بنابرین حرفهای که بتواند توقعات یاد شده را برآورد، باید در عین حرفهای بودن، اسلامی باشد و مراد از اسلامی بودن بهرهمندی از منبع بسیار مهم قرآن و روایات است و البته به این معنا بینیازی از سایر منابع نیست.
۶- دانش انسانی، اخلاق دانش بشری است. یعنی برای انسان است بنابرین باید انسان را شناخت تا سرانجام به حفظ حرمت، تعالی و سعادت همیشگی او بیانجامد. تعهدات اخلاقی در واقع رعایت حقوق مردم است.
۷- ویژگیهای زبانی، کارایی اخلاق حرفهای تا حدود زیادی مرهون زبان آن است. دانش اخلاق به دلیل هویت تربیتی و آموزشی آن نمیتواند زبان ریاضی یا فلسفی داشته باشد. از دانش اخلاق انتظار میرود که از قدرت تأثیر بر همه ابعاد وجودی آدمی برخوردار باشد و مخاطب اخلاق ساحت وجودی آدمی است و چنین خطابی زبان خاصی را میطلبد.
۸- دانش میانی رشتهای[۷۹]، مسائل اخلاقی در کسب و کار، مسائل چند تباریاند و لذا پاسخ به آن ها محتاج مطالعه میان رشتهای است و به همین دلیل اخلاق حرفهای دانش میان رشتهای است. میان رشتهای بودن را نباید با چند رشتهای بودن در آمیخت (فرامرز قراملکی، ۱۳۸۸، صص۲۰۸-۲۰۰). شکل شماره (۲-۶) ویژگیهای هشت گانه اخلاق حرفهای را نشان میدهد؛
شکل شماره (۲-۶) ویژگیهای اخلاق حرفهای
«ابوت[۸۰]» در مقاله «اخلاق حرفهای»، پنج مشخصه یا ویژگی برای اخلاق حرفهای بیان می کند. این ویژگیها عبارتند از؛
۱- تقریبا تمامی حرفه ها از قوانین اخلاقی رسمی -البته مکتوب- برخوردارند.
۲- به نظر میرسد باور و پذیرش قوانین اخلاق رسمی، ارتباط مستقیمی با شان درون حرفهای دارند. هم در نظریه و هم در عمل، شاغلان دارای منزلت درون – حرفهای عالی، برای پذیرش قوانین اخلاقی، در مقایسه با شاغلانی که در سطح پایینتر منزلت درون حرفهای جای دارند، آمادهتر و پذیراترند.
۳- اجرای غیر رسمی اصول اخلاقی در میان گروه های حرفهای سطح پایین، غیر ممکن به نظر میرسد.
۴- اخلاق حرفهای، در نظر و در عمل، مبتنی بر استقلال یا فردگرایی[۸۱] است. در رژیم قدیم فرانسه و آلمان (قبل از ۱۷۸۹)، قواعد اخلاقی صاحبان حرفه، از تعهدات و الزامات سازمانی رسمی تحمیل شده به آن ها توسط مقامات مرکزی، مشتق میشد، اما هم اکنون، دیگر بدان شکل عمل نمی شود و تقریباً در همه جا، اصول اخلاقی حرفهای مستقل حاکم شده است.
۵- آخرین مشخصه اخلاق حرفهای، تقسیم بندی خاص و تعادل بین خود و فرامین و دستورات میباشد. در مقابل، تعهدات و الزامات برای کسب مشتری، مانند سیاستهای قیمت گذاری، قوانین علیه دزدی مشتری و از این قبیل را می گیرند، بسیار زیاد است.
در واقع، تعهدات اخلاقی برای مشتریان، کم و نسبتاً خاص بوده اما تخلفات مستقیم آن ها به مجازاتهای جدی میانجامد. در حالیکه، قواعد درون حرفهای هم زیاد و هم مفصل است، با این حال، تخلفات آن ها، به واکنشهای خفیفتری میانجامد (Abbott,1983).
راهکارهای توسعه اخلاق حرفهای
سازما نهای مترقی از طرق مختلفی برای حفظ و توسعه اخلاق حرف های تلاش میکنند که عمده ترین و مهمترین راهکارها عبارتند از:
۱- آموزش اخلاقیات
آموزش اخلاق یک امر ضروری و واجب است. آموزش موضوعات اخلاقی کار بسیار سخت و دشوار به نظر میرسد، ولی در واقع این آموزش به معنای ایجاد هنجارها و ارزشهای استاندارد و واقعی است که به نوبه خود موجب افزایش کارایی افراد و همچنین ظرفیت و تواناییشان و درست کار کردن و نگرش صحیح به حرفه و شغل خود می شود (Bergnhehouwen, 1996, P25).
آموزش اخلاقی شامل آموزش مجموعهای از قواعد و اصولی است که به کارمندان و مدیران سازمان ارائه می شود تا نسبت به خود و سایرین رفتار مناسبی داشته باشند و با ارباب رجوع خود با احترام بر خورد کنند. این آموزش اخلاقی در چارچوپ دانش، عادات و رفتار و نگرشها شکل میگیرد. اخلاق حرفهای مطابق با آموزش اخلاقی نقش مهمی در رشد و توسعه یک سازمان خواهد داشت (Devine, 2006, P4).
از دیدگاه جامعهشناسان اجتماعی نوین، در رابطه با آموزش اخلاق حرفهای میتوان به این نکته اشاره نمود که افراد زمانی می توانند به خود کنترلی برسند که آموزشهای مناسب و قوی به آن ها داده شود. اگر آموزشها مناسب افراد و سازمان نباشد، در رفتار آن ها تاثیر نگذارد و نتواند درآنها تحولی ایجاد کند، به ارتباطات آن ها با سایرین لطمه وارد می کند و به کل سازمان ضرر خواهد زد و از همه مهمتر کارکنان به خود کنترلی اخلاقی نخواهند رسید.
این جامعهشناسان آموزش را رفع کننده تنش اخلاقی در بین کارکنان و مدیران میدانند و آموزش را شاخصی در اجرای بهتر حرفه و خودکنترلی برمیشمارند. عقیده
این جامعهشناسان بر این است که آموزش مجموعهای از رفتارهای آگاهانه به افراد کمک می کند تا درست فکر کنند و راه درست را از اشتباه تشخیص دهند، درست
برخورد کردن را یاد بگیرند، به خود و دیگران اعتماد داشته باشند، تنشها را دور کنند، روابط خود با سایرین را مستحکمتر سازند و برای حرفه خود ارزش و اهمیت
بیشتری قائل شوند (Cheung and Pan, 2006, P1).
در زمینه برنامه های آموزش و توسعه اخلاق در سازمانها، ادارات و… صاحبنظری به نام کولبرگ تحقیقات بسیاری انجام داده است. با بررسی تحقیقات وی میتوان دریافت که توسعه اخلاقی و برنامه آموزشی اخلاق، افراد را توانمند میسازد تا در تصمیم گیریها و قضاوتها خوب و درست عمل کنند.
او عنوان می کند که پیشروی به سوی توسعه اخلاقی موجب تعامل و شناخت بهتر افراد نسبت به یکدیگر می شود. بر اساس دیدگاه وی، اخلاق فقط در یک ساختار اجتماعی مطرح نیست و حیطههای وسیعی را دربر میگیرد. او معتقد است تجارب شخصی نقش بسیار زیادی در تکامل افراد ایفا می نماید.
از طریق تبادل این تجربه است که فرد فرصتی برای درک دیدگاه های سایرین به دست آورده و جهت گیریهای اخلاقی را به سمت درون گرایی کامل سوق میدهد.
پیشینه اخلاق و آموزش در اصل به سه دهه پیش باز میگردد که گروهی از صاحب نظران عنوان داشتند که انسانها در اثر تعاملات اجتماعی و آموزش درست اخلاقی می توانند در شغل و حرفه خود موفقیت کسب کنند. برخی دیگر از صاحب نظران نیز بر این باورند که اخلاق حرفهای در فرهنگ سازمانی باید با آموزش درست همراه باشد (Zdenek and Schochor, 2007, P517).
آموزش اخلاق حرفهای در جهت تغییر رفتار است و این تغییر مستلزم فعالیت یافتن مهارت های رفتاری است. برنامه های آموزشی باید موجب افزایش توانایی فرد در زمینه رفتار اخلاقی در شرایط مختلف شوند.
دانش، مهارت و توانایی سه شرط لازم تغییر رفتار اخلاقی به شمار میروند و اخلاق حرفهای یک دانش، مهارت و توانایی کاربردی است که باید در برنامه آموزشی سازمان گنجانده شود.
