گفتار دوم – دادگاه صلاحیت دار و منع تعقیب کیفری متوفی

بند اول- دادگاه صلاحیت دار

در خصوص دادگاه صلاحیتدار برای رسیدگی به دعوای مطالبه چک، به موجب رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور، دارنده چک مخیر است به دادگاه محل صدور چک یا دادگاه محل استقرار بانک محال علیه یا دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه کند.^[۸۷]

بند دوم- بررسی منع تعقیب کیفری متوفی

یکی از اسباب مشترک سقوط مجازات در حق الله و حق الناس “فوت” است. ^[۸۸] در واقع گاه سقوط مجازات به سبب از بین رفتن موضوع مجازات به سبب از بین رفتن موضوع مجازات یعنی فوت شخص محکوم است که در این صورت اگر مجازات به جان وی تعلق گیرد، دیگر مجازات معنایی نخواهد داشت و به خودی خود جاری نخواهد شد؛ مثل این که شخص، محکوم به قصاص شده یا مجازات تازیانه یا اعدام حدی را باید متحمل گردد و قبل از اجرای حکم می میرد در این صورت چون موضوع مجازات (شخص) از بین رفته است، مجازاتی در کار نخواهد بود. ^[۸۹]اصل شخصی بودن مجازات ایجاب می‌کند که کیفر فقط ‌در مورد شخص بزهکار، شرکای و یا معاونان او اجرا شود و اشخاص دیگر، به دلیل عدم تسری کیفر به ایشان از مجازات مصون بمانند. هر چند در گذشته ی دور این اصل چندان مورد رعایت قرار نمی گرفت اما امروزه بر آن خدشه ای وارد نیست؛ لذا چنان چه حین اجرای مجازات، محکوم (اعم از مباشر، شریک یا معاون) فوت نماید کیفر ساقط می شود. ماده ی ۸ قانون آیین دادرسی کیفری نیز بر این مسأله تصریح ‌کرده‌است که تعقیب امور جزایی که از طرف مدعی العموم موافق قانون شرع شروع شده به واسطه ی فوت مقصر، موقوف می شود. بدیهی است فوت مقصر دیون مالی محکوم را در بر نمی گیرد و چنان چه متضرر از جرم ادعای خصوصی کرده باشد این ادعا به قوت خود باقی است. باید یادآوری نمود که هیچ گونه تفاوتی بین مجازات های مختلف به هنگام وقوع فوت محکوم وجود ندارد و مرگ موجب زوال محکومیت می شود تنها ممکن است در زمینه ی مجازات های مالی مانند جزای نقدی این تردید ایجاد شود که چون از اموال محکوم قابل برداشت است پس شاید بتوان که فوت از این حیث مجازات را ساقط نمی کند، اما چون این کیفرها، نیز مجازات اند و دلیل خاصی بر رد آن ها از این حیث وجود ندارد به نظر ما این کیفر نیز با مرگ محکوم ساقط می شود. ^[۹۰]

گفتار سوم- رویه قضایی

‌به تاریخ :۳۰/۱۱/۶۷ پرونده کلاسه : ۶۶/۴۸۷ شماره مرجع رسیدگی : شعبه ۷دادگاه حقوقی یک تهران
نظریه دادگاه

در خصوص دعوی بانو(الف ) با وکالت آقای (ب ) به طرفیت بانو(ج ) با وکالت آقای (د) دایر به مطالبه مبلغ سی میلیون ریال وجه یک فقره چک شماره ۹۶۳۱۲۹بانک بشرح دادخواست و ضمائم به خلاصه این که خوانده فوق که بر طبق مستندات تقدیمی هسمر دایمی و یکی از وراث قانونی مرحوم آقای ه می‌باشد مبلغ خواسته را ازکل ماترک متوفی به موکله که خود نیز یکی دیگر تنها وارث نسبی آن مرحوم است (خواهر) بدهکار است. با وجود مذاکرات و تماسهای مکرر موکل با مشارالهیا در جهت تصفیه بدهی مورث خود حسن نیتی ابراز نداشته ناچار مبادرت به تقدیم دادخواست گردیده و خواسته را از ماترک متوفی با منظور نمودن خسارات استدعا نموده است که اینک با توجه و با امعان نظر و بررسی محتویات پرونده و تدقیق در اوراق آن عمده دفاع خوانده و وکیل وی در قبال دعوی مطروحه ادعای جعل چک مستند دعوی و برفرض چون عیال متوفی بوده و متوفی فاقد فرزند است طرف دعوی یک چهارم خواسته می توانم قرار گیرم که دادگاه در جهت رسیدگی به دلایل و احراز واقع که مؤثر در تشخیص حق و دعوی بوده و حسب تقاضای طرفین موضوع را به کارشناس ارجاع و آقای (و) کارشناس منتخب حسب نظریه وارده به شماره ۱۷۳۷/۲/۶۷ پس ازبررسی و تدقیق لازم امضای موجود در متن چک فوق الذکر را با امضاهای اصیل آقای (ه) مطابق و یکی دانسته که این نظریه مورد اعتراض آقای (د) وکیل خوانده قرار گرفته، لذاموضوع به هیاتی از کارشناسان رسیم ارجاع واکثریت هیات کارشناسان آقایان (س ) و(ش ) حسب نظریه وارده به شماره ۵۴۰۹۵/۹/۶۷ صریحاً منجزاً اعلام داشته اند که امضای منتسب به مرحوم آقای (الف ) و ظهر چک موصوف با امضاهای مسلم الصدور آن مرحوم یکی و منطبق بوده و از ناحیه یک نفر صادر که این نظریه مصون از ایراد و اعتراض مؤثر و موجه باقی مانده و اعتراضات معنونه نمی تواند خللی به ارکان آن وارد و به نظردادگاه نیز با اوضاع و احوال محقق و معلوم قضیه نیز مخالف و مغایرت و مباینتی ندارد. دادگاه ضمن رد دفاعیات وکیل خوانده دعوی خواهان را ثابت و مدلل و مقرون به واقع و حقیقت تشخیص و ضمن احراز اصالت و صحت چک مستند دعوی و نظریه و استنباط خویش را مبتنی بر محکومیت خوانده به یک چهارم اصل وجه خواسته حسب سهم شرعی وی از اموالا وماترک متوفی در حق خواهان صادر واعلام می‌دارد. این نظریه ظرف مدت ۵ روز پس از ابلاغ در اجرای مدلول ماده ۱۴ قانون تشکیل دادگاه های حقوقی یک ودو قابل اعتراض است.

رئیس دادگاه … مشاور دادگاه….

رأی‌ شبعه دیوان عالی در مقام تجدیدنظرخواهی از دادنامه فوق الذکر

تاریخ رسیدگی:۲/۹/۶۸ شماره دادنامه :۷۷۱/۵

موضوع رسیدگی: اعتراض وکیل خوانده به نظریه مورخ ۳۱/۱۲/۶۷ شعبه هفتم دادگاه حقوقی تهران

مرجع رسیدگی: شعبه ۵دیوان عالی کشور

خلاصه جریان پرونده: در تاریخ ۱۴/۶/۶۶ آقای (ب ) دادخواستی به وکالت خانم (الف ) به طرفیت آقای (ج) بنابه خواسته مبلغ سی میلیون ریال وجه، یک فقره چک شماره ۹۶۳۱۲۹بانک ۰۰۰ شعبه به دادگاه حقوقی یک تهران تسلیم داده، موکله همسر دائی و وارث منحصر مرحوم آقای (ه) است، با مراجعات مکرر به خوانده اقدامی در تأدیه وجه چک فوق صورت تگرفته است، شخص خوانده ضمن لایحه ثبت شده به شماره ۹۷۱۱۵/۱۰/۶۶دفاعاً پاسخ داده است: اولاً در دعوی مرقوم صرفاً تا یک چهارم خواسته می‌تواند طرف دعوی قرار گیرد ثانیاًً نسبت به چک استنادی ادعای جعل می‌کند و دلایل مجعول بودن را هم در موارد زیر بیان می‌کند:

۱- خط چک متعلق به مرحوم آقای ه صاحب حساب نیست.

۲- امضاء چک مجعول است، تقاضای مطالبه کارت نمونه امضاء و حساب جاری از بانک و تطبیق آن با نمونه امضاء مذبور و سایر اسناد مسلم الصدور می شود.

۳-مطالبه صورت حساب جاری در سنوات اخیر از بانک و اصول چک های صادره در سنوات اخیر و تطبیق خط و امضای چک های صادره از ناحیه متوفی و تطبیق خط و امضای آن ها با خط وامضای چک مورد ادعای جعل مغایر امضاء موجود در متن چک با امضای موجود در ذیل فتوکپی که پروژه ای ظاهراًً منتسب به متوفی می‌باشد دلیل بارز مجعول بودن چک است.

۶-شوخ طبع بودن‌:

مطالعات مداوم نشان می ‏دهند که شوخ طبعی به عنوان‏ یکی از روش‏های دفاعی بسیار مؤثّری است که داریم. ما در این مقوله، در حال صحبت کردن در ارتباط با آسیب‏های‏ تغیر شکل یافتهء خشم به صورت شوخی و طنز نیستیم. در واقع، شرایط آسیب زننده و مضر شوخ طبعی صرفا به‏ مسخره کردن (دست انداختن)، خندیدن و تأیید صحت‏ مطالبی که واقعا صحیح نیستند، منجر می‏ شود. گاهی اوقات‏ ما در شوخی‏ها، حقایق وجودی خودمان را می‏بینیم. والدین، معلمان و نقش‏هایی که در کودکان حس شوخ‏ طبعی را پرورش می ‏دهند، ممکن است آن‌ ها را به یکی از مؤثّرترین مکانیزم‏های مقابله با موقعیت‏های پر استرس‏ زندگی مجهز کنند (میدلتن^[۳۴] و همکاران، ۲۰۰۳).

در هنگام استفاده از این روش، سعی کنید به موضوعی‏ که اکنون باعث خشم شما شده است بخندید. روش‏ استدلال با خود را به کار ببرید تا خشم شما کاهش پیدا کند. هم چنین می‏توانید با خوش‏بینی موقعیت ‌ناراحت کننده‏ای‏ را که پیش آمده است به موضوعی شادی‏بخش تبدیل کنید. برای مثال، اگر روز تولد شما با مأموریت کاری همسرتان‏ مصادف شده است و شما را از گرفتن جشن محروم کرده‏ است، به جای نارضایتی می‏توانید به خود بقبولانید که فرد مهمی هستید و این تصادف هم موقعیت جالبی است. راه‏ دیگر این است که با بهره گرفتن از شوخی و طنز، فضایی از شادی ایجاد کنید و چیزی را که باعث ناراحتی شما شده‏ است با شوخی بیان کنید (ردفورد و ویرجینیا^[۳۵]، ۲۰۰۰).

به طور کلی، شوخ طبیعی مناسب به ما این امکان را می‏ دهد که متعادل و متوازن بوده، بتوانیم هیجانات‌مان را تنظیم‏ کنیم و بدون این که از نظر هیجانی خسته شویم و از پا در آییم‏ با موقعیت‏ها و زمآن‌های سخت سر و کار داشته باشیم. شوخ‏ طبعی، حس رهایی از خشم و تنش را در ما ایجاد می ‏کند و ما را برای گسترش افق فکری‏مان-آن طور که رویدادها را با دیدی متفاوت نگاه کنیم-توانمند می‏ سازد (میدلتن و همکاران، ۲۰۰۳).

۲-۱-۳- منبع کنترل

کسی که برای اولین بار در این مورد نظریه ای بیان کرده راتر^[۳۶] بوده است راتر مفهوم منبع کنترل را برای انکار نمودن تفاوت‌های شخصیت در عقاید ما نسبت به منبع تقویمان معرفی نمود. قبلاً اشاره شد که مردم در ادراک خود از اینکه آیا واقعه خاصی تقویت کننده می‌‌باشد با یکدیگر فرق دارند. پژوهش راتر نشان داده است که برخی از مردم معتقدند تقویت وابسته به رفتار خود آن‌هاست. دیگران فکر می‌‌کنند که تقویت توسط نیروهای بیرونی کنترل شده است. مردمی که با متغیر شخصیت مکانی درونی کنترل مشخص شده اند، اعتقاد دارند تقویتی که دریافت می‌‌دارند نتیجه رفتارها و ویژگی‌های آن‌ ها می‌باشد مردمی که دارای منبع کنترل بیرونی هستند معتقدند که تقویت توسط مردم دیگر کنترل شده است. آن‌ ها متقاعد شده اند که در مقابل این نیروهای بیرونی ناتوان هستند. نظریه های بسیاری در این مورد بیان شده که یکی از آن‌ ها دیدگاه یادگیری در این مورد است. این دیدگاه از نظریه یادگیری اجتماعی منشاء گرفته است. مقصود این است که تاریخچه تقویت زندگی هر فرد به اعتقادات کلی و انتظارات وی شکل می‌دهد. آیا رفتار فرد در رسیدن به خواسته‌های مطلوب او مؤثّر است؟ یا اینکه کنترل وقایع از عهده او خارج است؟ افرادی که دارای کنترل بیرونی هستند. معتقدند که می‌توانند به منابع هم تقویت تأثیر و کنترل داشته باشند و خود را حاکم بر سرنوشت خویش بدانند (هرگنمان و السون^[۳۷]، ۱۹۹۷).

رویکرد‌ها و نظریه های متفاوت درباره منبع کنترل

نظریه ها درباره ماهیت رفتار انسان و موضوع کنترل شخصی اظهارات متفاوتی دارند. رویکردهای انسان گرا در رفتار اجتماعی معتقدند که آدمیان موجوداتی هشیار و معقول هستند که توسط نیروهای ناهشیار یا تجربیات گذشته کنترل نمی‌شوند و در نظام انسان گرایی تمایلات و ارزش‌های انسانی در درجه اول اهمیت قرا دارند. انسان گرایی بر توانمندی‌ها و آرزوهای انسان ارداده آزاد، هشیار و تحقق بخشیدن به استعدادهای انسان تأکید می‌ورزند. آدمیان به طور کامل توانایی دارند که رفتارشان را کنترل کند. راجرز معتقد است که ما موجوداتی هشیار و معقول هستیم و شخصیت را تنها از طریق رویکرد پدیدار شناختی می‌‌توان از دیدگاه فرد، بر اساس تجربیات ذهنی او تصور می‌‌کرد که شخصیت را تنها می‌‌توان از دیدگاه خود شخص، بر پایه تجربیات ذهنی او درک کرد و توانایی متغییر کردن و کنترل رفتار و بهتر شدن شخصیت بر خود شخص متمرکز است (گنجی، ۱۳۷۵).

طرفداران رویکرد شناختی مانند جرج کلی معتقد بودند که هر یک از ما درباره محیط خود سازه‌های مشخصی را به وجود می‌‌آوریم منظور وی این بود که ما به وسیله سازه‌های شخصی، رویدادها و روابط اجتماعی زندگی خود را بر حسب یک نظام یا الگو، تعبیر می‌‌کنیم و سازمان می‌‌دهیم و در واقع رفتار و جنبه‌های شخصیت توسط فرآیندهای شناختی کنترل می‌‌شوند. در نظریه روانکاوی فروید بر خلاف سایر رویکردها (انسان گرایانه، شناختی) بر نیروی ناهشیار تأکید شده یعنی غرایض و امیال جنسی (غریزه زندگی و پرخاشگری) با پایه زیستی و تعارض‌های اجتناب ناپذیر دوران کودکی مخصوصاً پنج ساله اول شکل دهنده رفتار گرایان که از نیت واتسون پیروی می‌‌کند، مخصوصاً اسکینر اعتقاد دارد که کل رفتار را می‌‌توان توسط پیامدهای آن یعنی آنچه به دنبال دارد تعیین کرد. رفتار توسط محرک‌هایی محیطی رفتار توسط محرک‌های محیطی کنترل می‌‌شود. هر موجودی را نمی‌‌توان برای انجام رفتار تربیت کرد و این رفتار توسط اندازه و محیط تقویت‌هایی که بعداز آن می‌‌آید تعیین می‌‌شود هر کس که تقویت کننده ها را کنترل می‌‌کند، قدرت کنترل کردن رفتار انسان را نیز دارد (گنجی، ۱۳۷۵)

تاریخچه، نظریه راتر

نظریه راتر قویاً تحت تأثیر کارهای آدمی بوده است. وی مانند اسکینر و بندورا اعتقاد دارد که بیشتر رفتارها آموختنی است. اما با نظر اسکینر در این مورد که رفتار صرفاً به وسیله متغیرهای بیرونی شکل داده می‌‌شود مخالف است وی همچنین از روش مطالعه اسکینر که روش تک آزمونی معروف است انتقاد می‌‌کند و معتقد است که روش او نماینده یادگیری در جهان واقعی یعنی محیطی که ما در آن واکنش متقابل و تعامل داریم، نیست همین طور مطالعات اسکینر روی حیوانات را مورد انتقاد قرار می‌‌دهد و معتقد است که چنین پژوهش‌هایی تنها باید به عنوان نقطه آغاز برای ترک رفتار پیشینه انسان تلقّی شود به همین جهت راتر و پیروانش تحقیقات خود را صرفاً روی آزمودنی‌های انسان متمرکز کرده‌اند (کریمی، ۱۳۷۶).

تعریف منبع کنترل

گفتار دوم: شق فروشی به تراضی

در اجرای این شق ، مالک یا مالکان اختیار داشتند که با کسب توافق و تراضی ، نسق زراعتی آنان را به صورت نقد و اقساط به زارعان بفروشند و در انجام این کار نیز ادارات اصلاحات ارضی حق هیچگونه دخالتی نداشته و منحصراً در مواردی که توافق فروش بین مالکان و زارعان صورت می گرفت به منظور تنظیم اسناد انتقال ملک ، فرم های مربوطه از نظر تشخیص زارعین واقعی ملک به تأیید ادارات رسمی عامل فرستاد می شد . همچنین بانک اعتبارات کشاورزی و عمران روستایی نیز مکلف شده بود که حداقل یک سوم ارزش ملک را به زارعین خریداری که تقاضای وام نمودند را وام بدهد . وام های مذبور نیز پانزده ساله و با بهره سه درصد و قابل استرداد از سال ششم به بعد بوده است .

ضمنا ، مالکانی که این شق را انتخاب کرده بودند چنانچه ظرف مدت مقرر در قانون (یک ماه از تاریخ اعلان و آگهی وزارت کشاورزی) نمی توانستند با زارعین ‌در مورد فروش ملک تراضی نماینأ ، مکلف بودند که طی مدت یک ماه از تاریخ انقضای مهلت فوق ، یکی از دو شق اجاره یا تقسیم ملک را انتخاب نموده و مراتب را به ادارات اصلاحات ارضی محل اطلاع دهند .^[۳۴]

گفتار سوم : شق تقسیم

در اجرای این شق ، در صورتی که اکثریت مالکان ملک (اکثریت برحسب میزان مالکیت) یا مالک یک ده شش دانگ ، در اظهارنامه تسلیمی شق تقسیم را انتخاب کردند ، می توانستند ملک را با جلب رضایت زارعین به هر میزان و نوعی که مورد توافق قرار گیرد ، با زارعین تقسیم نمایند . ولی چنانچه توافقی حاصل نمی شد ادارات اصلاحات ارضی موظف بودند که برای اجرای شق مذبور ، اراضی زراعتی را اعم از دیم و آبی به نسبت بهره مالکانه مرسوم در روستا با تعیین ‌حقّا به مربوطه ‌در مورد اراضی آبی ، بین مالک یا مالکان از یک طرف و زارعین از طرف دیگر با توجه به اوضاع و احوال محل به نحوی که حدالامکان سهم هر کدام از مالکان یکجا تعیین گردد ، افراز نمایند . هزینه افراز نیز به عهده مالک یا مالکین و زارعین بوده که به نسبت سهم آنان پرداخت می گردید .

گفتار چهارم : شق خرید حق ریشه زارعین

نظر به اینکه زارعین و کشاورزان ، ریشه کشت خود را با اذن و اجازه مالک در زمین دیگری ایجاد نموده و از طرفی مطابق قاعده فقهی –حقوقی « الزرع لزارع و لو کان غاصب» ، ریشه موجود در زمین متعلق به زارع است حتی اگر بدون اذن کشت نموده باشد ، لذا ریشه بذر و محصول زراعتی حقی را برای زارع در زمین مالک ایجاد می کند که به آن حق ریشه زارعین گفته می شود . در اجرای مقررات مرحله دوم اصلاحات ارضی ، مالکانی که در اظهارنامه تسلیمی شق مذکور را انتخاب کرده بودند می توانستند حقوق زارعانه و حق ریشه زارعان ملک مورد مالکیت خود را به میزانی که در ماده ۴۵ آیین نامه اصلاحات ارضی برای نقاط مختلف کشور مشخص شده بود را با اخذ توافق زارعان و با تنظیم اسناد رسمی ، از زارعان خریداری نموده و راسا از آن بهره برداری نمایند .

بدیهی است که مـالکین منحصراً در مـحدوده زمـانی که وزارت کشاورزی طی اطلاعیه منتشـره نمونه بود می توانستند حق ریشه زارعان را خریداری نمایند و ضمنا در صورتی که میزان مساحت ارضی اینگونه مالکین از مقدار تعیین شده برای منطقه مورد نظر تجاوز می نمود یا در مهلت مقرره نمی توانستند با زارعین خود برای خرید حق ریشه آنان تراضی نمایند ، موظف بودند در صورت اول یکی از شقوق الف و ب ، و در صورت دوم یکی از شقوق الف و ج را انتخاب و مورد عمل قرار دهند .

گفتار پنجم : شق تشکیل واحد سهامی زراعی

بر اساس این شق ؛ در صورت توافق اکثریت زارعین و مالکین هر ده ، بهره برداری آن ده به صورت یک واحد سهامی زراعی توسط هیات مدیره ای مرکب از یک نفر از زارعین ، نفر دوم از طرف مالکین و نفر سوم با توافق طرفین ، اداره می شد و در صورت عدم توافق ، نماینده سوم از طرف وزارت کشاورزی تعیین می شد . مدت تصدی هیات مدیره سه سال بود و پس از انقضای آن ، اعضای هیایت مدیره جدید انتخاب می شدند و یا آنکه اعضای قبلی مجددا برای یک دوره سه ساله به کار خود ادامه می‌دادند .^[۳۵]

در اجرای این شق ، عملیات زراعی شخصا به وسیله خود زارعین انجام می شد و هیات مدیره انتخابی در برداشت محصول و جمع‌ آوری انواع عواید و انجام هزینه های ده ، قائم مقام قانونی صاحبان سهام بوده و

عایدات بر طبق عرف و معمول محل به نسبت سهام به دارندگان آن ها تحویل می شد .

فصل سوم : مرحله سوم اصلاحات ارضی

از پنج شق پیشنهادی در مرحله دوم ، شق اول یا همان اجاره اراضی به زارعین بیش از سایر شقوق مورد استقبال مالکین قرار گرفت و قریب به ۸۰درصد از آن ها شق اجاره را انتخاب کردند . به همین علت ، اکثریت زارعین از اجرای مرحله دوم ناراضی بودند و این نارضایتی ها لزوم اعمال تغییرات در روند اجرایی و نهایتاً اجرای مرحله سوم را مطرح کرد .

در این فصل طی دو مبحث به بررسی روند اجرایی و چگونگی اجرای مرحله سوم اصلاحات ارضی خواهیم پرداخت.

مبحث نخست : روند اجرایی

تعیین تکلیف اراضی اجاره داده شده در مرحله دوم اصلاحات ارضی و همچنین تعیین وضعیت اراضی مالکینی که در اجرای مقررات مرحله دوم ، هیچکدام از شقوق ماده یکم مواد الحاقی به قانون اصلاحات ارضی را انتخاب ننمودند به موجب قانون تقسیم و فروش املاک مورد اجاره به زارعین مستاجر مصوب ۲/۱۰/۱۳۴۷ مکلف شدند به یکی از شقوق فروش اراضی مالک به زارعین و یا تقسیم زمین به نسبت بهره مالکانه عمل نمایند .^[۳۶]

گفتار اول : شق فروش

در اجرای این شق مبنای بهای ملک ، مال الاجاره سالیانه تعیین شده برای هر ملک بود و صورت اسامی زارعینی که در اجرای مرحله دوم تهیه شده و با میزان مال الاجاره سالانه ای که برای هر کدام تعیین گردیده بود ، طبق فرم مشخصی به نام « فرم فروش» به دفاتر اسناد رسمی فرستاده می شد . دفترخانه ای مذکور مکلف بودند که طبق مشخصات زارعین و مشخصات و اراضی زراعتی آنان و اجاره بهای تعیین شده ، سند انتقال برای زارعین تنظیم نموده و سپس مراتب را به مالک یا مالکان و نیز زارعین اطلاع دهند تا ظرف مدت دو ماه جهت امضای اسناد به دفترخانه مربوطه مراجعه نمایند و در صورت عدم مراجعه آنان ، اسناد انتقال توسط رئوسای ادارات کشاورزی شهرستان محل وقوع ملک که حق امضای اسناد انتقال و دفاتر و قبوض اقساطی به آنان تفویض شده بودامضاء می شد.

سوزان هارتر^[۶۹] (۱۹۸۳)، نظام خود را متشکل از ۳ جزء می‌داند که عبارتند از: خودپنداره، کنترل خود و احترام به خود. درهرکودک خودپنداره(عقاید وی در این مورد که او چگونه فردی است) و توانایی‌های اودر کنترل خود (میزانی که وی جهت رفتار فعالیت های خود را تعیین می‌کند)، در ترکیب با احساسات او درمورد احترام به خود، نظام خود را تشکیل می‌دهد. ویلیام جمیز مطرح کرد که عزت‌نفس را می‌توان به عنوان رابطه ی میان خود واقعی و خود ایده‌آل شخصی درنظر گرفت، به میزانی که خود واقعی دردست‌یابی به معیارهای خودایده‌آل شکت می‌خورد، فرد عزت نفس ضعیفی را تجربه خواهد کرد(پوپ، کریهد، و مک‌هیل، ۱۳۸۴).

عزت نفس کودکان و نوجوانان را می‌توان در پنج‌ زمینه‌ی ‌اجتماعی، تحصیلی، خانوادگی، تصور جسمانی و عزت نفس کلی مورد بحث قرار داد. زمینه ‌اجتماعی مشتمل بر عقاید کودک ‌در مورد خودش به عنوان یک دوست برای دیگران است. آیا کودکان دیگر او را در فعالیت هایشان شرکت می‌دهند؟ آیا از ارتباط و تعامل باهمسالان خود احساس رضایت می‌کند؟؛ عزت نفس در زمینه ی تحصیلی مبتنی بر مقدار ارزشی است که کودک یا نوجوان به عنوان یک دانش‌آموز برای خود قائل است؛ عزت نفس خانوادگی از عقاید کودک درمورد خودش به عنوان عضوی از خانواده سرچشمه می‌گیرد. آیا عضو با ارزشی از خانواده است؟؛ تصور جسمانی ترکیبی از ویژگی های جسمانی و توانایی‌های بدنی است. عزت نفس کودک در این زمینه ‌بر اساس رضایت از وضعیت جسمانی و ویژگی های ظاهری قراردارد. نوعاً دختران بیشتر به خصوصیات بدنی و پسران به توانایی جسمی (قدرت جسمانی) اهمیت می‌دهند؛ عزت نفس کلی کودکان ‌بر اساس ارزیابی کودک از خودش ‌در همه زمینه‌ها قرار دارد(بیابانگرد، ۱۳۸۶).

به نظر می‌رسد پیشرفت تحصیلی و عزت نفس، رابطه متقابلی دارند؛ یعنی از طرفی ،داشتن عزت نفس موجب پیشرفت تحصیلی می شود، زیرا خودباوری و تلقی مثبت از خویشتن در یادگیری و ایجاد انگیزش برای تحصیل اثر می‌گذارد و موجب پیشرفت تحصیلی می‌گردد، از طرف دیگر، موفقیت های تحصیلی در رسیدن به مدارج بالا در کار آموزش، موجب ارتقای عزت نفس می شود. به طور کلی، پیشرفت ها ی انسان در هر زمینه ای و تجربه موفقیت احساس خودباوری و ارزشمندی و توانمندی در هر موردی باعث افزایش عزت نفس در او می شود. درباره همبستگی بین عزت نفس و پیشرفت تحصیلی به وسیله اسچربیر^[۷۰](۱۹۹۵)، با کاربرد تکنیک های آرا مسازی و عزت نفس مثبت برای بهبود پیشرفت تحصیلی دانشجویان، پژوهشی انجام گرفته و نتایج آن آشکار نموده که گروه آرام سازی به طور معناداری در پایه های امتحانی، بالاتر از گروه کنترل بوده اند(بخشایش،۱۳۹۰).

۲-۲-۴ پیشرفت تحصیلی

۲-۲-۴-۱ مفهوم پیشرفت یا موفقیت تحصیلی

در روان شناسی، “موفقیت” به پاسخ یا عملی گفته می شود که به گونه ای که شخص به هدف برسد یا موفقیت یک گام قطعی است که به جانب هدف برداشته می شود. ولی در تعلیم و تربیت و موقعیت های تحصیلی موفقیت به درجه ای از کارایی اطلاق می شود که فرد به فراخور توانایی هایش در پیشرفت های خود به رضایت شایسته برسد(قاضی، ۱۳۷۳). در مقابل موفقیت تحصیلی، شکست تحصیلی به کار برده می شود. ” شکست” عبارت است از ناامیدی ها؛ یعنی ترسیدن به امیدها و انتظارها یا دست نیافتن به سطح استانداردهای مورد نظر. شکست یعنی نرسیدن به رؤیاها و انتظارات و برعکس، یعنی دچار شدن فرد به ان چه از آن هراس دارد. منظور از شکست تحصیلی شکستی است که در اثر کوتاه نظام اموزشی در دست یابی مؤثر به هدف ها و برنامه های آموزشی حاصل می شود؛ یعنی عدم موفقیت فراگیران در دست یابی به کم ترین معیارهایی که برای موفیت آنان به وسیله نظام اموزشی در نظر گرفته شده است(امین فر،۱۳۶۵).

در مقابل موفقیت تحصیلی، اغلب اصطلاح افت یا اتلاف مطرح می شود.این اصطلاح در آموزش، از زبان اقتصاد دانان گرفته شده و نظام آموزشی را به صنعتی تشبیه می‌کند که بخشی از سرمایه و مواد اولیه ای را که باید به محصول نهایی تبدیل می شد، تلف نموده است و نتایجه مطلوب و مورد انتظار را به بار نیاورده است. در یک جمع بندی از تعریف ها و مفاهیم افت تحصیلی، می توان آن را عدم موفقیت در تحصیل، وقوع ترک تحصیل و یا ترک تحصیل زودرس، تکرار پایه درس هاف نسبت نامناسب میان سال های تحصیل فراگیر و سال های مقرر آموزشی، کیفیت نازل تحصیلات و آموخته های یادگیرنده در مقایسه با آن چه که باید باشد، کسب محفوظات به جای معلومات که در اندک زمانی به فراموشی سپرده می شود، نرسیدن نظام اموزشی به هدف های اصیل خود نامید(پازوکی،۱۳۸۱).

محققان از سال ها قبل، بیان داشته اند که یکی از ضروریات در آموزش، تجزیه و تحلیل نمرات آزمون های تحصیلی به عنوان شاخص های موفقیت فعلی و آینده دانش آموزان می‌باشد. هنوز هم در سنجش موفقیت های تحصیلی، از معدل نمرات فراگیران به عنوان شاخص یا یکی از شاخص های موفقیت تحصیلی بهره می گیرند، ولی در نظر گرفتن معدل نمرات، به عنوان تنها شاخص تعیین موفقیت تحصیلی، ملاک مناسبی نیست(پورکاظمی،۱۳۸۵ و دلاور،۱۳۸۴). براین اساس، محققان از مجموعه ای از معیارها و ملاک های مکمل، در تعیین موفقیت تحصیلی دانش آموزان بهره گرفته اند. به عنوان مثال در بررسی عملکرد تحصیلی دانش آموزان، غیر از ملاک معدل، معیارهای دیگری هم چون اخلاق، انضباط کلاسی و حضور مرتب در کلاس، فعالیت های عملی و … را در نظر گرفته اند.

امروزه تحقیقات، نقش عوامل مختلفی را بر موفقیت تحصیلی فراگیران به اثبات رسانده است(گارتون و همکاران^[۷۱]،۲۰۰۱). به طور خلاصه در زیر آمده است:

۱٫ نگرش محیط خانواده(پافشاری خانواده بر پیشرفت تحصیلی فرزندان، راهنمایی های تحصیلی، تلاش های خانواده و عادت کاری خانواده)(نجاریان، سلیمان پور و لیالی،۱۳۷۳).

۲٫ تصیلات پدر و مادر(گلاب زاده،۱۳۷۹).

۳٫ شغل پدر(خیر،۱۳۷۶).

۴٫ تعداد افراد خانواده.

۵٫ طبقه اجتماعی خانواده(حسینی،۱۳۷۲).

۶٫ وضعیت اقتصادی خانواده(احمدی،۱۳۷۴).

۷٫ نگرش محیط مرکز آموزشی(اسمیت و همکاران،۲۰۰۲).

همراه ساختن پبامبر اکرم (ص) در آیه فوق که می فرماید: « جنگ و نزاع با خدا و رسول» دلالت بر این دارد که مراد، مبارزه با آثار و امور ولایت و حکومت الهی پیامبر اعظم (ص) می‌باشد. مانند راهزنی که امنیت جامعه را مختل می‌کند. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می فرمایند: «یَسعونَ فِی الاَرضِ فَساداً»؛ حاکی از آن است که هر جنگی مورد نظر نیست. بلکه منظور جنگی است که امنیت عمومی جامعه رابه خطر بیندازد. به علاوه،احکام چهارگانه بعدی نیز بیانگر آن است که منظور هر جنگی نیست، زیرا پیامبر اکرم (ص) پس از جنگ با کفار و مشرکین، این گونه عمل نمی کردند، یعنی اینکه آن ها را بکشد یا به دار بیاویزد یا قطعه من خلاف و نفی بلد کند. از طرفی، استثنای مذکور بعد از احکام چهارگانه در آیه که بیانگر توبه می‌باشد مؤید این است که مراد از جنگ، راهزنی و به خطر انداختن امنیت جامعه است، چرا که منظور از هر نوع کار زاری بود، در جنگ های دوران پیامبر اکرم (ص) در مقابله با ملحدین، کفار و مشرکین، مسئله توبه پیش از دستگیری و عفو از مجازات به سبب آن مطرح نبوده است.^[۲۳۴]

‌بنابرین‏، به مقتضای آیه شریفه، محارب کسی است که با خدا و رسول خدا بجنگد و روی زمین فساد کند، چرا که ظهور عرفی آیه این است که محاربه با خدا و رسول (ص) و همچنین فساد در روی زمین، هر کدام جزء موضوعند، زیرا فساد در روی زمین، با «واو» بر محاربه عطف شده است و چون فعلیت هر حکمی منوط به فعلیت موضوع آن می‌باشد، هر گاه تمام قیود مأخوذ در جانب موضوع فعلیت یابد، کیفر نیز حتمی می‌گردد. ‌بنابرین‏، کیفر مذکور در آیه شامل کسی می شود که با خدا و رسول خدا بجنگد و در روی زمین فساد کند.

کیفر محاربه و تاثیر توبه بر آن

خداوند در قرآن کریم، مجازات محارب را چنین بیان می‌کند:

«… أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ…».^[۲۳۵]

بین فقها اتفاق نظر وجوددارد که « حد محاربه»؛ یکی از موارد چهار گانه مذکور در آیه می‌باشد، اما اختلاف بزرگان در این است که موارد مذکور در آیه – یعنی قتل، به دار آویختن، قطع و تبعید – به نحو تخییر است یا ترتیب؟ شیخ مفید و محقق حلی قائل به تخییرند.^[۲۳۶]

استدلال قائلین به تخییر این است که:

۱) اصل در کلمه «اَو»؛ تخییر است. ۲) در حسنه جمیل بن درّاج از امام صادق (ع) ‌در مورد تفسیر آیه محاربه و کیفیت مجازات محارب سوال شد، ایشان فرمودند:

«ذلک الی الامام، ان شاء قطعَ و ان شاء نفی و ان شاء صَلَبَ و ان شاء قَتَلَ».^[۲۳۷]

نیز در رابطه با مجازات محارب، قاضی را در انتخاب هر یک از کیفر های چهار گانه مذکور، مخیر دانسته است. اما ‌در مورد حد محاربه، اگر ترتیب را شرط بدانیم بهتر است، چرا که با ملاحظه روایات و کلام فقها، بنابر اقوی باید متعیناً نسبت را ملاحظه کنیم و به مقدار جنایت جانی برای او مجازات در نظر بگیریم.^[۲۳۸]

امام خمینی نیز گر چه در ابتدای کلام خویش، تخییر را اقوی در حد محاربه دانسته است، اما در ذیل مسئله می فرماید:

بعید نیست بر حاکم سزاوارتر باشد که جنایت را ملاحظه کند و کیفر هماهنگ با آن را انتخاب نماید:

« فلو قتل اختار القتل او الصّلب و لو اَخَذَ المال اختار القطع و لو السیف و اَخافَ فقط، النفی و …».^[۲۳۹]

در قرآن کریم، پس از تبیین محاربه و مجازات محارب، استثنایی ذکر شده است: .إِلاَّ الَّذینَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ.^[۲۴۰]

و ‌به این وسیله محاربینی را که قبل از تسلط و غلبه بر آن ها توبه کنند از مجازات های مذکور در آیه بری می کند.

قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰، ماده۱۹۰٫

صاحب جواهر در رابطه با محارب می نویسد: «اگر محارب، قبل از اقتدار یافتن بر وی، توبه کند حد از او ساقط می‌گردد و در این مسئله بین محاربه و دیگر جرایم منجر به حد، تفاوتی وجود ندارد». شهید ثانی نیز معتقد است:

اگر توبه محارب، پیش از دستگیری محقق گردد، حد ساقط می‌گردد، اما حق الناس مانند قصاص نفس و اعضاء همچنین مال بر ذمه محارب باقی می ماند ولی توبه بعد از دستگیری اثری در سقوط حد ندارد.

‌بنابرین‏ اگر محارب قبل از دستگیری توبه کند، باید آنچه از حقوق الناس که در طی محاربه تضییع گردیده استیفاء شود؛ یعنی چنانچه محارب شخصی را به قتل رسانده اگر ولی دم او را عفو ننماید از باب قصاص کشته می شود. اما چنانچه او را عفو کند، نمی توان او را از باب حد مجازات کرد، چون حد محاربه بواسطه توبه ساقط شده است. همچنین، اگر مالی را دزدیده باشد، چنانچه توبه کند و مال را به صاحبش برگرداند، دیگر به عنوان حد محاربه مجازات نخواهد شد. اما در صورتی که بعد از دستگیری توبه کند، چنانچه شخص را به قتل رسانده باشد، مجازات قتل، به عنوان حد محاربه بر او اجرا می‌گردد، ‌بنابرین‏ در این صورت قصاص منتفی است و چنانچه ولی دم محارب را عفو کند، قتل از او ساقط نخواهد شد؛ چرا که اجرای حد محاربه بر او حتمی است.^[۲۴۱]

مرحوم آیت الله خویی عدم سقوط حد، در صورت توبه بعد از دستگیری را به جهت عدم وجود دلیل بر این مسئله می‌داند،

برخی دیگر نیز به حکم استصحاب و عمل به مفهوم شرط در آیه، وجوب حد را ثابت می دانند. اما اگر محارب کافر باشد و بعد از دستگیری اسلام آورد، ممکن است به مقتضای قاعده « الاسلام یَحبّ ما قبله» حد محاربه از او ساقط می‌گردد.^[۲۴۲]

فقهای عامه نیز در صورتی که توبه قبل از دستگیری صورت گرفته باشد، قائل به سقوط مجازات محاربند. ابن قدامه ادعای اجماع مرکب مبنی بر حتمیت سقوط مجازات محارب در فرض مذکور می‌کند و می‌گوید:

«لا نعلم فی هذا خلافاً بین اهل العلم و به قال المالک و اصحاب الرای و الثور».^[۲۴۳]