با توجه به مطالب فوق و اشاراتی که در سابقه بیان گردید می توان به اهمیّت و جایگاه تعلیم و تربیت و اثرات مثبت آن در زندگی فردی و اجتماعی پی برد.

حال اساتید دانشگاه علوم انتظامی که به ‌عنوان الگوی نظری و عملی آینده سازان نیروی انتظامی هستند و نتیجه کار آنان در جامعه همواره تبلوری از تعلیم و تربیت آنان می‌باشد به چه میزان از اصول و روش‌ها و عوامل مؤثر بر تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری آگاهی دارند.

۱-۶- چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است:

1. 1. 1. به کارگیری آن برای مدرسان دانشگاه علوم انتظامی

   

1. 1. به کارگیری آن برای استفاده فراگیران در مراکز آموزش ناجا، ساعس و حفا ناجا

1. استفاده مرکز مطالعات و تحقیقات سازمان عقیدتی سیاسی ناجا از اصول، روش ها و عوامل مؤثر بر تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری

۱-۷- استفاده کنندگان از نتیجه پایان نامه اعم از مؤسسات آموزشی، پژوهشی، دستگاه های اجرایی و غیره:

1. 1. دانشجویان دانشگاه نیروی انتظامی

1. 1. مراکز آموزش ناجا و ساعس و حفا ناجا

1. 1. دانشجویان و دیگر فراگیران کارکنان نیروهای مسلح اعم از ارتش، سپاه و بسیج

1. 1. دفتر مطالعات و تحقیقات ناجا و ساعس ناجا

1. دیگر دانشگاه ها و مراکز علمی و پژوهشی

۱-۸- جنبه جدید بودن و نوآوری طرح چیست؟ (توسط استاد راهنما تکمیل شود):

با توجه به اینکه آنچه تاکنون صورت گرفته معمولاً جنبه نظری داشته است این تحقیق هم نظری است یعنی به تبیین دیدگاه مقام معظم رهبری می پردازد و هم ‌کاربردی و عملیاتی است زیرا به تطبیق دیدگاه مقام معظم رهبری و آنچه در عمل در دانشگاه علوم انتظامی صورت می‌گیرد می پردازد ‌بنابرین‏ از این حیث، کار نو محسوب می‌گردد.

فصل دوم

ادبیات

۲-۱- مقدمه:

انسان موجودی مستعد و شگفت انگیزی است که خداوند این قابلیت را در او به ودیعه گذاشته است که همواره بتواند سره را از ناسره، درست را از نادرست، کجی را از راستی و خوبی را از بدی تشخیص دهد و هرکدام را به دلخواه خود انتخاب نماید و گاهی این انسان با داشتن هوش و ذکاوت و استعداد درونی از راه راست خارج شده و به انحراف کشیده می شود و رو به خزان و زیانکاری می رود که نه تنها به خود بلکه به دیگران هم آسیب می رساند گاهی از حد تصور نیز خارج می شود و به فرموده قرآن کریم از حیوان نیز پست تر می شود. البته شکی نیست که وجود انسان ها همگی بر گرفته از فیض و رحمت لا یتناهی خداوند بزرگ است که رحمت و برکات خود را مثل باران بر همه می باراند . سوال پس چرا با توجه به اینکه اصل و اساس یک انسان از یک منشاء است این همه تضاد و چندگانگی و عداوت و کینه توزی و سرگشتگی در میان انسان ها مشاهده می شود؟ چرا بعضی از انسان ها به جای راه خیر، راه شر را انتخاب می‌کنند؟ چرا به جای مهرورزی و دوست داشتن، عداوت و دشمنی را پیشه خود می‌کنند؟ چرا با تمام توانایی هایی که در آنان امانت گذاشته شده و می توان در راه رسیدن به کمال از آن استفاده نماید با نهایت تعجب در راه باطل به کار می‌برد؟ و چراهای دیگر حال با بیان این چراها می‌خواهیم به اهمیّت موضوعی پی ببریم تا شاید نتیجه آن علت این همه دوگانگی و تفاوت و تضاد را روشن نماید مسئله مهمی که امروزه تمامی متفکران و اندیشمندان حوزه تربیتی به درستی به آن اشاره می نمایند و به تاثیر آن صحه می‌گذارند. مسئله ای که در حال حاضر تمامی جوامع مختلف با تمام قوای اقتصادی و فرهنگی و سیاسی در تلاشند که آن را در مسیر خواسته خود قرار دهند و بهره لازم را از آن ببرند و آن چیزی نیست به جزء تعلیم و تربیت که یکی از اساسی ترین مسائل جوامع بشری است البته این مسئله فقط مختص به زمان خاصی نیست اگر تاریخ را بررسی نماییم می بینیم که اساس رسالت و بر انگیختن پیامبران الهی همگی بر این پایه استوار است و همگی آنان متفق القولند که با تعلیم و تربیت انسان را به راه راست هدایت نمایند و استعدادهای درونی او را شکوفا نمایند و به مقام خلیفه الهی برسانند که این میسر نمی شود مگر با تربیت صحیح. در بیان امام خمینی (ره) که خود معلمی بود که رسالت انبیاء را بر دوش کشید و جهانی را متحول ساخت و فرمود: انبیاء آمدند که ما را هوشیار کنند – تربیت کنند – انبیاء برای انسان آمده اند و برای انسان سازی آمده اند کتب انبیاء کتب انسان سازی است قرآن کتاب انسان سازی است. موضوع علم انبیاء انسان است و هر چه جهت حرف با انسان است. انسان منشاء همه خیرات است و اگر انسان نشود منشاء همه ظلمات است. این موجود بر سر دوراهی واقع است یک راه، راه انسان و یک راه، راه منحرف از انسانیت است تا از چه حیوانی سر بیرون بیاورد.

و در جایی دیگر می فرماید تنها راه تربیت و تعلیم راهی است که از ناحیه وحی مربی همه عالم رب العالمین و از ناحیه حق تعالی ارائه شود و آن علمی است که انسان را به کمال مطلوب می رساند. (به نقل از دلشاد: ۱۳۸۲/ ۳)

و شهید مطهری به درستی درباره تعلیم و تربیت بحث ساختن انسان رامطرح می کند و می فرماید:همان طوری که یک مکتب دارای هدف های مشخصی است و مقررات همه جانبه ای دارد به اصطلاح سیستم حقوقی و سیستم اقتصادی و سیستم سیاسی دارد نمی تواند یک سیستم خاص آموزشی نداشته باشد و این هدف خاص آموزشی خواه برای فرد یا جامعه باشد که اگر هدف جامعه باشد بالاخره این افراد هستند که به وسیله آن ها باید اصل طرح ها پیاده شود افراد باید آموزش ببینند و اگر هدف فرد باشد بدیهی است که آموزش وپرورش افراد ضروری است. (شهید مطهری ۱۳۷۳)

و یا مقام معظم رهبری که خود به ‌عنوان کسی که در رأس جامعه اسلامی دارای تربیت الهی است و در این تحقیق سعی می شود به بررسی اصول و روش ها و عوامل مؤثر بر تعلیم وتربیت از دیدگاه ایشان و میزان آگاهی اساتید دانشگاه علوم انتظامی از آن ها پرداخته شود در اهمییت تعلیم وتربیت می فرماید هیچ آباد کردنی به قدر آباد کردن روان انسان و فکر انسان که در حقیقت راه آینده اورا ترسیم می‌کند نمی رسد. (بانکی پورفرد و قماشچی ۷۶: ۱۳۸۰)

۲-۲- تعریف تربیت:

از نظر لغوی وازه تربیت از ریشه «ربو» و باب تفعیل است در این ریشه معنای زیادت و فزونی اخذ شده است و در مشتقات مختلف آن می توان این معنا را به نوعی بازیافت مثلا به تپه «ربوه» گفته می شود زیرا نسبت به سطح زمین برآمده است نفس زدن را «ربو» گویند به سبب اینکه موجب برآمدن سینه است «ربا»نیز از آن رو که زیادتی بر اصل مال است ‌به این نام خوانده می شود البته تنها به نوع خاصی از زیادت بر اصل مال ربا اطلاق شده است نه به هر گونه زیادتی برای مثال برکت که نوعی زیادت بر اصل است ربا محسوب نمی شود. (باقری ج یک ۵۱:۱۳۹۰)

پس از آن، گلمن(۱۹۹۵)و (۱۹۹۸). با انتشار دو کتاب چرا هوش هیجانی مهم­تر از هوش عمومی است ، و کار با هوش هیجانی این اصطلاح را رایج کرد . وی معتقد است که هوش هیجانی بالا می ­تواند کیفیت عمومی زندگی و موقعیت­های شخصی و اجتماعی را ارتقاء دهد.

مدل دیگر در حیطه رویکرد مختلط به هوش هیجانی، «مدل بار- آن» است. “بار- آن” در سال (۱۹۹۷) مدلی چندعاملی برای هوش هیجانی تدوین ‌کرده‌است. ازنظر وی هوش هیجانی شامل «مجموعه‌ای از توانایی‌ها، کفایت‌ها و مهارت‌های غیرشناختی است که توانایی فرد را برای کسب موفقیت در مقابله با احتیاجات و فشارهای محیطی تحت تاثیر قرار می‌دهد».. هوش هیجانی فرد یک عامل مهم در تعیین توانایی موفقیت در زندگی است و به طور مستقیم سلامت روانی وی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هوش هیجانی همچنین با سایر تعیین‌کننده های مهم در توانایی فرد برای موفقیت در مقابله با اقتضائات محیطی مانند شرایط و پیش آمادگی‌های زیستی- طبیعی، استعداد عقلی- شناختی و واقعیت‌ها و محدودیت‌های درحال تغییر محیط نیز ترکیب می‌گردد (بار-آن، ۱۹۹۷- نقل از امینی‌ها، ۱۳۸۴).
“بار- آن” (۲۰۰۰). نشان داد که افراد دارای سن و جنس متفاوت نیم‌رخ‌های بهره هیجانی متفاوتی دارند. هوش هیجانی حداقل تا سن میانسالی افزایش نشان می‌دهد. افراد در دهه ۴۰ و۵۰ بهره هیجانی بالاتری نسبت به جوان‌ترها و مسن‌ترها دارند.
حاجی‌زاده (۱۳۸۳). به نقل از جک بلاک، زنان و مردان با هوش هیجانی بالا را چنین توصیف می‌کند:
مردان با هوش هیجانی بالا، در روابط اجتماعی؛ متعادل، شاد و سرزنده‌اند و در مقابل افکار نگران‌کننده یا ترس‌آور مقاوم‌اند. آنان ظرفیت بالایی برای تعهد و سرسپردگی برای مردم یا اهداف خود داشته، مسئولیت پذیر، دلسوز و با ملاحظه‌اند. چنین افرادی با خود، دیگران و اجتماع احساس راحتی دارند و از زندگی عاطفی غنی برخوردارند. زنان باهوش هیجانی بالا، علاقه‌مندند که احساساتشان را مستقیما بیان کنند، راجع به خود مثبت فکر می‌کنند و مانند مردان هم گروه خود، اجتماعی و گروه‌گرا هستند. اینان شاد و آسوده خیال‌اند و به ندرت احساس نگرانی و گناه می‌کنند، زندگی برای آنان سرشار از معنا است و برای این‌که بتوانند شوخ طبع، خودانگیخته و ‌در مقابل‌ تجارب عاطفی پذیرا باشند، به قدر کافی با خود راحتند.
هوش هیجانی آگاهی از احساس و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیم‌های مناسب در زندگی و توانایی تحمل کردن ضربه‌های روحی و مهار آشفتگی‌های روحی است، توانایی پس راندن افسردگی و یاس در هنگام تفکر و امید داشتن است (گلمن به نقل از پارسا، ۱۳۸۲).

هوش هیجانی به دلیل کاربردهایی که دارد، جایگاهی بسیار مهم پیدا ‌کرده‌است. بویژه برای کودکان که کمک های بسیاری می‌کند. هوش هیجانی به کودکان کمک می‌کند تا در موقعیت های تهدید کننده و خطرناک، عکس العمل مناسب تری برای نجات خود انجام دهند. همچنین با کمک هوش هیجانی می‌توانند به ریشه‌های غم و شادی در خود پی ببرند و آن را مدیریت کنند.حساسیت و هوش هیجانی بالاتر به کودکان کمک می‌کند تا نیازهای دیگران را درک کنند و حداقل با همدلی به آن ها کمک کنند و با کنترل بر احساسات خود، حس مسئولیت پذیری در خود را تقویت کنند. در مجموع هوش هیجانی به خصوص به کودکان ما کمک می‌کند تا یادگیری بهتر ی داشته باشند و خوشحال تر و سالم تر و موفق تر از دیگران باشند.

وکسلر در سال (۱۹۵۲). همراه با گسترده کردن آموزه‌های بهره هوشی، توانایی‌های عاطفی را به عنوان بخشی از توانایی‌های معروف هوش، تصدیق کرد. هاوارد گاردنر^[۱۹] (۱۹۸۳). نیز در احیای تئوری هوش هیجانی در روان‌شناسی نقش برجسته‌ای ایفا ‌کرده‌است. مدل تأثیرگذار وی تحت عنوان هوش‌های متکثر یا هوش‌های چندگانه شامل انواع متفاوتی از هوش، از جمله هوش شخصی، هوش میان‌فردی و هوش درون فردی،است.
“بار- آن” هوش هیجانی را مشتمل بر۵ مؤلفه‌ می‌داند که با بهره گرفتن از پرسشنامه بهره هیجانی “بار- آن” سنجیده می‌شود و این ۵ مؤلفه‌ دارای ۱۵ خرده مقیاس است.

مؤلفه‌‌های هوش هیجانی:
بنا به تعریف “بار- آن” از هوش هیجانی، هوش هیجانی در ۵ حیطه دارای ۱۵ مؤلفه‌ است:
۱٫ حیطه درون فردی؛ شامل ۵ مؤلفه‌ خودآگاهی هیجانی، قاطعیت، حرمت نفس، استقلال و خودشکوفایی.
۲٫ حیطه برون فردی؛ شامل ۳ مؤلفه‌ همدلی، روابط میان فردی و مسئولیت‌پذیری.
۳٫ حیطه سازگاری؛ شامل ۳ مؤلفه‌ حل مسئله، واقعیت سنجی و انعطاف پذیری.
۴٫ حیطه کنترل استرس؛ شامل ۲ مؤلفه‌ تحمل فشار و کنترل تکانه.
۵٫ حیطه خلق کلی؛ شامل ۲ مؤلفه‌ خرسندی و خوش‌بینی.
۱٫ خودآگاهی هیجانی
منظور از “خودآگاهی هیجانی” شناخت خود، هیجان‌ها و علت به وجود آمدن آن‌ ها، لایه‌های عمیق احساسات و هیجان‌ها، ارتباط افکار و هیجان‌ها با هم است.
بسیاری از اوقات مسائلی ما را می آزارند، ولی در واقع نمی‌دانیم چرا از این موضوع تا این حد احساس آزردگی کرده‌ایم. ‌بنابرین‏ شاید تا مدت‌ها این ناراحتی در خاطر باقی بماند، بدون آن‌که بتوانیم برای رفع آن کاری کنیم. در حالی‌ که اگر افراد دارای خودآگاهی هیجانی باشند، می‌توانند به علت اصلی ناراحتی‌های خود پی ببرند و چاره‌ای برای آن بیندیشند.

۲٫ قاطعیت
قاطعیت توانایی بیان احساسات، عقاید و افکار خود (مثلا پذیرش خشم، صمیمیت و… ) به صورت آشکار است؛ هرچند که این احساسات و عقاید خوشایند یا ناخوشایند باشند و اتخاذ تصمیم راسخ و روشن حتی اگر به قیمت محروم ماندن از مزایایی باشد و یا اجرای آن برای فرد از لحاظ عاطفی مشکل باشد. به بیان دیگر قاطعیت یعنی توانایی بیان و احقاق حق خود بدون خشونت و پرخاشگری.

۳٫ حرمت نفس
پذیرش خود به ‌عنوان شخصی ارزشمند، احترام به خود و دوست داشتن خود به آن‌ گونه که هستیم. یعنی با تمام قابلیت‌ها وتوانایی‌ها، ضعف‌ها و محدودیت‌ها، و درکل تمام نکات مثبت و منفی به معنای حرمت نفس است. انسان‌ها زمانی می‌توانند از حرمت نفس لازم برخوردار باشند که خود را به عنوان یک موجود با توانایی‌ها و امکانات محدود که امکان اشتباه کردن را دارد، بپذیرند. در این صورت خود را به خاطر انجام یک خطا تحقیر نکرده و بی ارزش و نالایق نمی‌پندارند.
۴٫ خودشکوفایی
منظور از خودشکوفایی تلاش برای شکوفا کردن استعدادهای بالقوه خود ازطریق اهداف مشخص و درازمدت و در عین حال قابل دستیابی است که، تا فرد خود را به صورت کامل نشناخته و از خود رضایت نداشته باشد، میسر نمی‌شود.
۵٫ استقلال
استقلال به حالتی اشاره دارد که در عین حال که فرد از دلبستگی برخوردار است، متکی و وابسته به دیگران نیست. در تصمیم‌گیری‌هایش نظر دیگران را جویا می‌شود، اما درنهایت خود تصمیم گیرنده است. به عبارتی استقلال، خود هدایت‌گری و خودکنترلی و عدم وابستگی عاطفی است.
۶٫ همدلی

الف – در رأس آن ها شخصی باشد که مسئول اتباع خود باشد

ب – دارای علامت مشخصه ثابتی باشند که از دور قابل تشخیص باشد

ج – علنا حمل اسلحه نمایند

د – در عملیات خود بر طبق قوائد و رسوم جنگ رفتار کنند

۳- اعضا نیروهای مسلح منظم که خود را وابسته به دولت یا مقامی اعلام کرده باشند که توسط دولت دستگیرکننده شناخته نشده باشد.

۴- اشخاصی که همراه نیروهای مسلح می‌باشند بی آنکه مستقیما جزو آن نیروها باشند از قبیل اعضای کشوری طیارات نظامی – خبرنگاران جنگی – تهیه کنندگان اجناس – اعضای واحدهای کار یا خدمت که عهده دار رفاه نظامیانند مشروط بر این که از نیروهای مسلحی که همراهی می‌کنند کسب اجازه کرده باشند.

۵- اعضا به انضمام فرماندهان و ناخدایان و شاگردان بحریه بازرگانی و اعضا هواپیمایی کشوری که به موجب مقررات حقوق بین المللی از معامله مساعدتری بهره مند نیستند.

۶- نفوس اراضی اشغال نشده که هنگام نزدیک شدن دشمن بی آنکه فرصت متشکل شدن به صورت نیروهای مسلح منظم داشته باشند ارتجالاً اسلحه به دست می گیرند مشروط بر این که علنا حمل اسلحه نمایند و قوانین و رسوم جنگ را رعایت کنند.

ماده – ۱۴ با توجه به مقررات ماده فوق ‌زخم‌داران و بیماران یک دولت متخاصم که به دست طرف میافتند اسیر جنگی بوده و قواعد حقوق بشر مربوط به اسیران جنگی درباره آنان معتبر خواهد بود.

ماده – ۱۵ ‌دولت‌های‌ متخاصم در هر حال و مخصوصا پس از شروع جنگ باید بدون فوت وقت تدابیر ممکنه را برای جستجو و جمع‌ آوری ‌زخم‌داران و بیماران اتخاذ نمایند و آنان را از چپاول و بدرفتاری حفظ کنند و پرستارهای لازم را برای آنان تامین نمایند و همچنین مرده ها را پیدا کنند و نگذارند کسی اشیا آن ها را ببرد

هر موقع که اوضاع اجازه دهد طرفین بین خود قرار متارکه یا وقفه آتش یا قرار محلی دیگری خواهند داد که ‌زخم‌داران میدان جنگ جمع‌ آوری و مبادله و حمل شوند همچنین بین دول متخاصم ممکن است قرار محلی داده شود که ‌زخم‌داران و بیماران یک ناحیه محاصره شده تخلیه یا مبادله شوند و مامورین بهداری یا مذهبی و لوازم بهداری به مقصد آن ناحیه عبور داده شوند.

ماده – ۱۶ دول متخاصم باید در اسرع وقت ممکنه عوامل تشخیص هویت ‌زخم‌داران و بیماران و مردگان طرف متخاصم را که به دستشان افتاده اند ثبت نمایند. اطلاعات مذبور باید حاوی مطالب زیر باشد :

الف – تعیین دولت متبوع آنان

ب – صنف نظامی یا شماره

ج – نام خانوادگی

د – نام یا نامهای کوچک

ه – تاریخ تولد

و – هر گونه اطلاعات دیگری که در کارت یا پلاک هویت مندرج باشد

ز – تاریخ و محل دستگیری یا وفات

ح – اطلاعات مربوط به جراحات و بیماری یا علت فوت اطلاعات فوق باید در اسرع وقت به دفتر اطلاعات موضوع ماده ۱۲۲ قرارداد ژنو مورخه ۱۲ اوت ۱۹۴۹ راجع به معامله با اسیران جنگی ابلاغ شود و دفتر نامبرده اطلاعات مذبور را به توسط دولت حامی یا به توسط آژانس اسیران جنگی برای دولت متبوعه اشخاص مذکور ارسال خواهد داشت. ‌دولت‌های‌ متخاصم اسناد فوت یا صورت‌های متوفیات را که رسما گواهی شده باشد تنظیم و از مجرای مذکور در بند بالا برای یکدیگر ارسال خواهند داشت همچنین نصف پلاک دو برگه هویت و وصیتنامه یا هر سند دیگری که برای خانواده متوفی اهمیت داشته باشد و وجوه نقدی و به طور کلی تمام اشیایی را که به خودی خود یا به اعتبار علائق محبت قیمتی باشد و روی اجساد مردگان یافت شود جمع‌ آوری و از طریق همان دفتر برای یکدیگر ارسال خواهند داشت. این اشیا و همچنین اشیا مجهول المالک در بسته های ممهور به انضمام اظهارنامه که حاوی کلیه توضیحات لازم جهت تشخیص هویت مالک متوفای آن ها باشد ارسال خواهد گردید. صورت کامل محتویات هر بسته باید به آن بسته ضمیمه شود.

ماده – ۱۷ ‌دولت‌های‌ متخاصم مراقبت خواهند کرد که تدفین یا سوزاندن اموات تا اکثر حدی که اوضاع اجازه می‌دهد انفرادا صورت یابد و قبلا جنازه ها مورد معاینه دقیق و در صورت امکان معاینه طبی قرار گیرند که

از وقوع فوت اطمینان حاصل و هویت آن ها معلوم شود و به توان گزارش آنان را داد نصف پلاک دو برگه هویت و یا عین پلاک) در صورتی که پلاک ساده باشد (روی جنازه باقی خواهد ماند اجساد را نمیتوان سوزاند مگر به علت ضرورت بهداشت و یا به عللی که ناشی از قوانین مذهبی متوفی باشد در صورتی که جسدی سوزانده شود مراتب باید با ذکر جزئیات و تعیین علت آن روی سند فوت یا صورت مصدق متوفیات ذکر گردد به علاوه ‌دولت‌های‌ متخاصم مراقبت خواهند کرد که مردگان با احترام و در صورت امکان بر طبق اصول مذهبی خود دفن گردند و قبر آن ها محترم شمرده شود و ‌حتی‌الامکان افراد هر ملیت پهلوی هم دفن و قبرستان به طرز شایسته نگاهداری شود و قبرها علامت متمایزی داشته باشند تا بتوان هر قبری را پیدا کرد ‌دولت‌های‌ متخاصم برای این منظور در بدو شروع مخاصمات رسما یک اداره قبور تشکیل خواهند داد که عندالاقتضا قبرها را بشکافد و هویت اجساد را اعم از هر جایی که دفن شده باشند معلوم کند و احیانا آن ها را به کشور اصلی خودشان انتقال دهد این مقررات درباره خاکستر اجساد نیز معتبر است و اداره قبور باید خاکسترها را نگاهداری کند تا زمانی که کشور اصلی اطلاع دهد چه اقدامی مایل است درباره آن ها به عمل آید همین که اوضاع اجازه دهد و منتهی تا هنگام ختم مخاصمات ادارات قبور به وسیله دفتر اطلاعات مذکور در بند دوم ماده ۱۶ صورت‌های متضمن محل تحقیقی و مشخصات قبور را با ذکر اطلاعات مربوط به مردگانی که در آنجا دفن شده‌اند با یکدیگر مبادله خواهند کرد.

ماده – ۱۸ فرمانده نظامی می‌تواند از همت خیرخواهانه اهالی محل استمداد نماید که ‌زخم‌داران و بیماران را جمع‌ آوری و تحت نظارت وی داوطلبانه پرستاری کنند و باید به کسانی که ‌به این استمداد پاسخ دهند حمایت و تسهیلات لازم اعطا نماید طرف متخاصم نیز در صورتی که آن ناحیه را تصرف کند یا بازپس گیرد همان حمایت و تسهیلات را درباره اشخاص مذکور مرعی خواهد داشت فرمانده نظامی باید به اهالی و جمعیت های امداد ولو در نواحی اشغال شده اجازه دهد ‌زخم‌داران و بیماران را از هر ملیتی که باشند ارتجالا جمع‌ آوری و پرستاری نمایند اهالی کشوری باید ‌زخم‌داران و بیماران و بیماران مذبور را محترم شمارند و مخصوصا هیچ گونه عمل خشونتآمیز بر علیه آن ها مرتکب نشوند هرگز هیچ کس نباید به علت پرستاری از ‌زخم‌داران و بیماران مورد مزاحمت قرار گیرد یا محکوم شود مقررات این ماده دولت اشغالکننده را از تکالیفی که در زمینه بهداری و اخلاقی درباره ‌زخم‌داران و بیماران را بر عهده دارد معاف نمی سازد.

۳-۱-۲- عهدنامه مربوط به بهبود سرنوشت مجروحان و بیماران و غریقان نیروهای مسلح در دریاها.

۲-۱-۹-۷-۳٫ خلاقیت در سازمان

خلاقیت به سازمان‌ها، از جمله کتابخانه‌ها امکان می‌دهد بیش از آن که فقط بعد از وقوع تغییر نسبت به آن واکنش نشان می‌دهند، تغییراتی سازنده را که برای موجودیت ضروری است به وجود آورند. یکی از بهترین راه‌ها دریافت اندیشه‌های جدید خلاقانه ‌این نکته است که به اعضای ستادی امکان داده شود خلاقیت خود را به کار اندازند زیرا هر کس تا حدی از قدرت خلاقیت برخوردار است. مدیریت باید بخواهد از اندیشه‌های ارائه شده استفاده کند. هیچ چیز نا امیدکننده تر از آن نیست که از فردی اندیشه‌های جدید خواسته شود، وی آن ها را ارائه دهد و سپس ناظر آن باشد که به غفلت و فراموشی سپرده شوند. پس از چنین تجربه‌ای اندیشه‌های ارائه شده از نظر کمی و کیفی کاهش خواهد یافت. بدیهی است که بسیاری از پیشنهادات، احمقانه یا غیرممکن خواهند بود، اما برای رد اندیشه‌های کاربردپذیر باید توضیح وجود داشته باشد. ‌بنابرین‏ مدیر برای سود مثبت متقابل فرد و سازمان، باید خلاقیت کارمندان را تشویق و برای آن برنامه ریزی کند (اونز، ۱۳۷۷، ص۹۴).

۲-۱-۹-۷-۴٫ تسهیل خلاقیت و نوآوری در سازمان

شاید یکی از مهمترین عوامل تسهیل و تقویت توان خلاقیت و نوآوری در سازمان نوآوری ساختار مناسب و تشکیلات متناسب با اهداف مورد نظر می‌باشد. اگر ساختار سازمانی را به دو نوع ماشینی و زیستی تقسیم کنیم، ساختار زیستی یا ارگانیک ساختار مناسب خلاقیت و نوآوری در سازمان است. ساختار زیستی با شرایط متحول محیطی به سرعت هماهنگ شده، امکان انعطاف و آزادی عمل را برای اعضاء فراهم آورده و بستر مناسبی را برای رشد خلاقیت و نوآوری آماده می‌سازد.‌ این ساختار واجد ویژگی‌هایی از قبیل ارتباطات موازی، انجام امور در سطوح مربوطه (عدم احاله امور برای تصمیم گیری به رده بالاتر)، متعهد به اهداف وظیفه‌ای، مسطح بودن هرم سازمانی، روابط نزدیک شغلی و تخصصی، و همکاری و همراهی پرسنلی است. در ‌این ساختار ارتباطات محملی برای ارسال اطلاعات و درک متقابل سطوح و واحدها از یکدیگر بوده و کمتر جنبه دستوردهی و مسئولیت پذیری دارد. به طور خلاصه ساختار ارگانیک با دوری جستن از خصوصیات سازمان‌های بوروکراتیک و قید و بندها و ضوابط سخت و ثابت آن محیطی مناسب برای خلاقیت کارکنان ‌ایجاد کرده و یکی از عوامل تسهیل نوآوری به شمار می‌اید.

یکی دیگر از عوامل توسعه و تقویت قدرت خلاقیت و نوآوری در سازمان حمایت، پشتیبانی و تشویق کسانی است که از خود نظر و‌ ایده های خلاق بروز می‌دهند. استراتژی‌های حمایتی از افکار نو در سازمان موجب می‌گردد تا سازمان از تحول کافی برخوردار شده و بتواند خود را با محیط متغیر خارجی هماهنگ سازد. تعیین اهداف روشن و صریح ‌در مورد فعالیت‌های خلاق و ‌ایجاد سیستم پاداش دهی و تشویق افراد نوآور در ‌این زمینه کارساز و موثرند. البته نباید یک نکته را فراموش کرد و آن وجود فرهنگ خلاقیت و نوآوری در مدیریت سازمان است. هرگاه مدیران سطوح عالی و سیاستگذاران سازمان خود به خلاقیت و نوآوری به عنوان فعالیت‌های ضروری و حیاتی باور و اعتقاد نداشته باشند، هیچ فعالیتی در ‌این زمینه دوام و بقا نخواهد یافت.‌ ایجاد هسته‌های پژوهشی و نوآوری در سازمان نیز می‌تواند کار نوآوری را تسهیل و تسریع کند. ‌ایجاد گروه‌های تحقیقاتی چند نفره تا واحدهای بزرگ پژوهشی در سازمان همه تقویت کننده توانایی خلاقیت و نوآوری در سازمان است. گروه‌های کوچک پژوهش و نوآوری می‌توانند از اعضاء علاقمند و مستعد تشکیل شده و در ساعات غیراداری به فعالیت بپردازند (الوانی، ۱۳۷۵، ص ۲۳۹).

افراد خلاق در سازمان، زمانی قادر به ارائه افکار تازه خواهند شد که فرایند سازمان آن را از طریق‌ ایجاد ساختار انعطاف پذیر، تشویق نظام مند خلاقیت، فضای فرهنگی خلاق،‌ ایجاد واحد مخصوص خلاقیت،‌ ایجاد زمان برای ارائه خلاقیت، بر قراری سیستم پیشنهادات، به کارگیری و جذب نیروهای خلاق و نوآور در سازمان، امکانات مناسب تحقیقاتی و مالی برای کوشش‌های نوآورانه، به کارگیری نتایج حاصل از فعالیت‌های خلاق و دادن پاداش مناسب به افراد دارای خلاقیت امکان پذیر سازد (سیدجوادین، ۱۳۸۶، ص۲۲۸).

روحیه محافظه کارانه و مانوس شدن با روش‌ها و رویه‌های موجود، روح خلاقیت و نوآوری را در فرد تضعیف کرده و از بین می‌برد. ‌بنابرین‏ باید با آموزش و ارشاد روحیه نوجویی و نوآوری را در افراد‌ ایجاد کرد و ضمن حرمت نهادن به نظرات و رویه‌های قدیمی اجازه تغییر و تحول را به افراد نوآور داد. شیفتگی تخصصی و اطمینان کامل از روش‌های مورد عمل در بین متخصصان موجب می‌گردد که آنان به روش‌ها و شیوه های نو نیاندیشند. برای حل ‌این مشکل باید اطلاعات جدید و مطالب مربوط به شیوه های تازه را بین آنان توزیع نمود و به آنان نشان داد که برای هر کاری روش‌های جدیدتر و بهتر همواره وجود دارند.

برای‌ایجاد روحیه خلاق و نوآور در اعضاء سازمان باید سیستم ارزیابی ویژه‌ای را طراحی نمود و تلاش‌های خلاق را تشویق کرد و اجازه داد تا افراد نظرات خود را ابراز کرده و ترس از شکست یا مردود شدن نظراتشان را از میان برد. باید به کارکنان ‌این تفکر را اثبات کرد که استعداد خلاقیت و نوآوری استعدادی همگانی است و تنها با تلاش و پشتکار و کنار زدن ترس‌ها و عادات می توان فردی خلاق و نوآور بود. تبادل فرهنگی میان سازمان‌ها و در کنار هم قرار دادن افراد محافظه کار و سنتی با افراد نوجو و ‌ایجاد محیطی که در آن اطلاعات و نظرات به سهولت مبادله می‌گردند همه تسهیلاتی است که مجموعه سازمانی را به سوی نوآوری و خلاقیت سوق می‌دهد (الوانی، ۱۳۷۵، ص۲۳۹).

۲-۱-۹-۷-۵٫ خودنوسازی سازمان

سازمان‌ها با گذشت زمان گرایش به نابودی دارند، برای بقاء خود تلاش می نمایند، دیوان سالاری خشک و فزاینده‌ای را اعمال می‌کنند و کارها را به طور سنتی انجام می‌دهند امری عادی است. در دنیایی که مشخصه بارز آن تغییرات وسیع است چنین سازمان‌هایی ناسالم به نظر می‌رسند، زیرا بقاء و حفظ خود را به بهای نیاز به سازگاری مستمر و هماهنگ با تغییرات، در پاسخ به خواست‌ها و انتظارات محیط خارجی مورد تأکید قرار می‌دهند.

مفهوم خودنوسازی سازمان ابتدا در سال ۱۹۶۱ توسط رنسیس لیکرت^[۱۰۲] به طور جامعه توصیف گردید. لیکرت راه‌های مدیریت نظام تعاملی _ تنفیذی سازمان را که موجب خلاقیت و رشد افراد سازمانی می شود و حل مسائل را آسان می‌کند به نوعی تشریح نموده است. در سال ۱۹۶۹ گوردون لیپیت ^[۱۰۳] شیوه سنجیده‌ای از فرایندهای نوسازی را تشریح نمود که مبتنی بر‌ این اصل است که هر سازمانی دارای یک چرخه زندگی است.

۲-۱-۹-۸٫ خودمختاری^[۱۰۴]

جدول ۲-۵- عوامل تجزیه و تحلیل تعاملی فلندرز (اقتباس از فتحی­آذر، ۱۳۸۲)

۲-۸- پژوهش­های انجام گرفته در داخل کشور

محمودی (۱۳۸۲) در تحقیقی با عنوان «بررسی رابطه ویژگی­های فردی دبیران با کیفیت آموزشی آن­ها و پیشرفت تحصیلی دانش ­آموزان سال سوم متوسطه شهر تبریز با تأکید بر روش فلندرز» پرداخت. یافته ­های این تحقیق بیانگر آن است که معلمان به مشارکت دانش ­آموزان کمتر اهمیت می­ دهند. با توجه به یافته ­های تحقیق۱۰/۹۰ درصد زمان تدریس در کلاس­های سوم متوسطه شهر تبریز با گفتار سپری می­ شود و ۹۰/۹ درصد باقیمانده به سکوت یا ابهام (عامل ۱۰ از عوامل دهگانه فلندرز) اختصاص دارد که سر و صداهای دانش ­آموزان، مکث­های بین مباحث و سوالات و پاسخ­ها را شامل می­ شود. از ۱۰/۹۰ درصد گفتار ۰۴/۷۱ درصد به دبیران و ۰۶/۱۹ درصد به دانش ­آموزان اختصاص یافته است. ‌بنابرین‏ دانش ­آموزان در کلاس­های درسی مشارکت فعال داشته و در جریان تدریس سوالاتی را مطرح کرده ­اند و یا پیشنهاد داده و اظهارنظر نمود­ه­اند، ولی گفتار آن­ها تقریبا ۳٫۷۲/۱ گفتار دبیران ‌می‌باشد. این میزان از قانون ۳/۱ تعیین شده توسط فلندرز بیشتر است و بیانگر این مطلب است که معلمان بیشتر به دانش ­آموزان فرصت داده ­اند تا در تدریس مشارکت فعال داشته باشند و سعی برآن داشتند که کلاس را از حالت معلم محوری خارج کنند و به سوی دانش ­آموز محوری سوق دهند.

فتحی (۱۳۸۹) در تحقیقی با عنوان «بررسی رابطه احساس خودکارآمدی با کیفیت آموزشی دبیران دوره متوسطه شهر تبریز با تأکید بر روش فلندرز» به نتایج زیر دست یافت:

بین خودکارآمدی معلمان و میزان استفاده آن­ها از روش­های تدریس غیرمستقیم رابطه معنی­دار و مثبتی وجود دارد. به عبارت دیگر معلمانی که احساس خودکارآمدی بالایی در تدریس دارند از روش­های غیرمستقیم آموزش به جای روش­های مستقیم استفاده ‌می‌کنند. همچنین بین احساس خودکارآمدی معلمان با میزان تعامل بین معلم و دانش ­آموز نتایج نشان می‌دهد که رابطه مثبت و معنی داری بین احساس کارآمدی و تعامل بین معلم و دانش ­آموز وجود دارد. یعنی معلمانی که دارای کارآمدی بالایی هستند تعاملات بیشتری با دانش ­آموز دارند و دانش ­آموز را به چالش می­کشانند.

شهابی (۱۳۹۲) در تحقیقی با عنوان «بررسی رابطه ویژگی­های شخصیتی معلمان با روش تدریس آن­ها و پیشرفت تحصیلی فراگیران با بهره گرفتن از سیستم تجزیه و تحلیل تعاملی فلندرز» ‌به این نتیجه رسید که بین ویژگی­های شخصیتی معلمان از قبیل (روان­رنجوری، تجربه­پذیری، برون­گرایی) با روش تدریس آنان و پیشرفت تحصیلی دانش ­آموزان هیچ رابطه معنی­داری وجود ندارد.

جبلی آده و سبحانی (۱۳۹۱) در تحقیقی با عنوان «تاثیر به کارگیری روش­های تدریس­خلاق بر خلاقیت دانش ­آموزان پایه چهارم ابتدایی استان گلستان در سال تحصیلی ۹۱-۹۰» به نتایج زیر دست یافت: کاربرد روش­های تدریس خلاق، بر سیالی ذهن، انعطاف­پذیری ذهن، اصالت و توانایی بسط ذهنی دانش ­آموزان تاثیر دارد و در کل خلاقیت آنان را رشد می­دهد. همچنین آموزش روش­های تدریس­خلاق به معلمان از قبیل روش شش کلاه فکری (کلاه­های رنگی متفاوت که فرد را در قالب­های گوناگون فکری فرو می­برد)، بدیعه­پردازی، حل مسئله، بارش فکری و… یک عامل مهم در تدریس خلاق معلمان ‌می‌باشد و معلمانی که این دوره را سپری ‌می‌کنند با معلمان دیگر متفاوت عمل ‌می‌کنند.

سعیدی (۱۳۸۱) در تحقیقی با عنوان «بررسی رابطه خلاقیت معلم با خلاقیت دانش ­آموزان پایه چهارم و پنجم دبستان در منطقه ۱۱­تهران» ‌به این نتایج رسیده است: دانش آموزان پایه پنجم و چهارم که دارای معلمان خلاق بودند نسبت به دانش­آموزانی که دارای معلمان غیرخلاق بودند، میانگین بالاتری در آزمون خلاقیت داشتند این تفاوت در هر دو پایه معنادار بود، ولی در پایه چهارم این تفاوت بیشتر مشهود بود. در این تحقیق عوامل تشکیل­دهنده خلاقیت نیز در دو گروه مقایسه شده است و نتایج آن نشان می­دهد که در چهار عامل سیالی، اصالت، بسط و انعطاف­پذیری دانش ­آموزان کلاس چهارم دارای معلم خلاق از دانش ­آموزان دارای معلم غیرخلاق میانگین بیشتری داشتند ولی در کلاس پنجم تفاوت این عوامل بین دو گروه دانش ­آموز فقط در عامل بسط معنادار بود. زیرا تأکید معلمان پایه پنجم بر یادگیری و حفظ عین مطالب کتاب ‌می‌باشد لذا خلاقیت کمتر فرصت ظهور می­یابد.

حسینی (۱۳۸۶) در تحقیقی با عنوان «بررسی تاثیر برنامه آموزش خلاقیت معلمان بر خلاقیت و پیشرفت تحصیلی و خودپنداره دانش ­آموزان تهران» ‌به این نتیجه رسید که برنامه آموزش خلاقیت در پیشرفت تحصیلی دانش ­آموزان تاثیر مثبت دارد و ‌می‌توان برنامه آموزش خلاقیت معلمان را به عنوان الگویی مناسب برای پرورش خلاقیت و پیشرفت تحصیلی دانش ­آموزان در مدارس سطح کشور در نظر گرفت. همچنین برنامه آموزش و الگوی رشد خلاقیت، مهارت­ های تدریس معلمان را افزایش می­دهد. یکی از علل موفقیت الگو، توجه به عوامل متعدد مؤثر در جریان آموزش و تدریس است. توجه به زمینه ­های عاطفی، شناختی، اجتماعی و فیزیکی در کلاس در کنار ابعاد فکری، فرصت مناسبی برای معلمان فراهم ‌می‌آورد تا بتوانند از روش­های تدریس­خلاق به نحو مناسب­تری استفاده کنند.

چراغ چشم (۱۳۸۶) در تحقیقی با عنوان «بررسی تاثیر شیوه ­های تدریس مبتنی بر تکنیک­های خلاقیت در آموزش و یادگیری دانش ­آموزان» ‌به این نتیجه رسید که معلم به عنوان ایجاد کننده شرایط و تسهیل کننده یادگیری دانش ­آموزان می ­تواند از طریق نوگرایی، انعطاف­پذیری، عدم اجبار دانش ­آموزان به حفظ و انباشت ذهنی، شوخ طبعی، پرهیز از راهبردها و روش­های قالبی آموزش، زمینه سازی برای ابراز وجود شاگردان و افزایش اعتماد به نفس در آنان، تحریک حس کنجکاوی فراگیران و بالاخره توام ساختن آموزش با پژوهش به آموزش خلاق و پرورش خلاقیت در کودکان و نوجوانان بپردازد. ‌بنابرین‏ استفاده از فنون خلاقیت بر عملکرد تحصیلی دانش ­آموزان تاثیر مثبت دارد.

افشار­کهن (۱۳۸۹) تحقیقی با عنوان «مقایسه میزان تفاوت رشد خلاقیت کودکان تحت تعلیم معلمان آموزش­دیده و ندیده در زمینه خلاقیت بین کودکان پایه اول ابتدایی استان خراسان» انجام داد. نتایج حاصل، حاکی از معنادار بودن اختلاف میانگین­های دوگروه آزمایش و کنترل بود میزان رشد خلاقیت (مؤلفه‌ ­های سیالی، بسط، انعطاف­پذیری و سیالی) دانش­آموزانی که تحت تعلیم معلمان آموزش دیده بودند نسبت به معلمانی که آموزش دیده نبودند بیشتر بود.