1. این سازمان پیشینه موفقی درارائه کالا یا خدمات داشته است.

1. انجام تعهدات درقبال مشتریان

1. سازمان تعهداتش رادرقبال مشتریان به خوبی انجام می‌دهد.

1. ‌پاسخ‌گویی‌ به خواسته هاوعلایق مشتریان

1. سازمان با ارائه خدمات موردنیازمشتریان،جوابگوی خواسته هاوعلایق آن ها‌ است.

1. کیفیت محصولات

1. کیفیت محصولات سازمان ما درمقایسه با رقبا بهتراست.

1. قیمت محصولات

1. قیمت محصولات ما با توجه به کیفیت آن ‌بهتر از رقبا است.

1. تداعی خدمات متمایز سازمان

1. شنیدن نام سازمان خدمات متمایز آن را درذهن من تداعی می‌کند.

1. احساس راحتی بعدازاستفاده از محصولات

1. مشتریان بااستفاده از محصولات این سازمان،احساس راحتی می‌کنند.

1. خلق احساسات ونگرش های مثبت

1. برند سازمان منجربه خلق احساسات ‌و نگرش‌های مثبت در من می شود.

1. تداعی پرستیژ سازمان

1. شنیدن نام سازمان پرستیژ و اعتبار آن را درذهن من تداعی می‌کند.

1. احساس امنیت شغلی

1. ازحقوق ودستمزد دریافتی ام احساس امنیت شغلی می کنم.

1. احساس رضایت از میزان حقوق

1. سازمان به من حقوق بالایی می پردازد.

1. انصاف و برابری در پرداخت

1. حقوق ودستمزد دریافتی ام متناسب باحق من است.

1. آموزش

1. من آموزش های مورد نیاز شغلم را دریافت می کنم.

1. میزان خلاقیت کار

1. کار من غیر تکراری و نیازمند خلاقیت است.

1. احساس رضایت ‌از کار

1. کارمن محترمانه وارزشمنداست ومن ازکارم احساس رضایتمندی می کنم.

1. ارتقاء ‌بر اساس توانایی

1. ارتقاء در سازمان من ‌بر اساس توانایی انجام می‌گیرد.

1. ارتقاء مستمر

1. ارتقاء به صورت منظم و سیستماتیک صورت می‌گیرد.

1. 1. فرصت برای پیشرفت

1. درسازمان من فرصت خوبی برای پیشرفت وجود دارد.

1. شایستگی سرپرست

1. سرپرست من دارای شایستگی لازم می باشد و فردی باهوش و منطقی است.

1. میزان در دسترس بودن

1. سرپرست من فردی میانه رو و منعطف است و وقتی مورد نیاز است در دسترس است.

1. دخالت در کار

1. سرپرست من درکارهایم دخالت نمی کندواز عملکردم به من بازخور می‌دهد.

1. میزان وفاداری

1. همکارانم افرادی وفادار و باهوش هستند.

1. احساس مسئولیت

1. همکارانم افرادی فعال هستند و احساس مسئولیت می‌کنند.

1. مراعات حال همدیگر

1. همکارانم افرادی خوشایندوپرجاذبه هستند ورعایت حال مرا می‌کنند.

1. بحث با سایرین درباره سازمان

1. من از بحث کردن درباره سازمانم با افراد بیرون از سازمان لذت می‌برم.

1. نگرش یکسان به مسائل شخصی و سازمانی

1. من واقعاً مسائل این سازمان را مسائل خودم می‌دانم.

1. وابستگی به سارمان

1. آن گونه که خود را وابسته ‌به این سازمان می‌دانم، نمی‌توانم نسبت به سازمان دیگری اینگونه علاقمند و وابسته باشم.

1. احساس عاطفی نسبت به سازمان

1. من احساس می‌کنم که از نظر عاطفی ‌به این سازمان متصل شده ام.

1. عضوی از خانواده سازمان

1. من احساس می‌کنم که بخشی از خانواده سازمانم می‌باشم.

1. احساس تعلق قوی نسبت به سازمان

1. احساس قوی تعلق نسبت ‌به این سازمان دارم.

1. ضرورت ماندن در سازمان

1. ماندن در این سازمان برایم ضرورت دارد.

1. دشواری ترک سازمان

1. در زمان حاضر برایم بسیار دشوار است که سازمان را ترک کنم، حتی اگر بخواهم این کار رابکنم.

1. اختلال در زندگی شخصی در صورت ترک سازمان

1. اگر من بخواهم سازمانم را ترک کنم، بسیاری از امور زندگیم مختل خواهند شد.

1. کمبود سازمان های جایگزین

1. یکی از پیامدهای منفی ترک سازمان، کمبود سازمان هایی است که بتوان جایگزین این سازمان کرد.

1. کمبود شغل های جایگزین

1. اگر من اکنون شغلم را بدون داشتن شغل دیگری ترک کنم، دچار دلهره و نگرانی خواهم شد.

1. پرهزینه بودن ترک سازمان

1. ترک سازمان درآینده ای نزدیک برای من بسیارپرهزینه خواهد بود.

1. ارزش وفاداری به سازمان

1. من به ارزش وفادار بودن به یک سازمان معتقد هستم.

1. صحیح نبودن ترک سازمان

1. اگر پیشنهاد شغل بهتر در سازمان دیگری به من داده شود، احساس می‌کنم که ترک کردن سازمانم صحیح نمی‌باشد.

1. وفاداری مستمر به سازمان

1. من معتقدم که یک شخص باید همواره به سازمانش وفادار باشد.

1. غیر اخلاقی بودن ترک سازمان

1. رفتن از یک سازمان به سازمان دیگر برایم به منزله یک عمل غیر اخلاقی است.

1. بهترشدن امورسازمان درصورت باقی ماندن در سازمان

1. باقی ماندن افراد در سازمان و پیشرفت در مسیر شغلی در همان سازمان، باعث بهتر شدن امور سازمان خواهد شد.

1. تلاش برای نمونه بودن در سازمان

1. من دوست دارم به عنوان یک فردنمونه درسازمانم باشم.

برای بررسی بیشتر، پرسشنامه در قسمت ضمایم پایان نامه ارائه شده است.

۳-۱۰٫ روایی و پایایی پرسشنامه

اعتبار هر پژوهشی در گرو معتبر بودن ابزار گردآوری داده برای آن پژوهش است. با توجه ‌به این‌که در این پژوهش از پرسشنامه برای گردآوری داده ها استفاده شده است، باید اعتبار آن را مورد بررسی قرارداد. سنجش اعتبار پرسشنامه از دو بعد روایی و پایایی مورد توجه قرار می‌گیرد. مقصود از روایی آن است که ابزار اندازه ­گیری بتواند خصیصه و ویژگی مورد نظر را اندازه بگیرد. آن اصطلاحی است که به هدفی که آزمون برای محقق ساختن آن طراحی شده است، اشاره می‌کند. روش آماری خاصی برای تعیین ضریب روایی وجود ندارد و معمولاً به منظور تعیین روایی پرسشنامه از قضاوت متخصصان در بررسی این که آیا مقیاس مورد نظر همان چیزی را که باید بسنجد را می­سنجد، استفاده می‌شود. در این پژوهش نیز برای اطمینان از روایی ابزار گردآوری داده از نظرات اساتید و متخصصان حوزه مدیریت و همچنین تعدادی از تکمیل‌کنندگان پرسشنامه استفاده شده است به طوری که در مرحله اول از ۱۰ استاد مدیریت و اقتصاد گروه اقتصاد دانشگاه تبریز درخواست گردید تا نظرات خود را ‌در مورد پرسشنامه اعلام کنند، بعد از دریافت نظرات و بررسی و انجام اصلاحات، در مرحله دوم نیز نظر اساتید مورد توجه قرار گرفت و پرسشنامه نهایی برای ارسال به شرکت های مورد نظر تهیه گردید.

بعد دوم سنجش اعتبار پرسشنامه، پایایی آن می‌باشد. پایایی یک سنجه، ثبات و هماهنگی منطقی پاسخ‌ها در ابزار انداره‌گیری را نشان می‌دهد. روش‌های آماری مختلفی برای سنجش پایایی یک سنجه وجود دارد. معمول‌ترین آزمون پایایی برای سؤال‌های چند گزینه‌ای از نوع پژوهش حاضر ضریب آلفای کرونباخ است که نوعی آزمون از سازگاری منطقی پاسخ‌های پاسخ‌دهندگان به همه سؤال‌ها در یک سنجه یا یک پرسشنامه می‌باشد. ضریب آلفای کرونباخ طبق فرمول زیر قابل محاسبه است.

K : تعداد پرسشنامه

۲-۲-۵٫ تغییرات فیزیولوژیکی در سالمندی:

پیر شدن انسان در واقع پیر شدن سلول‌ها است. ‌مقبول‌ترین نظریه این است که هر سلول یک عمر متوسط دارد که با عوامل ژنتیک در ارتباط است و در طی این مدت قبل از، از بین رفتن می‌تواند تکثیر یابد. با پیشرفت سن تغییرات ساختمانی در سلول‌ها رخ می‌دهد.

پوست: پوست قابلیت ارتجاعی و رطوبت خود را از دست می‌دهد و به همین جهت خشک می‌شود. بافت پوششی^[۱۷۷] نازک و بافت کلاژن چروکیده و سخت می‌گردد پوست به آسانی کبود شده و پیگمانتاسیون‌های^[۱۷۸] منتشر بر روی آن دیده می‌شود (پاتر^[۱۷۹] و پری^[۱۸۰] ۱۹۸۷).

مو و ناخن: مو نازک و خاکستری می‌شود. موها کم شده و ناخن‌ها ضخیم می‌گردد.

حس بینایی:‌ کدورت عدسی افزایش می‌یابد. حلقه قرنیه‌ای سفید مایل به خاکستری شده، ناتوانی در تمرکز بر روی اجسام نزدیک، کاهش اشک، افتادگی پلک چشم، کاهش قدرت مردمک‌ها محدودیت حرکات کره چشم از دیگر تغییرات دوران پیری است (احمدی آهنگر، ۱۳۸۲).

حس شنوایی: در اثر بالا رفتن سن افت شنوایی مشاهده می‌شود و علل آن متعدد است. میزان پیش آمد افت شنوایی در مردان بیش از زنان است. به طوری که ‌بر اساس آمارهای کشور آمریکا، در سنین بالای ۷۵ سالگی، ۴۵ درصد مردان و ۳۵ درصد زنان مشکل شنوایی دارند (شجری، ۱۳۷۵).

سیستم عصبی: تقریباً ۵ درصد وزن مغز در افراد بشر بین سنین ۷۰-۳۰ سال و ده درصد آن در سن ۸۰ سالگی و بیست درصد در سن ۹۰ سالگی کاهش می‌یابد. همراه با این تغییرات بطن‌ها گشاد و بزرگ شده و پرده‌های مغز ضخیم و کلفت می‌شود. تعداد سلول‌های عصبی رو به کاهش می‌رود البته این جزیی است و مسئله مهم این است که یک نقصان وکاهش کلی در فرآیندهای عصبی به وجود می‌آید. ضایعات ایسکمیک^[۱۸۱] مغز، در نیمی از افراد بالای ۶۵ سال وجود دارد. از نظر بیوشیمیایی میزان رفلکس‌های ارادی یا خودکار، کاهش توانایی در پاسخ به تحریکات چندگانه، بی‌خوابی، کوتاه شدن دوره های خواب، کاهش قوای شناختی، اختلال در حافظه،‌تغییرات شخصیتی و خلقی در افراد سالمند قابل بررسی می‌باشد (احمدی آهنگر، ۱۳۸۲).

سیستم ادراری: عمل کلیه،‌با افزایش سن به علت کاهش در تعداد گلومرول‌ها و فیلتراسیون و عمل لوله‌های کلیوی کاهش می‌یابد و کاهش جریان خون کلیه ها به دنبال کاهش بازده قلبی و افزایش مقاومت عروقی اتفاق می‌افتد (فیپس^[۱۸۲] ۱۹۱۹).

۲-۲-۶ مشکلات روانشناختی در سالمندی:

دوران سالمندی مانند سایر مراحل حیات با یک سری مشکلات روانشناختی خاص همراه است. این مشکلات هر چند مانند تغییرات جسمی در طول زندگی اتفاق می‌افتد اما اثرشان روی سازگاری شخصی و اجتماعی بیشتر است. از بین مشکلات روانشناختی متعدد، مشکلات زیر بیشتر عمومیت دارند:

تغییرات الگوی خواب: خواب یک مکانیسم جهت استراحت و حفظ انرژی و سلامتی است. اختلال در برنامه خواب سبب مشکلات جسمی، روانی، عاطفی و رفتاری می‌گردد. در دوران سالمندی زمان واقعی خواب کاهش یافته، تعداد دفعات بیدار شدن در طول شب افزایش می‌یابد، مرحله (۱) خواب افزایش یافته و مراحل (۳) و (۴) کاهش می‌یابند و فاکتورهای محیطی به سرعت،‌فرایند خواب را به هم می‌زنند و در بعضی افراد الگوی خواب معکوس می‌گردد به صورتی که خواب در طول روز و بیداری در شب توأم ‌با حالت گیجی و بی‌قراری و تحریک پذیری می‌باشد بیخوابی ممکن است بعضی اشخاص سالمند را به افراط در مصرف دارو وادار کند (فرمن^[۱۸۳] ۱۹۹۵).

آلزایمر^[۱۸۴]: آلزایمر سندرمی است که اغلب پس از ۶۵ سالگی و بیشتر در زنان رخ می‌دهد. بنابه آخرین تعریف سازمان بهداشت جهانی، آلزایمر عبارت است از «جنونی که پس از ۶۵ سالگی بروز می‌کند و هیچگونه آسیب مغزی غیر از دگرگونی آتروفیک به دلیل سالمندی وجود ندارد.» پیش‌بینی شده که تا سال ۲۰۲۰ میلادی نزدیک به ۴ میلیون نفر در آمریکا دچار این اختلال خواهند بود (شجری، ۱۳۷۵). این بیماری سبب ایجاد مشکلاتی در حافظه کوتاه مدت می‌گردد و در صورت پیشرفت، مشکلاتی در صحبت کردن، راه رفتن و جهت‌یابی ایجاد می‌کند. طبق بررسی‌های انجام شده توسط مرکز تحقیقات پزشکی آمریکا فاکتورهای ژنتیکی و محیطی در ایجاد آلزایمر دخیلند (درنچ،^[۱۸۵] ۱۹۹۴).

ذخیره‌سازی (احتکار): ذخیره‌سازی هر نوع موادی در سنین سالمندی می‌تواند علامتی از یک بیماری روانی یا علامتی از تنهایی، بی‌کسی، غمگین بودن یا ترس باشد. این رفتار در زنان سالمند بیش از مردان دیده می‌شود. اگر شخص ذخیره کنند، دمانس داشته باشد، موادی که در اتاقش ذخیره ساخته، بدون مشورت با او نباید از اطاق خارج کرد، زیرا ممکن است سبب تشدید اضطراب، انجام عملیات خصمانه و افسردگی گردد. چنانچه سالمند دچار آلزایمر باشد، باید مطمئن شد که وسیله خطرناکی مانند چاقو بر نداشته باشد. همچنین اگر سالمند تحت رژیم خاصی است نباید مواد غذایی ممنوع شده را ذخیره نماید (هگستل^[۱۸۶] ۱۹۹۳).

دگرگونی‌در توانایی‌های ذهنی: اشخاص سالمند برای گردآوری پاسخ‌هایشان به زمان بیشتری نیاز دارند. حافظه کوتاه مدت در آن ها ضعیف شده و سرعت در رسیدن به نتیجه از راه استدلال قیاسی و استقرایی کاهش می‌یابد. جمود ذهنی به هیچ وجه در دوران پیری عمومیت ندارد و اگر در اشخاص سالمند خشکی و جمود ذهنی مشاهده می‌شود تا حدی ‌به این علت است که ایشان بسیار کند و دشوارتر از قبل یاد می‌گیرند و تا اندازه‌ای هم ‌به این دلیل است که معتقدند ارزش‌ها و شیوه های قدیمی از نوع جدید بهترند و این تلقی را نمی‌توان جمود ذهنی صرف خواند (شعاری‌نژاد، ۱۳۷۵).

تغییرات تصویر ذهنی: تغییرات جسمی در سالمندی باعث تغییراتی در ظاهر بدن می‌شود و به دلیل اختلال در اعمال بدن یا از دست دادن زیبایی و جذابیت، اختلالاتی در تصور از خود نیز ایجاد می‌شود که گاه سبب ایجاد حقارت و بی‌کفایتی در سالمند می‌گردد و باعث محدود شدن ارتباطات وی با دیگران می‌شود. (ردفرن^[۱۸۷] و فیونا^[۱۸۸] ۱۹۹۹). با انتخاب هدفی ارزشمند و طرحی برای دستیابی به آن، برانگیختن حس شهامت و خیرخواهی، ایجاد سازگاری مؤثر، اعتماد به نفس و خودپذیری و همچنین برقراری ارتباطات اجتماعی می‌توان تصویر ذهنی جدید و موفقیت جویی را ایجاد نمود (درنچ، ۱۹۹۴).

رهایی و آزادی از قیود اجتماعی: جدی‌ترین مشکل روانشناختی در دوران پیری، رهایی شخص از قید‌های اجتماعی است. این رهایی ممکن است،‌اختیاری باشد. اما غالباً غیر اختیاری است و به عامل‌های محرومیت از تندرستی، محرومیت درآمد، یا سایر شرایط سالمندان می‌باشد. ماهیت خطر با رهایی از قیدهای اجتماعی به از دست دادن تعلق خاطر اجتماعی و محرومیت از شرکت در فعالیت‌های اجتماعی بر می‌گردد. تحقیقات نشان داده‌اند که اعضای فعال گروه‌های خدمات داوطلبانه، وضع روانشناختی بهتری دارند و از زندگی رضایت بخش برخوردارند (درنچ ۱۹۹۴).

1. 1. – Steure,J.L. ↑

1. 1. – Hamman, C.L. ↑

ناباروری از جمله استرس‌هایی است که ساختار روانی و روابط بین فردی شخص را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد(نجمی و همکاران، ۱۳۸۰). هرچند ناباروری در مراحل اولیه به عنوان یک وضعیت بالینی تلقی می‌گردد اما تشخیص آن می‌تواند تاثیرات زیادی بر عملکرد هیجانی زوجین درگیر در این مشکل بر جای بگذارد(ابی^[۷] و همکاران،۱۹۹۸). این تاثیرات منفی در مطالعات متعدد نشان داده شده است(خیاتا^[۸] و همکاران،۲۰۰۳؛ مونگا^[۹] و همکاران، ۲۰۰۴؛ ابی و همکاران، ۱۹۹۲؛ فراهانی،۱۳۸۰؛ حسن‌پور ازغدی و همکاران،۱۳۹۲؛ نجمی و همکاران،۱۳۷۸).

از نظر روان‏شناختی، ناباروری یک دوره‏ی بحرانی است که از عدم تعادل شناختی و هیجانی بین زوج‏هایی که انتظار داشتن بچه را دارند و آنهایی که قادر نیستند به هدفشان برسند، ناشی می‏ شود (نیکلز^[۱۰] و همکاران، ۲۰۰۱؛ دس‏سوزا و همکاران، ۲۰۱۴). ناباروری می‏تواند نوعی بحران زندگی، بحران هویت، یک بیماری مزمن، یک آسیب، یا علتی از اندوه و سوگواری یا یک تجربه‏ی هستی‏گرایانه و آمیزه‏ای از همه‏ این ها در نظر گرفته شود (دیاموند و همکاران، ۲۰۰۰). عده‏ای نیز بر این باورند که ناباروری در بیشتر موارد باعث تنش هیجانی می‏ شود. آن ها شدت هیجان ناشی از ناباروری را به عنوان بحران ناباروری توصیف می‏ کنند و معتقدند که ناباروری، در تمام زمینه‌های شخصی، ارتباطی و شغلی زوج‏ها تاثیر می‏ گذارد (تقوی و فتحی آشتیانی، ۱۳۸۸).

هنگامی که زوجی نابارور تشخیص داده می­شوند، عمدتاً استرسورهای متنوعی را تجربه ‌می‌کنند که شامل؛ اختلال در زندگی فردی زوج و روابط زناشویی (اسچمیت، ۲۰۰۹؛ جانسون و جانسون، ۲۰۰۹؛ ‌نیل‌فروشان و همکاران، ۱۳۸۴)، تغییرات در کیفیت هیجانی مثل اضطراب (فردریکسون، ۲۰۱۵) و افسردگی (تورن، ۲۰۰۹)، روابط جنسی و تغییر در روابط زوج با همکاران (نایس^[۱۱]،۲۰۱۳)، خانواده و دوستان (خیاتا و همکاران، ۲۰۰۳؛ بلیت، ۲۰۰۳)، کاهش ارتباط با یکدیگر و اطرافیان، اشکال در فعالیت جنسی (علیزاده و همکاران، ۱۳۸۴)، کاهش حمایت عاطفی همسر (مستوبایشی و همکاران، ۲۰۰۴؛ دی‏سوزا و همکاران، ۲۰۱۴) و حمایت اطرافیان (ماری آنا و همکاران، ۲۰۱۱؛ کالن و هننسی، ۲۰۰۰) و وسواس ‌در مورد باردار شدن، تصمیم ­گیری در زندگی، اختلال عاطفی و هیجانی (مظاهری و همکاران، ۲۰۰۱) می­ شود. هیجانات معمول همراه ناباروری طولانی مدت شامل؛ بروز رفتارهای تکانشی و خشم­های پراکنده، اضطراب، از دست‏دادن کنترل (‌نیل‌فروشان و همکاران، ۱۳۸۴)، به خود بستن شکست‏ها، از دست دادن مقبولیت اجتماعی (جاکوب، مک‏کویلان و گریل، ۲۰۰۷)، احساس تنهایی (کارل و همکاران، ۲۰۰۵)، احساس نارضایتی، احساس گناه، و حسادت (بویوین، گری‏فیث و ونیتیس، ۲۰۱۱) احساس درماندگی و احساس بی‏ارزشی و بی‏کفایتی، انکار، انزوا (نجمی و همکاران،۱۳۸۰) است. چرا که به بر اساس پژوهش‏های فراوانی، افرادی که تحت فشارهای عمده و مزمن قرار گرفته باشند بیش از همکاران در معرض ابتلا به بیماری­هایی مانند افسردگی (تورن، ۲۰۰۹؛ نایس ،۲۰۱۳)، اضطراب (نایس ،۲۰۱۳)، نارضایتی (خسروی، ۱۳۸۰) و اعتماد به نفس پایین (ماهلدست و همکاران، ۱۹۸۷؛ کرمی نوری، ۱۳۸۰) قرار دارند.

شواهد بالینی و تجربی (بشلیده، مکتبی و تقی­پور، ۱۳۸۰؛ موسانی و سیلورمن، ۲۰۰۹؛ احسان‏پور و همکاران، ۲۰۰۹؛ دی‏سوزا و همکاران، ۲۰۱۴) بسیاری نشان می­ دهند که ناباروری به­عنوان یک عامل فشارزا موجب بروز انواع اختلالات روانی یا رفتاری در شخص نابارور می‏ گردد. از سویی دیگر، تحقیقات مختلف (پترسون و همکاران، ۲۰۰۸)، نشان داده ­اند ناباروری انتظارات زندگی زوج نابارور را به چالش می­کشد و منجر به بروز مشکلاتی در ارتباط زناشویی می‏ شود (اسچمیت، ۲۰۰۹) و زندگی آن ها را با خطر جدایی و طلاق تهدیدی می ‏کند (سودها و ردی، ۲۰۱۱). خاتمه ارتباط زناشویی ممکن است استرس ­زا باشد. بررسی­ های اسمینک و همکاران (۲۰۰۱)، نشان می­ دهند زنان بارورشده با ‌درمان‌های کمک بارداری هم‏چون افراد نابارور از اضطراب، افسردگی و ترس‏های مختلف که مرتبط با عارضه‏شان است، رنج می­برند، نتایج این پژوهش همسو با نتایج حاصل از مطالعات احسان‏پور و همکاران (۲۰۰۹) است.

برگ و ویلسون (۱۹۹۱، به نقل از رشیدی و همکاران، ۱۳۹۱) نشان دادند که؛ افرادی که تحت درمان IVF قرار می‏ گیرند، در مقایسه با دیگران به اضطراب (ورهاک و همکاران، ۲۰۰۷) و آسیب‏های عاطفی و هیجانی بیشتری مبتلا می ‏شوند. اضطراب و افسردگی به عنوان شایع‏ترین اختلالات خلقی و اضطرابی، به عنوان علل احتمالی شکست اولین دوره IVF مطرح شده‏اند (اولیویوس و همکاران، ۲۰۰۴). البته هنوز معلوم نیست سطح بالای آسیب‏های روان‏شناختی در زوجین نابارور مربوط به IVF باشد (ییلاق‏بیگی و همکاران، ۱۳۹۳). هم‏چنین، ممکن است این آسیب‏ها به شرایط خاص دیگری هم مربوط باشند؛ به عنوان مثال سن در هنگام درمان عامل بسیار مهمی است (رشیدی، منتظری، عابدی‏نیا، شریعت، اشرفی و رمضان زاده، ۱۳۹۱). هم‏چنین، تحقیقات نشان می‌دهد که زنان تحت درمان ناباروری هیجاناتی مساوی یا بیشتر از بیماران سرطانی و قلبی دارند (موسانی و سیلورمن، ۲۰۰۹). زوج‌های نابارور تجربه‌ای طولانی‌مدت و مزمن از استرس در هر ماه را دارند. به عبارت دیگر، با رشد ‌درمان‌های ناباروری و روش­های پیچیده‏تر، استرس به همان اندازه افزایش‏یافته و می‏تواند بر نتایج درمان نیز تأثیر بگذارد (موسانی و سیلورمن، ۲۰۰۹).

فرایند درمان ناباروری نیز پر استرس است (پیوندی و همکاران، ۱۳۹۰) و هیجانات و شناخت‏های فرد را متاثر می‏ سازد (دیویدوا و پیچووا، ۲۰۱۴). برنامه ­های درمانی غیر منعطف ناباروری (نیاز به رابطه جنسی صرفاً برای باروری نه به­خاطر احساس لذت از رابطه جنسی)، هم­چنین درمان­های طولانی و وقت­گیر، هزینه‏ های فوق‏العاده زیاد درمانی و درمان­های رنج‏آور، به­ ویژه هنگامی که منجر به شکست درمان می­ شود، همگی ایجاد کننده استرس شدید در زوجین می‏ باشند (فراهانی،۱۳۸۰).

اصطلاح “توسعه سیاسی”^[۴] یک مفهوم سیاسی در علوم سیاسی است که امروزه اغلب از تحولات این مفهوم بحث می­ شود. عواملی که در ارتباط با طرح نظریه توسعه سیاسی مطرح بودند عبارتند از: الف) دوقطبی بودن جهان ب) گسترش نفوذ سوسیالیست در جهان دوم ج) گسترش نهضت­های آزادی­بخش در مستعمرات د) ایجاد برخی سازمان­ های بین ­المللی مثل آنکتاد با هدف کاهش توان ابرقدرت­ها.

به نظر گونار میردال^[۵]، توسعه عبارت است از “حرکت یک سیستم یک­دست اجتماعی به سمت جلو. به عبارت دیگر، نه تنها روش تولید، توزیع محصولات و حجم تولید، مدنظر است، بلکه تغییرات در سطح زندگی، نهادهای جامعه، نظرها و سیاست‏ها نیز مورد توجه می‏ باشد.” (جیروند، ۱۳۶۸، ۸۳) در واقع میردال توسعه سیاسی را یک امر صرفاً ملی می­داند که به نظر می­رسد، استدلال وی، استدلال جامعی نمی ­باشد.

هانتینگتن^[۶] توسعه را به مثابه­ی فراگردی که به‏ وسیله­ آن هر کشور ظرفیت خود را برای جذب آثار بی‏ثبات کننده­ مشارکت‏ مردم در امور سیاسی ناشی از تحرک اجتماعی، افزایش می‏ دهد، می­داند. (لمکو، ۱۳۶۷، ۵) در واقع او مفهوم توسعه سیاسی را بر اساس میزان صنعتی شدن، تحولات اجتماعی، رشد اقتصادی و مشارکت سیاسی ارزیابی می­ کند و ‌معتقد است در فرایند توسعه سیاسی ادعاهای جدیدی به صورت مشارکت و ایفای نقش­های جدید ایجاد می­ شود؛ از این رو، نظام سیاسی باید قادر به تغییر وضعیت موجود به سمت توسعه باشد، وگرنه دچار تزلزل خواهد شد.

از طرفی باید بدانیم همان­طور که بژورن هتنه در کتاب خود تأکید می­ کند^[۷]؛ مسائلی چون فقر و گرسنگی، استثمار و شکاف اقتصادی، مشروعیت و نقش دولت، مسائل مربوط به صنعت و کشاورزی، خوداتکایی و نیازهای اساسی، از مواردی هستند که در قالب توسعه سیاسی به آن­ها پرداخته می­ شود.

باید اضافه کرد که تقریباً تا به امروز تمام مفاهیم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی توسعه، ریشه در یک هدف سیاسی خاص داشته اند و هیچ­یک از تعابیر توسعه، نمی­تواند جدای از شرایط سیاسی قرار گیرد. اما با این حال توجه به رویکرد سیاسی توسعه امری جدید ‌می‌باشد که در دهه پایانی قرن بیستم نظام‏های مدیریتی و سیاسی در دو جهان “توسعه ­یافته” و “درحال­توسعه” با آن مواجه شدند.

البته به­رغم بی ­تفاوتی سازمان­ های بین ­المللی و دولت­های عمده­ی وام­دهنده به اهمیت نقش سیاست و قدرتِ دولت در فرایند توسعه، در دوره­ پس از جنگ، همچنان یک جریان فکری کوچک اما مداوم که معتقد به اهمیت رویکرد سیاسی به توسعه بوده، وجود داشته است. برای مثال، فعالیت برنامه عمران ملل متحد و دیگر نهادهای بین ­المللی طی سال­های گذشته بیان­گر آن است که هدف توسعه از مفهوم محدود و اولیه­ آن که رشد اقتصادی بود، به مفاهیم دیگری از توسعه که دربرگیرنده­ی توسعه اجتماعی و انسانی و اخیراًً توسعه سیاسی در قالب “حکمرانی خوب” است، تغییر کرده و در این راستا تعبیر جدیدی از جامعه با عنوان جامعه­ توسعه ­یافته ایجاد شده است.

جامعه­ توسعه ­یافته در مفهوم سیاسی: “جامعه‏ای است که قانون در آن در حد بهینه تولید شده باشد، نه چندان‏ کم که رفتارهای بی‏قاعده و پرهزینه امور جامعه را مختل کنند و نه چندان فراوان که راه بر انتخاب­های‏ بهینه­ افراد بسته شود.” (هداوند، ۱۳۸۴، ۶۰)

از نظر آرماتیا سن^[۸]، تحقق توسعه و به­عبارتی توسعه به مفهوم آزادی، مستمراً مستلزم اقدام سیاسی است. در این راستا، او معتقد است دولت­های جهان سوم که در پی فعالیت­های سیاسی ایجاد شدند، به روش­های سیاسی حضور خود را در جامعه­ بین ­المللی پررنگ­تر ‌می‌کنند و به همان شیوه نیز به­دنبال توسعه هستند؛ به همین دلیل ‌می‌توان توسعه آن­ها را نیز امری سیاسی دانست.

در این زمینه اغلب اندیشمندان معتقدند، در واقع این دولت است که به­عنوان عاملی مهم به منظور پیاده کردن سیاست­های مربوط به توسعه، نقش فعالی دارد. (نقوی، ۱۳۷۷، ۲۶) اتوود^[۹] و هم‏فکرانش نیز بر لزوم دخالت دولت‏ها در برنامه ­های توسعه کشورهای در حال توسعه و عقب‏مانده تأکید می‏ کنند و توسعه در این کشورها را پدیده‏ای بیشتر سیاسی تلقی می‏ کنند تا اجتماعی و اقتصادی. (Attwood and Bruneau and Galaty, 1988, 153) الوین رویه^[۱۰] نیز سیاست را در شرایط عقب‏ماندگی اقتصادی عاملی تعیین­کننده در توسعه و رفاه عمومی می­داند و وجود دولتی مقتدر با توانایی بسیج توده‏ای را دارای اثر قطعی در تغییر شرایط مردم طبقه پایین جامعه برمی­شمارد. (شیرخانی، ۱۳۸۱، ۱۶۹) در مجموع همان­گونه که دکتر رنانی معتقد است: “سیاست­های مختلف، دولت­هایی با اهداف و توانمندی­های توسعه­ای مختلف ایجاد می­ کند. اما با این حال، دولت‏ ذاتاً نه مانع توسعه و نه عامل آن است.” (رنانی، ۱۳۸۱، ۴۳) پس با وجود تمامی این تفاصیل و نظرات باید گفت که دولت مسأله­ اصلی برای دستیابی به توسعه سیاسی و پیشرفت اقتصادی نیست، بلکه تحقق‏ “حکمرانی خوب”^[۱۱] توسط دولت است که یک امر مهم و حساس در این زمینه ‌می‌باشد.

‌در مورد این مسأله باید افزود که تقریباً مهم­ترین اصل فکری که دهه­ ۹۰ شکل گرفت و تمامی سیاست­های کمک­رسانی دولت­های غربی برای تحقق توسعه را تحت تأثیر قرار داد، این ادعا بود که “دموکراسی” و “حکمرانی خوب”^[۱۲] از شرایط اساسی تحقق توسعه در جوامع هستند.

‌در مورد دموکراسی، حکومت­های غربی معتقد بودند که: “دموکراسی می ­تواند تقریباً در هر مرحله­ ای از فرایند توسعه و در هر جامعه­ای نهادینه شود و موجب تقویت روند توسعه گردد.” (لفت­ویک، ۱۳۸۴، ۱۶۹-۱۶۵)

در رابطه با حکمرانی خوب نیز گفته شد: “حکمرانی خوب روایتی نو از مفاهیمی هم‏چون دموکراسی، حقوق بشر، ‌پاسخ‌گویی‌، مشارکت و حاکمیت قانون است و درعین‏حال چارچوبی به دست می‏ دهد که همه این اهداف و ارزش­ها در یک­جا جمع شوند و با ایجاد حداکثر هم­گرایی و هم­سویی، اهداف‏ توسعه انسانی اعم از توسعه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، دنبال شوند.” (هداوند، ۱۳۸۴، ۸۶) در واقع، حکمرانی خوب در این تعبیر روایت­گر توسعه­ای انسان محور و بر مبنای حق ‌می‌باشد که نبود آن مانع سیاسی مهمی برای توسعه محسوب می­ شود.

در این زمینه بانک جهانی نیز ‌در مورد آفریقا اظهار می­دارد: “مهم­ترین مانع توسعه آفریقا، بحران حکومت­مداری خوب است؛ منظور از حکومت­مداری عبارت است از به­ کارگیری قدرت سیاسی در جهت اداره­ی امور یک ملت.” (World Bank, 1989, 60)

در نهایت باید گفت، سیاست و توسعه، در عمل و مفهوم غیرقابل تفکیک­اند؛ و درک اهمیت نقش سیاست در توسعه، یکی از اولویت­های توسعه­ای قرن جدید است که بدون دستیابی به آن، چشم­انداز کاهش ۵۰ درصدی فقر در دنیا تا سال ۲۰۱۵، صرفاً یک هدف آرمان­گرایانه خواهد بود. البته اهمیت سیاست هم­تراز دیگر متغیرهای دخیل در توسعه نیست؛ سیاست از این جهت اهمیت دارد که اساسی ترین و تعیین ­کننده­ترین مورد در فرایند توسعه است و در عمل از طریق دولت به ساختارهای سیاسی، اجتماعی، تاریخی و فرهنگی شکل می­دهد. همان­طور که در بسیاری از اسناد مرتبط با حق توسعه نیز به نقش دولت به­عنوان عامل اصلی برای توسعه اشاره شده است.

گفتار دوم: مفهوم توسعه، رویکرد اقتصادی^[۱۳]

همچنین نشان داده شده است که مرکز تقویت حاوی نرون های دوپامین است که از موضع خود را کلاهک قدامی مغز تا دستگاه لیمبیک میانی در پیش مغز امتداد دارد.گیرنده های اپیوئید در این نرون های دوپامین یافت شده اند که تحریک با اپیوئید ها،این سیستم دوپامین را بر می انگیزد.مطالعات نشان داده است که تحریک منطقه لیمبیک میانی،سبب افزایش استفاده از هروئین،کوکائین و اتانول می شود.بلوکه کردن گیرنده های دوپامین از مصرف اپیوئید ها و کوکائین جلوگیری می‌کند و بلوکه کردن محل های جذب نوراپی نفرین،دریافت الکل را کاهش می‌دهد.

میانجی های شیمیایی دیگری ممکن است با به کاربردن کارکرد تعدیل کننده در مصرف مواد و الکل دخیل باشند.در انسان ها تزریق بازدارنده های جذب مجدد سروتونین(زیملدین،فلوکستین،سیتالوپرام به مصرف کننده های الکل غیر افسرده با کاهش میزان مصرف و افزایش روزهای پرهیز از الکل مرتبط بود.یک دلیل احتمالی برای این موضوع،تاثیر سروتونین بر دیگر سیستم های میانجی شیمیایی است.نرون های سروتونین در هیپوتالاموس تا نرون های مغز پسین امتداد دارد که پپتیدهای اپیوئیدی درونزاد مغز پسین و تصویر های نرون های گاماآمبونوبوتیریک اسید(گابا) را بازداری می‌کند.نورنهای گابا در کلاهک قدامی مغز،نرون های دوپامین و دیگر میانجی های شیمیایی را بازداری می‌کند.

متغیرهای اجتماعی-فرهنگی

متغیرهایی که در اینجا مورد ملاحضه قرار می گیرند از سطح یکپارچه تا سطح مولکولی در تغییر بوده و در ارتباط با افزایش مصرف آغازین ماده و ادامه آن تا حد مصرف زیاد از حد می‌باشد.با شروع در مصرف الکل در سطح یکپارچه،متغیر بین ملیتی وجود دارد.بررسی های انجام شده در یک مطالعه طولی یا مقیاس وسیع نشان می‌دهد که تفاوت های زیادی در مصرف الکل وجود دارد.

در طول دوره (۱۹۵۰-۱۹۸۰)مصرف الکل در کشورها افزایش یافته است.ثانیاً تفاوت در مصرف با گذشت زمان کمتر شده است.همچنین بررسی ها نشان داده است که تفاوت های بین ملیتی در مصرف الکل به یکدیگر نزدیک شده اند.در گزارش دولینت^[۷۸](۱۹۷۸)بیشترین میزان مصرف الکل در فرانسه،اسپانیا و ایتالیا یافت شده است.نگرش های فرهنگی و الگوهای میخوارگی،احتمال مصرف بیشتر الکل و سوء مصرف آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد.با توجه به مطالعاتی که درون یک کشور واحد انجام گرفته است(ایالات متحده).متغیر قابل ملاحضه ای در استفاده از مواد وجود دارد. میزان زیاد میخوارگی را در بین فروشندگان،کارکنان راه آهن و افرادی که در کار تجارت الکل هستند(مثل صاحبان رستوران،پیشخدمت های رستوران و مشروب فروش‌ها)یافت می شود.در تمامی این حرفه ها نوشیدن زیاد الکل بهنجار تلقی می شود.یعنی معمولا این عمل به عنوان بخشی از شغل حساب شده و الکل به راحتی در دسترس قرار می‌گیرد.همین طور استفاده از تنباکو در میان دانش آموزان دوران دبیرستان زیاد تر است آنهایی که در درس ضعیف هستند،مشکلات رفتاری دارند و علاقه مند به موسیقی هوی متال می‌باشند..همچنین آنهایی که بعد از مراجعت از مدرسه مراقب بزرگسالی ندارند اغلب از تنباکو استفاده می‌کنند.(ریچاردسون^[۷۹] و همکاران۱۹۸۲).در میان نوجوانان برای گرایش به استفاده از سیگار،همسالان نقش مهمی ایفا می‌کنند اما آنهایی که احساس لیاقت بالایی دارند از همسالان خود کمتر تاثیر می‌پذیرند.سرانجام اینکه سوء مصرف هروئین و کرک در میان کلیمیان رایج است و استفاده از ماری جوانا و مواد توهم زا به فعل گرایی اجتماعی و برخی ویژگی های دهه های آخر۱۹۶۰ارتباط دارد.در همه این موارد اعضاء گروه خرده فرهنگ،اغلب در معرض انواع استفاده دارویی قرار می گیرند.از طرف همسالان تحت فشار واقع می‌شوند و به انواع مواد به راحتی دسترسی پیدا می‌کنند.

متغیر دیگری در این زمینه که باید مورد توجه قرار گیرد رسانه است.ما با برنامه های تجاری تلویزیونی که در آن آبجو با مردان ورزشکار و زنان ملبس به لباس شنای تحریک کننده همراه می شود(در کشور ما گرچه چنین تبلیغاتی از تلویزیون پخش نمی شود اما آنهایی که به ماهواره و برخی فیلم های ویدئویی خارجی دسترسی دارند چنین تصاویری را مشاهده می‌کنند).پیام این تبلیغات است الکل سرگرمی را افزایش می‌دهد.

انواع مواد مخدر

انواع مواد مخدر که از برگ،گل،ریشه ی گیاهان و یا از طریق شیمیایی و صنعتی تهیه می‌گردد بیشمار و اهم آن ها عبارتند از:

الف-تریاک:این ماده که از گرزه ی خشخاش تهیه می شود در آب و هوای مختلف کشت و به وفور به طرز خاص و یا به صورت حبه مصرف می شود.مدتی که برای معتاد شدن به تریاک لازم است ثابت نیست به طور کلی استعمال مرتب ‌یک‌ماه برای اعتیاد کافی است.

معروف‌ترین مشتقات تریاک عبارتند از:

-مرفین:در سال ۱۸۰۵مرفین از تریاک تهیه شد.از هر کیلو تریاک یک کیلو مرفین تهیه می‌گردد که زیر جلد تزریق و یا از طریق دستگاه گوارش جذب بدن می شود.این ماده به علت اثر مخدری که دارد به نام یکی از خدایان یونان باستان(مرفینوس) که رب النوع خواب است نام گذاری شده است.مرفین برای تسکین درد در پزشکی مصرف می شود برای پیشگیری از اعتیاد،پزشکان حداکثر دو یا سه روز از این ماده استفاده می‌کنند.مرفین بعد از استعمال،در فاصله ۱۵تا ۳۰دقیقه اثرات تخدیری خود را به سیستم عصبی به جای می‌گذارد.

-هروئین:در سال ۱۸۹۸ هروئین(کلمه یونانی یعنی سمبل قدرت)از مرفین ساخته شد.هروئین به طریق شیمیایی در لابراتور های خاص با ترکیب آنهیدرید آسه تیک و مرفین تهیه می‌گردد.از هر یک کیلو مرفین ۹۰۰گرم هروئین به دست می‌آید که ۳تا۵برابر قوی تر از مرفین بوده و از راه استنشاق و یا تزریق زیر جلدی و یا خوراکی به مصرف می‌رسد.اکثر معتادین آمریکا و انگلیس و سایر کشور های غربی هروئین را با تزریق زیر جلدی مصرف می‌کنند.

عوارض هروئین،مرفین،تریاک وسایر مشتقات آن به شرح زیر است:

-عوارض روانی:پس از مصرف تریاک و مشتقات آن یک حالت رویایی خوش و انبساط خاطر خاطر آرامش درونی موقت به وجود می‌آید.فرد معتاد به مواد مخدر مذکور احساس مبهم و از زمان و مکان دارد.اثرات مذکور ۴ الی ۶ ساعت بیشتر دوام ندارد و پس از آن مرحله منفی فرا می‌رسد که معتاد مایل است ماده مصرف شده را زیادتر استعمال نماید.معتاد حالت غیرارادی ،تحریک پذیری و بیقراری دارد قیود اخلاقی و حس عاطفی از بین می رود،به زندگی بی تفاوت است.به هر وسیله که شده می‌خواهد ماده ی مورد نیاز خود را تهیه نماید.گاهی دچار توهم و هذیان شده به اعمال جنون آمیز دست می زند.

-عوارض جسمی:مرفین،هروئین و تریاک و سایر مشتقات آن انواع دردها را تسکین می‌دهد و پس از چند ساعت اثرات آن را از بین می‌برد.در صورت عدم دستر سی معتاد به مواد مخدر مورد نیازش،حالت خماری آغاز می شود.خمیازه،خواب آلودگی،عرق زیاد،ریزش آب از بینی و بی اشتهایی از علائم حالت خماری است چنان که بیش از ۴۸ساعت طول بکشد معتاد دچار حملات تشنج و لرزش شده و احساس سرما می‌کند.به استفراغ،اسهال،دردهای شدید شکمی،درد پشت،دست وپا و سردرد دچار می‌گردد.از خوردن آب وغذا امتناع می ورزد و در نتیجه وزن بدنش کم شده و معتاد احساس مرگ قریب الوقوع می‌کند.اعتیاد به تریاک و مشتقات آن میل جنسی را کاهش می‌دهد .غالبا عفونت محل تزریق در مرفین و هروئین،بیماری های ریوی و قلبی منجر به مرگ معتاد می‌گردد.