• • «اجعل شرائف صلواتک و نوامی براکاتک علی محمد عبدک و رسولک الخاتم لما سبق و الفاتح لما انغلق» یعنی، بهترین درودها و پر بارترین برکت ها خاص بنده و پیامبر خودگردان که خاتم پیامبران پیشین و گشاینده ی دل های بسته است.

  

• • «فقفی به الرسل و ختم به الوحی» (خطبه ی ۱۳۳)، یعنی پس او را در پی پیامبران فرستاد و بدو مهر ختم بر صحیفه ی وحی نهاد.

• • «(الحقیقه) خذوها عن خاتم النبیین» (خطبه ۷۷)، یعنی مردم از خاتم پیامبران فراگیرند.

• «امین وحیه و خاتم الرسله» (خطبه ی ۱۷۳)، یعنی امین وحی است و خاتم فرستادگان.

دو مورد دیگر، یعنی تختم و یختم که هر دو به معنی پایان آمده است:

• • «… و بالموت تختم الدنیا و بالدنیا تحرز الآخره» (خطبه ی ۱۵۶)، یعنی با مرگ، دنیا پایان می‌یابد و به آخرت نمایان می شود.

• «(یا مالک) و ان یختم لی و لک بالسعاده و الشهاده و انا الیه راغبون» (نامه ی ۵۳)، یعنی، و من خواستارم از خداوند … عاقبت من و تو را به سعادت و شهادت پایان برساند که ما به آن متمایل هستیم.

مبحث دوم: تاریخچه مهر در نظام اداری و حقوقی

بند اول- پیشینه مهر در اعتبار بخشی به اسناد و نامه های رسمی

نقش مهر که به سان مهمترین رکن فرمان، حکم یا سند در طول تاریخ به شمار می‌آید با شکل های متنوع خود جلوه و نمای خاصی به اسناد مختلف اعم از فرمان ها، حکم ها، عقدنامه ها، مصالحه نامه ها و قراردادهای مختلف بخشیده است^[۷]. چرا که نقش مهر عامل اعتبار بخشی به دست نوشته هاست و با وجود خود، دست نوشته ها را به اسنادی معتبر تبدیل می‌کند. چنان که در شاهنامه می خوانیم:

بدین مهر و منشور یزدان گواست

که ما بندگانیم و او پادشاه

میرزا شفیع اثر نیز گوید:

نیست داغی بی سیاه در محبت معتبر

می شود باطل سند، چون مهر از آن برداشتند

دکتر یاکوب ادوارد پولاک که در عهد قاجار از سال ۱۸۵۱ تا ۱۸۶۰ میلادی در ایران زیست و طبیب شاه ایران بود، درباره ی جایگاه و اهمیت مهر در فرهنگ ایرانیان می نویسد: «مهر برای هر ایرانی از ضروریات غیر قابل اجتناب است، زیرا فقط زدن مهر ذیل نامه یا اسناد بدان ها قوت قانونی می بخشد؛ مهر جای امضا را می‌گیرد. در یک عقیق نام صاحب مهر یا یکی از اسماء الله با هنرمندی حک می شود و دور آن را با اسلیمی ها و خطوط پیچ در پیچ تزیین می‌کنند چنان که تقلید آن فوق العاده مشکل می شود. در این سنگ بیضی یا چهارگوش، از نقره یا طلاست؛ در بالای مهر قطعه جواهر کوچکی کار می‌گذارند تا این که صاحب مهر آن را به صورت معکوس به کار نبرد. آنگاه یک دسته ی کوتاه عمودی ‌به این سنگ متصل می‌کنند که با لولایی به یک حلقه مربوط می شود. مردم عالی مقام اغلب چندین مهر دارند: برای اسناد، نامه های خصوصی و غیره که همه ی آن ها در منگوله ای از رشته طلایی و نقره ای پهلوی هم قرار گرفته است؛ این منگوله را در کیسه ای به دقت حفظ کرده‌اند همیشه در جیب خود نگه می دارند». او در فصل های بعدی درباره ی موارد استفاده از مهر می نویسد: «هرگاه تاجری به مسافرت برود، هرچند این سفر ماه ها به طول انجامد، تنها در مغازه ی خود را می بندد، آن را قفل می‌کند و مهر خود را بر روی نخی که دور قفل پیچیده است می زند…» زیرا دست نخوردگی مهر یکی از اصول اساسی آداب و رسوم شرقی هاست؛ هرگاه کسی مهری را جعل کند یا مهر و مومی را بشکند، با قطع شدن دست خود کیفر می بیند. مهر همه جا به جای امضا، که مرسوم نیست، به کار می رود آن را با بهره گرفتن از نوعی جوهر به زیر اسناد می‌زنند و بدین طریق به اسناد قوت قانونی می بخشند. هر گاه مهر کسی مفقود شود وی اعلام عام می‌کند که از این پس از مهر دیگری استفاده خواهد کرد. کشف مهرهای متعدد حکاکی شده در خرابه های اکباتان (همدان) و تخت جمشید (اصطخر) حاکی از آن است که مهر در قرون طولانی گذشته مورد استعمال داشته است. در قدیمی ترین مهرها تصاویر جانوران و نقوش گوناگون رمزی حک شده است؛ مهرهای مربوط به ادوار اشکانیان و ساسانیان نیم تنه ی شاه یا حاکم را نشان می‌دهد که دور آن چیزی نوشته شده است؛ از شروع دوره ی اسلام از نقش تصویر بر روی مهر اجتناب شده است و به حک نام صاحب مهر و آیه ای مناسب از قرآن و تاریخ سال در عقیق اکتفا می ورزند؛ ولی برای اینکه از تقلید و جعل مهر اجتناب شود خطوط اسلیمی پر پیچ و تابی دور آن می کشند. در ایران حکاکان و سنگ تراشانی وجود دارند که در کار خود به مرحله ی اسنادی رسیده اند. عمده فروشی کالا اغلب در قبال براتی مهر شده و مدت دار – شش ماهه– به علاوه ی دوازده درصد سود، انجام می‌گیرد.

بند دوم- رسم شکستن مهر

متاسفانه رسم شکستن مهر پس از فوت صاحب آن ما را از تماشا و مطالعه ی بسیاری از آثار ارزشمند که یادآوری تاریخ گذشتگان است محروم ‌کرده‌است. انگیزه ی شکستن مهرهای پادشاهان و صاحب منصبان پس از درگذشت آنان، جلوگیری از استفاده نادرست بوده است، و به احتمال زیاد این رسم باید پس از درگذشت شاه طهماسب و کشمکش بین فرزندان او – حیدرمیرزا و اسماعیل میرزا– متداول شده باشد^[۸]. اسکندر بیگ نقل می‌کند که شبی که واقه ی هائله ی شاه جنت مکان روی نمود سلطان حیدر میرزا که مدعی سلطنت و ولیعهدی بود حسب الاشاره ی پدر عالی قدر یا به رأی و تدبیر والده اش یا به اختیار علی التقدیر در دولتخانه توقف نموده بود، آن جا را به حصول مقصود نزدیکتر دانست. صباح آن روز تاج شاهی بر سر نهاد و شمشیر خاصه ی شاه جنت مکان را حمایل کرده وصیت نامه ای به مهر مبارک آن حضرت ظاهر ساخته، مدعی آن شد که آن وصیت نامه سراسر به خط اشرف آن حضرت است که او ولیعهد و قائم مقام ساخته، تمامی شاهزادگان و امرا و صفویان و هواخواهان این دودمان را به اطاعت او امر فرموده و آن نوشته را بر گوشته ی دستار زد و بر ایوان چهل ستون برآمد. معاندان شاهزاده می‌گفتند که آن وصیت نامه به خط مبارک خاقانی نیست بلکه خط یکی از مخدرات حرم است که به اشرف مشابهتی داشت و بعد از فوت آن حضرت نوشته شده و انگشتری از دست آن حضرت بیرون آورده مهر کردند.

مهر های علما و فقهای شیعه نیز که با آن به پاسخ نامه ها و استفتائات مقلدین خود صحه می‌گذارند و اهمیت و ارزش معنوی فراوانی دارد، همواره پس از فوت مرجع تقلید، طی مراسمی با حضور گروهی از علما شکسته می شود. اهمیت این موضوع به اندازه ای است که بر روی سنگ مزار مرحوم آیت الله حجت کوه کمره ای (۱۳۷۲ – ۱۳۱۰ هـ. ق) واقع در مدرسه حجتیه ی قم آمد است که: آن مرحوم قبل از فوت استخاره ای بر کلام حق فرمود و سپس مهر خود را شکست و به عنوان آخرین روزی تربتی بر دهان گذاشت و پیش از اذان ظهر جان به جان آفرین تسلیم نمود.

گویند ثقه الاسلام تبریزی از مجاهدان و علمای زمان قاجار نیز پیش از اسیر شدن به دست روس ها که به شهادت منجر شد، نگین مهرش را خرد کرد تا به دست روس ها نیفتد.

الف) حیات مادر استقرار یافته، لکن حیات جنین هنوز استقرار نیافته است؛ لکن درمقام تعارض این دوحیات مادر ترجیح دارد.

ب) جان مادر درمقایسه با جان جنین اصیل است وازاصالت برخوردار است ودرصورتی که مادر اقدام به سقط نماید مجازات نمی شود .

فقهای اهل سنت معتقدند اگرچه ‌در تعارض میان نجات جان مادر وجان جنین، به رغم شادی ارزش انسانی آنان، ازآن جا که به ناچار مرگ مادر ویا جنین گریز ناپذیر است لذا عقل با ملاک قرار دادن پیامدهای عاطفی، اخلاقی واجتماعی مرگ مادر نجات جان وی را ترجیح می‌دهد.بااستناد به قاعده ی «الضر یدفع بقدر الامکان» می توان گفت اگر باشیوه های علمی معتبر اثبات گردد که برطبق سنت الهی جنین درشکم مادر به طور شدیدی ناقص الخلقه است که زنده ماندن وی بعد ازولادتش درآینده برای خود ‌و والدینش موجب عذاب ومشکلاتی باشد با عنایت به قاعده ی فوق می توان مبادرت به سقط جنین نمود.^[۵۹]


در واقع مفاد قاعده فوق دربرگیرنده ی این مهم است که می توان با انتخابی درست ومعقولانه آثار وعوارض ناشی از ضرر تا حدقابل قبولی کاهش داد.

درمورد مسئله سقط جنین باید گفت چون حیات مادر اصیل ومستقر است لذا درشرایطی که حیات جنین تهدید کننده ی جان مادر است، باید به سقط جنین اقدام نمود ‌و جلوی ضرر بیشتر را گرفت زیرا اگر جنینی بااین اوصاف متولد شود علاوه براین موجب مرگ مادر می شود زنده ماندن خودش نیز ضعیف است پس برای جلوگیری از این حادثه جان مادر را که فعلا مستقر است با سقط جنین نجات می‌دهیم.

ازسوی دیگر آموزه های دینی واسلامی که به ما حفظ نفس محترم رادستوری می‌دهند، مارابراین مهم مکلف می کندکه جان مادر را حفظ نماییم .ممکن است جنین به یک سری ‌از اختلالات وناهنجاریهای ژنتیکی مانند جنین دوسر، جنینی که استخوان جمجمه ندارد، جنین دارای مغز کوچک وفاقد مغز، جنینی که واحد ناهنجاری های حادقلبی وکلیوی است و… دچار می شود بدیهی است که ازدیدگاه علم پزشکی این گونه ناهنجاری ها پس از دمیده شدن روح درنوزاد تقریباً درشش ماهگی پدید می‌آیند وبا عنایت ‌به این که گونه جنین ها مدتی پس ‌از تولد ازبین می‌روند، فلذا بی فایده است که مادر حامل جنینی باشد که قبل ‌از تولد ویا بعد ‌از تولد، قطعاً خواهد مرد وچه بسا که برای مادر ادامه بارداری این گونه جنین ها زیان بخش باشد.

البته یک سری ازناهنجاریها مانند: اختلال شنوایی ‌و بینایی وتالاسمی ازهرنوع آن، اگر چه موجب مرگ جنین قبل وبعد ‌از تولد نمی شود لکن به علت این که نگهداری این گونه کودکان هم برای والدین هزینه ‌و طاقت فرسا است وازسوی دیگر برای دولت نیزپرهزینه براست وازسوی دیگر می توان ‌به این نظریه قائل شد که پرورش و صرف هزینه های گزاف برای موجودی که بی خاصیت هیچ گونه ثمره نخواهد داشت لذاسقط نمودن آن ها با عنایت ‌به این موارد مجاز است .^[۶۰]

لازم به توضیح است که بخش عظیمی ازنظام های حقوقی دنیا، سقط جنین را درشرایط ‌و اوضاع واحوال خاصی قانونی داشته اند وخارج ازآن ها را ممنوع وقابل کیفر می دانند به طور مثال کشور ایتالیا درمواردی که جان مادردرخطر باشد ویا سلامت جسمی یا روانی وی درمعرض تهدید باشد ودرموارد وجود ناهنجاریهای جنینی، سقط جنین مطلق مجاز وجایز است ودرسایر موارد یعنی زنا به عنف و زنا با محارم، وجود مشکلات اقتصادی ومواردی که مادر، بدون ارائه یا بدون وجود هیچ دلیلی فقط مایل به ادامه بارداری نیست، مشروط براین که اززمان بارداری بیش ازسه ماه نگذشته باشد، سقط جنین جایز و مجاز خواهد بود..^[۶۱]

فصل دوم:

نظریه های ناظر به حمایت کیفری از جنین

مقدمه

سقط جنین به عنوان یک معضل اجتماعی درتمام جوامع بشری تلقی می شود. به طوری که سلامت خانواده وجامعه را با مشکل مواجه می کند .تعداد زیاد اولاد، جنسیت، اختلافات خانوادگی ،حاملگی های مکرر وناخواسته ، ارتباطات جنسی نامشروع، عدم آموزش، عدم آگاهی دقیق از روش های کنترل باروری، دلایل اقتصادی ، اجتماعی و درخواست والدین وموارد مشابه دیگر را می توان ازعلل این معضل عظیم وفراگیر ذکر کرد.

قوانین وسیاست های اجرای مربوطه به سقط جنین درنظام های مختلف حقوقی متضمن سه دیدگاه حاکم است دیدگاه اول که ممنوعیت مطلق است پیوسته به حق حیات جنین و انسان کامل بودن آن توجه می‌کند. دیدگاه دوم یعنی آزادی مطلق سقط جنین ، پیوسته به حق حیات مادر ‌و تقدم آن برحق حیات جنین توجه داشته ‌و غالبا از تعابیری همچون درحقوق زنان مدد می‌گیرد.

دیدگاه سوم آزادی نسبی سقط جنین است بدین معنا که این دیدگاه اساساً تحت شرایط خاصی سقط جنین را اجازه می‌دهد وبراساس این دیدگاه نظام های حقوقی دنیا ‌بر مبنای‌ ارزش ها و اصول ومبانی حاکم برجامعه خود وبه گونه ای باپدیده سقط برخورد کرده‌اند .‌بنابرین‏ در این فصل به بررسی نظام های حقوقی کنونی که دنیا سه رویکرد کلی نسبت به مسئله سقط جنین دارند می پردازیم .

مبحث اول: نظریه ممنوعیت مطلق

این دیدگاه، ازکهن ترین دیدگاه های مربوط به سقط جنین است که تحت تاثیر مبانی دینی ‌و اعتقادی ابراز شده است^[۶۲] .این نظریه که ‌از حیات جنین انسانی همواره باید محافظت کرد به اوایل تاریخ حرفه پزشکی بازمی گردد. به طوری که درقسم نامه بقراط در این خصوص تصریح گردیده است:«… وسیله سقط جنین را دراختیار هیچ یک ‌از زنان نخواهیم گذاشت^[۶۳]» این دیدگاه سقط جنین را ‌در همه موقعیت ها، ازلحاظ اخلاقی ناپسند وخطا می شمارد زیرا جنین همان حقی را دارد که هرفرد دیگری برای زندگی دارا است، ‌بنابرین‏ با اوباید مانند انسانی کامل رفتار نمود وهمان حقوق وامتیازات رابرایش قائل شد.هراقدامی برای ازبین بردن او درقتل آشکار انسانی بی گناه است حق حیات موهبتی است الهی که کسی مجاز به سلب آن نیست ^[۶۴].

این دیدگاه اخلاقی، ازهمان لحظه«انعقاد نطفه» برای جنین حق حیات قائل است و شدیداًً مورد حمایت محافل مذهبی است، یعنی جنین را مانند موجودی زنده به شمار می آورند وکسی حق ندارد حیات وی را سلب نماید ودرصورت ارتکاب، انسان زنده ای را کشته است .درنظام حقوقی کشورهای طرفدار ممنوعیت سقط جنین غالباً به دلایل ذیل استناد شده است:

اول: آن که ممنوعیت سقط جنین را لازمه بقای خانواده واصل حمایت ازرکن اساسی جامعه می دانند ویکی ازاصول نگهداری ازاساس خانواده وحفظ قداست آن را، احترام به انسان به عنوان اشرف مخلوقات دانسته ومعتقدند با جلوگیری از سقط جنین ‌به این هدف ، که بقاء خانواده است نائل خواهند آمد.^[۶۵]

دوم: آن که برای تامین منافع اجتماع، حکم به ممنوعیت سقط جنین می‌دهند .این گروه کسانی هستند که قائل به اصالت اجتماع بوده ومعتقدند که ارزش فرد تنها درقالب اجتماع متجلی خواهد شد وجامعه نیز بدون فرد قابل تصور نیست. لذا باید به هرشکل ممکن ازتضییع حقوق جامعه جلوگیری کرد .ازدیدگاه این گروه، مادر، موجودی است که با تولد فرزند نقش اساسی درجهت اعتلای جامعه ایفا می‌کند، لذاسقط جنین راازجمله جرائمی می دانند که گسترش آن ضربات جبران ناپذیری به پیکر جامعه وارد می‌کند.^[۶۶]

رضایت شغلی یک پاسخ عاطفی است که به جنبه‌های متعدد شغل یک فرد داده می شود . به عبارت دیگر رضایت شغلی یک مفهوم واحد و به هم پیوسته نیست ، زیرا که یک فرد به همان نسبت که در قبال یک جنبه از شغلش راضی می‌تواند باشد ، از یک یا چند جنبه دیگر می‌تواند ناراضی باشد (کریتمز ، کینیکی و بولنز^[۵۵] ، ۱۹۹۹).

ادرین لاک رضایت شغلی را گزارش فرد که در نتیجه حالت عاطفی مثبت از ارزیابی کار یا از تجربه های کاری است تعریف می‌کند . (آنابل دروسیوتیس و اوستین^[۵۶] ، ۲۰۰۷).

لاک (۱۹۷۶) رضایت شغلی را ساختاری مبتنی بر ۴ اصل می‌داند :

۱) عامل پاداش (حقوق و مزایا و عامل ارتقاء )

۲) زمینه شغلی (شرایط و مزایای شغلی)

۳) عوامل انسانی (روابط با افراد مافوق و همکاران)

۴) ویژگی‌های شغل یا حرفه

(به نقل از کمپ ، ترجمه ماهر ، ۱۳۷۰)

ایده های اولیه در خصوص بروز رفتار شهروند سازمانی از این اعتقاد و اورگان منشأ گرفت که رضایت شغلی تمایل کارکنان را برای کمک به همکارانشان و بروز رفتارهایی که به حفظ و بهبود ساختار سازمانی کمک می‌کنند افزایش می‌دهد.

رضایت شغلی یکی از سازه هایی است که در ادبیات مدیریت و رفتار سازمانی مورد بررسی و اندازه گیری قرار گرفته است. اهمیت رضایت شغلی به دلیل رابطه آن با دیگر پیامدهای سازمانی، شامل غیبت، تعهد سازمانی، جابجایی شغلی و عملکرد است. با توجه به تاثیر سریع تغییرات محیطی بر روی سازمان‌ها و شکل گیری تغییرات سازمانی این الزام ایجاد شده است که چگونگی حفظ کارکنان، با تعهد و رضایت شغلی آنان را درک کنیم(اسمیت^[۵۷]، ۱۹۹۲).

رضایت شغلی برای مدت طولانی یک موضوع مهم در تحقیقات سازمان بوده است (هووپک^[۵۸]، ۱۹۳۵). به طوری که بررسی ها در این زمینه نشان می‌دهند که از سال ۱۹۷۶ به بعد در این مورد بیش از ۲۰۰۰ مطالعه انجام شده است. رضایت شغلی از یک بعد با باور کارکنان از جنبه‌های مختلف و از طرف دیگر به ابعاد شغل مانند رضایت از طریق ارتباطات و همکاران، قدرشناسی و… تأکید می‌کند (جکسون^[۵۹]، کوو^[۶۰]ر، ۲۰۰۲، لئو^[۶۱] و دیگران، ۲۰۰۵).

لاک (۱۹۷۶)تعریف زیر را از رضایتمندی شغلی ارائه می‌دهد .رضایتمندی شغلی ناشی از ارزیابی شغل به عنوان امری است که رسیدن یا امکان رسیدن به ارزش های مهم شغلی را فراهم می آورد .فراهم آوردن این ارزش ها با ارضای نیازهای اساسی فرد هماهنگ است و به تحقق آن کمک می‌کند این نیازها از دو نوع جدا ولی بهم وابسته ،یعنی نیازهای بدنی و فیزیکی و نیازهای روانی به ویژه نیاز به رشد می‌باشد .رشد اساساً با توجه به ماهیت خود کار امکان پذیر می‌گردد .(لاک،۱۹۷۶ ، نقل از کمپ).

رضایت شغلی به نگرش کلی فرد درباره ی شغلش اطلاق می شود .کسی که رضایت شغلی اش در سطح بالایی باشد نسبت به کارش نگرش مثبت دارد ، ولی کسی که از کارش ناراضی است نگرش وی نسبت به کارش منفی است(رابینز ،۱۹۵۰). به نظر وروم (۱۹۶۴)،خشنودی شغلی تابعی ازدرجه کامروایی نیازهای شخصی فرد در موقعیت شغلی است (وروم ۱۹۶۴، به نقل از ک. کورمن).

درتعریف دیگری ،رضایت شغلی احساسی است که افراد نسبت به شغلشان دارند هنگامی که می گوییم فردی دارای رضایت شغلی است بدین معنی است که به طور کلی شغلش را دوستدارد و ارزش زیادی برای آن قائل است و احساس مثبتی نسبت به آن دارد .(آرنولد وفلدمن ،۱۹۸۶ به نقل از شفیع آبادی).

خشنودی شغلی می تواندناشی از دو دسته عوامل بیرونی مثل افزایش حقوق ، ارتقا و سایر مزایا باشد وعوامل درونی مانند احساس پیشرفت ، خود ـ کارایی ، مباهات برای انجام کارباشد .‌اگر این عوامل برآورده شود و نیازها و ارزش های کارکنان برآورده شوددر نتیجه خشنودی شغلی کارکنان افزایش می‌یابد ( مهداد ، ۱۳۸۰).

اصولا عبارت رضایت شغلی مفهومی است که عوامل مختلفی در شرایط مختلف برآن تاثیر می‌گذارند. مانند همکاران، شرایط اقتصادی، ساختار سازمانی، فقدان تلاش و تنوع در شغل، عدم تعادل بین شرایط احراز شغل و خصوصیات تجربی و تحصیلی شاغل، فقدان نظام قدرشناسی و ارزشیابی. ‌بنابرین‏ یکی از عوامل مهم تاثیرگذار بر رضایت شغلی ساختار سازمانی است ( آسنیک ولیلم^[۶۲] و همکاران، ۲۰۰۷).

مطالعات رفتار سازمانی غالبا بر نگرش های مربوط به کار استوار است. دیدگاه جدید نسبت به طرز تلقی ها و نگرش ها به وسیله دو نفر از محققین به نام جرالد سالاسیک^[۶۳] و جفری ففر^[۶۴] مطرح شده است. به نظر آن ها، نتایج تحقیقات نشان نداده است که طرز تلقی ها، حالت های پایدار متشکل از اجزایی باشند که به صورت پیوسته پاسخ های فرد را منعکس کنند. بلکه به عقیده ی آن ها طرز تلقی ها حاصل واقعیت های ساخته و پرداخته جامعه هستند(مورهد و گریفنین، ۱۳۷۳).

تعریف مفهومی رضایت شغلی دربرگیرنده عناصر انتظار و ارزشیابی است. به عبارتی، رضایت شغلی به عنوان یک بیان عاطفی مطلوب حاصل از ارزشیابی شغل یا تجربیات شغلی اشاره شده است. رضایت شغلی، در واقع یک پاسخ مؤثر حاصل از ارزیابی موقعیت کاری است و این امر که رضایت شغلی تابعی از ارزش ها و پاداش های مرتبط با کار است مورد پذیرش گسترده ای قرار گرفته است.

۲-۱۰-۱)نظریات رضایت شغلی :

مدل فراک استارک

فراک و استارک (۱۹۷۷)مدل مفیدی از فرایند رسیدن به رضایت شغلی و عوامل مؤثر برآن ارائه کرده‌اند

در این مدل درهر یک از مراحل (تعیین کننده ها )وجود دارندکه.دیگر تعیین کننده ها با عامل به طور بلافصل ترکیب می شود تا به تعیین عامل بعدی کمک کند برای نمونه انگیزش شغلی یک عامل مؤثر ‌در بهره وری است ، اما تنها عامل نیست. بهره وری تحت تأثیر طرح کار (آسان یا مشکل )نیزقرار دارد ،عامل مربوط به فردمثل مهارت ها و توانائیها ،عوامل گروهی مثل هنجارهایی که مشوق تولید و یاعکس آن است .عوامل سازمانی مثل ارتباط با دیگر ‌گروه‌های کاری که با کاردرگیرند و مانند آن کلاً در بهره وری و قابلیت تولید تأثیرمی گذارند . همچنین پاداش هایی که فرددریافت می‌کند نیز ‌در موفقیت کاری تعیین کننده ارضاءنیاز است .اما نیازها ، جدای از شغل نیز قابل ارضا شدن هستند ،لذا این دو نوع ارضای نیاز ترکیب می‌شوند تا ساختار کلی نیازهای فردی را تعیین کنند .

همینطور ارضاء نیاز درشغل ،تنها تعیین کننده رضایت شغلی نیست . ادراک کارگردرباب عدالت و رعایت انصاف و اعطای پاداش و توقعاتشان نشان از ارضاء آینده نیاز نیز ،از جمله عوامل مهم در تعیین رضایت مندی شغلی محسوب می شود .سرانجام رضایت مندی شغلی به طورمستقیم ادامه شغل را در برابر ترک آن تعیین می‌کند و طبیعتاً تنها مستخدم هایی که به کار خود ادامه می‌دهند از پاداش وارضای نیازهای بالقوه می‌توانند بهره مند شوند (ازکمپ ، ۱۹۹۰).

الگوی اسنادهای وظیفه ای ضروری :

۲ـ به موجب قانون تسری مفاد برخی از قوانین و مقررات مربوط به بانک‌ها به صندوق تعاون مصوب ۲۷/۱/۸۱ از تاریخ تصویب قانون مذکور، مقررات ماده ۲۴ قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره) مصوب ۸/۶/۶۲ و قانون الحاق دو تبصره به ماده ۱۵ اصلاحی قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب ۲۱/۱۱/۷۶ ‌در مورد صندوق تعاون نیز اعمال می‌گردد.

‌بنابرین‏ در حال حاضر، جز ‌در مورد بانک‌ها و صندوق تعاون که مقررات خاصی وجود دارد با توجه به نظریه فقهای شورای نگهبان خسارت تأخیر تأدیه ‌در مورد مطالبات سایر اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی از ادارات اجرای ثبت قابل وصول نمی‌باشد.

*قابل ذکر است به موجب قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ ق.م. مصوب ۲۹/۴/۷۶ چنانچه مهریه وجه رایج باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی تعیین می‌گردد محاسبه و پرداخت خواهد شد مگر این‌که زوجین در حین اجرای عقد به نحو دیگری تراضی کرده باشند. ‌بنابرین‏ ادارات اجرا مکلف‌اند با توجه به قانون مذکور و ماده ۵ آ.ا.م.ا.ر مصوب ۱۳/۲/۷۷ هئیت وزیران مهریه وجه رایج را با توجه به شاخص‌های اعلامی توسط بانک مرکزی بر‌اساس فرمول زیر محاسبه نمایند:

مهریه وجه رایج = متوسط شاخص بها در سال قبل * مهریه مندرج در عقدنامه / متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد

ارزش مهریه در حال حاضر = عدد شاخص در سال قبل (۱۳۸۵) * مبلغ مهریه مندرج در عقدنامه/عدد شاخص در سال ۱۳۵۲

‌بر اساس رابطه فوق و با توجه به اعداد شاخص که همه ساله توسط بانک مرکزی به قوه قضائیه و سازمان ثبت اعلام می‌گردد محاسبه بدین‌نحو خواهد بود:

۱٫۲۸/ ۳۴۹٫۵۴×۲۰۰۰۰۰=۵۴۶۱۵۶۲۵

یعنی مهریه قابل پرداخت در سال ۸۶ (سال زمان تأدیه) معادل ۵۴۶۱۵۶۲۵ ریال خواهد بود.

در مواردی که مهریه زوجه باید از ترکه زوج متوفا پرداخت شود به ترتیب ذیل عمل می‌کنیم:

مهریه وجه رایج= مهریه مندرج در عقدنامه × متوسط شاخص بها در سال قبل از فوت/ متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد.^[۵۴]

لازم به ذکر است چنانچه سال فوت با سال تأدیه یکسان نباشد نیازی به قید عدد شاخص سال قبل از سال فوت نخواهد بود و عدد شاخص سال فوت مبنا قرار می‌گیرد. هر‌چند متأسفانه این موضوع مورد عمل مراجع قضایی و اجرای ثبت نبوده و در هر صورت سال قبل از سال فوت را مورد توجه قرار می‌دهند.

نکته قابل توجه دیگر این‌که به موجب ماده ۵۲۲ ق.آ.د.م. مصوب ۱۳۷۹ در دعاوی که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج باشد و با مطالبه داین و تمکن مدیون، مدیون از پرداخت امتناع نماید، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سر‌رسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبکار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط بانک مرکزی تعیین می‌گردد، محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد مگر این‌که طرفین به نحو دیگری مصالحه نمایند.

همچنین به موجب قانون استفساریه تبصره الحاقی به ماده ۲ قانون اصلاح موادی از قانون صدور چک مصوب ۱۳۷۶ مجمع تشخیص مصلحت نظام مصوب ۲۱/۷/۷۷ در دعاوی مربوط به چک نیز خسارت تأخیر تأدیه بر مبنای نرخ تورم از تاریخ چک تا زمان وصول آن‌که توسط بانک مرکزی اعلام می‌شود و هزینه دادرسی و حق‌الوکاله ‌بر اساس تعرفه‌های قانونی قابل وصول است.

اما دو مورد فوق‌الذکر فقط ‌در مورد دادگاه‌ها است و قابل اجرا در ادارات اجرای ثبت نمی‌باشد.

گفتارسوم : مدارک لازم جهت درخواست اجراییه

الف: برای صدور اجرائیه چک طبق ماده ۱۸۳ آ.ا.م.ا.ر باید اوراق زیر به ثبت محلی که بانک طرف حساب صادرکننده در آن محل واقع است تسلیم شود:

۱- درخواست نامه چاپی طبق نمونه موجود در ثبت.

۲- اصل و فتوکپی چک و برگشتی آن.

ب ـ برای صدور اجرائیه بابت عوارض شهرداری موضوع ماده ۷۷ قانون شهرداری مصوب ۱۳۴۵ طبق ماده ۱۸۱ آ.ا.م.ا.ر باید اوراق زیر تسلیم شود:

۱-: درخواست‌نامه مخصوص صدور اجرائیه.

۲-: رونوشت مصدق رأی کمیسیون حل اختلاف.

۳-: اخطاریه ابلاغ شده رأی مذکور به مؤدی.

ج ـ برای صدور اجرائیه راجع به ماده ۱۰ مکرر قانون تملک آپارتمان‌ها موضوع ماده ۱۸۰ آیین‌نامه اجرا باید مدارک ذیل تسلیم اجرای ثبت محل شود.

۱-: تقاضانامه مخصوص صدور اجرائیه.

۲-: رونوشت اظهارنامه ابلاغ‌شده به مالک یا استفاده‌کننده.

۳-: رونوشت مدارک مثبت سمت مدیریا هیئت مدیران وصورت ریزسهم مالک ازهزینه‌های مشترک.

– نکته: در این مورد علاوه برقیدنکاتی که در ماده ۳ آ.ا.م.ا.ر آورده شده در تقاضانامه اجرائیه باید این موضوع که بدهکاردرمدت مقرر،گواهی تقدیم دادخواست اعتراض به محکمه را تسلیم نکرده است، قید گردد.

مبحث دوم: مراجع صدور اجراییه

به طور کلی قانون‌گذار در مواد پراکنده ای مراجع ذی صلاح در صدور اجرایئه را به شرح ذیل اعلام نموده است.

گفتار اول:مراجع صلاحیت دار ‌در مورد اسناد رسمی

با توجه به اینکه مرجع صدور اجرائیه ‌در مورد اسناد رسمی و اسنادی که در حکم اسناد رسمی لازم‌الاجراء هستند، متفاوت می‌باشند در دو بند متفاوت این موضوع مورد مطالعه قرارمی گیرد.

بند اول : دفاتر اسناد رسمی

دفاتر اسناد رسمی را به عنوان یک بخش خصوصی تحت مالکیت جمهوری اسلامی ایران، می توان یکی از بارزترین مصادیق اجرای اصل ۴۴ ق.ا دانست که گردانندگان آن دیرباز به عنوان کاتبین بالعدل از خدمتگزاران صدیق و بی ادعای جامعه بوده اند. شاید یک وجه تسمیه دفترخانه اسناد رسمی به محضر همین است که از همان اوان تأسیس، این کلان محل حضور مجتهدین و دانشمندان آگاه به احکام و قوانین دین مبین اسلام بوده است تا کمر همت بر انجام دستور صریح خداوند متعال به امر کتابت ببندند. آنجا که در آیه ۲۸۲ سوره مبارکه بقره می فرماید:

«ای اهل ایمان! هنگامی که بدهی مدت داری (به خاطر وام یا معامله) به یکدیگر پیدا کنید، آن را بنویسید، و باید نویسنده ای از روی عدالت، (سند را) در میان شما بنویسد. و کسی که قدرت بر نویسندگی دارد، نباید از نوشتن – همان طور که خدا به او تعلیم داده- خودداری کند. سپس باید بنویسد^[۵۵].

آری، طبق مادّۀ ۱ ق.د.ا.ر.ک مصوب ۱۳۵۴ دفترخانه اسناد رسمی واحدی هستند وابسته به قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران که برای تنظیم و ثبت اسناد رسمی طبق قوانین و مقررات مربوطه تشکیل می شود^[۵۶].

دفترخانه اسنادرسمی تشکیل می­ شود ازیک سردفتر ودفتریار اوّل وبه تعداد لازم منشی و کارمند دارد.

اعتیاد به اینترنت، با عزت نفس نیز در ارتباط است .به نظر برخی پژوهشگران ، افرادی که عزت نفس پایین و مهارت‌های اجتماعی کمی دارند، بیشتر از همه احتمال دارد که وسوسه شوند تا در فضای مجازی، کنترل را به دست بگیرند و احساس هویت و جایگاهی را که در زندگی واقعی ندارند به دست آورند. با این همه نوع رابطه بین عزت نفس و اعتیاد به اینترنت معلوم نیست و نمی توان گفت که عزت نفس پایین از اعتیاد به اینترنت حاصل می شود یا این که کسانی که عزت نفس پایین دارند به سراغ اینترنت رفته و به آن معتاد می‌شوند. رابطه عزت نفس پایین با اعتیاد به اینترنت در تحقیقات متعددی، تأیید شده است. (جانسون، ۲۰۱۱).

می توان گفت بین استفاده مفرط از اینترنت و عزت نفس یک رابطه منفی وجود دارد. گریفیث (۲۰۰۰)، در این رابطه یافته های مهمی ارائه ‌کرده‌است. او بیان می‌کند که استفاده کاربران از اینترنت، بشدت با ادراکشان به ‌عنوان یک سبک مقابله و روشی برای جبران برخی کمبودها مانند عزت نفس پایین، مرتبط است. به گفته وی این موقعیت به آن ها اجازه می‌دهد تا احساس بهتری داشته باشند زیرا جایگزینی است برای اینکه آن ها شخصیت و موقعیت اجتماعی متفاوتی به دست آورند. به عبارت دیگر آن ها در این راه خودشان را بشدت ارضا می‌کنند. همان‌ طور که دیده می شود هنگامی که افراد خودشان را به صورت منفی ارزیابی می‌کنند، ممکن است چنین درک کنند که اینترنت روشی برای جبران کمبودها است و همچنین افزایش استفاده از اینترنت ممکن است به یک رابطه وابسته تبدیل شود.

پادوا و کانینگهام^[۴۲](۲۰۱۰)، به عوامل اجتماعی مرتبط با اعتیاد به اینترنت اشاره می‌کنند.طبق گفته آن ها بازی‌های آنلاین و چند نفره، افراد جوان را جذب می‌کنند، زیرا این بازی‌ها، ارتباطات اجتماعی را در زندگی واقعی شبیه سازی می‌کنند. در ادبیات مربوطه، هنوز به اجماع نرسیده اند که آیا عزت نفس علت اعتیاد به اینترنت است یا معلول آن. رابطه بین اعتیاد به اینترنت و عزت نفس می‌تواند تعاملی باشد. عزت نفس یکی از عوامل مهم رفتار و فعالیت‌های افراد است. برخی از این فعالیت‌ها به رشد فرد کمک کرده و برخی برای آن مضر هستند. اعتیاد به اینترنت یکی از عواملی است که با احساس کاهش کنترل خود، ممکن است به کاهش بیشتر عزت نفس منجر شود.

پیشینه پژوهش

پیشینه داخلی

دستجردی و صیادی(۱۳۹۱)، در پژوهشی با عنوان بررسی رابطه بین استفاده از شبکه های اجتماعی بر اعتیاد به اینترنت و افسردگی در دانشجویان دانشگاه های پیام نور شهر اصفهان، گزارش کردند که بین استفاده از شبکه های اجتماعی و اعتیاد به اینترنت با ضریب ۰٫۱۴۷ رو سطح معنی داری ۰٫۰۱۰ رابطه معنی داری وجود دارد، ولی بین استفاده از شبکه های اجتماعی و افسردگی با ضریب ۰٫۵۵ و سطح معنی داری ۰٫۳۳۲ رابطه معنی داری مشاهده نشد. همچنین بین استفاده از شبکه های اجتماعی و اعتیاد به اینترنت ‌بر اساس متغیرهای جنسیت، سن، گروه تحصیلی تفاوت معنی داری وجود دارد که این تفاوت در بین ‌گروه‌های سنی و دختران و پسران معنی دار نبود، ولی در بین ‌گروه‌های تحصیلی، اعتیاد به اینترنت در رشته‌های گروه علوم پایه کمتر از سایر رشته ها در ‌گروه‌های علوم انسانی و فنی مهندسی بوده است.

جعفری و فاتحی زاده (۱۳۹۱)، در پژوهشی با عنوان بررسی رابطه بین اعتیاد به اینترنت با افسردگی، اضطراب، فشار روانی و هراس اجتماعی در دانشجویان دانشگاه اصفهان، گزارش کردند که بین اعتیاد به اینترنت و هر یک از متغیرهای بالینی افسردگی، اضطراب، فشار روانی و هراس اجتماعی رابطه مثبت معنی داری وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون نیز حاکی از آن است که بین اعتیاد به اینترنت و مجموعه این متغیرهای بالینی رابطه مثبت وجود دارد (r=0.62) و این متغیرهای بالینی می‌توانند ۳۹ درصد اعتیاد به اینترنت را پیش‌بینی کنند.

بیدی و همکاران(۱۳۹۱)، در پژوهشی با عنوان تحلیل ساختاری ارتباط بین اعتیاد به اینترنت با افسردگی، سازگاری اجتماعی و عزت نفس نمونه ای شامل ۱۲۰ نفر از کاربران کافی نت های دوبی، از ملیت های مختلف، شامل مرد و زن، حداقل ۱۸ سال سن و مسلط به زبان انگلیسی را انتخاب کردند. نتایج حاصل از پرسشنامه‌ها با آزمون تحلیل مسیر مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان دادند که داده ها برازش خوبی با مدل ارائه شده دارند. ضرایب مسیر نشان دادند افسردگی، سازگاری اجتماعی و عزت نفس به طور معنی داری اعتیاد به اینترنت را پیش‌بینی می‌کنند.

مسعودنیا(۱۳۹۱)، در پژوهشی با عنوان اعتیاد به اینترنت و خطر بروز اختلال خواب در نوجوانان گزارش کرد که از ۵۳۵ دانش آموز مطالعه شده در دبیرستان های شهر یزد ۲۱٫۷ درصد، معتاد به اینترنت بوده اند و ۵۷٫۲ درصد نیز کیفیت خواب نامطلوب داشتند. کاربران معتاد به اینترنت کیفیت خواب نامطلوب تری (۷۷٫۶ درصد) در مقایسه با کاربران عادی (۵۱٫۶ درصد) داشتند. تفاوت معنی داری میان کاربران عادی و کاربران معتاد به اینترنت از نظر کیفیت کلی خواب و نیز مؤلفه‌ های کیفیت خواب ذهنی، نهفتگی خواب و اختلال در عملکرد روزانه وجود داشت. تحلیل رگرسیون چندگانه سلسله مراتبی نشان داد که اعتیاد به اینترنت، ۴٫۷ درصد از واریانس کیفیت خواب را تبیین کرد.

خانجانی و اکبری(۱۳۹۰)، در پژوهشی با عنوان رابطه ویژگی های شخصیتی نوجوانان و اعتیاد آنان به اینترنت گزارش کردند که بین پنج عامل شخصیتى عامل روان نژندگرایی با اعتیاد به اینترنت رابطه مثبت و معنی دار و بین عامل باوجدان بودن، دلپذیر بودن و برون گرایی رابطه منفی با اعتیاد به اینترنت وجود دارد و بین انعطاف پذیرى با اعتیاد به اینترنت رابطه وجود ندارد. همچنین نتایج حاصل از رگرسیون نشان داد که عامل هاى شخصیتى دلپذیربودن، باوجدان بودن و عامل هاى شخصیتى روان نژندگرایی، برون گرایی و انعطاف پذیری با اعتیاد به اینترنت رابطه ندارند.

میرزائیان و همکاران(۱۳۹۰)، در پژوهشی با عنوان اعتیاد به اینترنت در بین دانشجویان و تاثیر آن بر سلامت روان گزارش کردند که سلامت روان و مؤلفه های آن شامل نشانگان جسمانی، نشانگان اضطراب، نشانگان اختلال کارکرد اجتماعی و نشانگان افسردگی، در بین دانشجویان سه گروه (بر اساس میزان اعتیاد به اینترنت)، متفاوت بود. نتیجه این که اعتیاد به اینترنت می‌تواند سلامت روانی افراد را تهدید نماید. ضروری است در زمینه استفاده مناسب از اینترنت، فواید و مضرات دنیای مجازی اینترنت، فرهنگ سازی و آموزش صحیح در سطح خانواده و جامعه انجام شود.