الف) خرید هواپیمای دست دوم و از دست دادن امتیاز

امروزه کشورهای مختلف ضمن خرید هواپیمای مسافربری، امتیازاتی مانند ایجاد پایگاه تعمیر و نگهداری در کشورشان، تولید یا مونتاژ قسمتی از قطعات و مجموعه ها و یا مونتاژ تعدادی از هواپیماها را به خود اختصاص می‌دهند. ‌بنابرین‏ از هر خرید ارزی در فناوری هر صنعتی بایستی به انتقال دانش فنی و ابزاری جهت ایجاد اشتغال در کشور استفاده نماییم. متأسفانه با خرید هواپیمای دست دوم این امتیاز را از دست می‌دهیم (عمل نیک، ۱۳۸۳: ۵).

ب) برای تأمین قطعات هواپیمایی ممکن است با بعضی از ‌کمپانی‌ها نتوانیم ارتباط برقرار کنیم که در این صورت از طریق شرکت‌های واسطه، قطعه مورد احتیاج تهیه می‌گردد و این مسأله باعث می‌شود که قطعات با

قیمت بیشتری خریداری شود.

۲-افزایش جمعیت مسافران متقاضی سفر با هواپیما

طبق پژوهش‌های انجام شده توسط وزارت راه و۱۴ درصد مردم، هواپیما را به عنوان – ترابری تقریباً ۱۵ وسیله مسافرت انتخاب می‌نمایند. در ایران تقریباً بین ۱۰ تا ۱۱ میلیون نفر مسافر متقاضی سفر با هواپیما وجود دارد.

شایان ذکر است که در ایران از هر هواپیما به طور متوسط در ۲۴ ساعت، بین ۷٫۵ تا ۸ ساعت استفاده می‌گردد. ولی این مدت استفاده از هواپیماها در کشورهای پیشرفته در این صنعت تا ۱۲ ساعت است (گزارش عملکرد هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۴).

۳- روی آوردن به خرید هواپیمای توپولف روس

سیستم تعمیر و نگهداری هواپیما در شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی بر اساس هواپیمای ایرباس و بویینگ برنامه ریزی شده است. ‌بنابرین‏ تغییر این سیستم احتیاج به صرف هزینه، آموزش نیروی انسانی (خلبان، کادر فنی و… ) دارد و دوباره باید از صفر شروع کنیم، زیرا ‌در مورد آن هواپیماها هیچ شناختی نداریم. از طرف دیگر، موتورهای بعضی از هواپیماهای روس با شرایط آب و هوای ایران سازگاری ندارد.

۲-۲۱ دفتر خدماتی- مسافرتی مشهد (سفرگذاری‌ها)

بر اساس آمار و اطلاعات اخذ شده از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی، تعداد ۱۶۸ واحد دفتر خدمات مسافرتی در شهر مشهد در پایان سال ۱۳۸۵ فعالیت داشته که از این تعداد بیشترین نسبت آن ها (۳۰ درصد) یا ۵۲ واحد، فقط دارای مجوز تورگردانی زیر نظر سازمان میراث فرهنگی بوده و بقیه با نسبت کمتر دارای مجوزهای مختلف از سازمان‌های گوناگون بوده اند؛ به طوری که بخشی زیر نظر سازمان هواپیمایی کشور، فروش بلیط هواپیما، بخشی دیگر زیر نظر سازمان حج و امور خیریه (بگزار کنندگان سفرهای زیارتی) و بخش دیگر زیر نظر شرکت رجاء (فروش بلیط قطار) فعالیت ‌داشته‌اند.

‌بنابرین‏ تعداد مراکز مدیریتی، ضمن انجام امور موازی کاری سبب سرگردانی و به هدر رفتن سرمایه و نیروی انسانی و… در این زمینه شده است (سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی/ سازمان حج و زیارت، ۱۳۸۵).

فصل سوم: روش‌شناسی تحقیق

۳-۱– مقدمه

روش عبارت است از شیوه های درست انجام کار یا تبدیل نظریه به عمل با به کارگیری قواعد و قوانین و اصول معین و با ابزار مناسب. روش، فرآیندی از فعالیت‌های منظم و متوالی برای رسیدن به هدفی از پیش تعیین شده است. لذا موفقیت هر تحقیق در گرو برنامه‌ریزی و هدایت درست آن برای تحقق اهداف تعیین شده می‌باشد. بیان روشن و واضح روش و طرح تحقیق، معرفی کامل جامعه و نمونه‌آماری، معرفی متغیرها و نحوه اندازه‌گیری آن‌ ها، معرفی دقیق ابزار جمع‌ آوری داده ها و استفاده صحیح از روش‌های آماری و تجزیه داده ها، می‌تواند تضمینی برای اتمام یک تحقیق توام با موفقیت باشد. امید است با دقتی که محقق برای جهت‌دهی این تحقیق داشته بتواند با موفقیت به اهداف تحقیق برسد. این فصل به روش تحقیق، توصیف پدیده و تجربه رخ داده، جامعه و نمونه آماری، متغیرهای پژوهش، ابزار پژوهش، روش جمع‌ آوری داده ها و روش‌های آماری پرداخته است.

۳-۲- نوع و روش تحقیق

با توجه به موضوع و فرضیه‌ها، تحقیق حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی و از حیث روش توصیفی و زمینه یابی است. که اطلاعات آن به شیوه می‌دانی و غیر می‌دانی جمع‌ آوری گردیده است، پژوهش گر در این تحقیق به منظور جمع‌ آوری اطلاعات مورد نیاز خود و تکمیل پرسشنامه‌ها از شیوه پیمایشی استفاده نموده است. پژوهشگر در این تحقیق به بررسی نقش وجایگاه حمل ونقل هوایی در توسعه گردشگری مذهبی در ‌کلان‌شهر مشهد (با تاکیدبرگردشگران خارجی) می‌پردازد. جهت کنترل متغیرهای مداخله گر زمان جمع‌ آوری پرسشنامه‌ها محقق سعی ‌کرده‌است تا آزمودنی‌ها هنگام ‌پاسخ‌گویی‌ در زمان کاری خویش نباشند و از وقت های آزاد استفاده شده است. برای کنترل طول زمان، پرسشنامه‌ها در مدت یک هفته توزیع و جمع‌ آوری گردید. در این تحقیق همچنین برخی از متغیرهای مداخله گر مربوط به عکس العمل آزمودنی‌ها نسبت به شرایط و روش جمع‌ آوری اطلاعات مانند اطمینان از محرمانه بودن اطلاعات که ممکن بود در میزان برگشت پرسشنامه‌ها اثر بگذارد به افراد نمونه آماری تضمین اخلاقی داده شد. (غلامرضا خاکی، ۱۳۷۸: ۱۹۳).

۳-۳- جامعه آماری

تحقیق علمی با هدف شناخت یک پدیده در یک جامعه آماری انجام می‌شود. ‌به این دلیل موضوع تحقیق ممکن است متوجه صفات و ویژگی‌ها، کارکردها و متغیرهای آن باشد یا اینکه روابط بین متغیرها، صفات، کنش و واکنش و عوامل تأثیرگذار در جامعه را مورد مطالعه قرار می‌دهد. براین اساس جامعه آماری را می‌توان اینگونه تعریف کرد جامعه آماری عبارت است از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص (جهانی یا منطقه‌ای) دارای یک یا چند صفت مشترک باشند^. هدف محقق شناسایی جامعه و تعیین پارامترهای مربوط به آن است. برای این کار یا باید به کلیه افراد جامعه مراجعه کند و صفت یا ویژگی موردنظر تحقیق خود را در آن ها جویا شود یا باید تعدادی از افراد جامعه را مورد مطالعه قرار دهد و از طریق جمع کوچکتری و با روشی معین، پی به صفات ‌و ویژگی‌های جامعه ببرد. بدیهی است اگر جامعه موردنظرکوچک و حجم و تعداد افراد آن کم باشد، می‌توان آن را به طور کامل مطالعه نماید. ولی اگر جامعه بزرگ باشد و امکانات و مقدورات وی اجازه ندهد؛ ناچار است از بین افراد جامعه تعداد مشخصی را به عنوان نمونه برگزینند و با مطالعه این جمع محدود، ویژگی‌ها و صفات جامعه را مطالعه کرده، شاخص‌ها و اندازه های آماری آن را محاسبه کند (جان بست ^[۱]، ۱۳۷۱ ۱۶۹).

در تحقیق حاضر با توجه به قلمرو زمانی و مکانی انجام تحقیق، در ابتدا به تعیین چار چوب دقیق جامعه آماری پرداخته، از اینرو جامعه آماری این تحقیق عبارت است از کلیه گردشگران مذهبی خارجی که در ۶ ماهه دوم سال ۱۳۹۱ از هواپیمایی آسمان جهت سفر به مشهد استفاده کرده‌اند. که حدوداً ۱۰۰۰ نفر می‌باشد . از اینرو قلمرو های جامعه آماری به شرح زیر است.

قلمرو زمانی قلمرو زمانی تحقیق حاضر سه ماهه اول سال ۱۳۹۲ می‌باشد.

قلمرو مکانی قلمرو مکانی تحقیق ترمینال مسافران خارجی هواپیمایی آسمان در شهر مشهد می‌باشد.

قلمرو موضوعی قلمرو موضوعی تحقیق نقش وجایگاه حمل ونقل هوایی در توسعه گردشگری مذهبی در ‌کلان‌شهر مشهد (با تاکیدبرگردشگران خارجی) می‌باشد.

۳-۴- نمونه آماری و روش نمونه‌گیری

در پژوهشی دیگر یونسی و رضاخو(۱۳۸۳)، ‌در مورد نقش بازآموزی اسنادی بر سبک اسناد و افزایش رضامندی زناشویی نشان داد که میزان رضایتمندی از روابط زناشویی پس از مداخله آموزشی افزایش یافته‌است.

در تحقیقی دیگر بهرامی(۱۳۸۴)، اثربخشی دو شیوه درمانی گروهی به روش‌های روان‌تحلیلی و شناختی را بر روی ناسازگاری زوج‌ها مورد مقایسه قرار داد، نتایج این بررسی نشان داد که عوامل شناختی تاثیر بسزایی در ناسازگاری زناشویی دارد، به طوری که زوج‌ها وقتی تحت درمان شناختی قرار می‌گیرند، وضع متعادل‌تری دست می‌یابند. تحقیق فرحبخش(۱۳۸۳) نیز اثربخشی روش منطقی- عاطفی الیس در کاهش تعارض زناشویی را نشان داد.

زاری(۱۳۸۵)، نیز تاثیر مشاوره شناختی بر بهبود عملکرد خانواده و زوجین ناسازگار را بررسی کرده و نشان داده شناخت درمانی موجب ارتقا عملکرذ آنان می‌شود.

وکیل نظری(۱۳۸۹) در بابت زوج‌درمانی شناختی- رفتاری غنی‌شده با زوج‌درمانی تلفیقی- رفتاری نشان داده‌است که این روش موجب کاهش آشفتگی و افزایش رضایتمندی در روابط زناشویی می‌گردد.

در پژوهشی تحت عنوان تاثیر آموزش مهارت‌های ارتباطی با شناختی- رفتاری رویکرد بر سازگاری زناشویی که بر روی ۳۰ زن از میان کلیه زنان ‌مراجعه کننده به مراکز مشاوره‌ خانه های سلامت منطقه ۲۰ شهر تهران صورت‌گرفته‌است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که افزایش سازگاری‌ زناشویی در زنان به میزان چشمگیری تحت آموزش مهارت‌های یاد شده، انجام پذیرفته‌است(محبی‌کیا، ۱۳۸۷).

علاوه بر پژوهش‌‌های یاد شده، تحقیقات نشان داده‌اند که عواملی بر حفظ سطح پایداری سازگاری و رضایت در زناشویی موثرند مانند: سبک دلبستگی اجتنابی که به طور مستقیم و معنادار بر رضایت زناشویی اثر منفی دارد. همچنین فرآیندهایی مانند: صمیمیت جنسی، مدیریت تعارض و ارتباط به عنوان میانجیگری رابطه سبک‌های دلبستگی در رضایت زناشویی عمل می‌کنند. این نوع مداخلات می‌توانند آماج درمانی مشاوران خانواده قرار گیرند(عارفی و همکاران، ۱۳۹۱).

فصل سوم

روش تحقیق

۳-۱- روش پژوهش

در این پژوهش به تاثیر زوج‌درمانی شناختی-رفتاری گروهی بر پربارسازی روابط زناشویی پرداخته ‌شده است. از آنجا که در این پژوهش، آزمودنی‌ها به صورت تصادفی گزینش شده و در گروه‌ها قرار گرفته‌اند‌، طرح پژوهشی به کار رفته از نوع شبه آزمایشی می‌باشد که با بهره گرفتن از طرح پژوهشی با پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل انجام‌شده‌است.

۳-۲- جامعه آماری

جامعه آماری تحقیق حاضر عبارت است از پدران و مادران کودکان مهدکودکی واقع در شهر تهران که در سال ۹۳-۹۲ کودکانشان در این مهد کودک تحت تعلیم و تربیت قرار گرفته‌اند و دارای ویژگی‌های زیر بودند:

1. 1. این زوج‌ها ۱۵-۴ سال از ازدواجشان گذشته‌است.

1. سن آن ها بین ۴۵-۳۰ سال بود.

۳-۳- نمونه و روش نمونه‌گیری

ابتدا طی فراخوان پزوهشگر مبتنی بر طرح پژوهشی، گروهی اعلام آمادگی کردند که از بین آن ها افرادی که ۱۵-۴ سال از ازدواج آن ها گذشته و سن آن ها بین ۴۵-۳۰ سال بوده است، تعیین شدند که در نهایت از میان افراد واجد شرایط ۴۰ نفر(۲۰ زوج) به شکل تصادفی انتخاب گردید و به طور تصادفی در دو گروه گواه و آزمایش انتصاب شدند.

۳-۴- ابزار جمع‌ آوری اطلاعات و اندازه‌گیری

ابزار اندازه‌گیری و جمع‌ آوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه رضایت زناشویی انریچ(ENRICH) ^[۸۳]می‌باشد.

پرسشنامه رضایت زناشویی انریچ توسط اولسون و، فارنییر و درافمن(۱۹۸۳) جهت استفاده محققان و روان‌درمانگران مسایل زناشویی طراحی گردیده‌است و در سال ۱۹۸۹ توسط اولسون و فاورز مورد ارزیابی مجدد از نظر اعتبار و روایی قرار گرفته‌است.

این پرسشنامه داراری ۴۷ سوال است که به صورت گزینه‌ای از«کاملا موافق، تا حدودی موافق، نه موافق نه مخالف، تا حدودی مخالف و کاملا مخالف» می‌باشد.

به هر گزینه آن از ۵-۱ امتیاز تعلق می‌گیرد. نمره بالا در این پرسشنامه نشانه نارضایتی زناشویی و نمره پایین نشانه رضایت رابطه زناشویی است. حداقل نمره ۴۷ و حداکثر نمره ۲۳۵ امتیاز می‌باشد.

این نمره، نمره خام می‌باشد و برای تبدیل آن به نمره استاندارد و تفسیر وضعیت زناشویی کافی است نمره مربوطه به نمره کسب‌شده را به دست‌آورده و سپس وضعیت رضایت زناشویی را مطابق نرم تعیین‌شده معین کرد.

محاسبه نمرات خرده مقیاس‌هاس فرعی

نمره هر یک از خرده‌مقیاس‌های فرعی به شرح زیر محاسبه می‌شود.

ابعاد شخصیتی: سوال‌های ۲-۴-۱۲-۲۲-۴۰، سطح ارتباطات: سوال‌های ۶-۱۳-۲۳-۳۲-۴۱، حل تعارض:سوال‌های ۷-۱۴-۲۴-۳۳-۴۲، نحوه مدیریت مالی: سوال‌های ۸-۱۵-۱۶- ۲۵-۳۴، فعالیت‌های اوقات فراغت و تفریح: سوال‌های ۹-۱۷-۲۶-۳۵-۴۳، رابطه جنسی: سوال‌های ۱۰-۱۸- ۲۷-۳۶-۴۴، ازدواج و فرزندان: سوال‌های ۱۱-۱۹-۲۸-۳۷-۴۵، اقوام و دوستان: سوال‌های ۲۰-۲۹- ۳۱- ۳۸-۴۶، جهت‌گیری مذهبی: سوال‌های ۵-۲۱-۳۰-۳۹-۴۷٫

ابتدا مجموع نمرات را برای هر یک از مقیاس‌های فرعی به طور جداگانه محاسبه و سپس مجموع نمرات هر مقیاس بایستی به عدد ۵ تقسیم شود. عدد به دست آمده را گرد کرده و سپس وضعیت سازگاری زناشویی در هر مقیاس به صورت زیر تفسیر می‌شود:

نمره ۱، نشانگر نارضایتی شدید؛ نمره ۲، نشانگر عدم رضایت؛ نمره ۳، نشانگر رضایت متوسط؛ نمره ۴، نشانگر رضایت زیاد و نمره ۵، نشانگر رضایت فوق‌العاده.

ضریب همبستگی این پرسشنامه با مقیاس‌های رضایت زندگی از ۰٫۴۱ تا۰٫۶۰ و با مقیاس‌های رضایت زندگی از ۰٫۳۲ تا ۰٫۴۱ است که نشانه روایی سازه آن است. کلیه خرده مقیاس‌های این پرسشنامه زوج‌های راضی و ناراضی را متمایز می‌سازد و این نشان می‌دهد که این پرسشنامه از روایی ملاک خوبی برخوردار است(ثنایی و همکاران، ۱۳۷۹).

پایایی این آزمون به روش آلفانی کونباخ توسط اولسون و دیگران(۱۹۸۹) ۹۲% گزارش شده‌است و در پژوهش مهدویان ضریب همبستگی پیرسون در روش بازآزمایی(به فاصله یک هفته) برای گروه مردان ۹۷%، برای گروه زنان ۹۹% و برای زنان و مردان ۹۴% گزارش شده‌است. ضریب آلفای فرم ۴۷ سوالی در پژوهش مدیرخشتی نیز ۹۲% به دست آمده‌است(ثنایی و همکاران، ۱۳۷۹). سلیمانیان(۱۳۷۳) برای جلوگیری از خستگی پاسخ‌دهندگان سوالات را به ۴۷ سوال تقلیل داده‌است و در پژوهشی در دانشگاه تربیت معلم تهران مورد استفاده قرار گرفت. ضریب همبستگی پرسشنامه انریچ با مقیاس‌های رضایت خانوادگی از ۰٫۴۱ تا ۰٫۶ و با مقیاس‌های رضایت زندگی از ۰٫۳۲ تا ۰٫۴۱ است که نشانه روایی سازه آن است. کلیه خرده مقیاس‌های این پرسشنامه زوج‌های راضی و ناراضی را متمایز می‌سازد و این نشان می‌دهد که این پرسشنامه از روایی ملاک خوبی برخوردار است(تبریزی، ۱۳۸۳).

۳-۵- روش اجرای پژوهش

طی فراخوانی که توسط پژوهشگر به عمل آمد افرادی که مایل به شرکت در کلاس‌های آموزشی بودند ثبت نام گردیدند. از بین آن ها ۴۰ نفر یعنی ۲۰ زوج به صورت تصادفی انتخاب شدند. پرسشنامه انریچ در واقع پیش‌آزمون همه گروه‌ها محسوب می‌شد. گروه کنترل نیز به تعداد گروه آزمایشی انتخاب شده و تحت پیش آزمون (پرسشنامه انریچ) قرار گرفت.

الف ) پژوهش های داخلی اضطراب

مداحی و مداح ( ۱۳۹۳ ) در پژوهشی با عنوان « اثر بخشی آموزش مهارت مقابله با خلق منفی بر اضطراب و استرس دانش آموزان پسر » که در شهر کاشان انجام شده است نتیجه گرفتند که بین دو گروه در هر دو متغیر وابسته ( یعنی اضطراب و استرس ) تفاوت معناداری وجود دارد. به عبارت دیگر آموزش مهارت مقابله با خلق منفی باعث کاهش اضطراب و استرس دانش آموزان می شود.

پورسینا ، احمدی و شفیع آبادی ( ۱۳۹۲ ) در پژوهشی با عنوان « اثربخشی شادکامی بر اضطراب، پیشرفت تحصیلی و ارتباط والد _ فرزندی در دانش آموزان دختر » که در شهر اصفهان انجام شده است نتیجه گرفتند که مداخله به روش شادکامی و مثبت اندیشی، بر مؤلفه های اضطراب آشکار، اضطراب پنهان و پیشرفت تحصیلی تأثیر داشته است. همچنین آموزش شادکامی بر ارتباط والد فرزند مادر مؤثر بوده، ولی بر رابطۀ والد- فرزندی پدران اثری نداشته است.

احمدوند ، ساعی ، سپهرمنش و قنبری ( ۱۳۹۱ ) در پژوهشی با عنوان « تاثیر گروه درمانی شناختی و رفتاری بر اضطراب و افسردگی بیماران همودیالیزی در شهرستان کاشان » نتیجه گرفتند که گروه درمانی شناختی _ رفتاری به میزان قابل توجهی موجب کاهش اضطراب و افسردگی بیماران دیالیزی شده است.

عیسی زادگان ، دستوری و عبدلی سلطان احمدی (۱۳۹۱) در پژوهشی با عنوان « اثر بخشی آموزش راهبردهای برنامه ریزی عصبی زبانی بر خودکارآمدی، اضطراب و انگیزش پیشرفت دانش آموزان پسر مقطع پیش دانشگاهی » ‌به این نتایج دست یافته اند؛ تحلیل کوواریانس نشان داده که آموزش راهبردهای برنامه ریزی عصبی _ زبانی بر خودکارآمدی ، کاهش اضطراب و افزایش انگیزش پیشرفت تاثیر مثبت داشته است.

ربیعی، اسلامی ، مسعودی و سلحشوری ( ۱۳۹۰ ) در پژوهشی با عنوان « ارزیابی اثربخشی برنامه جرئت ورزی بر میزان استرس ، اضطراب و افسردگی دانش آموزان دبیرستانی » که در شهر اصفهان انجام شده است، ‌به این نتیجه رسیدند که اجرای برنامه های جرئت ورزی در دانش آموزان سنین دبیرستانی منجر به کاهش میزان اضطراب ، استرس و افسردگی آنان می شود.

نریمانی ، حسن زاده و ابوالقاسمی ( ۱۳۹۰ ) در پژوهشی با عنوان « اثر بخشی آموزش ایمن سازی روانی بر کاهش استرس ، اضطراب و افسردگی دانش آموزان دختر مقطع پیش دانشگاهی » که در شهر اردبیل انجام شده است نتیجه گرفتند که آموزش ایمن سازی روانی می‌تواند به طور معنی داری استرس ، اضطراب و افسردگی دانش آموزان دختر پیش دانشگاهی را کاهش دهد.

عراقی، اصل فتاحی و سید غلامی ( ۱۳۹۰ ) در پروهشی با عنوان « اثربخشی مشاوره گروهی به شیوه شناختی _ رفتاری بر کاهش علایم اضطراب دانش آموزان دختر دوره پیش دانشگاهی شهرستان شبستر » ‌به این نتیجه رسیدند که روش مشاوره گروهی به شیوه شناختی _ رفتاری علایم اضطراب کلی ، علایم جسمانی و علایم ذهنی اضطراب را به طور معنی داری کاهش می‌دهد.

نوری ، کلیشادی و ضیاءالدینی ( ۱۳۸۹ ) در پژوهشی با عنوان « بررسی استرس‌های شایع دانش‌آموزان شهر تهران » که در شهر تهران انجام شده است ، ‌به این نتایج دست یافتند؛ استرس های تحصیلی و ارتباطی بیشترین شیوع را در میان دانش آموزان داشته و شایع ترین مشکلات تحصیلی اضطراب امتحان ، نمره درسی و عدم علاقه به بعضی درس ها بوده. شایع ترین استرس های ارتباطی و اجتماعی نیز عبارت بوده از آشنا شدن با فرد جدید ، بی توجهی معلمان و کارکنان به توانایی‌های دانش آموزان ، آزار روانی توسط سایر دانش آموزان ، ارتباط اجتماعی نامناسب با هم کلاسی ها و نداشتن دوست صمیمی . استرس های مربوط به بلوغ و نوجوانی نیز در میان دانش آموزان شایع بوده است.

فلاح ، سهرابی و علی زاده محمدی ( ۱۳۸۷ ) در پژوهشی با عنوان « مقایسه اثربخشی موسیقی درمانی با تصور هدایت شده و راهبردهای شناختی بر کاهش میزان اضطراب دانش آموزان » که در استان یزد انجام شده است ‌به این نتیجه رسیدند که هر دو روش درمانی یعنی موسیقی درمانی با تصور هدایت شده و راهبردهای شناختی با سطح اطمینان ۹۵% ‌بر کاهش میزان اضطراب مؤثر بودند.

عطایی نخعی ( ۱۳۸۷ ) در پایان نامه ای با عنوان « بررسی اثربخشی گروه درمانی مبتنی بر روش شناختی هوشیاری » در دانشگاه فردوسی مشهد در مقطع کارشناسی ارشد کار شده است ، ‌به این نتیجه رسید که گروه درمانی مبتنی بر روش شناختی هوشیاری فراگیر با آموزش مهارت‌های مطالعه ‌در کاهش اضطراب امتحان و اضطراب پنهان دانشجویان مؤثر بوده است.

عسگری و فتحی آشتیانی ( ۱۳۸۱ ) در پژوهشی با عنوان « بررسی تاثیرتمرینهای جسمانی ‌در کاهش اضطراب » نتیجه گرفتند که در حالت اضطراب بین گروه با تمرین سنگین با ‌گروه‌های با تمرین سبک و متوسط ، تفاوت معنادار وجود دارد . در حالی که بین تمرین سبک و تمرین متوسط تفوت معناداری وجود ندارد. از نظر رگه اضطراب بین گروه با تمرین سبک و تمرین سنگین تفاوت معنادار بوده است ولی بین ‌گروه‌های با تمرین سبک و تمرین متوسط و بین ‌گروه‌های با تمرین متوسط و تمرین سنگین تفاوت معنا دار نبوده است با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت از ورزش می توان به عنوان روشی مطمئن برای کاهش اضطراب استفاده نمود.

ب ) پژوهش های خارجی اضطراب

هالیون ^[۸۱]و روسکیو ^[۸۲]( ۲۰۱۱ ) در پژوهشی فرا تحلیل با عنوان « اثر اصلاحات تعصب شناختی بر اضطراب و افسردگی » که در دانشگاه پنسیلوانیا انجام شده است نتیجه گرفتند که اصلاحات تعصب شناختی(^[۸۳] CBM ) تاثیر متوسطی بر تعصب و تاثیری قوی بر تفسیر و نگرش تعصبی داشته است . این تحقیقات نشان داد که درمان CBM تاثیر کمی بر اضطراب و افسردگی داشته است. در بررسی های جداگانه مشخص شد CBM بر اضطراب مؤثر تر بوده است.

هافمن^[۸۴] ، سوایر^[۸۵] ، ویت^[۸۶] و اوه^[۸۷] ( ۲۰۱۰ ) در پژوهشی فراتحلیل با عنوان ” تاثیر درمان مبتنی بر ذهن آگاهی بر اضطراب و افسردگی ” که در آمریکا انجام شده است نتیجه گرفتند که در مان مبتنی بر ذهن آگاهی ۶۸% ( تاثیر متوسط ) بر اضطراب مؤثر بوده است . این نتیجه در بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی و خلقی ۹۹% و ۹۵% ( تاثیر زیاد ) بوده است که این تاثیر قوی به سال نشر یا تعداد جلسات و جلسات پیگیری ارتباطی نداشته است

لیردان ، لین فلدنر و هیوارد ( ۲۰۰۹ ) در پژوهشی با عنوان « نقد ادبیات تجربی در رابطه با اضطراب و بلوغ » که در گروه روانشناسی دانشگاه آرکانزاس انجام شده است نتیجه گرفتند که در میان دختران بین بلوغ زودرس و نمره اضطراب بالا رابطه وجود دارد اما ‌در مورد تاثیر بلوغ زودرسبر اضطراب یا تاثیر اضطراب بر بلوغ زودرس اطلاعاتی به دست نیامده. همچنین در رابطه با تاثیر هورمون ها بر اضطراب زمان بلوغ در دختران اقدامات خاصی صورت نگرفته است.

فصل سوم

روش پژوهش

جامعه آماری

جامعه آماری پژوهش حاضر دانش آموزان پایه پنجم و ششم دبستان شهرستان قدس بوده است.

نمونه ها و روش نمونه گیری

در ارتباط با تغییرات مقاطع تحصیلی باید بگوییم که در سال ۱۳۷۰ دوره های تحصیلی به شکل ۱ سال، دوره آمادگی بود که البته الزامی نبود. البته اخیراًً دوره پیش‌دبستانی به‌جای آن قرارگرفته که الزامی است. دوره دبستان، راهنمایی و متوسطه قبلا به ترتیب پنج سال، سه سال و چهار سال بود. از سال ۱۳۷۱ به بعد دوره متوسطه سه سال شد و دوره یک‌ساله پیش‌دانشگاهی به آن اضافه گردید. از سال ۱۳۹۱ تغییراتی در مقاطع تحصیلی ایجاد شد؛ ‌به این صورت که دوره ابتدایی به صورت یک دوره ۶ ساله شد و دوره راهنمایی حذف گردید و به‌جای آن دو، دوره ۳ سالۀ متوسطه یک و دو قرار گرفت. در سال ۹۱ این برنامه به شکل آزمایشی اجرا شد و در سال ۱۳۹۲ به صورت قطعی شده است. با توجه به اینکه هنوز عملاً تغییری در عناوین مدارس ایجاد نشده و دانش‌آموزانی که در مقطع راهنمایی تحصیل می‌کنند وارد دوره دبیرستان (متوسطه) می‌شوند و هنوز مقطع تحصیلی راهنمایی ‌در مورد دانش‌آموزانی که در این مقطع تحصیل می‌کردند وجود دارد، مبنای دوره متوسطه در این پایان‌نامه همان دوره چهار‌ساله متوسطه قبل در نظر گرفته‌شده است.

فصل دوم:

علت یابی جنایی رفتارهای نابهنجار دانش آموزان

در این فصل به بررسی علل مؤثر بر بروز رفتارهای نابهنجار دانش آموزان در بعد فردی – روانی، خانواده، مدرسه و سایر عوامل اجتماعی می‌پردازیم. بخشی از اطلاعات این فصل مبتنی بر مطالعات توصیفی ‌و کتابخانه ای بوده و از آیات و روایات معصومین همچنین نظریات جرم‌شناسان در این زمینه الهام گرفته‌شده است؛ بخشی دیگر مبتنی بر اطلاعات آماری بوده که با توجه به هر مبحث و گفتار نتایج عملی حاصل از پژوهش‌های آماری را ذکر نموده‌ایم.

مبحث اول: علل فردی – روانی

گفتار اول: اختلالات روانی

اختلال شخصیت ضداجتماعی^[۱۰۵] روان‌پزشکان فرانسوی در ابتدا این انحراف را «دیوانگی اخلاقی» یا کج‌روی رفتاری بدون هیچ گونه نقص هوشی گذاشتند که در دوران کودکی یا نوجوانی آغاز می‌شود^[۱۰۶]. برخی ضوابط تشخیص این اختلال بر اساس انجمن روان‌پزشکی آمریکا^[۱۰۷] بدین شرح است: «۱- بی‌توجهی نسبت به دیگران و پایمال کردن حقوق آنان. ۲- تحریک‌پذیری یا پرخاشگری که با تکرار نزاع‌های جسمانی یا تهاجم‌ها آشکار می‌شود.۳- ناتوانی در تطبیق با هنجاری اجتماعی مرتبط با رفتارهای قانونی.»^[۱۰۸]

برخی روانشناسان خصیصه‌های اصلی این اختلال را بدین‌صورت بیان می‌کنند: بی‌تفاوتی نسبت به توجه، مهربانی یا اعتماد دیگران، فقدان ندامت و پشیمانی در قبال اشتباهات، فعالیت‌های جنسی بی‌بندوبار، مبتذل و غیر منسجم.^[۱۰۹] در واقع این اختلال بیانگر شخصیتی است که قادر به انطباق با قوانین و مقررات جامعه نبوده و آن‌ ها را نقض می‌کند.

اختلال شخصیت نمایشی یا هیستریانیک^[۱۱۰] این اختلال در زنان و دختران نسبت به مردان بیشتر شایع بوده است و رفتار مبتلایان توأم با تظاهر، اغراق‌آمیز همراه با خودپسندی، خودبینی و عواطف سطحی و کم‌عمق است.^[۱۱۱] توجه دیگران چیزی است که آن‌ ها نمی‌توانند بدون آن زندگی کنند و مانند دارو به آن نیاز دارند.^[۱۱۲] افراد مبتلابه این اختلال بیش‌ازحد به‌ظاهر و تیپ خود اهمیت می‌دهند و همواره تلاش زیادی در جلب‌توجه دیگران به‌ خصوص جنس مخالف دارند و سعی می‌کنند پوششان جذاب باشد. دست به آرایش‌های عجیب‌وغریب می‌زنند، خواهان مدهای جدید و تغییرات پی‌درپی هستند.^[۱۱۳] در موقعیت‌های که کانون توجه نیستند احساس ناراحتی می‌کنند وتعامل آنان با دیگران همراه با وسوسه های جنسی نامناسب یا رفتارهای تحریک‌آمیز است.^[۱۱۴] اختلال بیش‌فعال یا کمبود توجه^[۱۱۵] این اختلال در مقوله اختلالات روانی است که برای اولین بار در دوران کودکی و نوجوانی تشخیص داده می‌شود.^[۱۱۶] مبتلایان ‌به این اختلال اکثرا بداخلاق، ستیزه‌جو، نافرمان، لجوج و بی‌انضباط هستند.^[۱۱۷] این کودکان و نوجوانان در مدرسه از دستورات اطاعت نمی‌کنند و بیشتر وقت معلمان را متوجه خود می‌ نمایند؛ به گونه‌ای که مدام در حال جنب‌وجوش بوده و نظم کلاس را بر هم می‌زنند، حواس‌پرت بوده و توجهی به درس نمی‌کنند. از تکالیفی که نیازمند فعالیت ذهنی مستمر است اجتناب کرده و اغلب در انجام تکالیف و فعالیت‌ها ناتوان می‌باشند.^[۱۱۸] در خانه نیز از خواسته‌های والدین اطاعت نمی‌ نمایند و عملکرد تکانشی دارند، ازنظر هیجانی نااستوار، تحریک‌پذیر و خشن هستند و این حالت تکانشی تا بزرگسالی باقی‌مانده و آنان را ناتوان می‌سازد.^[۱۱۹]

گفتار دوم: عدم تأمین نیازهای روانی

همه افراد دارای نیازهای هستند که تأمین آن‌ ها به عنوان محرک اصلی آنان برای زندگی است. شناخت و برآوردن این نیازها نقش مؤثری در پیشگیری از رفتارهای نابهنجار و نابسامانی‌های روانی دارد. در این میان تأمین نیازهای روانی ازآن‌جهت که بر سلامت رفتار و روان فرد تأثیر می‌گذارد دارای اهمیت بسزایی است. در تحلیل عوامل رفتار نابهنجار دانش آموزان، عدم تأمین نیازهای روانی را می‌توان به عنوان عامل مؤثر به‌حساب آورد .برخی از این نیازهای روانی که عدم تأمین آن‌ ها زمینه بروز رفتار نابهنجار دانش آموزان را ایجاد می‌کند به شرح زیر است.

الف: کمبود محبت

ازجمله عوامل تأثیرگذار بر تربیت روحی و روانی که در زمره مهم‌ترین نیازهای روانی فرد قرار دارد، نیاز به محبت است. این نیاز از آغاز زندگی انسان تا پایان حیات همواره وجود دارد؛ اما اهمیت آن در برخی از دوره های زندگی فرد بیشتر است.^[۱۲۰] نیاز به محبت در سال‌های اولیه حیات و همچنین در سنین نوجوانی و دوران پس از بلوغ که میل به استقلال‌طلبی و خودنمایی در نوجوان ظهور می‌کند بیشتر موردتوجه است.^[۱۲۱]

دین مقدس اسلام همواره توجه ویژه به تأمین این نیاز روانی داشته و آن را لازمه تربیت دینی دانسته است؛ زیرا در تربیت، توجه به نیازهای روانی و رشد دادن ابعاد روحی و فکری از اهمیت خاصی برخوردار است.^[۱۲۲] سیره تربیتی ائمه معصومین نیز در تأکید بر تأمین این نیاز است؛ چنانچه پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرمایند: کودکان را دوست بدارید و به ایشان ترحم کنید.^[۱۲۳] همچنین می‌فرمایند: کودکان خود را ببوسید که بهر بوسه‌ای درجه در بهشت برای شما خواهد بود.^[۱۲۴] و درجایی دیگر بیان می‌دارند: نگاه کردن پدر و مادر به فرزند از روی محبت عبادت است.^[۱۲۵] امام علی(ع) می‌فرمایند: بوسیدن فرزند رحمت است.^[۱۲۶]

مبحث هفتم: مادر اجاره ای

از جدیدترین مباحث مربوط به مادر که زوایای قانونی آن هنوز مبهم باقی مانده است بحث اجارۀ رحم یا رحم اجاره ای است .با توجه به کارکردهای مترتب بر این عمل نوین لازم است تا ابعاد حقوقی آن روشن شود .

گفتار اول : تعریف

اجاره ، تعریف مشخصی در متون حقوقی دارد و یکی از عقود معین به شمار می رود . در اجاره اشخاص، نتیجۀ عقد قرارداد این است که شخص (اجیر) به موجب عقد اجاره اشخاص، منافع یا منعفت خاصّی از خود را برای مدّت معیّنی در برابر اجرت معیّنی به «مستأجر» تملیک می‌کند یا اینکه ملتزم می شود تا در برابر اجرت معیّنی، کار یا کارهای معیّنی را برای وی انجام دهد.^[۴۶]

به همین ترتیب ، مادر جانشین در قرارداد جانشینی در بارداری متعهّد می شود تا در برابر اجرت معیّنی با بهره گرفتن از روش های باروری کمکی و تخمک بارور شده یا جنین معیّن متعلّق به والدین حکمی یا اشخاص ثالث، باردار شود و با تحمّل دوره بارداری و شرایط آن، از تخمک بارور شده یا جنین، در رحم خویش نگهداری کند و آن را پرورش دهد و پس از زایمان نیز نوزاد متولد شده را به والدین حکمی یا متقاضی تحویل دهد.

گفتار دوم : ماهیت حقوقی

هرگاه قرارداد جانشینی در بارداری، دارای ماهیت عقد اجاره اشخاص باشد، بدیهی است که باید در شمار عقود رضایی به شمار آید؛ چرا که در اجاره اشخاص، توافق دو اراده، رکن لازم و کافی برای بسته شدن آن است؛ ‌بنابرین‏، با تراضی طرفهای آن واقع می شود و به هیچ شکل خاصّی نیاز ندارد، اما به نظر می‌رسد به دلیل اهمیت قرارداد مذبور و آثار بسیار مهمی که از چنین قراردادی درباره انساب، ارث و محرمیت ناشی می شود و همچنین حالت ثانوی و جنبه غالباً درمانی این شیوه بارداری، ضرورت دارد برای صیانت بهتر از خانواده، شکل خاص و تشریفات معیّنی برای بیان توافق دو اراده اعتبار شود تا بتوان بر تنظیم و انعقاد چنین قراردادهایی، نظارتهای بیشتری کرد. شکل خاص و تشریفات معیّن ممکن است به مواردی از قبیل انجام معاینات پزشکی معیّن برای تأیید ناباروری والدین حکمی یا متقاضی، تأیید سلامت جسمانی مادر جانشین و توانایی وی برای باروری، اخذ مجوزهای لازم پزشکی از مراکز درمانی معتبر، نظارت مراکزی خاص بر مراحل آن و ثبت وقایع و چگونگی تنظیم شروط ضمن قرارداد، اختصاص یابد. ^[۴۷]

موضوع دیگر آنکه هر گاه قرارداد جانشینی در باردای، با استدلالهای فوق دارای ماهیت عقد اجاره اشخاص باشد، بدیهی است که باید در شمار عقود معوض تلقّی شود و والدین حکمی به پرداخت عوض به مادر جانشین در برابر تملیک منفعت خاص یا تعهّد به انجام کار معیّنی متعهّد شوند. میزان عوض نیز در شرایط کنونی که قانون خاصّی درباره موضوع جانشینی در بارداری وجود ندارد، بر پایه حکم اولی و قواعد عمومی، به اختیار و توافق بین والدین حکمی با مادر جانشین بستگی دارد، اما به نظر می‌رسد برای رفع نگرانیهایی که درباره پیامدهای معوّض بودن عمل جانشینی در بارداری مطرح شده است، بتوان ‌بر مبنای‌ حالت ثانوی، شرایط و محدودیت هایی را تقنین کرد؛ به گونه ای که قرارداد مذبور در شمار عقود معوّض مسامحی قرار گیرد، نه معاملی.^[۴۸]

مبانی فقهی و حقوقی، استفاده از رحم جایگزین را در مواردی با رعایت شرایطی جایز شمرده است؛ ‌بنابرین‏، زوجهای نابارور و مادر جانشین می‌توانند با رعایت آن شرایط، چنین شیوه ای را موضوع قرارداد یا تعهّد قرار دهند و در نتیجه آن تعهّدات و قرارداهایی بین زوجهای نابارور، مادر جانشین، زوجها و اشخاص ثالث دیگری که به گونه ای با این موضوع مرتبط می‌باشند، ایجاد شود.^[۴۹]

در نظام حقوقی ایران، قانون خاص، رأی وحدت رویّه یا رویّه قضایی که به جانشینی در بارداری اختصاص یافته باشد و حکم قانونی آن را تبیین کند، وجود ندارد. با وجود این، بنا بر قواعد عمومی قراردادها، قوانین متناسب با این موضوع مانند قانون مدنی و قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوّب تیر ۱۳۸۲ ش. از یک سو و مبانی و منابع فقهی، فتاوی و استفتائات از سوی دیگر، استفاده از این شیوه جانشینی – بدون ایجاد عقد نکاح بین مادر جانشین و صاحب اسپرم برای برخی از زوجهای نابارور یا با ایجاد عقد نکاح برای تمامی زوجهای نابارور – جایز است و آن ها می‌توانند چنین شیوه ای را به طور مستقیم یا با تمهید مقدّماتی، موضوع قرارداد یا تعهّد قرار دهند و در نتیجه، تعهّدات و قراردادهایی را با مادر جانشین، زوجهای دیگر یا اشخاص ثالثی که به نحوی با این موضوع مرتبط می‌گردند، منعقد کنند.

طبق مادّه ۱۰ قانون مدنی، ضروری نیست که برای ایجاد تعهّد، توافق اشخاص به صورت یکی از عقود بانام و معیّن در قانون باشد. این موضوع درباره جانشینی در بارداری نیز مصداق دارد و اشخاص می‌توانند درباره آن به صورت قراردادی خصوصی که در قانون عنوان و صورت خاصّی ندارد، با یکدیگر توافق کنند و خود، شرایط و آثار آن را طبق قواعد عمومی قراردادها و اصل حاکمیت اراده تعیین نمایند.

برای انعقاد قرارداد در مسائل جدید مانند جانشینی در بارداری، ابتدا باید به عقود معیّن (بانام) مراجعه و در صورت امکان، از آن ها استفاده شود. در غیر این صورت، مطابق با مادّه ۱۰ قانون مدنی و اصل «آزادی قراردادها»، به صورت قراردادی خصوصی که در قانون عنوان و صورت خاصّی ندارد، با یکدیگر توافق نمایند و طرفهای قرارداد خصوصی، خود، شرایط و آثار آن را طبق قواعد عمومی قراردادها و اصل حاکمیت اراده تعیین کنند.

‌بنابرین‏، همانند اجاره اشخاص، عمل مادر جانشین در قرارداد جانشینی در بارداری را به دو شیوه می توان تصوّر کرد: یکی آنکه مادر جانشین در این قرارداد در برابر عوضی معیّن، منفعت خاصّی از خود را که عمده آن به رحم اختصاص داد (یعنی پرورش تخمک بارور شده یا جنین تا مرحله نوزادی) به والدین حکمی یا متقاضی تملیک می‌کند. همچنین متعهّد می شود تا کارهای مقدّماتی و ضروری معیّنی را مانند باردار شدن با بهره گرفتن از روش های باروری، زایمان، معاینات و آزمایش‌های لازم برای این امر و مواظبت از جنین انجام دهد. دیگر آنکه می توان تصوّر کرد که مادر جانشین متعهّد می شود تا در برابر اجرت معیّنی با بهره گرفتن از روش های باروری کمکی و تخمک بارور شده یا جنین معیّنی که به والدین حکمی یا اشخاص ثالث تعلّق دارد، باردار شود و با تحمّل دوره بارداری و شرایط آن، از تخمک بارور شده یا جنین در رحم خویش،‌ نگهداری و آن را پرورش دهد و پس از زایمان نیز نوزاد متولد شده را به والدین حکمی یا متقاضی تحویل دهد.^[۵۰]