازۀ دولت ایران شوهر خارجی اختیار کند دادگاه های ایران نباید اثری بر این ازدواج مترتب نمایند چه حکم به صحت آثار چنین ازدواجی (مثلاً وراث شناختن اولاد حاصل از این ازدواج) مانند صحیح دانستن اصل ازدواج است.

۳- کاتوزیان، ناصر، حقوق خانواده، جلد اول : در صورت ازدواج زن ایرانی با مرد تبعه بیگانه بدون کسب اجازه از دولت منجر به عدم نفوذ ازدواج خواهد شد.

۴- بوداغی، فاطمه، ‌فصل‌نامه شورای فرهنگی و اجتماعی زنان، ازدواج و تابعیت زن ایرانی

۵- تدین، عباس. مجید یوسفی، مقاله تاثیر ازدواج مرد خارجی و زن ایرانی بر تابعیت فرزندان

۶- عابدینی، حسین، مقاله، ابعاد حقوقی ازدواج با تبعه بیگانه

۷- و غیره

ج : روش تحقیق

روش تحقیق، روش تحلیلی و توصیفی بوده که با بررسی و مطالعه کتابها و دیگر منابع موجود در خصوص موضوع، به جمع‌ آوری اطلاعات و نقد و بررسی موضوع پرداخته می شود.

هـ : تقسیم مطالب

مطالب این پایان نامه در ۴ فصل بیان شده است:

در فصل به مطالبی در خصوص مفاهیم و کلیات آن پرداخته شده است در فصل دوم به شرایط ازدواج با تبعه بیگانه اشاره شده است. در فصل سوم آثار و پیامدهای ازدواج و در فصل چهارم به تابعیت و تعارض قوانین در ازدواج با بیگانگان، مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در این فصل به مفاهیم و کلیات می پردازیم، مفاهیمی که بیشترین کاربرد اصلاحی یا لغوی را در این تحقیق بر عهده داشته به طور مجزا و مختصر بیان می شود تا در پرتو آن بتوانیم مطالب اصلی را که در فصل های بعدی خواهد آمد روشن تر و بهتر ارزیابی کنیم.

مبحث اول : واژگان کلیدی

گفتار اول : تعریف نکاح و ازدواج

نکاح یا ازدواج در قانون مدنی ایران و بسیاری از کشورها تعریف نشده است. گرچه ممکن است تصور شود بداهت امر مقنن را از تعریف بی نیاز ‌کرده‌است ولی شاید متنوع بودن آثار و نتایج نکاح و روشن نبودن ارکان و عناصر اصلی آن مقنن را از تعریف این تأسیس حقوقی مهم، منصرف کرده باشد.

نکاح مصدر ثلاثی و از ریشه نکَحَ می‌باشد و در لغت به معنی تقابل است و در زبان عرب هرگاه دو کوه در مقابل یکدیگر قرار گرفته باشد گفته می شود و ازدواج مصدر ثلاثی مزید از باب افتعال است و در اصطلاح فقهی و قانونی، به معنای رابطه ای است حقوقی که لازمه آن، جواز ‌کام‌ جویی بین زن و مرد
می‌باشد هر چند از نظر لغت، ازدواج به معنای متحد شدن دو انسان و نکاح به معنای همخوابگی آن دو
می‌باشد. برخی از استادان حقوق نکاح را چنین تعریف کرده‌اند: نکاح عقدی است که به موجب آن زن و مرد، به منظور تشکیل خانواده و شرکت در زندگی، با هم متحد می‌شوند.^[۱]

این تعریف جامع و کامل نیست، شرکت در زندگی و تشکیل خانواده و اتحاد زن و مرد، اهدافی است که معمولاً در ازدواج دائم مطرح است و نکاح منقطع که از نظر فقهی و قانون مدنی که مسلماًً مشمول عنوان کلی نکاح است را در بر نمی گیرد؛ چرا که در ازدواج موقت یا ازدواج با کنیزان که در اسلام و بسیاری از شرایع دیگر مطرح است هدف اصلی ‌کام‌ جویی است، ‌بنابرین‏ چنین قصدی در عقد ازدواج شرط نیست.

عده ای دیگر از حقوق ‌دانان نکاح را رابطۀ حقوقی می دانند که به وسیله عقد بین زن و مرد حاصل می‌گردد و به آن ها حق زندگی با یکدیگر را می‌دهد و مظهر بارز این رابطه را حق تمتع جنسی می دانند.^[۲]

ایرادی که ‌به این تعریف می توان گرفت آن است که تمتع جنسی جزء ماهیت نکاح نیست و بدون آن نیز نکاح می‌تواند تحقق پیدا کند. البته تمتع جنسی از مهم ترین اغراض نکاح است و شاید مهم ترین هدفی است که اشخاص را به عقد نکاح وا می‌دارد، ولی اغراض دیگر مانند توالد و تناسل و همکاری در زندگی نیز در نکاح وجود دارد و در عین حال هیچ یک از این اغراض جزء ماهیت نکاح نیست و بدون هر یک از آن ها تحقق نکاح ممکن است. اگر بخواهیم از تعاریف یاد شده الهام بگیریم می‌توانیم نکاح را چنین تعریف کنیم: نکاح رابطه ای است حقوقی یا عاطفی که به وسیله عقد بین زن و مرد حاصل می‌گردد و به آن ها حق زندگی با یکدیگر و ‌کام‌ جویی را می‌دهد. در این که آیا این لفظ (نکاح) دلالت بر همخوابگی است یا عقد، یا میان هر دو مشترک لفظی است اختلاف نظر وجود دارد. ‌بنابرین‏ مراد از نکاح، همان حق همخوابگی است و مجازاً به عقد ازدواج اطلاق می‌گردد این به جهت علاقه ‌سببیتی است که بین عقد خاص با حصول این حق وجود دارد و ازدواج به معنی به وحدت رسیدن است که معنای است لغوی و عقد عامل پیدایش این حق است؛ هر چند فقها و حقوق ‌دانان مقصودشان از نکاح و ازدواج عقد خاص می‌باشد. ^[۳]

بند اول : اهمیت ازدواج

در عالم بشریت، ازدواج یک سنت فطری و طبیعی است که از دیرباز به عنوان یک نهاد اجتماعی شناخته شده و همه شرایع و قوانین آن را ترغیب کرده‌اند. مصلحت فرد و اجتماع در این است که زن و مرد پیمان زناشویی ببندند و خانواده تشکیل دهند. زن و مردی که خود را آماده پذیرفتن مسئولیت می بینند، کسانی که خود را شایسته پدر و مادر شدن می دانند و آنان که عشق خود را بهم جاودانه می پندارند، به امضای این پیمان تن در می‌دهند. ازدواج نخستین گام در راه لجام زدن به خودخواهی ها و پذیرفتن بار مسئولیت های اجتماعی است، مانع آلودگی فرد و غوطه ور شدن او در ورطه فساد است. کسی که به تنهایی زندگی می‌کند و از ازدواج می گریزد و به ارضاء غریزه جنسی، نظمی صحیح و اخلاقی نمی دهد دستخوش فساد و تباهی و بیماری است و نمی تواند سلامت جسمی و روحی خود را حفظ کند. تردیدی نیست ازدواج موجب آسایش و آرامش انسان وموجب دلبستگی بیشتر به زندگی است و قرآن کریم^[۴] در این باره می فرماید: از آیات خدا این است که برای شما از خودتان همسرانی آفرید تا بدانها آرام گیرید و میان شما دوستی و مهربانی نهاد که در این، برای گروهی که اندیشه می‌کنند آیتهاست.

نظریه یادگیری اجتماعی:

نظریه یادگیری اجتماعی بیان می­دارد که از طریق تداعی با ارضا و کاهش گرسنگی که سائق اولیه است ارزش مثبت کسب می­ کند و ویژگی­های تقویت کننده ثانوی را به خود ‌می‌گیرد. ‌بنابرین‏ سرانجام وجود مادر به تنهایی و بدون غذا ارضا کننده می­ شود و در کودک نیازی اکتسابی جهت تماس با مادر رشد ‌می‌کنند. نظریه­پردازان یادگیری اجتماعی فرض بر این دارند که شدت وابستگی کودک به مادر بستگی ‌به این دارد که مادر تا چه حد نیازهای کودک را تأمین می­ کند. یعنی وجود مادر چه اندازه با لذت و کاهش درد و ناراحتی همراه است.

عزت نفس و دلبستگی

عزت نفس با سبک دلبستگی افراد رابطه دارد (بالبی، ۱۹۶۹) عزت نفس اجتماعی با سبک­های دلبستگی نیز رابطه دارد. در پژوهشی که توسط مویدفر و آقا محمدیان در سال ۱۳۸۶ انجام می­گرفت نتایج نشان داد که سبک دلبستگی ایمن، سبک دلبستگی اجتنابی و سبک دلبستگی اضطرابی/ دوسوگرا می ­تواند واریانس متغیر عزت نفس اجتماعی را به صورت معنادار تبیین کند. یعنی افزایش سبک دلبستگی ایمن باعث افزایش عزت نفس اجتماعی می­ شود و افزایش سبک اجتنابی و مضطرب/ دوسوگرا باعث کاهش عزت نفس اجتماعی می­ شود و سبک­های دلبستگی از طریق تأثیر کیفیت روابط اجتماعی در دو جهت مثبت و منفی با عزت نفس اجتماعی رابطه دارد و باعث افزایش یا کاهش عزت نفس اجتماعی می­ شود. نتایج تحقیق مک کارتی (۱۹۹۹) بر روی چها نفر از زنانی که در معرض تجربه مشکلات ارتباطی بودند، نشان داد که میزان عزت نفس زنان دارای دلبستگی سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی و مضطرب/ دوسوگرا پایین­تر از میزان عزت نفس زنان دارای سبک دلبستگی ایمن ‌می‌باشد و این افراد در حوزه ارتباطات در مقایسه با زنان دلبسته ایمن، مشکلات بیشتری دارند (مویدفر و آقا محمدیان، ۱۳۸۶).

رابطه دلبستگی و انواع اختلالات اضطرابی

در پژوهش­های بسیاری ارتباط دلبستگی ناایمن با اختلال استرس پس از حادثه ثابت شده است. همچنین در بررسی شاکر و همکاران (۱۳۹۰) نشان داده شد که دلبستگی ناایمن با اختلال اضطراب تعمیم یافته و اختلال وسواس فکری عملی مرتبط است.

برای جلوگیری از PTSD ایمنی دلبستگی در بازسازی احساس آرامش و ایجاد باورهای سالم که بر اثر حادثه متلاشی ‌شده‌اند نقش دارد. چیزی که توسچی^[۴۲] و کالهوم^[۴۳] (۲۰۰۴) آن را «رشد بعد از حادثه»^[۴۴] نامیدند. ایمنی دلبستگی مرتبط است با گشودگی شناختی و اکتشاف خلاق از تجارب شخصی که در رشد بعد از حادثه نقش دارند. حمایت تجربی از نقش دلبستگی ناایمن در اختلال استرس پس از حادثه شده است (هلدن،۲۰۱۰؛فولبرگ،۲۰۱۱،به نقل از رشیدی)

با توضیحات ذکر شده در این پژوهش برآنیم تا برنامه آموزش مادران متناسب با کودکان ایرانی بر مبنای نظریه دلبستگی در جهت بهبود الگوی دلبستگی و پیشگیری از تعارضات روانی ارائه دهیم.

انواع الگوهای ارتباطی

الگوهای ارتباط عاطفی والد در هنگام آشفتگی کودک

اگر ‌پاسخ‌گویی‌ مراقب ، هدایت کننده تحول اولیه مغز باشد ، از پاسخ های دلبستگی اشفته ای که کودک در شرایط تنیدگی نشان می‌دهد ، چه چیزی درباره تعامل های مراقب – کودک می توان آموخت ؟ همه عوامل مربوط به والد که مشخص شده پیش‌بینی کننده آشفتگی کودک هستند مثل عوامل روانی اجتماعی والد یا فقدان / آسیب حل نشده والد که در مصاحبه دلبستگی بزرگسالان مشخص می شود ، حاکی از آنند که تعامل والد کودک در ایجاد آشفتگی کودک مؤثر است ۰ در کودک نا ایمن اجتنابی یا دوسرگرا ، ثابت شده اگر رفتار والد تا حدی غیر حساس باشد ، یعنی تا اندازه ای گوشه گیر و مداخله گر باشد ، یا تا حدی بی ثبات و به خود مشغول باشد ارتباطی با رفتار آشفته کودک ندارد ، زیرا مطالعاتی که از مقیاس نمره گذاری آینسورث برای حساسیت استفاده کرده‌اند ،‌توانسته اند همبستگی کوچکی میان رفتار والدین و آشفتگی کودک پیدا کنند (ون ایجزندورن^[۴۵] ، ۱۹۹۵ ) . از سوی دیگر بدرفتاری ،‌آشکارا با اشفتگی کودک همبسته است ( کارلسون ، سیچتی ، بارنت ، بروان والد ، ۱۹۸۹ ) . اما ، این املاک برای رفتار مشکل ساز والدین خیلی زیاد است ، زیرا ۱۵% کودکان خانواده های کم خطر نیز دلبستگی آشفته دارند ( ون ایجزندورن ، شوئنگل ، بیکمنز – کرانتبرگ^[۴۶] ، ۱۹۹۹ ) . چطور می توان آن دسته از رفتار های والدین که عمیقاً در ایجاد آشفتگی کودک دخیلند ، را مشخص نمود ؟

پرژوهش های اخیر آزمایشگاهی بر بافت خانواده و سایر عوامل دلبستگی آشفته ای که از دوران کودکی شروع شده باشد ، متمرکز شده اند . در حال حاضر ، یک مطالعه طولی ۱۹ ساله بر روی خانواده های کم درآمد اجرا شده است ، خانواده هایی که نیمی از آن ها به دلیل اشکال در کیفیت تعامل والد کودک به یک مرکز خدمات بالینی کودک ارجاع شده بودند . نیم دیگر افراد این گروه ، خانواده هایی از همان جامعه بودند که از نظر وضعیت اقتصادی با گروه اول همتا بوده ، اما ، به مرکز خدمات بالینی کودک ارجاع نشده بودند در اینجا فقط روی یکی از بخش های این پژوهش متمرکز می‌شویم ، یعنی ، انواع فرایندهای ارتباط عاطفی والد –کودک که دریافتیم با رفتارهای دلبستگی آشفته کودک مرتبط اند .

مین و هسه^[۴۷] (۱۹۹۰ ) فرضیه ای طراحی کردند مبنی بر اینکه اشفتگی راهبردهای دلبستگی کودک با ترس حل نشده والدین رابطه دارد ، ترسی که از طریق رفتار والدین به کودک منتقل می شود ، یعنی کودک رفتار والد را به صورت ترسیده یا ترساننده می بیند . بر اساس استدالال مین و هسه ، اگر والد باعث برانگیختن ترس در کودک شود ، کودک با یک تناقض غیرقابل حل مواجه می شود و نمی داند برای کسب آرامش به والد نزدیک شود یا نه . این تناقض ‌به این دلیل ایجاد می شود که والد هم منبع ترس کودک است و هم پایگاه ایمنی برای او محسوب می شود .

پژوهشگران دریافتند که فرضیه مین و هسه (۱۹۹۰) مبنی بر اینکه رفتار ترسیده یا ترساننده والد با آشفتگی راهبردهای دلبستگی نوباه همبستگی دارد ، دارای اعتبار است . اما قبل از پدیدایی ابزار کدگذاری مین و هسه (۱۹۹۲ ) برای رفتار ترسیده یا ترساننده ، کار آزمایشی که انجام دادیم ، ما را به سمت دو فرضیه دیگر درباره رفتارهای والد که ممکن است برای کودک آشفته کننده باشند ، هدایت کرد . اول اینطور استدلال شد که ممکن است والد راهبردهای مراقبتی متناقض یا رقیب نشان دهد ، به هر اندازه که کودک آشفته راهبردهای دلبستگی متناقض نشان می‌دهد . دوم ، استدلال دوم این بود که تنظیم کلی برانگیختگی ناشی از ترس کودک توسط والد ممکن است مهم تر از رفتارهای خالص والد باشد ، یعنی ، ناتوانایی از پاسخدهی به تلاش های دلبستگی کودک ممکن است به همان اندازه مهم باشد که رفتارهای ترسیده یا ترساننده والد مهم اند . از این دیدگاه ، کناره گیری یا در هم شدگی نقش^[۴۸] والدین که باعث می شود عاطفه ناشی از ترس کودک تنظیم کافی از سوی والدین دریافت نکند ، نیز می‌تواند به طور بالقوه آشفته کننده باشند ، جدا از اینکه خود رفتارهای والد نیز ممکن است به نظر کودک ، ترسیده یا ترساننده ، به نظر بیایند . ( لیونز – روث ، برونفمن ، پارسونز^[۴۹] ، ۱۹۹۹ ) .

«اگر دو نفر از مؤمنین با یکدیگر پیکار کنند، آن ها را آشتی دهید پس هرگاه یکی از آن دو بر دیگری بغی و ستم کند با کسی که بغی کند پیکار کنید تا به امر و اطاعت خدای تعالی برگردد…»^[۴۹]

این دو گناهی که توضیح داده شد،عینی محاربه و بغی معمولا با یکدیگر اشتباه می‌شوند.لذا فرق بین آن دو را متذکر می‌شویم:

محاربه یعنی اسلحه به دست گرفتن و با سلاح آماده مردم ارعاب کردن،ولو کسی هم کشته نشود.اما بغی یعنی مقابله کردن با حکومت اسلامی ،ممکن است محارب باغی هم باشد لیکن در هر حال مستقیما با مردم طرف است،اما باغی به طور مستقیم با حکومت به مبارزه برمی خیزد.^[۵۰] در اصطلاح فقها به جرم سیاسی بغی گفته می شود و مجرمین سیاسی را بغات یا فئه باقیه می‌گویند.^[۵۱]

قانون‌گذار ایران برای برخی از جرایمی که دارای ماهیت سیاسی است مثل جرایم علیه امین داخلی عنوان محاربه اطلاق کرده و بعضی از آن ها را در حکم محاربه می‌داند.ولی نباید این مطلب را از نظر دور داشت که هیچ گونه شباهتی بین جرایم سیاسی و جرم محاربه وجود ندارد چرا که:

اولا از ارکان محاربه آن است که برای ایجاد رعب و وحشت و سلب امنیت و آزادی مردم جامعه ارتکاب می‌یابد

ثانیاً علیه مردم و نظم عمومی صورت می‌گیرد،در حالی که جرایم سیاسی علیه حکومتها و نظامهای سیاسی ارتکاب می‌یابد

نکته سوم این که اگر نا افساد فی الارض را را به عنوان تأکید محاربه فرض کنیم هیچ شباهت و سازگاری با جرم سیاسی ندارد،چون جرم سیاسی با هدف اصلاح و خیر خواهانه ارتکاب می‌یابد.^[۵۲]

لازم به ذکر است که عده ای از فقهای اسلامی نیز زمانی که سخن از بغی را مطرح کرده‌اند تأکید دارند بر این معنا که جرم بغی غیر از محاربه است و فرقهایی نیز برای آن دو جرم مطرح کرده‌اند.مهمترین آن ها عبارتند از:^[۵۳]

۱-محارب از جهت فسق و عصیان و بدون هیچ مجوز شرعی قیام می‌کند ولی باغی این چنین نیست.

۲-جرم بغی علیه حکومت و به خاطر برکناری حاکم انجام می‌گیرد،در حالی که محاربه برای گرفتن راه بر مردم ،ایجاد رعب و وحشت بین عموم جامعه و…می‌باشد.به عبارت دیگر انگیزه در جرم محاربه سرقت ،راهزنی و امثال آن ها‌ است ولی انگیزه در جرم بغی اصلاح و نجات جامعه است.

۳-برای محارب کیفرهای شدیدی در نظر گرفته شده است،در حالی که در جرم بغی فقط در صورتی که شروع به جنگ از ناحیه خروج کنندگان باشد با آن ها جنگ می شود،تا زمانی که تسلیم بشوند یا دست از جنگ بکشند.همچنین در جرم بغی رفتارهای ارفاق آمیز بسیاری بر خلاف محاربه وجود دارد.

۴-اگر در بغی و در حال درگیری جرایم متناسب با جنگ و درگیری توسط باغیان صورت گیرد به عقیده برخی از فقهای اسلامی نسبت به آن ها مبری از مسولیت هستندبرای مثال اگر در جنگ کسی را به قتل برسانند قصاص نخواهند شد.^[۵۴]

نتیجه آن که قانون‌گذار باید عنوان محاربه را از برخی از جرایم برداشته و مجازات‌های دیگری را که خفیف تر است پیش‌بینی نماید. به طور کلی باید تعریف جرم سیاسی در قوانین جزایی که ۲۸ سال پس از انقلاب مسکوت مانده است روشن شود.خوشبختانه در لایحه قانون مجازات تعریف جرم سیاسی مشخص شده است.در مجموع با مجرمان سیاسی نباید مانند محارب رفتار کرد و برای آن ها مجازاتی معادل محارب در نظر گرفت.مجرم سیاسی باید در مراحل دستگیری و محاکمه از یک سری حقوق و امتیازات برخوردار بوده و بر آن اساس با وی رفتار شود.

حد به معنی مجازات معین و خاص،در برخی از گناهان کبیره به اثبات رسیده است و بسیاری از کبایر و از جمله اصرار بر صغایر و نیز معاصی صغیره فاقد حد معین است.^[۵۵]اقامه حد واجب و تخلف ناپذیر است لکن اجرای تعزیر بر عهده حاکم و بنا بر مصلحت است.^[۵۶]حدود در شرع مقدر است و اکثر و اقل آن مشخص است.در واقع این مجازات بدنی حداقل و حداکثر ندارد.^[۵۷]حد با نظر کسی ساقط نمی شود مگر با عفو امام در حقوق الله با توبه قبل از مرافعه.حد با شرایط زمان و مکان تغییر ماهیت نمی دهد و تبدیل به مجازات دیگری نمی شود.^[۵۸]

اما فارغ از بحث طولانی پرداختن به مبانی حدود در دین مبین اسلام یکی از مهمترین موضوعاتی که در این باب مطرح می شود اقامه حدود یا تعطیل آن در زمان غیبت معصومین است که یکی از مسائل پرماجرا در فقه امامیه می‌باشد.ماجرا به اندازه ای حاد است که فقهای امت را در دو جناح متقابل صف بندی و به ارائه نظریات کاملا متفاوت در قبال یکدیگر واداشته است.متاسفانه برخی در این میان از تسامح و تساحل بدور شده و به تلخ گویی وادار شده اند.در این باب صاحب جواهر در رأس موافقین قرار دارد و معتقد است مشهور امامیه برآنند که اشخاص واجد شرایط عدالت و اجتهاد سطح بالا می‌توانند در زمان غیبت بر افراد مرتکب جرایم حدی حدود را اجرا سازند.^[۵۹]

مرحوم صاحب جواهر چنین می فرمایند:

«لا یجوز لا حد اقامه الحدود الا الامام علیه السلام مع وجوده و بسط یده ،او من نصبه الامام لاقامتها خاصه او لما یشملها.»

جایز نیست برای هیچ کس اقامه حدود مگر برای امام (معصوم) علیه السلام در صورتی که حضور داشته باشد و در صورتی که دستش برای اجرای حدود باز باشد یا برای کسی که امام معصوم (ع) او را برای اجرای حدود منصوب ‌کرده‌است یا برای کاری مانند والی نصب شده که اجرای حدود هم از جمله وظایف او است.

ایشان در ادامه بحث می فرماید هیچ اختلافی در این امر نیافتم بلکه صاحب غنیه(ابن زهره) و صاحب سرایر(ابن ادریس) ادعای اجماع کرده‌اند.^[۶۰]

اما برخی دیگر از فقها مانند اسکافی،شیخ مفید،شیخ طوسی،فاضل،مقداد،شهید اول،شهید دوم،ابن فهد،کرکی،سبزواری،کاشانی و صاحب جواهر(شیخ محمد حسین نجفی) و امام خمینی معتقدند در زمان غیبت معصوم (ع) فقهای عارف به احکام شرعی و عادل می‌توانند اقدام به اقامه حدود الهی بکنند.^[۶۱]

صاحب جواهر می‌گوید:

«یجوز للفقهاء العارفین بلاحکام الشرعیه عن عدلتها التفصیلیه العدول،اقامه الحدود فی حال غیبه الامام عیله السلام کما لهم الحکم بین الناس مع الامن من الضرر السلطان الوقت و یجب علی الناس مساعدتهم علی ذالک.»^[۶۲]

از میان فقهای نامدار معاصر حضرت امام خمینی در تحریر الوسیله چنین اظهار نظر می‌کنند:

مسئله ۱-لیس لا حد تکفل الامور السیاسیه کاجراء الحدود و القضاییه و المالیه کاخذ الخراجات و المالیات الشرعیه الا امام المسلمین (ع) و من نصبه لذلک

مسئله ۱-هیچ کس نمی تواند امور سیاسی مانند اجرای حدود و قضاوت و مالیه ،نظیر اخذ خراجات و مالیات های شرعی را متکفل شود،مگر امام مسلمین (ع) و کسی که از سوی او منسوب است.

مسئله ۲-فی عصر غیبه ولی الامر و سلطان العصر عجل الله فرجه الشریف یقوم نوابه العامه و هم الفقهاء الجامعون اشرائط الفتوی و القضاء مقامه فی اجراء السیاسیات و سایر ماللامام (ع) الا البداه بالجهاد.

مسئله ۲-در عصر غیبت حضرت ولی امر و سلطان عصر (عج) نواب عامه آن حضرت که عبارتند از فقهای جامع الشرایط فتوی و قضاء_قائم مقام او می‌باشند و تمام امور سیاسی را اجراء می‌کنند مگر جهاد ابتدایی.^[۶۳]

از جمله دیگر موافقین آیت آلله حاج سید ابوالقاسم خویی است.ایشان در کتاب تکمله المنحاج ‌در مورد قول به جواز اجرای حدود چنین می‌گویند:

«یجوز للحاکم للشرایط اقامه الحدود علی الاظهر»^[۶۴]

هانس آیزنک و جفری گری در میان نخستین پیشگامان فرضیه صفات شخصیت، چشم انداز تازه ای از تفاوت‌های فردی در این حیطه از کارکرد مغز ارائه دادند. هر دو نظریه پرداز با این فرض آغاز کردند که ما می‌توانیم فرایندهای مغزی را توسط معانی ساده شده ای از مفهوم سیستم عصبی مشخص کنیم زیرا این مفاهیم مدارهای کلیدی مرتبط با شخصیت و رفتار را در بر دارند . آیزنک (۱۹۱۶-۱۹۹۷) با بهره گیری از روش تحلیل عاملی سه بعد شخصیتی بنیادی را مشخص ‌کرده‌است: درونگردی-‌برون‌گردی(E)، نوروزگرایی(N)و پسیکوزگرایی (P). این سه عامل(یا عوامل مشابه آن ها) در مطالعات فراوانی (به عنوان نمونه: (زاکرمن^[۱۰۰]،کلمن^[۱۰۱] وکامک^[۱۰۲]، ۱۹۸۸) ، مورد تأیید واقع شده اند.دو بعد نخست بیشتر از پسیکوزگرایی مورد توجه قرار گرفته و آیزنک تفاوت‌های فردی در این ابعاد را ناشی از تفاوت‌های ساختاری و کنشی مغز تلقی ‌کرده‌است (لایبرت^[۱۰۳] و اسپیگلر^[۱۰۴]،۱۹۹۰).

گری (۱۹۷۰) اشاره می‌کند در مطالعاتی که ‌در مورد حیوانات انجام داده است، مشخص شده که حیوانات به محرک‌های آزارنده شرطی و غیرشرطی به شکل متفاوتی پاسخ می‌دهند. حیوان در پاسخ به یک ضربه الکتریکی دردناک، افزایش فعالیت نشان می‌دهد؛ می دود، می پرد و به سمت هدف مناسب (برای مثال حیوانی دیگر) حمله ور می شود.در حالی که، در پاسخ به محرکی که با ضربه الکتریکی همخوانی دارد، به احتمال زیاد در یک جا خشکش زده و متوقف می ماند.

تمایز بین محرک‌های شرطی و غیرشرطی ‌در مورد محرک‌های خوشایند نیز صدق می‌کند. پاداش‌های غیرشرطی (مانند غذا، آب و جفت جنسی) در حیوان، پاسخهای پایانی^[۱۰۵] خاصی را برمی انگیزند که هر یک با محرک غیرشرطی مورد نظر تناسب دارند (مانند جویدن، لیسیدن و جفت گیری کردن). این پاسخهای پایانی می‌توانند در یک قالب شرطی نیز ظاهر شوند؛ اما افزون بر این، محرک‌های شرطی پاداش، الگویی از رفتار(شامل افزایش فعالیت، روی آورد و اکتشاف) را برمی انگیزند که نسبتا مستقل از محرک‌های غیرشرطی خاصی است که با آن جفت شده اند (گری،؟). فرض بر آن است که مکانیزم تنبیه، پاسخهای خاص، محرک‌های آزارنده شرطی و مکانیزم پاداش، پاسخهای مقدماتی به محرک‌های خوشایند شرطی را تعدیل می‌کند (گری، ۱۹۹۴).

گری (۱۹۹۱)، برای ارائه تصویری روشنتر از عمکرد مکانیزم‌های پاداش و تنبیه و ارتباطهای موجود بین این سیستم‌ها و سایر مراکز، دیاگرامی را ارائه می‌دهد (شکل ۱).او در این شکل، افزون بر مکانیزم‌های پاداش و تنبیه و سیستم حرکتی (که به آن ها اشاره شد)، یک مکانیزم تصمیم را نیز در نظر می‌گیرد تا در شرایط تعارض بین روی آورد و اجتناب فعل پذیر به انتخاب مبادرت ورزد. بدون چنین مکانیزمی دستورهای متعارض به طور مستقیم به سیستم حرکتی ارسال می‌شوند، و احتمالا پیامدهای ناگواری را پدید می آورند. عملکرد مکانیزم تصمیم مبتنی بر قواعد ریاضی است (ر.ک[گری و اسمیت،۱۹۶۹]).

درونشد:نشانه های تنبیه درونشد: نشانه های پاداش

فرمان: روی آورد

فرمان: توقف

مکانیزم تصمیم

مکانیزم تنبیه

مکانیزم پاداش

مکانیزم برپایی

سیستم حرکتی

شکل۲-۱: بخشی از الگوی گری و اسمیت ‌در مورد یادگیری و تعارض

(اقتباس از گری،۱۹۹۱)

اما آنچه در اینجا اهمیت دارد توجه ‌به این نکته است که مکانیزم تصمیم، یا مدار اتصال بین مکانیزم پاداش و فرمان روی آورد را برقرار می‌سازد (سمت چپ شکل)، یا مدار اتصال بین مکانیزم تنبیه و فران توقف رفتار را برقرار می‌سازد (سمت راست شکل)، ولی نمی تواند هر دو جریان را همزمان برقرار کند.در این شکل همچنین سیستمی با نام مکانیزم برپایی^[۱۰۶] مشخص است.این سیستم درونشدهایی را از مکانیزم‌های پاداش و تنبیه دریافت می‌کند و خود نیز برونشدهایی^[۱۰۷] را به قسمتهای فرمان(یکی برای روی آورد و دیگری برای اجتناب فعل پذیر) ارسال می کند.بدین ترتیب افزایش شدت فعالیت هر یک از این فرمانها که ارتباطش با مکانیزم تصمیم برقرار گردد، بستگی به دامنه درونشدهایی دارد که مکانیزم برپایی از مکانیزم‌های پاداش و تنبیه دریافت می‌کند. مطلب اخیر بیانگر این نکته است که اگر به عنوان مثال رفتار روی آورد حاصل شود و حیوان همزمان با تهدیدهایی مواجه شود که نشانه های تنبیه را دارند، رفتار روی آورد با قدرت بیشتری جریان خواهد یافت ( گری،۱۹۹۱).

۲-۳-۱ سیستم‌های مغزی/رفتاری

توجه به مکانیزم‌های مختلف پاداش و تنبیه و مسأله تفاوت‌های فردی در حساسیت نسبت به محرک‌های مختلف (شرطی-غیرشرطی و خوشایند-آزارنده که در بخش پیشین به آن ها اشاره شد) حاصل مطالعاتی است که گری غالبا در چهارچوب بررسی‌های آزمایشگاهی یادگیری حیوانات و آثار داروهای روان گردان انجام داده است. به عبارت دیگر، وی با اشاره به سیستم‌های زیست شناختی متفاوت که مبتنی بر تکامل مجزای مکانیزم‌های پاداش و تنبیه در مغز مهره داران است، سه سیستم مغزی/رفتاری متفاوت را مطرح می‌کند که زمینه ساز تفاوت‌های شخصیتی است.

توصیف هر یک از این سیستم‌ها مستلزم تمایزهایی است که(حداقل)در سه سطح صورت می‌گیرد: بعد رفتاری(تحلیل درونشد-برونشد سیستم).بعد عصب شناختی(کنش وری و ساختار عصبی سیستم)و بعد شناختی(کنش وری پردازش اطلاعات سیستم). شایسته است که بعد چهارمی تحت عنوان بعد فاعلی^[۱۰۸] (که نمایانگر تجربه های فاعلی همراه با فعالیت سیستم می‌باشد) نیز در نظر گرفته شود، اما پژوهش‌های تجربی ابزار معتبری برای ارزیابی بعد اخیر نداشته اند (گری،۱۹۹۴).

۲-۳-۲ سیستم بازداری رفتاری(BIS)

این سیستم بیش از قسمتهای دیگر این الگو مورد بحث قرار گرفته است. محرک‌های شرطی که با تنبیه همخوانی دارند، محرک‌های شرطی که با حذف یا پایان یافتن پاداش همخوانی دارند، محرک‌های جدید و محرکهایی که به صورت ذاتی برای یک نوع ترس آور هستند در مقوله محرک‌های مهم برانگیزاننده این سیستم قرار دارند (کر،۱۹۹۷؛ گری،۱۹۹۴؛ هاگوپیان و اولندیک^[۱۰۹]، ۱۹۹۴) وباید توجه داشت که اگر چه دو محرک نخست(محرک‌های شرطی تنبیه و فقدان پاداش)مبتنی بر پدیده یادگیری هستند، -BIS خود در فرایندهای یادگیری نقشی ندارد.شکل گیری تنبیه شرطی و علامت محرک‌های ناکامی ‌بر اساس فرایند کلی خاصی است که در سایر اشکال شرطی سازی صورت می‌گیرد و این پدیده بر عهده سیستم‌های مغزی دیگر است. از سوی دیگر، باید این نکته را نیز در نظر گرفت که شیوه ای که طی آن BIS ‌به این محرک‌های شرطی پاسخ می‌دهد نیز یاد گرفته نشده است. ارگانیزم به شکل ذاتی می‌داند که چگونه به تهدید پاسخ دهد، اما باید یاد بگیرد که چه چیزی تهدیدکننده است، و حتی در برخی شرایط این را نیز یاد نمی گیرد، زیرا همان گونه که اشاره شد، ‌در مورد محرک‌های ترس آور ذاتی، BIS تقریبا به صورت خودکار پاسخ می‌دهد (گری،۱۹۹۱).

مطالعات کوپر اسمیت (۱۹۶۸) ، نشان داده که اندک افراد دارای عزت نفس بالا و خوش بین قادرند در گروه نفوذ و تأثیر داشته و تا حدی جهت آن را تعیین کنند . این افراد مستقل از اجتماع نظراتی دارند و قادرند حتی با فشارهای اجتماعی ، استقلال فکری خود را حفظ کنند . همچنین اتکسینون (۱۹۷۵) ، بیان می‌دارد خوش بینی افراد دارای عزت نفس بالا ناشی از تخیلات نبوده بلکه بیشتر بر اساس یک ارزیابی ثابت از توانایی ها ، مهارت های اجتماعی و خصوصیات فرد است . آن ها خود پسند نبوده با مشکلات شخصی مشغولیت ذهنی نداشته و کمتر دچار ناراحتی هایی نظیر بی خوابی ، خستگی ، سردرد و … می­شوند (برنا و سواری ۱۳۸۹) .

دلگرم سازی با پذیرش افراد همان گونه که هستند ، و با تأکیدی که بر نقاط مثبت می‌کند به شکل گیری عزت نفس منجر می شود . کسانی که در خود احساس شایستگی می‌کنند و با نگرش مثبتی که نسبت به خود و محیط اطراف دارند در انجام وظایف خود موفق تر هستند و پیشرفت بیشتری دارند (پپی و همکاران ، ۲۰۰۶) .

۲-۲-۷-کم رویی و کاهش عزت نفس

کم رویی^[۶۷] یکی از متغیرهایی است که با عزت نفس در ارتباط است . کم رویی یک ناتوانی و معلولیت فراگیر اجتماعی است که در آن فرد از مواجه شدن با افراد ناآشنا و ارتباط اجتماعی گریز دارد . کم رویی و حراس اجتماعی نه تنها با احساس ناراحتی از بودن در جمع و تصویر سازی ذهنی منفی از خود و خود کم بینی همراه است بلکه با قضاوت های غیر طبیعی از خود و دیگران نیز همراه است . در بسیاری از مواقع ، کم رویی اصلی ترین مانع شکوفایی قابلیت ها ، خلاقیت ها و ایفای مسئولیت هاست (افروز ، ۱۳۸۱) .

وقتی افراد از نظر ویژگی شخصیتی کم رویی ؛ مانند نگرانی ، تنش و واکنش منفی نسبت به افراد نا آشنا ، احساس های غیر ماهرانه و ناراحت کننده داشته باشند ، به عنوان افرادی تلقی می­شوند که در موقعیت های اجتماعی و تحصیلی از مهارت کافی برخوردار نیستند و در نتیجه عزت نفس (خود ارزشمندی) در آن ها کاهش می­یابد (رجبی و عباسی ، ۱۳۸۹) .

امروزه در خانه ، مدارس و دانشگاه ها ، رفتارهای آسیب زا مانند پرخاشگری ، اضطراب ، ناسازگاری ، احساس پوچی و بی ارزشی و رفتارهای دیگری از این قبیل به طور قابل ملاحظه ای افزایش یافته است . از جمله عواملی که باعث می­شوند جوانان و نوجوانان به چنین عواقب منفی و مخاطره آمیزی دچار شوند کم رویی شدید و عزت نفس ضعیف است (مک گرا^[۶۸]، ترجمه قراچه داغی ، ۱۳۸۴) .

یکی از مهمترین عوامل ایجاد و تقویت اعتماد به نفس نوجوانان و جوانان کمبود و یا نا موفق ، فراوانی و موفقیت هایآن ها در انجام فعالیت های مختلف می‌باشد . جوانی که تجارب چندانی از موفقیت ندارد ، هر قدر در انجام فعالیت های مختلف با موفقیت بیشتری مواجه گردد ، حس کارایی ارزشمندی و بالتبع اعتماد و عزت نفس در او تقویت می­ شود (رجبی و عباسی ، ۱۳۸۹) .

باس^[۶۹] در سال (۱۹۸۰) ، دریافت که افراد کم رو ، فاقد مهارت اجتماعی و عزت نفس هستند ولی در عین حال به شدت مایلند خودشان را به عنوان انسان های اجتماعی بشناسند ، در نتیجه در روابط بین فردی غیر ماهرانه عمل می‌کنند (منتظر غیب و احقر ، ۱۳۹۰) .

نتایج پژوهشی کیت^[۷۰] (۲۰۰۷)، بیانگر آن است که افراد کم رو به جنبه‌های منفی شخصیت خود توجه دارند . آن ها نقاط ضعفشان را بزرگ و نقاط قوت خود را کم ارزش می دانند و این امر باعث می شود که در تصمیم گیری های آینده و حتی ‌در مورد مشکلات جدید عقب نشینی کند و عزت نفس خود را از دست بدهد (همان منبع) .

در یک مطالعه ی جدید باس ، نشان داد که سطوح کم رویی در دانش آموزان پسر از دانش آموزان دختر بیشتر و احساس تنهایی در دانش آموزان دختر از دانش آموزان پسر بیشتر است . ضمناً بین احساس کم رویی و تنهایی همبستگی مثبت وجود دارد (باس ، ۲۰۱۰) .

با توجه به پژوهش ها ، سخت رویی در کاهش آسیب ها و استرس ها و کم رویی اهمیت خاصی دارد به گونه ای افرادی که سخت رویی بالایی دارند ، توانایی بهتری برای مقابله با کم رویی دارند . لذا با توجه به سخت رویی افراد از اهمیت بسیاری برخوردار است و می ­تواند راهگشای سیاست‌گذاری های مناسب در زمینه ی آسیب های روانی از کم رویی در دانشجویان باشد (منتظرغیب و احقر ، ۱۳۹۰) .

هم چنین یافته های پژوهش ها نشان داده‌اند افرادی که ارتباط اجتماعی بیشتری دارند در به کارگیری مهارت های زندگی تبحر خاص دارند ، کمتر دچار بیماری های روانی ‌و جسمانی می‌شوند و برعکس ، بیماری های روانی و جسمانی در افراد تنها ، گوشه گیر و مضطرب که دارای احساس کم رویی شدید و عزت نفس ضعیف می­باشند بیشتر است (مک گرا ؛ ترجمه ی قراچه داغی ، ۱۳۸۴) .

وجود روابط گرم و صمیمی با انسان های دیگر ، منبع ایمنی ، اعتماد ، راحتی و آسایش هر انسانی است که به تبع آن می‌تواند در رشد عزت نفس و کاهش احساس کم رویی و بی ارزشی او نیز مؤثر واقع شود .

۲-۲-۸-توکل و ایجاد عزت نفس

یکی از مهم ترین عواملی که تحت تأثیر معنویات و باورهای مذهبی قرار می‌گیرد ، عزت نفس است . اعتقاد قلبی و واقعی به خداوند و قدرت بی همتای او عاملی مهم در ایجاد عزت نفس و اعتماد به نفس می‌باشد . وقتی با قدرتی بی بدیل و بزرگ ارتباط داشته باشی ، احساس می­کنی از پشتیبانی او بهره مند هستی و این احساس به تو قدرت و عزت می‌دهد . هنری لینک^[۷۱] روان شناس آمریکایی می­گوید ، در نتیجه ی تحقیقات طولانی خود ‌به این موضوع پی برده ام . کسی که با دین سر و کار داشته باشد و به عبادت بپردازد ، آن چنان شخصیتی قوی و نیرومند پیدا می­ کند که هیچ گاه یک نفر بی­دین نمی­تواند چنین شخصیتی به دست آورد (پناهی ، ۱۳۸۴ : ۱۵۳) .

بزرگان و معصومین (ع) نیز در کلامشان به تکرار از کرامت نفس سخن گفته اند ، مؤمن اجازه ندارد عزت ، کرامت و حرمت نفس خود را جریحه دار سازد . رسول اکرم (ص) فرموده است : «حاجات هایتان را بخواهید و عزت نفس را از دست ندهید» . اما جواد (ع) نیز می­فرماید : «عزت مؤمن در بی نیازی او از مردم است» . البته عزت نفس به معنای بی نیازی کامل از خلق خدا نیست ، چرا که خداوند انسان را موجودی اجتماعی آفریده که به تنهایی و بدون کمک هم نوعان ، قادر به رفع نیازهای مادی نیست (پناهی ، ۱۳۸۴) .

پژوهشگران دریافته­اند که دعا ، نماز و ایمان محکم ؛ نگرانی ، هیجان و ترس را برطرف می‌سازد ایمان در ارتباط مستمر با تنها منبع قدرت عالم هستی شکل می‌گیرد . البته این افکار ، زمانی به انسان عزت و سربلندی می‌دهد که ریشه ای صحیح ، اعمالی صالح و نیتی پاک داشته باشد . اصولاً ایمان تأثیر به سزایی در نفس انسان دارد . هم چنین یافته ها نشان می‌دهد که در همه ی شاخص های ذهنی و بیشتر شاخص­ های عینی،دعا کاهش اضطراب و افسردگی و افزایش عزت نفس را موجب شده است(محتشمی،۱۳۸۶ :۱۳۳) .