۲-۷-۵ مخارج وپیامدهای پیچیدگی^[۹]

۱) تحریفات^[۱۰]. اگر طراحی سیستم مالیاتی بدون دلیل پیچیده باشد می‌تواند تحریفاتی ایجاد کند که مخارج حاصله از آن می‌تواند به صورت کاهش در تولید ناخالص داخلی بروز کند. ولیکن ارتباط خودکار بین پیچیدگی و مخارج تحریفی سیستم مالیاتی وجود ندارد.(کوپژاک ،۲۰۰۶)

۲)عدم تمکین^[۱۱]. پیچیدگی مالیاتی می‌تواند سبب ایجاد موقعیت هایی برای اجتناب مالیاتی گردد که می‌تواند مخارج قابل توجهی بر اقتصاد تحمیل کند هم از نظر اثر بخشی و هم از نظر عدالت. این کاهش در اثربخشی بدلایل مختلف شامل موارد ذیل صورت می‌گیرد:

الف-در صورت اجتناب نرخ های مالیاتی بالاتری برای جمع‌ آوری پول مورد نظر لازم می‌گردد.

ب-افراد باهوشی استخدام می‌شوند تا نقشه های گسترده استفاده از تراکنش های کاغذی برای انتقال پول و کاهش مالیات تعلق گرفته را کشف و با آن مقابله کنند. ضررهای سهامی پدیدار می‌شوند برای اینکه این نقشه ها گران قیمتندو افرادی سرنوشت بهتری دارند که با آن ها تداخل نکنند. ولیکن مهم است که بدانیم که اجتناب مالیاتی می‌تواند در واقع راهی برای کاهش برخی از مخارج تحریفی ممکن باشد که از پیچیدگی بیش از حد حاصل می شود.(الف ،۲۰۱۴)

۳)مخارج تمکین.^[۱۲] از زمان سنفورد بسیاری از اقتصاد دانان بر آن بوده اند که مخارج تمکین مالیاتی را برای مودیان مالیاتی برآورد کنند. این مخارج بر اساس تعداد منابع-خصوصاً زمان- به کار رفته توسط مودیان برای تمکین با مسئولیت هایشان قابل اندازه گیری هستند. در مواردی که مودیان از مشاورین حرفه ای استفاده می‌کنند مخارج می‌تواند از روی پرداخت ها ‌به این متخصصان اندازه گیری شود. اگرچه تمامی مخارج تمکین به دلیل پیچیدگی حاصل نمی شوند ولیکن عواملی که منجر به پیچیدگی کارکردی می‌شوند سبب بروز مخارج تمکین می‌گردند.(لافروهمکاران^[۱۳]،۲۰۱۱)

۴) عدم اطمینان قانونی^[۱۴]. پیچیدگی کارکردی می‌تواند سبب بروز عدم اطمینان قانونی گردد. این مسئله زمانی ظاهر می شود که مودیان کاملا مسئولیت های مالیاتی خود را درک نمی کنند-چگونه با برخی تراکنش هامی بایست از نظر مالیاتی برخورد کرد و/یا اینکه درک نکنند که مسئول مالیاتی چگونه نظری مغایر دارد و فرم آن ها را به چالش می کشد. مهم است که بدانیم کدام مودیان با چه درجه ای از پیچیدگی تحت تاثیر قرار می گیرند.(الف ،۲۰۱۳)

۵) عدم برابری و عدالت: پیچیده بودن سیستم مالیاتی این تصور را در بین عموم افزایش می‌دهد که قوانین مالیاتی ناعادلانه است.

۶)اقتصاد وصول: پیچیدگی سیستم مالیاتی موجب افزایش هزینه های اداری وصول مالیات نظیر؛ هزینه های مرتبط با وصول، بررسی اظهارنامه ها، حل اختلافات مالیاتی

۷)خنثی و بیطرفی^[۱۵]: پیچیدگی سیستم مالیاتی ممکن است سبب شود تا مالیات دهندگانی که از شرایط یکسانی برخوردار هستند مالیات متفاوتی پرداخت نمایند.

۸)کارایی و رشد اقتصادی: پیچیدگی قوانین و مقررات مالی اتی موجب انحراف و روانه شدن منابع از فعالیت‌ها و سرمایه گذاریهای کارا به سمت هزینه های تمکین اضافی و نا کارا می شود.

عدم شفافیت: پیچیدگی موجب می شود تا مالیات دهندگان ‌در مورد نحوه اعمال قوانین مالیاتی برای خودشان و دیگران دچار تردید و سؤال شوند.(زایر ،۱۳۸۸)

بالا رفتن قیمت تجارب اینکه پیچیدگی مالیاتی سبب می شود که به صورت سیستماتیک (و غیر مؤثر) قیمت های تجاری و تعداد کالاها بالا رفته که روی هم رفته سبب محدودیت ثروت تولیدی می شود و سبب انتقال سیستماتیک ثروت بین شرکت کنندگان بازار و مسئول مالیات می‌گردد.(اسکات،۲۰۱۲)

وهمچنین شکل‌گیری روش های متعدد برای مخفی ‌نگاه‌داشتن درآمد از اصابت مالیاتی و کاهش اثربخشی ابزارهای در دسترس سیستم مالیاتی نظیر جرایم مالیاتی و دامهای ناخواسته مالیاتی برای برخی از مالیات دهندگان خاص پرداخت‌های بیش از حد و یا کمتر از حد به طور غیر عمدی افزایش تصور عموم مبنی بر ناعادلانه بودن سیستم مالیاتی (زایر ،۱۳۸۸)

۲-۷-۶ عوامل ایجاد کننده پیچیدگی در سیستم مالیاتی

سطح پیچیدگی به عوامل متعددی نظیر پایه های مالیاتی، ساختار نرخ‌های مالیاتی، کسورات قانونی، معافیت ها، مشوقهای مالیاتی، جرایم مالیاتی و به طور کلی به مؤلفه های ساختاری قانون مالیات و نیز به ویژگی‌های اداری مالیات ستانی بستگی دارد. معافیتها، کسورات و یا اعتبار مالیاتی اگرچه پیچیدگی کمتری ایجاد می‌کنند اما اگر به صورت هدفمند تعریف روشنی از مالیات دهندگان و فعالیت‌های آن ها ارائه شود، ممکن است از نظر تمکین مشکلاتی ایجاد نماید. سرانجام، روش های مختلف اداره و یا مدیریت مالیاتها نیز در افزایش پیچیدگی مالیات تاثیر دارد. به طور کلی پیچیدگی سیستم مالیاتی حاصل طیف وسیعی از فشارهای داخلی و خارجی برای توسعه، اجرا و مدیریت سیاست مالیاتی است. دو گروه از عوامل عمومی و خصوصی در توضیح علل پیچیده بودن ( مالیاتها و به تبع آن یافتن راه های ساده سازی آن وجود دارد( ۲۰۰۲ ، AICPA)

۲-۷-۷اثرات کاهش پیچیدگی مالیاتی

۱)حفظ طرح موجود مالیاتی ولیکن ارائه آن بصورتی که پیچیدگی کمتر باشد-با کاهش پیچیدگی کارکردی برای مثال با نوشتن قوانین/راهنما بصورتی ساده تر برای فهم و حذف پیچیدگی های اطلاعاتی ناملزوم.

۲) حفظ اهداف مورد نظر سیستم مالیاتی ولی دستیابی به آن ها از روشی با پیچیدگی کمتر-با کاهش پیچیدگی طراحی غیر ملزوم.(الف ،۲۰۱۲)

هزینه های تمکین شامل؛ مدت زمانی است که مؤدیان برای آماده سازی و پر کردنفرمهای مالیاتی، یادگیری قوانین مالیاتی و نیز ثبت و نگهداری فعالیت‌های مالی خود برای مقاصد مالیاتیصرف می‌کنند.این هزینه ها همچنین شامل هر نوع مخارج پولی است که مؤدیان به منظور امتناع و فرار مالیاتی، آماده سازی فرمها و اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مالیات توسط دیگران، پاسخ به حسابرسا نرداخت می‌نمایند(زایر ،۱۳۸۸)

. هزینه های اداری اگر چه بر دولت تحمیل می شود، این هزینه ها نیز سرانجام بر دوش افراد و شرکت‌ها میافتد. این هزینه ها، شامل بودجه جمع‌ آوری و وصول مالیات توسط ادارات مالیاتی و بودجه مرتبط با مالیات سایر دستگاه های است که به اداره مالیاتی در برنامه های شناسایی و وصول مالیات کمک می‌کنند از اینرو، ‌با اندازه گیری با تعریف پیچیدگی به میتوان با معیار کمی سیستم‌های مالیاتی مختلف را با یکدیگر مقایسه و نیز جنبه‌های مختلف یک سیستم مالیاتی خاص و تاثیراتی که بر عدالت، کارایی و درآمد مالیاتی دارد، ارزیابی کرد.

۲-۷-۸ اندازه گیری پیچیدگی مالیاتی

در اندازه گیری پیچیدگی سیستم مالیاتی میتوان گفت موارد زیر اندازه گیری می‌شوند

۱) پیچیدگی سیستم مالیاتی. مقیاسی برای اندازه گیری پیچیدگی در طراحی و پیچیدگی کارکردی. هر دو مشکلات مفهومی وعملی ای را برای ساخت شاخص های مستقیم ایجاد می‌کنند. بخصوص اگر می خواستیم پیچیدگی غیر ملزوم سیستم را بسنجیم.

به نظر فروید کمتر انسانی متعارف به حساب می‌آید و هر فرد به شکلی نامتعارف است. وی از دیدگاه روان شناسی، انسان نا متعارف را به دو گروه روان نژند و روان پریش تقسیم می‌کند و هسته مرکزی بیماری روانی را اضطراب می‌داند. به عقیده فروید، نوع مکانیسم های دفاعی مورد استفاده افراد سالم، روان نژند و روان پریش متفاوت است. شخص سالم از مکانیسم های دفاعی نوع دوستی، شوخ طبعی، پارسایی و ریاضت و والایش استفاده می‌کند( نجات، ۱۳۷۸).

۲-۷-۳-۱-۲ نظریه کارل یونگ^[۱۹]

به نظر یونگ فرایندی که موجب یکپارچگی شخصیت انسان می شود، فردیت یافتن یا تحقق خود است. در انسان فردیت یافته هیچ یک از وجوه شخصیت مسلط نیست. نه هوشیار و نه ناهشیار، نه یک کشش و گرایش خاص و نه هیچ یک از نسخ های کهن، بلکه همه آن ها به توازن رسیده اند( نجاتی و ایروانی، ۱۳۷۸).

یونگ خاطر نشان کرد که نیمه اول زندگی باید صرف دنیای واقعیت عینی واقعیت عینی، یعنی تحصیل، شغل و خانواده شود،در مقابل نیمه دوم زندگی باید صرف دنیای ذهنی و درونی شود که تا آن زمان مورد بی توجهی قرار گرفته است. نگرش شخصیت باید از برون گرایی به درون گرایی تغییر یابد. تمرکز به هوشیاری باید به واسطه آگاهی از ناهشیار تعدیل شود و همبستگی ها باید از مسائل جسمانی و مادی به مسائل معنوی، فلسفی و شهودی تغییر کند. اشخاصی که در یکپارچه سازی های هماهنگ نا هشیار و هشیار و در تجربه کردن هستی درون خود موفق هستند، در موقعیتی قرار دارند که به سلامت روان شناختی مثبت می‌رسند. موقعیتی که یونگ آن را تفرد نامید. تفرد یعنی بر آوردن استعدادهای شخصی و پرورش دادن خود شخص(شولتز^[۲۰]،۱۹۸۸،به نقل از سید محمدی۱۳۸۱).

۸-۳-۱ -۲ مفهوم سلامت روان در نظریه های روانی- اجتماعی و زیستی – روانی

1. نظریه آلفرد آدلر^[۲۱]

آدلر به ماهیت اجتماعی انسان تأکید نموده است. به عقیده آدلر علاقه اجتماعی برای اولین بار در جریان رابطه مادر و کودک بروز می‌کند و آموخته می شود. به نظر آدلر فرد دارای سلامت روان رابطه اجتماعی صمیمی و مطلوبی دارد و جایگاه خودش را در خانواده و ‌گروه‌های اجتماعی به درستی می شناساند. همچنین فرد سالم در زندگی هدفمند و غایت مدار است و اعمال او مبتنی بر تعقیب این اهداف است. غایی ترین هدف شخصیت سالم تحقق خویشتن است. از ویژگی های دیگر سلامت روان شناختی این است که فرد سالم مرتب به بررسی ماهیت اهداف و ادراکات خودش می پردازد و اشتباهاتش را برطرف می‌کند. چنین فردی سعی در کاستن عقده خود دارد و به دنبال غلبه بر مشکلات خود می‌باشد و در نهایت چنین فردی موفق می شود که انگیزه های نامطلوب خود را دگرگون سازد( کورسینی^[۲۲]، ۱۹۷۳؛ به نقل از جنانی، ۱۳۸۱).

فرد دارای سلامت روان به نظر آدلر، روابط اجتماعی و صمیمی مطلوبی دارد و جایگاه خودش را در خانواده و ‌گروه‌های اجتماعی به درستی می شناسد. همچنین فرد سالم در زندگی هدفمند و غایت مدار است و اعمال او مبتنی بر تعقیب این اهداف است. غایی ترین هدف شخصیت سالم، تحقق خویشتن است. از ویژگی های دیگر سلامت روان شناختی این است که فرد سالم مرتباً به بررسی ماهیت اهداف و ادراکات خودش می پردازد و اشتباهاتش را برطرف می‌سازد. چنین فردی خالق عواطف خودش است، نه قربانی آن ها. آفرینش گری و ابتکار فیزیکی، از ویژگی های دیگر این افراد است. فرد سالم از اشتباهات اساسی پرهیز می‌کند. اشتباهات اساسی شامل تعمیم مطلق، اهداف نادرست و محال، درک نادرست و توقع بی مورد از زندگی، تقلیل یا انکار ارزشمندی خود و ارزش ها و باورهای غلط می‌باشد( شاملو، ۱۳۸۴).

آدلر معتقد است که مسأله اساسی در انسان کهتری می‌باشد و تمام فعالیت های هر فرد به قصد قدرتمند شدن انجام می شود. ‌به این ترتیب فعالیت های هر فرد به منظور رفع احساس کهتری ودستیابی به یک حس مهتری صورت می‌گیرد( پاشا شریفی، ۱۳۸۰).

بنابر نظریه آدلر فرد برخوردار از سلامت روان شناختی توان و شهامت یا جرئت عمل کردن را برای نیل به اهدافش دارد. چنین فردی جذاب و شاداب است و روابط اجتماعی سازنده و مثبتی با دیگران دارد. فرد سالم به عقیده آدلر از مفاهیم و اهداف خودش آگاهی دارد و عملکرد او مبتنی بر نیرنگ و بهانه نیست. فرد دارای سلامت روان مطمئن و خوشبین است و ضمن پذیرفتن اشکالات خود در حد توان اقدام به رفع آن ها می‌کند( خدارحیمی، ۱۳۸۴).

1. نظریه اریک اریکسون^[۲۳]

اگر “ناخوداگاه” را خدای فروید بدانیم، پس “من” نیز خدای اریکسون و روان شناسان “من” است.به عقیده اریکسون سلامت روان شناختی اصولاً نتیجه عملکرد قوی و قدرتمندی “من” است. “من” عنوان و مفهومی است که نشان دهنده توانایی یکپارچه سازی اعمال و تجارب شخص به صورت انطباقی و سازشی است ( خدارحیمی، ۱۳۸۴).

به عقیده اریکسون « من» تنظیم کننده درونی است که تجارب فرد را سازمان دهی می‌کند و در نتیجه از انسان در مقابل فشارهای نهاد و من برتر( فراخود ) حمایت می‌کند. هنگامی که رشد انسان و سازمان های اجتماعی به نحو متناسب هماهنگ شود، هر کدام از مراحل رشد روانی – اجتماعی توانایی ها و استعدادهای مشخص ظهور پیدا می‌کند( حسینی، ۱۳۶۵).

به عقیده اریکسون سلامت روان شناختی هر فرد به همان اندازه ای است که توانسته است توانایی متناسب با هر کدام از مراحل زندگی را کسب کرده باشد. صفات متمایز کننده سلامت روان شناختی این است که فردی که در جامعه زندگی می‌کند بایستی از تعارض عاری باشد، بایستی از استعداد و توانایی بارزی استفاده کند، در کارشماهر و استاد باشد، ابتکار نامحدود داشته باشد، از انجام لحظه به لحظه حرفه اش پسخوراند بگیرد و در نهایت ‌در مورد فرایند زندگی نظریه معنوی روشن و قابل درکی داشته باشد( خدارحیمی، ۱۳۸۴).

1. کارن هورنای

هورنای از دانشمندانی است که در روانکاوی کلاسیک تغییراتی به وجود آورده است. به عقیده او محیط و فرهنگ در رشد و گسترش شخصیت و سلامتی یا ناسلامتی انسان تأثیر به سزایی دارد. به عقیده کارن هورنای، انسان برخوردار از سلامت روان دارای این ویژگی هاست:

الف) احساس عدم امنیت نمی کند و لذا فاقد پرخاشگری و خودشیفتگی است.

ب) قدرتمندی نیازهای دهگانه در او خفیف است، به علاوه قابلیت تغییر و تحول و جایگزینی این نیازها را دارد.

ج) انسان سالم از هر سه نوع طبقه کلی نیازها با توجه به اوضاع و احوال متناسب استفاده می‌کند، در حالی که کودکان فقط به سوی دیگران می‌روند، نوجوانان در مقابل دیگران می ایستند و سالمندان از دیگران دوری می‌کنند.

د) انسان سالم به دلیل آگاهی از خود واقعی اش و استعدادهای بالقوه خود تسلیم محیط اجتماعی و فرهنگی نیست بلکه ابتکار و شخصیت خودش را عهده دار می شود.

ه) خودشناسی و کوشش برای تحقق استعدادهای فطری و ذاتی وظیفه اخلاقی و امتیاز معنوی شخصیت سالم است و هدف او کمال است.

ز) انسان سالم خودآگاهی دارد و از خود واقعی و استعدادهایش کم و بیش آگاه است و خودش بسیاری از مشکلات زندگی اش را حل می‌کند، لذا به دیگران وابستگی ندارد( خدارحیمی، ۱۳۸۴).

۹-۳-۱-۲ مفهوم سلامت روان شناختی در نظریات گشتالتی

کوباسا، مدی و پوکتی (۱۹۸۲) معتقدند که احتمالا تجارب دوره کودکی و تعامل با والدین و اطرافیان می‌تواند منجر به یک شخصیت سرسخت شود . (نریمانی و همکاران، ۱۳۹۰).

سرسختی روانشناختی، یک ویژگی شخصیتی است که در رویارویی با حوادث فشارزای زندگی به عنوان منبع مقاومت و سپرمحافظ عمل می‌کند. سرسختی، ترکیبی از باورها ‌در مورد خود و جهان است که از سه جزء تعهد، کنترل و مبارزه جویی تشکیل شده است، اما در عین حال مجموعه ای واحد است که از عمل هماهنگ این سه جزء تشکیل یافته است(کوباسا، ۱۹۸۲) سرسختی احساس بنیادی از کنترل است که به فرد سرسخت امکان ترسیم و دسترسی به فهرستی از راهبردها را می‌دهد. در نهایت سرسختی باعث پرورش دیدی خوش بینانه نسبت به فشار زاها می شود؛ به عبارتی، صفت مبارزه جویی، فرد سرسخت را قادر می‌سازد تا حتی حوادث ناخوشایند را بر حسب امکانی برای یادگیری به تهدیدی برای ایمنی در نظر بگیرد و تمامی این جنبه ها باعث پیشگیری و یا کوتاه شدن مدت پیامدهای منفی تنش زا می شود و در واقع سرسختی، سپری در مقابل برانگیختگی شدید فیزیولوژیک در اثر حوادث تنش زا است که سلیه و دیگر پژوهشگران، عامل آسیب پذیری در مقابل بیماری ها می دانند. سرسختی روانشناختی به عنوان تعدیل کننده، روابط بین تنش و بیماری روانشناختی و جسمانی عمل می‌کند . افرادی که از سرسختی روانشناختی قوی برخوردارند، احتمال کمتری دارد که در مقایسه با افراد دارای سرسختی روان شناختی ضعیف در پاسخ به تنش، دچار آسیب جسمانی و یا روانی شوند. هم چنین یافته های تجربی نقش تعدیل کننده سرسختی روانشناختی را در مقایسه با فشارهای جانبی تنش تأیید می‌کند. دیگر یافته ها بیان می‌کند که بین دو جنس از نظر سرسختی روانشناختی تفاوت معنی داری نیست(شریفی، عریضی و نامداری، ۱۳۸۴).

منطق انتخاب این ویژگی‌ها ارزیابی‌های شناختی خوش بینانه ای است که می‌تواند به رغم تنش آور بودن آن ها باعث درک معنی دار و طبیعی ویژگی‌ها از سوی فرد شود. با وجود این، تصمیم گیری قاطعانه می‌تواند به یکپارچگی آنان در تجربه های آینده منجر شود؛ ‌به این ترتیب افراد سرسخت، وقایع تنش آور را به وقایع قابل تحمل تر تبدیل می‌کنند (کیامرثی و همکاران، ۱۳۷۷).

همان گونه که از این مباحث پیدا‌ است، سرسختی روانشناختی به عنوان ویژگی مهم در ساختار شخصیت افراد می‌تواند آن ها را برابر فشار های مختلف محیطی محافظت کند. در واقع می توان عنوان کرد که افراد با سطح سرسختی روانشاختی قوی با توجه به صفات مبارزه جویی و ابراز وجود و نیرومندی و استقامت در مقابل حوادث تنش زای محیطی کمتر دچار آسیب های جسمانی و روانی می‌شوند؛ لذا اهمیت و ضروت سرسختی روانشاختی در این مباحث آشکار می شود (یاسمی نژاد، محمدیان و فعلی، ۱۳۹۰).

مسلش و همکاران (۱۹۷۶)، بوریش (۲۰۰۲)، آلمر (۲۰۰۲)، فیلیان (۱۳۸۱)، بدری گرگری(۱۳۸۴) و زارع (۱۳۸۲) در پژو هش هایی نشان دادند عواملی وجود دارند که می‌توانند بر روی رضایت زناشوئی تأثیر بگذارند که این عوامل باید به دقت مورد شناسایی قرار بگیرند. از جمله این عوامل ویژگی شخصیتی تاب آوری ‌و سرسختی است، که به عنوان متغیر دیگر در این پژوهش مورد بررسی قرار می‌گیرد. سرسختی ویژگی شخصیتی است که ممکن است نحوه مقابله با استرس زاها را در افراد تعدیل کند یعنی آن ها را در تحلیل موفقیت آمیز موقعیت استرس زا یاری می‌کند.

زارع (۱۳۸۲) در پژوهشی با عنوان مقایسه رابطه حمایت اجتماعی و سرسختی با فرسودگی شغلی رانندگان شرکت‌های اتوبوسرانی و تاکسیرانی شهر تهران نشان داد که حمایت اجتماعی و سخت رویی هر یک با مؤلفه احساس تحلیل عاطفی ارتباط معکوس و منفی دارند، حمایت اجتماعی و سرسختی هر یک با مسخ شخصیت ارتباط معکوس دارند و با احساس موفقیت فردی ارتباط مستقیم و مثبت دارند . از سوی دیگر بین میزان سرسختی و مسخ شخصیت و احساس موفقیت فردی در دو گروه تفاوت معناداری وجود داشت. در این پژوهش بالاترین میزان فرسودگی شغلی در مؤلفه‌ احساس تحلیل عاطفی (۵۵ درصد) گزارش شد. جودی و همکاران (۱۹۹۹) در پژوهشی نشان دادند که سطح بالایی از سرسختی اثرات میانجیگرانه بر استرس داشته و با میزان پایین بیماری و افسردگی مرتبط می‌باشد. کوباسا (۱۹۹۴) در طی مطالعه ای پی برد مدیران مرد با درجه بالایی از سرسختی علی رغم اینکه در سراسر زندگی با وقایع استرس زا مواجه هستند، کمتر دچار بیماری شده و از سلامت بیشتری برخوردارند . یافته ها نشان داد که افراد با سخت رویی پایین بیشتر تحت تأثیر اثرات منفی استرس هستند (نریمانی و عباسی، ۱۳۸۸).

پذیرش خود و دوست داشتن خویش (وایت ، ۲۰۰۱) و تبدیل شدن به انسانی که از نظر جسمی سالم، از نظر فکری بی عیب، از نظر روانی شاد، از نظر اجتماعی متعادل، از جنبه ی سیاسی آگاه، از نظر اقتصادی مولد و از نظر فرهنگی مسوول باشد ، از خصوصیات سلامت روان است و در شمار موضوعاتی قرار دارد که به صورتی مفهومی با سرسختی روان شناختی ارتباط می‌یابد. کوباسا(۱۹۷۹و۱۹۸۸) سرسختی را ترکیبی از باورها ‌در مورد خویشتن و جهان تعریف می‌کند که از سه مؤلفه‌ ی تعهد، کنترل و مبارزه جویی تشکیل شده است. شخصی که از تعهد بالایی برخودار است، اهمیت و معنای اینکه چه کسی است و چه فعالیت ی انجام می‌دهد را باور دارد. این اشخاص با بسیاری از جنبه‌های زندگی شان همچو ن شغل، خانواده و روابط بین فردی، کاملا در آمیخته می‌شوند. افرادی که در مؤلفه‌ ی کنترل، قوی هستند رویدادهای زندگی را قابل پیش‌بینی و کنترل می دانند و بر این باورند که قادرند با تلاش ، آنچه را که در اطرافشان رخ می‌دهد، تحت تاثیر قرار دهند. اشخاصی که مبارزه جویی بالایی دارند، موقعیت های منفی یا مثبتی که به سازگاری مجدد نیاز دارد را فرصتی برای یادگیری و رشد بیشتر می دانند، تا تهدیدی برای امنیت و آسایش خویش (کوباسا، ۱۹۹۸؛ مدی، ۱۹۹۰ ).

سرسختی روان شناختی با افسردگی، همبستگی منفی دارد نشان دهنده ی آن است که سرسختی روان شناختی، می‌تواند پیش‌بینی کننده ی سلامت روانی باشد. ماتیس و لکسی(۱۹۹۹) نیز ‌به این نتیجه رسیدند که سرسختی، متغیر پیش‌بینی کننده ی بهتری برای سلامت روانی است تا سلامت جسمی و همچنین همبستگی منفی معنی داری بین سرسختی و تعداد مراجعات به مرکز بهداشت وجود دارد. امریکنر و همکاران (۱۹۹۴) رابطه ی بین سلامت روانی با تعاملات ادارک شده ی خانواده را بررسی نمودند و دریافتند خانواده هایی که از انسجام بیشتر، ارتباط بهتر بین اعضای خانواده و رضایت بیش تر از وضعیت خانواده برخودارند و همچنین خانواده هایی که بر فعالیت های اجتماعی، فعالیت های مذهبی- اخلاقی، فعالیت های فکری- فرهنگی و نظم و سازماندهی تأکید بیشتری دارند، از میزان سرسختی بالاتری برخودارند. بر این باورند که عوامل تاثیر گذار بر سرسختی دختران، بیشتر از درون خانواده سرچشمه می‌گیرد در حالی که ‌در مورد پسران، ممکن است عوامل اجتماعی و آموزشگاهی نیز دخیل باشند. برخی از پژوهش ها نیز بین تاب آوری و سرسختی با اضطراب و افسردگی، رابطه ی منفی معنی داری نشان داده و گویای آن است که افراد تاب آور می‌توانند بر انواع اثرات ناگوار چیره شوند (شیربیم، سودانی و شفیع آبادی، ۱۳۸۸).

1. مراتب داشتن ارزش‌ها

ب- دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی( فروزنده دهکردی و جوکار، ۱۳۸۶، ص۴۳):

– فراگیری و شمول

ادعای ما این است نظام ارزشی اسلام، نظامی فراگیر، عام و شامل است. در مکاتب منفی رایج دنیا دایره ارزش‌ها تنگ و محدود است و عمدتاً منحصر به ارزش‌های اخلاقی‌ای است که در محیط اجتماعی مطرح می‌شود.

– برخورداری از ارتباط و انسجام کافی

در نظام ارزشی اسلام، به خاطر تفکر سیستماتیک، بین اجزاء یک انسجام درونی وجود دارد، در بسیاری از مکاتب دنیا، متغیرهایی مانند پول، شهرت، کسب قدرت، سود، منفعت، کسب سهم، رفاه، علم داشتن، قهرمانی و… به عنوان ارزش تلقی می‌شود، در حالی که به صورت ذاتی بین آن‌ ها ارتباط و انسجام وجود ندارد.

– قابلیت تبیین عقلایی

سومین ویژگی نظام ارزشی اسلام این است که قابل تبیین و استدلال است. تبیین عقلانی ارزش‌ها تنها زمانی ممکن است که بتوان رابطه بین ارزش‌ها و واقعیت کشف کرد، اگر ارزش‌ها صرفا تابع قرارداد باشند، هیچ رابطه منطقی نداشته نمی‌توان آن‌ ها را تبیین عقلایی کرد.

– تبیین لذت و سود نامحدود

لذت انگاری به عنوان یک نظریه فلسفی دو صورت دارد:

1. 1. لذت انگاری روان‌شناختی( مردم در زندگی خود واقعا به دنبال لذت‌اند)

1. لذت انگاری اخلاقی( مردم نه تنها در پی لذت‌اند، بلکه باید چنین کنند، زیرا تنها خوبی، لذت است)

“جرمی بنتام” و ” جان استوارت میل” در این رابطه مکتب نفع گرایی را مطرح کردند: هر چیزی دارای سود و منفعت باشد ارزشمند و هر عمل یا شی‌ء که منفعت نداشته باشد بی‌ارزش است، اما اختلاف در این است که آیا ملاک ارزش، منفعت فردی یا اجتماعی است. مکاتب کلاسیک، نئوکلاسیک، سیستمی، اقتصادی، رفتارگرایی، استراتژیک و … همه در یک هدف مشترک‌اند و آن کسب سود و منفعت مادی و افزایش سطح رفاه زندگی است. نظام ارزشی اسلام نیز اصل منفعت را می‌پذیرد، اما سود را اعم از مادی و معنوی می‌داند. سود و منفعت در منطق اسلام ابزار و وسیله‌ای برای رسیدن به هدف‌های بلندمدت و عالی است.

– حسن فعلی و فاعلی

معمولا در مکاتب اخلاقی، معیار قضاوت ‌در مورد ارزش داشتن یا بی‌ارزش بودن یک رفتار، نفس عمل و نتایج آن است، بدون اینکه انتساب آن به فاعل و انگیزه و نیت فاعل مطرح باشد. اما از دیدگاه اسلام، تنها معیار ارزش، حسن فعلی نیست، بلکه باید حسن فاعلی نیز مدنظر قرار گیرد. در نظام ارزشی اسلام” نیت و عمل” مطرح است.

– مراتب داشتن ارزش‌ها

یکی از ویژگی‌های نظام ارزشی اسلام این است که ارزش‌ها دارای مراحل و مراتبی هستند، در حالی که در بسیاری از مکاتب اخلاقی، امر بین ارزش داشتن یا نداشتن دایر است و ارزش را دارای یک مرحله می‌دانند.

ارزش‌های اسلامی، از وحی و عملکرد و سیره معصومین(ع) گرفته‌شده است، که هر فرد مسلمان می‌تواند و مکلف است آن‌ ها را دنبال کند، ایمان، اخلاص، احسان، صداقت، عمل صالح، ادای امانت، امربه‌معروف و نهی از منکر، سعی و تلاش و… و بسیاری دیگر از ارزش‌ها که رفتار و عملکرد فرد مومن را می‌سازد.

مقایسه مدیریت ارزش‌ها از دیدگاه غرب در مقایسه ‌با ارزش‌های اسلامی

– مبانی

ابتدائی ترین و ضروری‌ترین اصول مدیریت که اسلامی هم باشد این است که ارزش‌ها و ضد ارزش‌های آن مبتنی و متکی بر مکتب حیات‌بخش اسلام باشد. اصولا مدیریت حتی در نظام‌های گوناگون و مختلف جهان نیز همیشه بر مبنای مکتبی استوار بوده است. تمایز مدیریت اسلامی با اشکال دیگر مدیریت‌ها در جوامع کاپیتالیستی یا کمونیستی و یا هر نوع جامعه‌ دیگری که اداره امور مردم در دست عده‌ای از سردمداران حکومت‌هاست در این نیست که نظام‌های مدیریت دیگر صاحب مکتب یا در حقیقت ایدئولوژی یا روش خاص اداره نظام اجتماعی خود نمی‌باشند بلکه وجه تمایز اسلامی بودن نظام مدیریت کنونی و متکی و مبتنی بودن این نظام بر پایه، اصول متغیر وحی( حق محوری، آخرت‌گرایی، عدالت‌طلبی، معنویت طلبی، صداقت گرائی، خدامحوری و وحی گرایی) و بیان‌شده توسط خداوند متعال و پیامبر (ع) است و الحادی بودن مکاتب مدیریت غربی بر اساس فاشیسم، اومانیسم، لیبرالیسم، منفعت‌گرایی و سود پرستی است( علی احمدی، ۱۳۸۳: ۴۳).

– اهداف

مدیریت غرب به چیزی جز منفعت خود و سازمان نمی‌اندیشد، گرچه ممکن است در همین راستا منافع جامعه نیز تامین شود، اما آنچه برای آن‌ ها اصالت دارد منفعت فردی است و اگر در موردی بین منافع آنان و جامعه تضادی رخ دهد، سود و منفعت شخصی را ولو به قیمت اضرار به جامعه ترجیح می‌دهند. برای این گروه، منفعت دیگران تا جایی مطرح است که به منفعت شخصی آنان کمک کند اگر به دیگران وامی هم می‌دهند ‌به این دلیل است که قدرت خرید آن‌ ها را بالا ببرند و برای تولیدات خود مشتری جذب کنند، اگر تولیدات آن‌ ها خریدار نداشته باشند، برای ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا و در واقع برای تامین نفع شخصی، محصولات خود را از بین می‌برند. در غرب هدف مدیر رسیدن به منفعت، بهره‌وری و اهداف سازمان تولید یا خدماتی است، مدیریت در جوامع غربی، به ارزش‌های انسانی در حد توجه به محصول مدیریت” سود، افزایش قدرت رقابت، کیفیت محصول، افزایش سهم بازار، …” عنایت دارد، اما در نظام ارزشی اسلام، هدف مدیر رشد و تعالی انسان و سازمان در راستای رضایت الهی است، بدون شک این نگاه حداکثر بهره‌وری در سازمان را حفظ ارزش‌ها به دنبال دارد. هدف مدیر از انجام کار، کمال و قرب الی الله است، اولویت باکاری است که برای هدف مفیدتر است. مدیر به نفع شخصی خود صرفا نمی‌اندیشد، بلکه هدف انتفاع مجموعه انسان‌هاست که در مسیر حق قرار دارند. در نظر گرفتن منافع نسل آتی، مصالح عمومی، دوراندیشی در تصمیم، دید بلندمدت و ‌استراتژیک نقشی است که مدیر در نظام ارزشی اسلام ایفا می‌کند(فروزنده دهکردی و جوکار،۱۳۸۶: ۵۲،۵۳و۷۰).

عدالت محوری از اهداف مهم مدیرت اسلامی است که نه تنها به عنوان هدف متعالی دنبال می‌شود، بلکه به عنوان یک شاخص در تمام روش‌ها و منش مدیر باید تجلی یابد. بر این اساس سایر ارزش‌ها جنبه وسیله و مقدمه‌ای دارند برای ارزش‌های عدالت و احسان که مهم‌ترین ارزش های های اجتماعی هستند. خلاصه مدیریت اسلامی که مبتنی بر ارزش‌های مادی و الحادی است عبارت است از: اولا مبتنی بر فرمان‌ها الهی است، ثانیاً تشویق استشمار و استعمار انسان را منتفی ساخته، ثالثا اصول ارزش و ضد ارزشی آن لا متغیر و برای همیشه زمان و مکان است. رابعا متکی است بر دوپایه تعالی و تولید، خامسا؛ تولید تا زمانی ارزشمند است که در خدمت تعالی انسان باشد(مصباح یزدی،۱۳۷۶: ۵،۶و۱۴۰).

– ماهیت

۲ – مدل می یر و آلن: می یر و آلن (MEYER&ALLEN) مدل سه بعدیشان را مبتنی بر مشاهده شباهتها و تفاوتهایی که در مفاهیم تک بعدی تعهد سازمانی وجود داشت، ایجاد کردند. بحث کلی آن ها این بود که تعهد، فرد را با سازمان پیوند می‌دهد و ‌بنابرین‏، این پیوند احتمال ترک شغل را کاهش خواهد داد (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱، ص ۳۰۵). آن ها بین سه نوع تعهد، تمایز قائل می‌شوند. تعهد عاطفی اشاره به وابستگی احساسی فرد به سازمان دارد.

تعهد مستمر مربوط به تمایل به باقی ماندن در سازمان به خاطر هزینه های ترک سازمان یا پاداش‌های ناشی از ماندن در سازمان می شود. سرانجام تعهد هنجاری احساس تکلیف به باقی ماندن به عنوان یک عضو سازمان را منعکس می‌کند. آشکارا یک همپوشی بین روشی که پورتر تعهد را مفهوم سازی کرده و کارهای بعدی اریلی و چتمن و می یر و آلن وجود دارد. روش پورتر به تعهد خیلی مشابه با بعد درونی کردن اریلی و چتمن و مفهوم تعهد عاطفی می یر و آلن است. در حقیقت به نظر می یر و آلن پرسشنامه تعهد سازمانی پورتر می‌تواند به عنوان تعهد عاطفی تفسیر شود (مودی، ۱۹۹۸، ص ۳۹۰). بررسی‌های جدیدتر توسط می یر و آلن فرضیاتشان را درارتباط با ایجاد این مفهوم حمایت می‌کند، ولی با این حال، بعضی اختلاف نظرها همچنان وجود دارد، بر سر اینکه آیا واقعاً تعهد عاطفی و هنجاری شکلهای متمایزی هستند و یا اینکه آیا تعهد مستمر یک مفهـــوم تک بعدی است اتفاق نظر وجود ندارد. با وجود این تجزیه و تحلیلها سازگاری بهتر را زمانی نشان می‌دهند که این دو مفهوم (تعهد عاطفی و هنجاری) فاکتورهای مجزایی تعریف شوند.

نتایج مربوط به ابعاد تعهد مستمر، پیچیده است. بعضی مطالعات، تک بعدی بودن این تعهد را گزارش کرده و مطالعات دیگر شواهدی بر دو عاملی بودن این تعهد یافته اند که یکی از آن ها از خودگذشتگی مربوط به ترک سازمان و دیگری درک فقدان فرصت‌های استخدام جایگزین را منعکس می‌کنند (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱، ص ۳۰۵).

در دیدگاه سه بعدی، می یر و آلن، گرینبرگ و بارون و سایر دانشمندان، از تمایز بین تعهد رفتاری و نگرشی فراتر رفته چنین استدلال کرده‌اند که تعهد به عنوان یک حالت روانی دارای سه بعد است، نوعی تمایل، نیاز و الزام جهت ادامه اشتغال در یک سازمان به شمار می رود.

الف) تعهد عاطفی: یعنی نیروی خواست و میل خود فرد به ادامه کار برای یک سازمان به دلیل قابل پذیرش بودن اهداف و ارزش‌های سازمان (گرینبرگ و بارون). این بعد از تعهد با تعهد نگرشی رابطه بسیار نزدیکی دارد و به عنوان وابستگی و تعلق خاطر به سازمان از طریق قبول ارزش های سازمانی و میل به ماندن نعریف می شود.

ب) تعهد مستمر: یعنی نیروی میل فرد به ادامه کار برای یک سازمان ‌به این سبب که به آن احتیاج دارد و یا کار دیگری نمی تواند انجام دهد (گرینبرگ و بارون، صص ۱۸۵-۱۸۲). این بعد از تعهد دربردارنده هزینه های منصوره ناشی از ترک سازمان است. تعهد مستمر یکی از شاخص های قابل توجه تعهد است که تعهد را بر حسب سرمایه گذاری های مذبور توجیه می‌کند. هرچه میزان سرمایه گذاری ها بیشتر باشد، احتمال ترک خدمت کاهش می‌یابد و فرد نمی تواند سازمان را رها کند.

ج) تعهد هنجاری: یعنی احساس الزام کارمند به ادامه کار در یک سازمان به سبب فشاری که از جانب دیگران بر او وارد می شود. آن ها که دارای درجه بالایی از تعهد هنجاری هستند، اشخاصی هستند که به شدت نگران آن هستند اگر کار خود را ترک کنند، دیگران درباره ایشان چه قضاوتی خواهند داشت. این گونه اشخاص میل ندارند کارفرمای خود را ناراحت سازند و نگرانند که استعفای آن ها موجب نگرش نامطلوبی از طرف همکارانشان واقع شود.

نقطه مشترک سه بعد فوق از این قرار است:

•روابط کارمندان را با یک سازمان مشخص می‌کند.

•به طور ضمنی اشاراتی مبتنی بر تداوم یا قطع عضویت فرد در سازمان دارد.

اما با این حال ماهیت این حالت های روانی با هم متفاوت است. بدین معنی که تعهد عاطفی بیانگر پیوستگی عاطفی کارمند و تعیین هویت وی با ارزش ها و اهداف و میزان درگیری وی با سازمان است. کارکنانی که دارای تعهد عاطفی قوی هستند، عضویت خویش را در سازمان حفظ نموده و به فعالیت در آن ادامه می‌دهند، چرا که قلباً و باطناً مایل به انجام چنین کاری هستند. اما تعهد مستمر بیانگر هزینه های ناشی از ترک سازمان می‌باشد. کارکنانی که ارتباط اولیه آنان با سازمان بر مبنای مستمر می‌باشد نیز در سازمان باقی خواهند ماند، زیرا که باقی ماندن در سازمان برای آن ها یک ضرورت است و به آن نیاز دارند. نهایتاًً تعهد هنجاری بیانگر احساس دین و الزام به باقی ماندن بوده و افرادی که این نوع تعهد در آنان وجود دارد فکر می‌کنند که ادامه فعالیت در سازمان وظیفه آن ها‌ است و دینی است که برگردن دارند.

۳ – مدل آنجل و پری: آنجل و پری (ANGLE&PERRY برپایه نتایج حاصل از تجزیه وتحلیل پرسشنامه تعهد سازمانی پورتر و همکارانش، بین تعهد ارزشی و تعهد به ماندن، تمایز قائل شدند. اگرچه این پرسشنامه یک بعدی درنظر گرفته شده است، تحلیل آنجل و پری دو عامل اساسی پرسشنامه را آشکار کرد.

یک عامل به وسیله پرسشهایی مشخص می شود که تعهد به ماندن را ارزیابی می‌کنند و دیگری به وسیله پرسشهایی که تعهد ارزشــــی (حمایت از اهداف سازمان) را اندازه گیری می‌کنند، مشخص می گـــردد (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱، ص ۳۰۶). تعهد ارزشی آنجل و پری گرایش مثبتی را به سازمان نشان می‌دهد. این نوع تعهد اشاره به تعهد روانی و عاطفی دارد. تعهد به ماندن آنجل و پری اشاره به اهمیت تعاملات پاداشها – مشارکتهای تفکیک ناپذیر در یک مبادله اقتصادی دارد. این نوع تعهد اشاره به تعهد حسابگرانه مبتنی بر مبادله و تعهد مستمر دارد (مایر و شورمن، ۱۹۹۸، ص ۱۶ – ۱۵).

۴ – مدل مایر و شورمن: به نظر مایر و شورمن (MAYER&SCHOORMAN) تعهد سازمانی دو بعد دارد. آن ها این دو بعد را تعهد مستمر (میل به ماندن در سازمان) و تعهد ارزشی (تمایل به تلاش مضاعف) نامیدند. اگرچه شباهتهایی بین ابعاد تعهد سازمانی شناسایی شده توسط آنجل و پری و مایر و شورمن و آنچه که توسط می یر و آلن شناسایی شده وجود دارد، اما یک تفاوت اساسی بین مدل‌های آن ها نیز وجود دارد. سه جزء تعهد می یر و آلن (عاطفی، مستمر و هنجاری) اصولاً ‌بر اساس قالب ذهنی که فرد را به سازمان مرتبط می‌کنند، متفاوت هستند. نتیجه رفتاری هر سه جزء تعهد با این حال مشابه است و آن ادامه کار در سازمان است.

برعکس، در مدل‌های آنجل و پری و مایر و شورمن، فرض شده است که تعهد مستمر مرتبط با تصمیم به ماندن یا ترک سازمان است. و تعهد ارزشی مرتبط به تلاش مضاعف درجهت حصول به اهداف سازمانی است (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱، ص ۳۰۷ – ۳۰۶).