شکل کلی مدل به­ صورت رابطه (۲-۱) است.

(۲-۱) LnY_i = α + β_۲Ln X_i + U_i

که Ln مبین لگاریتم طبیعی است و _۱α = Ln β است.

1. مدل‌های نیمه لگاریتمی^[۱۳] (Log-Lin و Lin-Log)

در این دسته از مدل‌ها تنها یکی از از دو متغیر Y و X در شکل لگاریتمی است که شامل دو مدل است.

اگر متغیر وابسته (Y) لگاریتمی باشد به آن Log-Lin گویند که در این دسته از مدل‌ها، ضریب زاویه _۲α، تغییر نسبی یا متناسب ثابت در Y را به ازاء تغییر شکل مطلق در X اندازه می‌گیرد.

(۲-۲) LnY_i = α_۱ + β_۲ X_i + U_i

اگر توضیحی (X) لگاریتمی باشد به آن Lin-Log گویند که در این دسته از مدل‌ها، ضریب زاویه _۲β، تغییر مطلق در Y را به ازاء یک تغییر نسبی در X اندازه می‌گیرد.

(۲-۳) Y_i = β_۱ + β_۲ Ln X_i + U_i

1. مدل‌های معکوس

این دسته از مدل‌ها از نظر متغیر X غیرخطی است چون به­ صورت معکوس در مدل وارد شده است ولی از نظر پارامترهای _۱β و _۲β خطی است و ‌بنابرین‏ یک مدل رگرسیون خطی است. مدل معکوس به­ صورت رابطه (۲-۴) نشان داده می­ شود.

(۲-۴) Y_i = β_۱ + β_۲ (۱/X_i) + U_i

این مدل ویژگی‌های زیر را دارا هستند: هم­چنان­که X به­ طور نامحدود افزایش می‌یابد جزء (X_i/1) _۲β به­طرف صفر میل می‌کند به­ طوری­که ۲β ثابت است و Y به طور مجانبی یا حدی به مقدار ۱β گرایش می‌یابد.

۲-۶ ماهیت تحلیل رگرسیونی

رگرسیون ابزار اصلی اقتصادسنجی است. به­ طور کلی می‌توان گفت، تحلیل‌های رگرسیون به مطالعه‌ وابستگی یک متغیر (متغیر وابسته^[۱۴]) به یک یا چند متغیر دیگر (متغیر توضیحی^[۱۵]) می‌پردازد که با تخمین یا پیش‌بینی مقدار متوسط یا میانگین مقادیر متغیر نوع اول در حالتی که مقادیر متغیر نوع دوم معلوم یا معین شده باشند (در نمونه‌گیری تکراری) صورت می‌پذیرد به عنوان مثال یک کارشناس اقتصادی امور کشاورزی در مطالعه‌ وابستگی بازده یک محصول مثلاً گندم به دما، بارندگی، میزان نور و حاصل­خیزی از تحلیل رگرسیونی استفاده می‌کند. ‌بنابرین‏، یک تحلیل وابستگی می‌تواند پیش­گویی یا پیش‌بینی متوسط بازده محصول را با توجه به اطلاعات مفروض ‌در مورد متغیرهای توضیحی، میسر سازد. (نیرومند و دیگران، ۱۳۸۹: ۴۸)

۲-۷ ماهیت داده ها برای تحلیل رگرسیونی

صحت هر تحلیل اقتصادسنجی سرانجام به قابلیت دسترسی به داده های صحیح بستگی خواهد داشت. برای تحلیل‌های تجربی عموماً سه نوع داده قابل دسترسی است: (همان منبع، ۴۸)

1. 1. داده های سری‌های زمانی^[۱۶]

1. 1. داده های مقطعی^[۱۷]

1. داده های مرکب^[۱۸] یا تابلویی^[۱۹]

داده های سری‌های زمانی: مقادیر یک یا چند متغیر که در طی یک دوره زمانی گرد­آوری می‌شوند ماننده داده های تولید ناخالص ملی (GNP)، اشتغال، بیکاری، عرضه پول و غیره که با نماد t نشان می‌دهند. چنین داده هایی می‌توانند در فواصل منظم زمانی مانند روزانه، هفتگی، ماهانه، فصل و سالانه گردآوری شوند. هم­چنین می‌توانند کمی (قیمت، درآمد و عرضه پول) یا کیفی (مرد و زن، شاغل و غیر شاغل، متأهل و مجرد، سفید و سیاه) باشند.

داده های مقطعی: مقادیر یک یا چند متغیر برای چند واحد (خانواده، بنگاه، ایالت) و یا مقادیر یک یا چند متغیر برای مورد نمونه‌ای (جمع‌ آوری داده های نرخ تورم) در یک زمان مشخص (یکسان) را گویند که با نماد i نشان می‌دهند. مانند سرشماری پنج ساله جمعیت توسط مرکز آمار و غیره.

داده های مرکب یا تابلویی: عناصر هر دو دسته داده های مقطعی و سری‌های زمانی وجود دارد و در واقع این داده ترکیبی از داده های سری زمانی و مقطعی است که دارای ابعاد فضایی (مکانی) و زمانی است که با نماد t i نشان می‌دهند.

۲-۸ روش­شناسی رگرسیونی

تحلیل رگرسیونی در معنای وسیع کلمه با پیمودن مراحل زیر شکل ‌می‌گیرد:

۱- بیان تئوری یا فرضیه.

۲- تعیین و تصریح مدل اقتصادسنجی به­منظور آزمون تئوری.

۳- تخمین (مقادیر عددی) پارامترهای مدل انتخابی از داده های موجود.

۴- ارزیابی (استنتاج آماری)

۵- پیش‌بینی یا پیش­نگری و تعمیم‌دهی.

۶- کاربرد مدل برای مقاصد کنترل و سیاست‌گذاری.

مباحث اقتصادسنجی در دو طبقه وسیع جای می‌گیرد. یکی اقتصادسنجی نظری و دیگری کاربردی که در هر طبقه می‌توان از ۲ طریق کلاسیک و بیزین به مطالعه موضوع مورد بحث پرداخت. اقتصادسنجی نظری با روش‌های مناسب جهت اندازه‌گیری روابط اقتصادی مشخص شده توسط مدل‌های اقتصادی سر و کار دارد. در این جنبه، اقتصادسنجی عمدتاًً بر آمار ریاضی تکیه دارد. در اقتصادسنجی کاربردی، ابزارهای اقتصادسنجی نظری جهت مطالعه‌ زمینه‌های خاصی از علم اقتصاد مانند توابع تولید، مصرف، سرمایه‌گذاری، عرضه و تقاضا و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد. (نیرومند و دیگران، ۱۳۸۹: ۵۲)

۲-۹ اقتصادسنجی سری­های‌ زمانی^[۲۰]

یکی از انواع مهم داده های آماری مورد استفاده در تحلیل تجربی، داده های سری زمانی است. این نوع داده های آماری دارای ویژگی‌های خاصی برای پژوهش در اقتصادسنجی است. اهمیت بررسی سری زمانی را می‌توان چنین عنوان کرد:

۱) در پزوهش­های مبتنی بر داده های سری زمانی فرض می‌شود که سری زمانی ساکن (پایا) است. به­ طور خلاصه میانگین و واریانس سری‌های زمانی ساکن ضعیف ثابت است و کواریانس آن­ها در طی زمان بدون تغییر است.

۲) در رگرسیون مبتنی بر متغیرهای سری زمانی (رگرس یک متغیر سری زمانی بر سری زمانی دیگر) محققان غالباً ^۲R (ضریب تعیین) بالایی را مشاهده می‌کنند هر چند که رابطه معنی­داری بین متغیرها وجود نداشته باشد. ^۲R بالایی که مشاهده می‌شود ناشی از وجود متغیر زمان است و به واسطه ارتباط حقیقی بین متغیرها نیست.

۳) مدل‌های رگرسیون سری زمانی غالباً برای پیش‌بینی به­کار برده می‌شوند. (گجراتی، ۱۳۸۹: ۷۱)

۲-۹-۱ فرایند تصادفی ساکن (ایستا)

هر سری زمانی را که می‌توان محصول تولید یک فرایند استوکاستیک یا تصادفی دانست، و مجموعه پیوسته از داده ها، یک پژوهش واقعی از فرایند تصادفی اصلی است (یعنی یک نمونه از فرایند تصادفی). وجه تمایز و تفاوت بین فرایند استوکاستیک و پژوهش واقعی آن بسیار شبیه به وجه تمایز بین جامعه و نمونه‌ آن در داده های مقطعی است. به­ طور­کلی یک فرایند تصادفی هنگامی ساکن نامیده می‌شود که میانگین و واریانس در طی زمان ثابت باشند و مقدار کوواریانس بین دو دوره‌ زمانی، تنها به فاصله یا وقفه‌ی بین دو دوره بستگی داشته و ارتباطی به زمان واقعی محاسبه کوواریانس نداشته باشد. (حمیدی زاده، ۱۳۷۷: ۲۹)

۲-۹-۲ آزمون ریشه واحد (آزمونی باری ایستا بودن)

آزمونی که اخیراًً جهت بررسی ایستایی شهرت یافته، آزمون ریشه واحد^[۲۱] است. برای فهم آسان وسیع این آزمون، مدل (۲-۵) را در نظر بگیرید:

(۲-۵) UY_t = Y_t-1 + u₁

۸- دستگیری متهمان و بزهکاران و جلوگیری از فرار و مخفی شدن آنان ۹- اجراء وابلاغ احکام قضائی

کلیه ضابطان موظفند دستورات مقام قضائی را ‌اجرا کنند درذیل ماده ۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری برای متخلف از این وظیفه انفصال موقت از ۱ ماه الی ۶ ماه ازخدمات دولتی مقررشده بود. اما در ماده ۱۶، ۱۹ قانون آیین دادرسی در امور کیفری حداکثر مجازات انفصال از۶ ماه به ۱ سال افزایش یافته و حداقل آن نیز ۳ ماه تعیین شده است علاوه برآن برای ضابط متخلف، مجازات زندان از۱ الی ۶ ماه مقرر شده است.

گفتار سوم: ضابطین خاص

ضابطین خاص دادگستری مأمورینی هستند که مستقیماً بموجب قانون یا تحت نظارت و تعلیمات قانونی مقام قضائی درحدود وظایف محوله درمورد جرایم خاصی یک یا چند وظیفه از وظایف قانونی را از قبیل کشف جرم و بازجوئی مقدماتی و حفظ آثار و دلایل جرم و جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم و ابلاغ اوراقی و اجرای تصمیمات قضائی را انجام داده و مراتب را به مقام قضائی اعلام می‌نمایند.

به عبارت دیگر مأمورینی که بموجب قوانین خاص در انجام وظایف خود ضابط دادگستری به حساب می‌آیند ضابطین خاص گفته می‌شوند. این ضابطین ‌از کلیه اختیارات ضابطین دادگستری برخوردار نیستند و فقط از لحاظ انجام وظایف یا درزمان معین ضابط دادگستری محسوب می‌شوند. و به عبارتی ضابط خاص به مأمورینی گفته می‌شود که دارای قدرت عام ضابطیت نیستند اما به اعتبار شغل و وظیفه خاصی که دارند اولاً می‌توانند بعضی از اقدامات را درحد اقدامات تعقیبی و تحقیقی انجام دهند. ثانیاًً، گزارش آن ها ازحیث ارزش در ردیف اعتبار گزارش ضابطین دادگستری ارزیابی می‌شود. ^[۲۱]

– ضابطین عام صلاحیت اقدام درباره کلیه جرایم را دارند مگر آنچه قانون منع ‌کرده‌است. بعکس ضابطین خاص اقدام درباره هیچ جرمی‌ را ندارند مگر آنچه که قانون اجازه داده است .^[۲۲]

– ضابطین خاص با توجه به امکانات محدودشان در محدوده وظایف محوله ضابط هستند یعنی فقط صلاحیت انجام بعضی از وظایف قابلیت را دارند. لذا مقامات قضائی باید کاملاً ‌به این نکته توجه داشته باشند که تکالیفی خارج از حدود وظایف محوله قانونی برآنها تحمیل نکنند. ضابطین عام صلاحیت انجام همه وظایف ضابطیت را دارند. ^[۲۳]

صلاحیت دخالت ضابطین خاص، محدود به جرائمی‌خاص با شرایطی معین است و درغیر از آن جرائم یا بدون تحقق آن شرایط، حق مداخله و اقدام ندارند. درعین حال، باید توجه داشت که ضابط شناخته شدن این افراد در زمینه ای خاص، صلاحیت دخالت و اقدام ضابطین عام در این حوزه رانفی ویا محدود نمی‌کند، بلکه اشخاص اخیر ‌در همه حال ضابط دادگستری شناخته می‌شوند.^[۲۴]

اکثریت قریب به اتفاق حقوق ‌دانان به استثنای بند اول ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی درامور کیفری که به ‌عنوان ضابط عام تلقی می‌گردد، مابقی بندها را به ‌عنوان ضابطین خاص می‌دانند که شامل موارد ذیل می شود:

الف: رﺅسا و معاونین زندان نسبت به امور مربوط به زندانیان

ب: مأمورین نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی‌که بموجب قوانین خاص و در محدوده وظایف محوله ضابط دادگستری محسوب می‌شوند.

ج: سایر نیروهای مسلح در مواردی که شورای عالی امنیت ملی تمام یا برخی از وظایف ضابط بودن نیروی انتظامی‌را به آنان محول کند.

د: مقامات و مأمورینی که بموجب قوانین خاص درحدود وظایف محوله ضابط دادگستری محسوب می‌شوند. ^[۲۵]

در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۲۹۰ ضابطین خاص برشمرده نشده بودند وبرای شناخت آن ها باید به قوانین خاص مراجعه می‌شد و ق ادک ۱۳۷۸، ماده ۱۵ سه دسته از ضابطین خاص را در بندهای ۲، ۳، ۴ خودنام برده و دربند۵ به قوانین خاصی که برخی مقامات و مامورین را درحدود وظایف خود ضابط دادگستری شناخته اشاره ‌کرده‌است .^[۲۶]

گفتار چهارم: ضابطین نظامی

‌در مورد جرائم ارتکابی ازسوی پرسنل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی‌ایران ( کادر و وظیفه ) مأموران زیر به ‌عنوان نیروی انتظامی‌، عهده دار جمع‌ آوری دلایل ارتکاب جرم، جلوگیری از فرار متهم، بازجوئیها و سایر اقدامات قانونی هستند:

۱- مأموران ارتش و سپاه ۲- مأموران حفاظت و اطلاعات ‌یگان‌ها

۳- برخی مأموران وزارت اطلاعات ۴- پرسنل بازرسی ‌یگان‌ها

۵- افسران قضایی ‌یگان‌ها ۶- مأموران انتظامی‌ ۷- بازپرسان و دادیاران نظامی‌که همگی تحت نظارت دادستان نظامی‌انجام وظیفه می‌کنند.^[۲۷]

به استناد دستورالعمل شماره ۷۳/۱۱۰۸۶/۹/۷، مورخه ۱۷/۱/۱۳۷۴ سازمان قضایی نیروهای مسلح، جرائم پرسنل وزارت اطلاعات در صورتی که درارتباط با وظایف خاص آنان باشد یا مشتمل بر اطلاعات طبقه بندی شده ای باشد که از اسرار جمهوری اسلامی‌ایران محسوب می‌شود، در سازمان قضای نیروهای مسلح مورد رسیدگی قرارخواهد گرفت.

‌بنابرین‏ ضابطین نظامی‌دسته دیگری از ضابطین قوه قضایه هستند که قلمرو فعالیت آن ها ‌در مورد جرائمی‌است که ‌در صلاحیت دادگاه های نظامی ‌می‌باشد.

ماده یک قانون دادرسی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی‌ ایران مصوب ۲۲/۴/۱۳۶۴ مجلس شورای اسلامی‌در خصوص دادگاه های نظامی‌و صلاحیت آن ها مقرر می‌دارد: «رسیدگی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی‌و انتظامی‌، اعضاء نیروهای مسلح جمهوری اسلامی‌ایران (ارتش، سپاه، ژاندارمری، شهربانی، پلیس قضای، کمیته های انقلاب اسلامی‌و هرنیروی مسلح قانونی دیگر) برطبق مواد این قانون در صلاحیت دادگاه های خاص نظامی‌است.»

تبصره یک: “منظور از جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی‌و انتظامی‌بزه هایی است که اعضای نیروهای مسلح در ارتباط با وظایف و مسئولیت‌های نظامی‌و انتظامی‌که طبق قانون و مقررات به عهده آنان است مرتکب گردند.”

تبصره دو: جرایمی‌که در مقام ضابط دادگستری مرتکب شده باشند در محاکم عمومی‌رسیدگی می‌شود. ‌بر اساس ماده ۱۲۲ قانون دادرسی و کیفر ارتش، ضابطین نظامی ‌مأمورانی هستند که در حدود مقررات این قانون مکلف به بازپرسی و تحقیق نسبت به بزه هایی که در صلاحیت دادگاه های نظامی‌است بوده و اقداماتی که برای جمع‌ آوری دلایل و مدارک مربوطه و جلوگیری از فرار یا مخفی شدن متهم و تعقیب قانونی قضیه لازم است بعمل آورند.

بر تعریف فوق ا ین اشکال وارد است که جامع نیست یعنی تمام وظایف ضابطین نظامی‌در آن گنجانده نشده است. گفتیم که هر دادرسی کیفری چهار مرحله دارد:

۱-کشف جرم و تعقیب ۲- تحقیقات مقدماتی

۳- محاکمه و صدور حکم ۴- اجرای حکم ضابطین

معمولاً در مراحل کشف و تعقیب و تحقیقات مقدماتی دخالت مستقیم داشته و در مرحله محاکمه و صدور حکم نیز باید تمهیدات لازم ازقبیل، ابلاغ وقت دادرسی و احضار متهم را فراهم نمایند و اجرای احکام دادگاه های نظامی‌نیز برعهده ضابطین نظامی‌است لیکن تعریف مذکور ازجهت وظیفه ضابطین در ارتباط با اجرای احکام ساکت است. ‌بنابرین‏ از باب قاعده جامع و مانع بودن تعاریف، تعریف مذکور باید به گونه ای تکمیل شود که تمام وظایف و اختیارات ضابطین را در مراحل چهارگانه دادرسی دربر داشته باشد.^[۲۸]

همان‌ طور که ضابطین دادگستری را قانون تعیین و معرفی می‌کند و هیچ کس ضابط دادگستری محسوب نمی‌شود مگر اینکه قانون این سمت را نسبت به او شناخته باشد به همان ترتیب هیچکس ضابط نظامی‌به شمار نمی‌آید مگراینکه قانون این عنوان را به او اعطا کرده باشد. ^[۲۹] مصادیق ضابطین نظامی‌درماده ۱۲۳ قانون دادرسی و کیفر ارتش احصاء شده است. ماده موصوف در این خصوص مقرر داشته: « وظیفه ضابطین نظامی‌ به وسیله اشخاص پایین اجراء می‌شود.

1. 1. مأموران دژبانی

• • چنین تلقی می شود که منشأ مشکلات کارکنان هستند نه نظام تولید یا ارائه خدمات.

• • • برای یافتن نقص، نقشی پلیسی حاکم می شود و کارکنان حالت دفاعی به خود می گیرند.

    

  

• • تلاشی برای یادگیری از مشکلات و پیشگیری از وقوع آن ها به عمل نمی آید.

• روح همکاری، اعتماد، مسئولیت پذیری و خلاقیت از بین می رود و سؤظن، ملامت و تمایل به کتمان مشکلات حاکم می شود.

در حالی که ویژگی‌های نظامهای مبتنی بر پیشگیری عبارتند از:

• • به جای پرداختن به مشکلات، فرایندها و سیستم‌ها را به طور مستمر ارتقا می‌دهند.

• • فعالیت‌ها حول محور ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای مشتریان برنامه ریزی می شود.

• • همه پرسنل در فرایند ارتقا، شرکت می‌کنند.

• • کارکنان با درگیری در ارتقای فرایندها، به طور دائم یاد می گیرند.

• تیم‌های ارتقاء، هماهنگی و همکاری بین واحدهای مختلف سازمان را تقویت می‌کنند. (نعمتی، ۱۳۸۴).

در نظریه های جدید مدیریت کیفیت اعتقاد بر این است که کیفیت به جای آنکه کنترل شود، باید تولید گردد و به همین دلیل امروزه نگرش فلسفی« مدیریت کیفیت » جای « کنترل کیفیت » را گرفته است. در این نگرش به موارد زیر اهمیت داده می شود:

• • جلوگیری از ایجاد ضایعات به جای کشف ضایعات

• • تولید با کیفیت به جای بازرسی کیفیت

• • ارزیابی فرایند به جای ارزیابی محصول

• هزینه های عدم تولید به جای هزینه های ضایعات

– کنترل در حین تولید به جای کنترل صد در صد در انتهای خط (جلوداری ممقانی، ۱۳۷۶، ۱۸۲)

۲-۲ ضرورت کنترل کیفیت

فرایند تولید قادر نیست همواره محصولات را یکسان، یک شکل و مطابق طرح استاندارد تولید نماید و همواره تغییراتی در محصولات تولیدی ایجاد می شود. در این میان، تولیدکنندگان تلاش می‌کنند تولید محصولات مطابق با مشخصات و استانداردهای تعیین شده قبلی انجام پذیرد. برای غلبه بر این مشکل، بهترین کاری که یک سازنده ‌در مورد محصول خود می‌تواند انجام دهد شناسائی و بررسی علل تغییرات محصول خود و برقراری ضوابطی جهت کنترل عوامل مؤثر در تغییرات و حفظ این تغییرات در محدوده ای مناسب است. حذف کامل تغییرات معمولاً امکان پذیر نمی باشد و در صورتی هم که امکان پذیر باشد از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد. از اینرو سازندگان محصول باید توجه خود را به محصولی منعطف کنند که هر چند کاملاً عاری از نقص نمی باشد ولی قابل قبول است و از نظر آماری می‌توانند تغییرات آن را پیش‌بینی کنند. بدین ترتیب نیاز به کنترل کیفیت احساس می شود. استفاده از کنترل کیفیت تولیدکنندگان را از تغییرات ناگهانی و یا جزئی در محصول آگاه ساخته و اجرای اقدامات چاره جویانه را امکان پذیر می‌سازد و از تولید محصولات دور ریختنی و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری می‌کند (نقندریان، ۱۳۷۰، ۶).

تولیدکنندگان تلاش می‌کنند تولید محصولات مطابق با مشخصات و استانداردهای تعیین شده قبلی انجام پذیرد، ‌بنابرین‏ باید فرایند تولیدی را کنترل نموده تا به کیفیت مطلوب دست یابند. ‌به این ترتیب کنترل کیفیت یکی از اجزای جدایی ناپذیر شرکت‌های تولیدی و خدماتی شده است. کنترل کیفیت برای این منظور به وجود آمده است که :

الف- هزینه های تولید را کاهش دهد.

ب- کیفیت را بهبود بخشد.

ج- کارایی را افزایش دهد.

همان‌ طور که قبلاً اشاره شد، فرایند تولید قادر نیست همواره محصولات را یکسان، یک شکل و مطابق طرح استاندارد تولید نماید. این امر به دلیل حاکمیت قوانین تغییرات می‌باشد که این قوانین را می توان به شرح زیر بیان نمود:

1. 1. همه چیز تغییر می‌کند و نمی توان هیچ دو مشاهده ای را یکسان یافت.

1. 1. مشاهدات انفرادی قابل پیش‌بینی نیستند.

1. غالباً گروهی از مشاهدات به یکی از دو گونه زیر رفتار می نمایند:

الف- مدل به دست آمده تحت کنترل آماری بوده و ‌بنابرین‏ قابل پیش‌بینی می‌باشد.

ب- مدل به دست آمده تحت کنترل آماری نبوده و قابل پیش‌بینی نمی باشد.

۲-۲-۱ نتایج تحقیقات در زمینه استقرار کنترل کیفیت

یکی از تحقیقات در زمینه بررسی و تجزیه و تحلیل تنگناهای استقرار سیستم های کنترل کیفیت در واحدهای تولیدی تحت پوشش اداره کل استاندارد استان آذربایجان غربی صورت گرفته است. پژوهش صورت گرفته عوامل بسیار زیادی که در استقرار سیستم کنترل کیفیت مؤثر می‌باشد را مورد بررسی قرار می‌دهد. این تحقیق قابلیت‌های مسئولین کنترل کیفیت، همکاری مدیران و دستگاه های اجرایی با مسئولین کنترل، تجهیزات و امکانات مالی و منابع انسانی، اعتماد به قابلیت‌های مسئولین کنترل کیفیت، نگرش همسان مسئولین کنترل کیفیت و دستگاه های اجرایی در نحوه استقرار سیستم های کنترل کیفیت، شرایط اقتصادی کشور و عدم آگاهی و عدم شناخت از وظایف سیستم های کنترل کیفیت، را از عوامل مؤثر بر استقرار سیستم کنترل کیفیت معرفی می‌کند. همچنین طبق نتایج این تحقیق عدم آگاهی و شناخت کافی صاحبان از مزایای استقرار سیستم کنترل کیفیت موجب شده که آن ها تصور کنند وجود سیستم کنترل کیفیت تنها مصرف هزینه است که از طرف ادارات بر آن ها تحمیل شده است. در نتیجه تمایل چندانی به اجرای صحیح و مؤثر این سیستم نشان نمی دهند. ضمناً غیر قابل اجرا بودن تعدادی از استانداردهای ملی با توجه به شرایط آب و هوایی، عدم نظارت کنترل فراگیر و کارا از سوی دستگاه های اجرایی، زیر امر بودن مسئولین کنترل کیفیت تحت نظر مدیر کارخانه، فقدان سیستم صحیح ارزشیابی کارکنان، نقش دوگانه مسئول کنترل کیفیت به عنوان نماینده اداره کل استاندارد و به عنوان مسئول تعیین شده از سوی مدیریت، نامرتب و نا همگن بودن بازدیدهای کارشناسان اداره کل استاندارد، مهاجرت متخصصین، فرسودگی ماشین آلات و عدم همکاری و مشارکت در استانداردهای کلی از جانب تولید کنندگان و نمایندگان سازمان‌های ذیربط و دانشگاه ها از عواملی هستند که از موانع عمده استقرار سیستم کنترل کیفیت شناسایی شده اند. برای انجام این تحقیق، دو سری سوالات مطرح شده است که دسته اول توسط مسئولین کنترل کیفیت پر شده است. دسته دوم سوالات توسط مدیران واحدهای تولیدی پر شده بود. این پژوهش ابتدا سوالات مطرح شده را با کمک نمودارهای آماری بررسی می‌کند و سپس فرضیه های خود را با کمک آزمون آماری کای دو مورد تأیید قرار می‌دهد (دنیوی، ۱۳۸۳).

۲-۳ مکانیزم روش QFD ( توسعه وظایف کیفیت )

این روش برای اولین بار در سال ۱۹۶۶ در ژاپن به وسیله شخصی به نام یوجی آکو^[۹] مطرح شد و امروزه نیز در شرکت‌های ژاپنی به عنوان یک روش موفقیت آمیز در برنامه ریزی کیفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین به دلیل موفقیت آمیز بودن این روش، امروزه توسط سازمان‌ها و کشورهای دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با توجه به مطالب بیان­شده مشخص می‌شود که اراده فاعل مختار و در اینجا سوء نیت، در تحقق مسئولیت نقش بسزایی دارد به­ طوری که «شرط ضرر مستقیم» که یکی از شروط لازم برای ضرر می‌باشد را تحت شعاع خود قرار داده و در واقع بسان واسطه‌ای عمل کرده که وجود رابطه‌ سببیت بین زیان و سبب را از بین­برده و رابطه‌ سببیت میان زیان و فاعل مختار برقرار نموده ­است.

گفتار دوم: اکراه

اکراه در لغت به معنای وادار کردن دیگری به انجام کاری است که برای او ناخوشایند است.^[۲۱۵] در فرهنگ فقهی نیز اکراه مفهومی همانند فرهنگ لغوی دارد، چنانچه در تعریف آن گفته شده­است: «اکراه، وادار کردن دیگری بر انجام کاری است که انجام آن برای او ناخوشایند است، از طریق تهدید ‌به این­که اگر آن کار را انجام ندهد به خودش یا اموالش یا ناموسش و … آسیب می‌رساند^[۲۱۶]».

در قانون مدنی ایران تعریفی از اکراه نشده­است، لیکن برخی از حقوق­دانان با توجه به مفاد مواد ۲۰۲ و ۲۰۸ ق.م تعاریف متعددی از اکراه بیان ‌داشته‌اند، از جمله «اکراه عبارت است از فشار غیرمادی و نامحسوسی که به منظور وادار ساختن شخص برای انجام یک عمل حقوقی، بر او وارد می‌شود»^[۲۱۷].

این تعریف ناظر به تحقق اکراه در اعمال حقوقی است. به بیان دیگر « اکراه عبارت است از فشار غیرمادی و معنوی بر شخص تا او را وادار به انجام عملی نماید». در شرح این تعریف گفته شده­است: « اعمال اکراه نسبت به اراده­کننده، آزادی او را در سنجش نفع و ضرر موضوع اراده سلب می‌کند. شخص مذبور در آن حال، برای آن که از نتایج وخیم اکراه خود را برهاند، تسلیم­می‌گردد و اراده می‌کند، ایجاد اراده بدین نحو مؤثر نبوده و مولد حق یا مسقط آن نمی‌باشد»^[۲۱۸]. در مبحث مسئولیت مدنی اکراه به معنای وادار کردن شخص به ایراد خسارت به خود یا دیگری است به نحوی که اگر وی خسارت را وارد نکند، تهدید ­کننده، جان یا مال یا آبروی او یا یکی از بستگانش را در معرض خطر قرار داده و صدمه وارد می‌کند. به بیان دیگر خواسته تهدید کننده، اتلاف مال یا جان مکره دیگری است، او این کار را نمی‌خواهد به طور مستقیم انجام دهد، بلکه با تهدید، شخصی را به اتلاف مجبور می‌کند.^[۲۱۹]

بند اول: شرایط تحقق اکراه

برای تحقق اکراه، وجود شرایطی ضروری است، اگرچه نسبت به ضرورت همه‌ آن‌ ها اتفاق نظر وجود ندارد:

1. 1. اکراه­کننده، قادر بر انجام آنچه که به آن تهدید می‌کند باشد.

1. 1. علم یا گمان مخاطب اکراه نسبت ‌به این­که اگر به خواست تهدید کننده عمل نکند، او تهدید خود را عملی خواهد کرد.

1. اجرای تهدید برای خود مخاطب یا کسانی که همانند او محسوب می‌گردند، مانند پدر و مادر و فرزندانش زیانبار باشد.^[۲۲۰]

بند دوم: اکراه و شرط «مستقیم بودن ضرر»

اکراه یکی از عوامل رافع مسئولیت مدنی قلمداد می‌شود لیکن در مبنای عدم ضمان مکره،­اتفاق نظر وجود ندارد، برخی معتقدند که در صورت تحقق اکراه هیچ یک از عوامل و موجبات ضمان نسبت به فرد مکره (مخاطب تهدید) محقق نمی‌گردد، زیرا وی نه اتلاف کننده­است، نه عامل ضرر است و نه متصرف غیر مأذون و نه هیچ یک از عناوین دیگر موجب مسئولیت مدنی بر او صدق می‌کند، بلکه همه‌ این عناوین نسبت به تهدید کننده صادق است^[۲۲۱]. بر اساس دیدگاه مشهور اکراه، مانع استناد خسارت به مباشر می‌گردد ولی از نظر شهید ثانی و صاحب جواهر رفتار مکره دارای عنوان اکراه است و خسارت مترتب بر آن مستند به کار مکره می‌گردد ولی به دلایل خاصی مانند حدیث رفع از او سلب مسئولیت شده­است و مانع قطعیت و تنجز مسئولیت می‌شود.^[۲۲۲]

فقیهانی که مسئولیت چنین خسارتی را به عهده‌ اکراه­کننده قرار می‌دهند در این بار، به اقوی بودن سبب از مباشر استناد می‌نمایند.^[۲۲۳] یعنی ایشان در این جا اکراه مکره را سبب قلمداد می‌نمایند.

در این­جا اگرچه به ظاهر ضرر، مستقیماً از ناحیه‌ اکراه­شونده وارد شده­است و رابطه‌ سببیت بین فعل مکره و ضرر برقرار می‌باشد لیکن باید توجه داشت که قصد اکراه­کننده اثری بسیار قوی‌تر از عمل اکراه­شونده بوده به طوری که اگر این قصد وجود نداشت هیچ­گاه چنین زیانی از جانب مکره وارد نمی‌شد پس در واقع قصد که عنصر معنوی می‌باشد عمل مادی را تحت الشعاع خود قرار داده و در نتیجه، مانع مسئولیت مدنی اکراه­شونده می‌باشد. ممکن است این سوال مطرح شود که تلف به مکره استناد داده­می‌شود و خود وی مسئول پرداخت خسارت است. ولی چنانچه به ماهیت اکراه و شرایط تحقق آن توجه کنیم درمی­یابیم که ضرر ابتدائاً متوجه غیر بوده و مکره می‌داند یا ظن قوی دارد که در صورت تن­ندادن به خواسته‌ اکراه­کننده خود در معرض ضرر واقع­می‌شود در این صورت وی مجاز به ایراد ضرر به دیگری است و مسئول پرداخت خسارت هم نخواهد بود، و چون هدف از مسئولیت مدنی جبران خسارت زیان­دیده است و اکراه­کننده خود قابلیت مسئولیت را دارد باید او را مسئول پرداخت قلمداد نمود. در نتیجه اکراه­کننده اقوی از مکره بوده و ضرر به او استناد داده می‌شود و او مسئول پرداخت خسارت می‌باشد.

گفتار سوم: غرور

غرور در لغت به معنای خدعه و نیرگ است و « دارالغرور» یعنی دنیایی که با زیور و زینت خویش انسان را می‌فریبد. غرور، اسم فاعل ( بر وزن رسول) که مفید معنای مبالغه است و «غر الشخص» یعنی شخص فریب خورد یا شیطان او را فریفت. غار اسم فاعل است یعنی فریب­دهنده و مغرور اسم مفعول است یعنی فریب خورده و غرور مصدر است یعنی فریب­دادن^[۲۲۴].

غرور در اصطلاح فقهی و حقوقی در دو معنی به کار رفته­است: معنی اول خطری است که در حصول مورد عقد وجود دارد، مانند خطری که وجود و عدم در آن مساوی است ( شک) یا کسی نمی‌داند آن را به دست می‌آورد یا نه؟ مثل پرنده‌ای که در هواست یا ماهی در آب (دریا).^[۲۲۵]

معاملات غرری ممنوع و باطلند.^[۲۲۶] معنی دیگر غرور عبارت است از وادرا کردن دیگری به تصرف زیانبار مالی و جانی، بر علیه خود با آراستن ظاهر و اقناع او ( مغرور) به گونه‌ای که خود با اراده و اختیار اقدام زیانبار را انجام دهد،^[۲۲۷] که مفهوم اخیر غرور، موضوع بحث است و به غرور شهرت دارد.

بند اول: اقسام غرور

غرور را به دو دسته تقسیم کرده‌اند: غرور قولی و غرور عملی. غرور قولی آن است که شخص غار با بیان عبارات و الفاظی که مشوق و برانگیزنده‌ مغرور است او را به تصرفات زیانباری وادار سازد که هرگاه به طور متعارف، نتیجه این­گونه الفاظ و عبارات ورود ضرر به مغرور باشد، غار باید آن را جبران کند.^[۲۲۸]

در غرور فعلی شخص فریب­دهنده با انجام دادن عملی موجب مغرور شدن دیگری می‌شود برای مثال اگر شخص چهارپایی را برای حمل بار اجاره­کند و از چموش بودن آن آگاه نباشد و موجر با علم به موضوع مستاجر را با خبر نسازد، ضامن است. ^[۲۲۹]

بند دوم: غرور و تاثیر آن در شرط ضرر مستقیم در مسئولیت مدنی

فقیهان در موارد متعدد مسئولیت نهایی مباشر را به خاطر غرور منتفی دانسته‌اند و سبب را مسئول قلمداد کرده‌اند.^[۲۳۰]

قاعده‌ غرور ابعاد مختلفی دارد که مورد توجه تحلیل­گران فقه قرار گرفته­است. آن­چه در این­جا اهمیت دارد بررسی جایگاه غرور در رابطه‌ سببیت است. برای این منظور صورت‌های مختلف غرور را بررسی می‌کنیم.

یکی از مواردمهم در پیشرفت تحصیلی، انگیزش است، میزان انگیزش در نحوه مطالعه واخذ نتایج مطلوب تاثیر چشمگیری دارد تا آنجا که امروز عقیده بر این است که ۵۰% از ورایانس پیشرفت تحصیلی مدیون انگیزه است، داشتن انگیزه تحصیلی باعث آغاز و ادامه فعالیت درجوانان و نوجوانان می­ شود (زارع ، ۱۳۸۷) .

دوره جوانی و نوجوانی به سبب بروز مسائل خاص، با نوعی سردرگمی همراه با کاهش عزت نفس، خود کم بینی و خود پنداره منفی همراه با احساس خشم و پرخاشگری همراه است که سبب کاهش فعالیت ها می شود. ‌بنابرین‏ توجه به نقاط مثبت، تقویت اعتمادبه نفس واحساس خودباوری و خود ارزشمندی از مهمترین کارهایی است که بزرگان دین و علمای تعلیم وتربیت به آن توجهی خاصی دارند (افروز، ۱۳۷۹ :۴۱) .

برای انجام هر کاری شما آن را به همان گونه که باور دارید انجام می دهید .هر وقت که درباره ی خود و آینده مثبت فکر کنید و امید داشته باشید ،کارتان را به نحو احسن انجام خواهید داد . وقتی انسان امیدوار باشد برای خواستها وزندگی خود ارزش قایل می شود و این ارزش ها را در تمامی موارد زندگی بیان می‌کند و نیروی انگیزه را در خود زنده نگه می‌دارد .اگر شخصی در کاری و موقعیتی ضعیف ، نا پخته و بد عمل نماید دلیل آن دید منفی نسبت به آن موقعیت ‌می‌باشد (تریسی ،۱۳۸۵؛ ترجمه ی مردمی ).

امیدواری و خوش بینی باعث می شود تا افراد تجربه های مثبت وخوب خود را باز شناسند ونقش آن ها را در افزایش و ارتقای احترام خود و عزت نفس باز شناسی کنند و با اتخاذ موضعی فعال زندگی خود را شخصا شکل دهند ،نه این که هر آنچه به سرشان می‌آید به گونه ای منفعل بپذیرند ، این شیوه ی تفکر ماست که کیفیت زندگی مان را تعیین می‌کند . داشتن افکار بدبینانه و منفی نسبت به خود و آینده ما را تبدیل به فردی می‌کند که هیچ کنترلی بر محیط و یا رفتارهای مخرب خود ندارد . (برخوری ،۱۳۸۸ ) .

لذا شناخت و تقویت این موارد یعنی؛ تفکر مثبت، کنترل تفکر منفی، احساس داشتن صلاحیت برای خوشبختی، حرمت نفس و خودبینی، باامید ‌و اشتیاق به آینده نگریستن، داشتن هدف مشخص و .. همه این ها در شما نیرویی به نام انگیزه ایجاد می‌کند تا عاملی برای پیشرفت و موفقیت شود .

واقعیت این است که نمی­ توان جلو تجارب منفی گذشته را گرفت، اما همیشه امیدی به آینده بهتر وجود دارد. انتظار آینده­ی خوب، امید و خوش بینی درباره فرصت های جدید اعمال تسلط و کفایت رابه ما القا می­ کند. مفاهیم عزت نفس و خودکارآمدی^[۷] با علاقه به یادگیری چیز­های جدید، تسلط بر مشکلات وپیشرفت و تقویت توانایی ها ارتباط تنگاتنگی دارند و داشتن این نوع نگرش به زندگی برای کنار آمدن با شکست ها بسیار لازم و مفید است (کلینکه^[۸]،۱۳۸۹؛ ترجمه ی محمد خانی :۹۲ ) .

برای مقابله موفق با چالش های زندگی ، حفظ اعتماد به نفس و انگیزش بسیار ضروری است. زمانی که احساس درماندگی می­کنید ، یک متخصص بهداشت روانی می‌تواند به شما دلگرمی بدهد حتی اگر در لحظاتی ، بعضی چیز ها بسیار نا امید کننده به نظر می­رسد ، اما کمک احساس اعتماد و امید را به شما القا می­ کند ، به طوری که می توانید بهترین راه حل را در زندگی پیدا کنید(کلینکه،۱۳۸۹ ؛ترجمه ی محمد خوانی: ۹۸ ) .

داشتن معنا وهدف در زندگی، احساس تعلق به منبعی والا، امید به کمک خدا در شرایط مشکل­زای زندگی و بهره­ مندی از حمایت های اجتماعی و معنوی، ازجمله منابعی هستند که افراد با بهره گیری از آن ها می ­توانند در رویارویی با حوادث فشارزای زندگی، آسیب کمتری را متحمل شوند، ویکی از مهم ترین عواملی که تحت تاثیر معنویات و باورهای مذهبی قرار می‌گیرد عزت نفس است (حبیب وند، ۱۳۸۷).

عزت نفس باعث می شود که افراد خودشان را به عنوان کسانی توانا به عمل مستقل می­بینند و ‌بنابرین‏ حسی از خود ارزشی همساز با این تصویر ایجادمی کنند وبه ترویج ازروی تجربه های شخصی و تاثیر دنیای خارج نگرش ثابت و پایدار از محیط واز خود و ارتباط این دو با یکدیگر به دست می ­آورند و بر اساس آن مسائل زندگی را ارزیابی وبرای مقابله با کاستی ها به کوشش می­پردازند (پیرس^[۹] وگاردنر^[۱۰]،۲۰۰۴) .

بهره مندی از عزت نفس علاوه بر آنکه جزئی از سلامت روانی محسوب می­ شود، با پیشرفت تحصیلی نیز مرتبط است. مطالعات متعددی نشان داده است که بین عزت نفس وپیشرفت تحصیل همبستگی قابل توجهی (۴/۰ تا۶/۰) وجود دارد (بیابانگرد، ۱۳۸۴) .

همه افراد صرفه نظر از تفاوت های فردی نیازمند عزت نفس هستند چراکه عزت نفس بر همه سطوح زندگی اثر می­ گذارد و چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود نیازهای گسترده تر نظیر نیاز به آفریدن، پیشرفت ویا درک استعدادها محدود می­ماند. همچنین افرادی که احساس خوبی نسبت به خوددارند معمولاً احساس خوبی نیز به زندگی دارند و با اطمینان بیشتری از عهده مشکلات و مسئولیت های زندگی بر می­آیند (کلمز^[۱۱]و همکاران ؛ ترجمه ی علیپور، ۱۳۸۴) .

طبق آنچه که گفته شد ارزیابی مثبت از خود در قالب عزت نفس بیان می شود، به عنوان یک سپر محافظ ‌در مقابل‌ ناسازگاری روان شناختی عمل می‌کند وباعث ارزیابی مثبت فرد از زندگی و امیدواری وی می­ شود، امیدواری نیز که یکی از ویژگی های انسان است به او کمک می­ نماید تا ناامیدی را پشت سر گذاشته، اهداف خودرا تعقیب کرده و ‌با داشتن انگیزه با پشتکاری و پایداری بیشتری در عرصه ی زندگی گام بردارد .

از این رو محقق در پی آن است که ارتباط امید به آینده و عزت نفس دانشجویان را با انگیزش پیشرفت تحصیلی آنان مورد بررسی قرار دهد . اهمیت این مسئله از آن جهت است که محصلان (مقاطع گوناگون ) از روحیه مثبت نگر ‌در مورد خود ،دیگران و دنیا برخوردار شوند و خود را مفید و اثر بخش دانسته و در جهت ایجاد این خصوصیات، پیشنهاداتی مبنی بر مداخله و آموزش از طریق نظام آموزشی برای آنان احساس می­ شود تا آن ها با امید و انگیزه­ بیشتر به تحصیل بپردازند . نکات گفته شده همگی تاکیدی بر ضرورت بررسی این موضوع است .

۱-۴-فرضیه های پژوهش

۱-۴-۱-فرضیه ی اصلی

بین امید به آینده وعزت نفس دانشجویان با انگیزش پیشرفت تحصیلی آنان رابطه­ معنی داری وجود دارد.

۱-۴-۲-فرضیه‌ها ی فرعی

۱-بین عزت نفس وانگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان، رابطه ی معنی داری وجود دارد .

۲-بین امید به آینده و انگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان، رابطه ی معنی داری وجود دارد .

۳- بین مؤلفه های عزت نفس(اجتماعی ،خانوادگی،تحصیلی وکلی ) و انگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان، رابطه ی معنی­داری وجود دارد .

۴- بین مؤلفه ها ی امید به آینده (تفکر عاملی،راهبرد ها) و انگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان، رابطه­ معنی داری وجود دارد .

۵- بین عزت نفس و انگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان بر اساس جنسیت رابطه­ معنی داری وجود دارد .

۶- بین امید به آینده وانگیزش پیشرفت تحصیلی دانشجویان بر اساس جنسیت رابطه­ معنی داری وجود دارد .