پیشنهادات

۱- قانون تشدید مجازات اختلاس و ارتشاء و کلاهبرداری بیش از ۲۵ سال قدمت دارد و از این حیث نیازمند بازنگری می‌باشد.اولین تغییری که ضرورت آن احساس می شود در عنوان این قانون است که باید مطابق با ترتیب جرایم ذکر شده در این قانون، تغییر یابد.

۲- نکته دوم این که نصاب های تعیین شده در این قانون جهت تعیین ارزش مال مورد اختلاس، با نرخ تورم و ارزش پول در زمان حاضر تطابق ندارد و لازم است نصاب های مذکور در این قانون، متناسب با نرخ تورم ، تغییر یابد.

۳- نکته سوم به تعیین جزای نقدی معادل دو برابر مال مورد اختلاس مربوط می شود.به نظر می‌رسد با توجه رد مال مورد اختلاس و همچنین مجازات حبس تعیین شده در این خصوص برای مباشر جرم و انفصال از خدمت، امکان پرداخت جزای نقدی معادل دو برابر مال مورد اختلاس به هیچ عنوان وجود نداشته باشد.لذا تعیین چنین جزای نقدی، عملا به معنای ادامه حبس مختلس از باب عجز از پرداخت جزای نقدی خواهد بود.

1. 1. – دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا ج۱، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، ص ۵۶٫ ↑

1. 1. – عمید ، حسن، فرهنگ فارسی عمید ،ج ۱ و ۲، امتشارات راه رشد،چاپ اول،تهران، ۱۳۸۹، ص ۸۳٫ ↑

1. 1. – ولیدی، محمدصالح، حقوق جزای اختصاصی ، ج۲، نشر خیام، ۱۳۷۷، ص۳۱۲ ↑

1. 1. – شامبیاتی، هوشنگ، جرایم علیه اموال و مالکیت، انتشارات فروزش، چاپ نهم، تهران، ص۱۳۳ ↑

1. 1. -آقایی، دکتر بهمن، فرهنگ حقوقی بهمن، انتشارات گنج دانش، چاپ اول،تهران،۱۳۷۸، ص۴۸۱و۴۸۲ ↑

1. 1. – رمضانی،احمد، بررسی فقهی و حقوقی اختلاس، دانشگاه مفید قم، ۱۳۷۹، ص۴۳ ↑

1. 1. -الجورانی، عبدالرحمن، جریمه الاختلاس الاموال العامه فی التشریع و القضاء العراقی، مطبعه الجاحظ، بغداد، ۱۹۹۰، ص ۲۹٫ ↑

1. 1. ۱- الجبعی العاملی (شهید ثانی)، زین الدین حسن، شرح المعه الدمشقیه ج۹ ، دار احیاء التراث العربی، مؤسسه‌ التاریخ العربی، چاپ دوم، بیروت، ص۳۰۴ ↑

1. 1. ۲- الطباطبایی سید علی، ریاض المسائل ج۱۰، ناشر: مؤسسه‌ آل‌البیت(علیهم‌السلام) لاحیاء التراث ، ص۲۱۹ ↑

1. 1. ۱- ابن ادریس، محمد بن احمد، السرائر ، مؤسسه‌ النشر الاسلامی،چاپ دوم، قم، ۱۴۱۰ ه ق ، ص۵۱۲ ↑

1. 1. ۱- الجبعی العاملی (شهید ثانی)، پیشین، ص۳۰۴ ↑

1. 1. ۲- الطباطبایی سید علی، پیشین، ص۲۱۹^۳– ابن ادریس حلی ، پیشین، ص۵۱۲ ↑

1. 1. – دهخدا، علی اکبر، مؤسسه لغت نامه دهخدا، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم از دوره جدید، ۱۳۷۷، ج ۳، ص۶۷۶۵٫ ↑

1. 1. – همان، ج ۵، ص ۶۷۶۵٫ ↑

1. 1. – معین، احمد، فرهنگ فارسی، امیرکبیر، چاپ نهم، ۱۳۷۵، ص ۱۰۸۹٫ ↑

1. 1. – جندی عبدالملک، الموسوعه الجنائیه، دار احیاء التراث العربی، ج ۱، ص ۴۳۴، ↑

1. 1. – عبدالقادر القهوجی ، محمد زکی ابوعامر، القانون الجنایی، القسم الخاص، الدار الجامعیه، ۱۹۸۸، صص ۸۸ و ۸۹ و ۹۰٫ ↑

1. 1. – الشاذلی، فتوح عبداللّه‏، الجرائم المضره بالمصلحه العامّه فی القانون العراقیه، الطبعه الاولی، الکتب الجامع الحدیث، ۱۹۹۱، صص ۳۶۳ و ۳۶۴ و ۳۶۵ ↑

1. 1. ابن ادریس، پیشین، ۱۰۹٫ ↑

1. 1. آقایی، دکتر بهمن، فرهنگ حقوق بهمن، پیشین، ص ۴۹۶٫ ↑

1. 1. علی آبادی، عبدالحسین ، حقوق جنائی ، جلد دوم، اتشارات بانک ملی، تهران، ۱۳۵۲، ص ۲۳۸٫ ↑

1. 1. – عدای، حسن سعید، الاخلال بواجبات الوظیفه العامه من صور الفساد الاداری، مجلهالدراساتالاستراتیجیه، کانونالاول٢٠٠۶م،ص ۱۲٫ ↑

1. 1. صانعی، پرویز، حقوق جزای عمومی ، جلد دوم، چاپ ششم، گنج دانش، ۱۳۷۴، ص ۲۵۳٫ ↑

1. 1. – نوربها، رضا، حقوق جزای عمومی، نشردادآفرین،چاپ دوم، تهران، ۱۳۸۴، ص ۸۹٫ ↑

1. 1. – همان، ص ۹۰٫ ↑

1. 1. – نجفی ابرند آبادی، علی حسین، بادامچی، حسین، تاریخ حقوق کیفری بین النهرین، انتشارات سمت، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۳، ص ۵۳٫ ↑

1. 1. – نجفی، محمدحسن‌بن باقر،جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام،جلد ۴۱، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۳۶۸٫ص ۵۰۳٫ ↑

1. 1. – اردبیلی، محمد علی، جلد اول، نشر میزان، چاپ پنجم، ص ۱۳۸۲، ص ۱۲۶٫ ↑

1. 1. ۱ـ میر محمد صادقی، حسین : پیشین ، صص ۴۷ و ۴۸ ↑

1. 1. نجفی ابرندآبادی، علی حسین، بادامچی، حسین، تاریخ حقوق کیفری بین النهرین انتشارات سمت، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۳، ص ۹۷٫ ↑

1. 1. – باهری، محمد: حقوق جزای عمومی، تهران: انتشارات رهام، چاپ اول، ۱۳۸۱، ص۱۵۶ـ ۱۵۵ ↑

1. 1. – صانعی، پرویز: حقوق جزای عمومی، ج۱، تهران: انتشارات گنج دانش، چاپ ششم، ۱۳۷۴، ص۲۵۳ ↑

1. 1. – نوربها، رضا: زمینه حقوق جزای عمومی، تهران: انتشارات دادآفرین، چاپ هشتم، ۱۳۸۲، ص۱۸۲٫ ‏ ↑

1. 1. – شامبیاتی، هوشنگ: پیشین، ص ۱۳۳٫ ↑

1. 1. -میرمحمد صادقی، حسین، جرایم علیه اموال و مالکیت، نشر میزان، چاپ دوم، ۱۳۷۶، ص ۱۶۰٫ ↑

1. 1. – شامبیاتی، هوشنگ، پیشین، صص ۱۳۳،۱۳۴،۱۳۵٫ ↑

1. 1. – احمد امین، پیشین، ص ۸۰٫ ↑

1. 1. – رمسیس بهنام، الجرایم المضره بالمصلحه العمومیه، منشأه المعارف، بغداد،۱۹۹۶، ص ۶۸٫ ↑

1. 1. – امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد اول، انتشارات اسلامیه،چاپ ۲۳، ۱۳۸۲،ص ۲۶٫ ↑

1. 1. – جندی عبد الملک: الموسوعه الجنائیه، ج ۱، الطبعه الثانیه، دار العلم للجمیع ،بغداد، ص ۴۳۴٫ ↑

1. 1. – امامی، حسن، حقوق مدنی، پیشین، ص ۲۹٫ ↑

1. 1. – عبدالرحمن الجورانی،جریمهاختلاس الاموال العامهفی التشریع والقضاءالعراقی، دراسه مقارنه،بغداد،١٩٧۵،ص۶٧. ↑

1. 1. – امامی، حسن، پیشین، ص ۲۹٫ ↑

1. 1. ۱- منصور آبادی، عباس،بررسی تطبیقی خیانت در امانت و اختلاس ، مجله علوم اجتماعی و وانسانی دانشگاه شیراز، شماره ۳۳، ۱۳۸۰،ص ۲۲٫ ↑

1. 1. – یزدانی نجف آبادی، فائزه، مطالعه تطبیقی تعدیات مأموران دولت نسبت به دولت در حقوق ایران و فرانسه ، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علومسیاسی، سال ۱۳۵۴ ـ ۱۳۵۳، ص ۵۵٫ ↑

1. 1. – کشاورز، بهمن، مجموعه محشای قانون تعزیرات ،گنج دانش، چاپ اوّل، ۱۳۷۵، ص ۱۵۱٫ ↑

1. 1. – الجورانی، عبدالرحمن، پیشین، ص ۱۷۵٫ ↑

1. 1. – الشاذلی، فتوح عبداللّه‏، پیشین، ص ۳۳۳٫ ↑

۲-۲۳ شیوه های مدیریت خشم

کنترل و مدیریت خشم ‌به این معنی نیست که فرد اصلاً خشم خود را نشان ندهد، بلکه کنترل خشم شامل ابراز خشم به شیوه ای سازگارانه است (گرستن ^[۶۴]، ۲۰۰۶ ). چندین راه عملی برای مدیریت خشم وجود دارد که عبارتند از :

– ایجاد تغییر در محیط: گاهی فرد در محیطی قرار می‌گیرد که در آنجا عواملی وجود دارد که آستانه تحریک فرد را در مقابل خشم پایین آورده یا حتی باعث عصبانیت وی می شود. حذف این عوامل در صورت امکان، یا حتی ترک محیط می‌تواند باعث کاهش میزان خشم فرد شود .

– ترک موقعیت: در شرایطی که احتمال می رود ادامه حضور فرد در محیط باعث درگیری شود،می توان محیط را ترک کرد .

– آرام سازی: آرام سازی روش مناسبی برای کاهش خشم می‌باشد. تمرین یوگا ،‌تمرکز ذهن و نظایر آن نیز می‌تواند مفید باشد .

– حل مشکل: گاهی علت خشم فرد ظلم یا تهدید واقعی است و خشم واکنش طبیعی نسبت به آن می‌باشد. در چنین مواقعی بهتر است فرد در کنار کنترل خشم خود راه حل مناسبی نیز برای مشکل خود بیابد. مهارت حل مسئله، یافتن بهترین راه حل برای چنین مشکل هایی را به فرد می آموزد .

– مقابله با افکار منفی: تفسیر فرد از موقعیت و آنچه که خود می‌گوید می‌تواند باعث خشم یا آرامش فرد شود. ‌بنابرین‏ هنگام خشم فرد باید به افکار خود توجه کند.

– ابراز خشم به شیوه ای سازگارانه: ابراز خشم ‌به این شیوه همان داشتن رفتارجرأت مندانه است. رفتار جرئت مندانه رفتاری است که فرد به وسیله آن می‌تواند بدون انجام رفتارهای پرخاشگرانه، به دیگران نشان دهد که از آن ها رنجیده یا عصبانی شده است(گرستن^[۶۵]، ۲۰۰۶٫ بوالهری،۱۳۸۵).

۲-۲۴ مهارت رفتار جرات مندانه

رفتار جرات مندانه عبارت است از بیان مناسب هر احساسی غیر از اضطراب. به طور کلی جرات مندی را می توان توانایی ابراز صادقانه نظرات، احساسات و نگرش ها و دفاع فرد از حقوق خود، به شکلی که حقوق دیگران پایمال نشود، بدون احساس اضطراب دانست .(بوالهری،۱۳۸۵).

۲-۲۵ اهمیت رفتار جرات مندانه

اشکال در رفتار جرات مندانه می‌تواند مشکلاتی برای فرد ایجاد کند از قبیل :

– ناکامی در به دست آوردن خواسته های فرد

– رنجیدگی، عصبانیت از دیگران و احساس کنترل شدن از جانب دیگران و در نتیجه رنجش و دلخوری فرد از دیگران

– اضطراب و به دنبال آن اجتناب از افراد یا موقعیت هایی که سبب ناراحتی می شود باعث می شود فرد بسیاری از موقعیت های زندگی و فرصت های مناسب را از دست بدهد

– انفجار خشم ، عدم ابراز خشم به شیوه ای مناسب که باعث می شود این خشم انباشته شده و در مواردی به شکلی نامناسب و پرخاشگرانه ابراز شود. ( سازمان بهداشت جهانی، ۱۹۹۸٫ ترجمه. فتحی، ۱۳۸۵).

۲-۲۶ مهارت مدیریت استرس

استرس تجربه انسان است که از زمان غارنشینی تا کنون با او همراه بوده است. استرس به معنای در آغوش گرفتن، فشردن است. استرس حالت فیزیکی یا روانشناختی ناخوشایندی است که در پاسخ به محرک های تنش زا ایجاد می شود. زندگی مشترک نیز خالی از استرس نمی باشد. زوجین ممکن است روزانه با ده‌ها مورد استرس برخورد داشته باشند، خواه شکل مثبت آن مانند تولد یک فرزند سالم و خواه شکل منفی آن مانند تولد یک فرزند عقب مانده ذهنی در خانواده. آنچه اهمیت دارد مقابله نمودن با این استرس هاست در مقابله با استرس ویژگی های شخصیتی اهمیت فراوانی دارد. استرس می‌تواند فردی را در هم بشکند، به فرد دیگر درس جدیدی بدهد یا فرد دیگر را به مبارزه وا دارد. با آموزش مهارت مدیریت استرس و کسب راه های مقابله با آن فرد می‌تواند از زندگی مشترک خود رضایتمندی بهتری را به دست آورد. (فتحی ،۱۳۸۴ ) .

۲-۲۷ انواع مقابله با استرس

۱ – مقابله مسئله مداری: در این مقابله فرد به صورت مستقیم کار یا فعالیتی را انجام می‌دهد که عامل استرس را از بین بر ده یا آن را به حداقل برساند. با بهره گرفتن از حل مسئله، برنامه ریزی، کنار گذاشتن فعالیت های غیر ضروری مشورت فکر کردن و غیره سعی بر حذف استرس دارد .

– مقابله هیجان مدارانه: در این مقابله فرد تلاشی برای حذف استرس نمی کند ف بلکه سعی می‌کند خود را ارام سازد تا هیجان‌ها و ناراحتی هایی که در اثر استرس ایجاد شده را بر طرف سازد. مانند تفکر آرزومندانه، خود سرزنشی، خود انزوایی، دعا کردن، درد دل کردن، نذر ونیاز و… هیجان‌ها مانع از تفکر وتصمیم گیری صحیح برای حل مسئله و استرس می شود .

۳- ترکیبی از مقاله مسئله مدارانه و هیجان مدارانه: جستجوی حمایت اجتماعی، به دست آوردن از اطلاعات از دیگران به منظور انجام کاری در جهت حل مشکل، جستجوی حمایت عاطفی و آرامش .

۲-۲۸ راهبرد های مقابله با استرس

راهبردهای مقابله سازگارانه با استرس را می توان به دو بخش تقسیم نمود:

– راهبردهای شناختی (خود اگاهی )

– راهبردهای رفتاری

– آگاهی یافتن از احساسات خود:به دلیل تفاوت در ساختارژنتیکی و تفاوت در محیط زندگی و نحوه تربیت، افراد از نظر سطح هیجانی با یکدگر متفاوتند. با آگاهی از احساسات خود می توان کنترل یشتر بر فشارهای روانی ایجاد شده اعمال کرد.

– آگاهی یافتن از افکار خود: هنگاممواجه شدن با استرس، برخی افراد نگرش منفی نسبت به خود داشته، مهارتهایشان را دست کم می گیرند، ‌بنابرین‏ دچار اضطراب یا افسردگی یا … شده و این به بروز رفتارهای نامناسب می شود ،در حالی اگر افکار خود را بشناسیم، می‌توانیم افکار خود را کنترل کرده ،استرس را از بین برده پیشگیری کنیم .

آگاهی از چگونگی پردازش و تفسیر رویداد ها :

باید ‌به این مسئله که چطور موقعیات را ارزیابی می‌کنیم؟ چطور رویدادهایی را یاد آوری می‌کنیم که باورهایمان سازگارترند، توجه زیادی داشته باشیم. هر فرد متناسب با باوره و عقاید خود اطلاعات دریافتی را پردازش و درک می‌کند. معمولا ارزیابی های شناختی شخص از موقعیت فشار زا، نحوه ی مواجه او با موقعیت مشخص می‌سازد. این ارزیابی های شخصی، همواره چارچوب منطقی ندارد و در بسیاری موارد تحلیل های افراد از موقعیت مخدوش می‌گردد. مکاتب روان درمانی شناختی نگر، این خدشه های منطقی را ” خطاهای شناختی می‌نامند. خطا های شناختی وقتی نمایان می‌شوند که پردازش اطلاعات نادرست یا نا مؤثر باشد

– مقابله هیجان مدارانه: در این مقابله فرد تلاشی برای حذف استرس نمی کند ف بلکه سعی می‌کند خود را ارام سازد تا هیجان‌ها و ناراحتی هایی که در اثر استرس ایجاد شده را بر طرف سازد. مانند تفکر آرزومندانه، خود سرزنشی، خود انزوایی، دعا کردن، درد دل کردن، نذر ونیاز و… هیجان‌ها مانع از تفکر وتصمیم گیری صحیح برای حل مسئله و استرس مس شود .

– ترکیبی از مقاله مسئله مدارانه و هیجان مدارانه: جستجوی حمایت اجتماعی، به دست آوردن از اطلاعات از دیگران به منظور انجام کاری در جهت حل مشکل، جستجوی حمایت عاطفی و آرامش. ( فتحی ،۱۳۸۴).

۲-۲۹ مهارت تفکر خلاق

خلاقیت یکی از مفاهیمی است که اغلب مترادف با اصطلاحاتی نظیر تخیل، اکتشافات، اختراع، حل مسئله، ابداع و نوع آوری در نظر گرفته می شود .خلاقیت توانایی حل مسائلی است که فرد قبلاً روش حل آن را نیاموخته است. در واقع نتیجه یک کار کار با ارزش که در یک زمان خاص مقیثد و رضایت بخش باشد را خلاقیت محسوب می‌کنند. علاوه بر تازگی، تناسب و ارزشمندی و اکتشافی بودن نیز ملاک خلاقیت است.

به طور خلاصه مدیریت سیستم یک سبکی وظیفه مدار، آمرانه، ساختگراست. در حالی که مدیریت سیستم چهار، یک سبک روابط مدار است که بر کار گروهی اطمینان و اعتماد متقابل استوار می‌باشد. سیستم دو و سه سبک‌های حد فاصل میان دو حالت افراط و تفریط فوق هستند که به ترتیب تقریباً قابل قیاس با مفروضات تئوری x و تئوریy هستند. (پال هرسی و کیت بلانچارد ترجمه علی علاقبند،۱۳۷۵)

در جدول زیر سیستم‌های ۱ و۴ لیکرت بر اساس هشت ویژگی، با یکدیگر مقایسه شده‌اند:

فراگرد

سیستم یک

سیستم چهار

رهبری

غیر حمایتی

بالا

انگیزش

پایین

بالا

ارتباط

ضعیف واز بالا به پایین

قوی و در همه جهات

تعامل

سرد،خشک و غیر دوستانه

گرم،دوستانه و نزدیک

تصمیم‌گیری

(متمرکز و توسط مدیر)

مشارکتی ومشورتی

تعیین اهداف

متمرکز

مشارکتی ومشورتی

کنترل

بیرونی و مستقیم

درونی(خودکنترلی)

تحقق اهداف

متوسط

بالا

جدول ۲- ۳ مقایسه سیستم‌های ۱ و۴ لیکرت

(منبع: کرمانی، ۱۳۸۷، ۹۷)

۲-۲-۲-۷- از نظر دونالد جی. ویلوور، تری. ای. ایدل و وین. ک. هوی

یکی دیگر از روش‌هایی که برای تحلیل جوّ مدارس مورد استفاده قرار گرفته است. جهت‌گیری دانش‌آموزان می‌باشد. در این روش هدف بررسی طرح‌های کنترلی معمولی است که معلمان و مدیران برای کنترل دانش‌آموزان به کار می‌برند. ویلارد والر در مطالعه سیستماتیک خود از مدرسه به ‌عنوان یک سیستم اجتماعی یاد کرده و توجه را به اهمیت کنترل دانش‌آموزان با توجه به جنبه‌های ساختاری و هنجاری فرهنگ مدرسه جلب نمود. در واقع بسیاری از مطالعاتی که ‌در مورد مدرسه به ‌عنوان سیستم اجتماعی متمرکز بوده‌اند، خرده فرهنگ تعارض‌آمیز دانش‌آموز، تعارض در حضور و غیاب و مشکلات دانش‌آموز را توضیح داده‌اند. در حالی که دونالدجی، ویلوور و جونز کنترل دانش‌آموز را به عنوان موضوع مسلط در داخل سیستم اجتماعی مدرسه توضیح دادند. موضوع یگانه‌ای که با الگوهای روابط معلم-معلم و معلم-مدیر معنی می‌دهند.

۲-۲-۳- رویکرد های جوّ سازمانی

ادبیات ناظر بر جو، به اعتقاد دنیسون(۱۹۹۶) ریشه در نظریه می‌دانی کرت لوین دارد. این نظریه به شکلی تحلیلی فرد را از محیط جدا ساخته و بر این اصل استوار است که افراد، عواملی اجتماعی‌اند، بعدها ادراک افراد بیش از ویژگی‌های سازمانی مورد توجه قرار گرفتند به اعتقاد وی سه رویکرد متفاوت به جو عبارتند از:

۱ – اندازه‌گیری ادراکی دیدگاه‌های فردی

۲ – اندازه‌گیری ادراکی دیدگاه‌های سازمانی

۳- اندازه‌گیری چندگانه دیدگاه‌ها برای تلفیق معیارهای ادراکی و معیارهای عینی تر

رویکرد اول به عنوان«جوّ ‌‌‌‌‌‌‌روانی» و رویکرد دوم و سوم به عنوان «جوّ سازمانی» شناخته شده‌اند. در دههٔ۱۹۸۰ محققان توجه بیشتری به مسائل مرتبط با جو، از جمله: چگونگی شکل‌گیری جو سازمانی معطوف داشتند. رویکرد ساختار اجتماعی، جو را به عنوان یکی از نتایج نظام ارزشی سازمان قلمداد می‌کند. (نکوکار، ۱۳۸۸، ۳۶)

۲-۲-۳- ۱- رویکرد ساختاری

جوّ سازمانی در این رویکرد به عنوان ویژگی‌ها و خصوصیات وابسته به یک سازمان مطرح است. این ویژگی‌ها همواره با سازمان وجود داشته و از ادراک اعضاء سازمان مستقل است. یعنی جوّ سازمانی نمود عینی ساختار سازمانی در نظر گرفته می‌شود. این اعتقاد وجود دارد که ریشه جو اساساً در ویژگی‌های سازمانی قرار دارد. انتقادهایی که ‌به این نگرش وارد می شود این است:

الف ) نمی توان جوهای سازمانی متعارفی که در یک سازمان وجود دارد را توجیه کرد.

ب ) ویژگی های ساختاری سازمان اغلب با جو سازمانی هم خوانی و تناسب ندارد.

ج) به واکنش‌های ذهنی افراد نسبت به ویژگی‌های ساختاری توجه کامل ندارد.

د) فرایند گروهی را در شکل‌گیری جو سازمانی مورد توجه قرار نمی‌دهد.

۲-۲-۳- ۲-رویکرد ادراکی

در این رویکرد، اساس تشکیل جوّ سازمانی در درون افراد است. افراد به متغیرهای موقعیتی به شیوه‌ای پاسخ می‌دهند که از نظر روان‌شناختی برای آن ها معنی‌دار است. جوّ سازمانی توصیف روان‌شناختی موقعیت سازمان است. انتقادهایی که براین نگرش وارد می شود عبارتند از :

الف ) منبع و منشأ جو سازمانی در فرد مشاهده کننده قرار دارد و امکان این که یک نظر مورد توافق باشد و یا توجیه برای شکل‌گیری جو سازمانی به عنوان یک خاصیت سازمانی است را رد می‌کند.

ب ) به نظر می‌رسد جوّ سازمانی بیشتر از آن که نتیجه تعامل افراد با یکدیگر باشد تحت تأثیر چیزهایی است که افراد با خود آورده و موقعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهند (همان منبع).

نمودار ۲- ۲فرایند ایجاد جوّ سازمانی در رویکرد ادراکی

منبع: حسینی،۱۳۸۵، ۵۹

۲-۲-۳- ۳-رویکرد تعاملی

طبق این رویکرد، افراد در پاسخ به موقعیتهایی که با آن روبرو می‌شوند، به توافق‌های مشترک می‌رسند که شالوده جوّ سازمانی است. بعضی از محققین به روشنی جو سازمانی رابه عنوان تأثیرات ترکیب‌یافته از ویژگی‌های شخص در تعامل با عناصر ساختاری سازمان تعریف نموده‌اند. انتقادی که بر این رویکرد وارد است، این است که محدودهٔ تأثیر فرهنگ سازمانی بر همکاری و ارتباط میان اعضاء گروه را در نظر می‌گیرد.

نمودار ۲- ۳ فرایند ایجاد جوّ سازمانی در رویکرد تعاملی

جوّ سازمانی

فردمشاهده­کننده­یادریافتکننده

تعامل اعضاء

موقعیتهای سازمانی

منبع: حسینی ،۱۳۸۵، ۶

۲-۲-۳- ۴- رویکرد فرهنگی

این رویکرد نوع تکامل یافته رویکرد تعاملی است. طبق این رویکرد ‌گروه‌های سازمانی یک حس مشترک از ارزش‌ها، تاریخ، مقاصد و اهدافی که حاصل تعبیر و تفسیر جمعی است، ایجاد می‌نمایند. با توجه ‌به این که چگونه افراد آگاهی خود را در ارتباط با یکدیگر شکل می‌دهند می‌توان به یک دیدگاه روشن و صریح‌تر که افراد چگونه رفتارجمعی یا گروهی را امکان‌پذیر می‌نمایند، رسید. رویکرد فرهنگی براین مطالب تأثیر دارد که گروه‌ها در بردارندهٔ ارزش‌ها، هنجارها و اطلاعات حاصل از توافق جمعی و معانی که به طور تاریخی شکل یافته‌اند، می‌باشند. در این رویکرد جوّ سازمانی به عنوان بخش ویژه‌ای از فرهنگ سازمانی معرفی شده است. انتقاد وارد شده ‌به این رویکرد این است که نیازمند توضیح رابطه فرهنگ و جوّ سازمانی است.

شکل ۲-۲- چارچوب ارتباطی حاکمیت IT با حاکمیت سازمانی.(Etzler, 2007; Mirbaha,2008)

برای درک بهتر تفاوت‌ها و ارتباط بین حاکمیت سازمانی و حاکمیت IT به جدول شماره (۲-۱) اشاره می‌کنیم که هر کدام به چه سوالاتی پاسخ می‌دهند. (Gembergen,2003; Etzler, 2007)

سوالات حاکمیت IT
سوالات حاکمیت شرکت

چگونه مدیریت از از مدیران ارشد اجرایی و واحد IT خود می‌توانند ارزش کسب نمایند؟

چگونه تامین کنندگان مالی می‌توانند بخشی از سود را از مدیران دریافت کنند؟

چگونه می توان مدیران رده بالا را مطمئن ساخت که CIO و واحد IT سرمایه را با سرمایه گذاری در پروژه های نامناسب به هدر نمی دهند؟

چگونه می توان تامین کنندگان مالی را مطمئن ساخت که مدیران سرمایه را به وسیله پروژه های نادرست به هدر نمی دهند؟

چگونه مدیران رده بالایی سایر مدیران ارشد و واحد IT خود را کنترل می‌کنند؟

چگونه تامین کنندگان مالی مدیریت را کنترل می‌کنند؟

جدول ۲-۱- تفاوت حاکمیت IT و حاکمیت شرکتی (Etzler, 2007;Gembergen,2003)

همان‌ طور که در جدول فوق مشاهده می کنید یک فرق اساسی در حاکمیت شرکت و حاکمیت IT مشاهده می کنید و آنهم مربوط به کنترل کننده و پاسخ دهنده می‌باشد. حاکمیت شرکت یا سازمان همواره مدیریت ارشد را در خصوص سرمایه گذاریهای مالی مورد سوال قرار می‌دهد و تحت کنترل خود دارد در حالی که حاکمیت IT مدیران ارشد اجرایی و مدیران IT خود را در خصوص سرمایه گذاری در این بخش مورد سوال و کنترل قرار می‌دهند.

۲-۴-۳- اهمیت حاکمیت فناوری اطلاعات

سازمان‌ها ناگزیر از به کارگیری فناوری اطلاعات در کسب و کار خود هستند و برای پیشبرد اهداف کسب و کار خود سرمایه گذاریهای زیادی در IT انجام می‌دهند . و همواره این پرسش در اذهان مدیران به وجود می‌آید که آیا سرمایه گذاری و هزینه در IT به کسب و کار آن ها موفقیت بخشیده؟ آیا توانسته در رسیدن به اهداف سازمان و کسب و کار مفید واقع شود؟ پس درحال حاضر اهمیت وجود حاکمیت فناوری اطلاعات به منظور کنترل IT و همتراز نگه داشتن اهداف کسب و کار و IT به عنوان یک چارچوب ضروری است.

مضمون مشترک در همه تعاریف مربوط به حاکمیت این است که حاکمیت IT در تضمین سرمایه گذاری در IT و تولید ارزش در کسب و کار و کاهش خطرات مرتبط با پیاده سازی IT مؤثر می‌باشد.(Bowen et al , 2005)

۲-۴-۴- حاکمیت فناوری اطلاعات و دولت الکترونیک

از مهمترین اهداف دولت الکترونیک بر پایه فناوری اطلاعات می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1. 1. تحویل و توسعه و ارائه خدمات عمومی با کیفیت بالا و بدون ایراد.

1. 1. فعال کردن مدیریت عمومی ارتباطات.

1. به منظور حمایت و پشتیبانی از اهداف توسعه اقتصادی و اجتماعی برای شهروندان – کسب وکار – جامعه مدنی در سطوح ملی – ایالتی – ملی و بین‌المللی.

اگر به اهداف ذکر شده در دولت الکترونیک دقت کرده باشیم برای استقرار این اهداف نیاز به ایجاد یک زبان مشترک برای درک بهتر و پیوند بهتر دولت با دولت – دولت با بخش خصوصی – دولت با مردم و غیره وجود دارد .این زبان مشترک می‌تواند یک چارچوب حاکمیتی مثل حاکمیت IT می‌باشد.

با وجود مزایای گسترده و پیش‌بینی شده برای شهروندان و ملت ها از دولت الکترونیک و اهداف متعالی آن، ولی تحقیقات تجربی از پیاده سازی آن نشان می‌دهد که بسیاری از آن ها در مراحل اولیه بلوغ متوقف شده اند .

در تحقیقات اخیر موانع متنوعی در پیچیده شدن اجرا و استقرار دولت الکترونیک شناسایی شده اند . نبود حاکمیت IT به ‌عنوان مهمترین عامل در شکست دستیابی به اهداف و اجرای پروژه های IT در دولت الکترونیک پذیرفته شده است .(Ridley, 2005)

۲-۴-۵- حاکمیت فناوری اطلاعات و امنیت اطلاعات

یک حمله امنیتی ، سرقت اطلاعات ، ویروس و مواردی از این قبیل می‌تواند آسیب مالی و اعتباری جدی به یک شرکت وارد کند. و در صورتی که این اتفاق بیافتد باعث نگرانی سرمایه گذاران – کارکنان – مشتریان و فروشندگان می شود . و این نگرانی باعث تاثیرات منفی بر روی شرکت باقی خواهد گذاشت. اگر چه پیشرفت‌های قابل توجه ای در رابطه با امنیت اطلاعات به دست آمده ولی هنوز بسیاری از کسب و کار ها کنترل کافی بر روی IT خود ندارند.مطابق با تحقیقی که در سال ۲۰۰۵ از بین ۲۰۰ متخصص IT از ۱۴ کشور درخصوص ارتباط با خطرات مربوط به اطلاعات در کسب و کار صورت گرفت مشخص شد که کمتر از از آن ها در خصوص ریسک ها ‌و خطرات ناشی از عوامل خارجی دارای تمهیدات و قوانین منظم هستند. و این بسیار نگران کننده است چرا که با توجه به گستره استفاده از برون سپاری و ارائه دهندگان خدمات و جهانی شدن کسب و کار با بهره گرفتن از فناوری اطلاعات بیش از پیش توجه به حریم IT و حفاظت از آن اهمیت پیدا می‌کند. مدیران ارشد و هیئت مدیره از حفظ دارایی های اطلاعات خود می باست مطمئن شوند. به همین دلیل حاکمیت IT این نگرانی را در دستور کار خود قرار می‌دهد و به طور منظم توسط مدیران ارشد شرکت و بخش IT مورد بررسی و کنترل قرار می‌دهد.‌به این دلیل که حاکمیت IT کلیه فرآیندهای مربوط به IT را تحت کنترل خود قرار می‌دهد لذا برای ایجاد امنیت اطلاعات مفید .(Hardy , 2006) از سوی دیگر امروزه شرکت‌ها وابستگی های زیادی به فناوری اطلاعات به ‌عنوان پشتیبان از کسب و کار و وظایف اداری خود پیدا کرده‌اند ، ولی متاسفانه این وابستگی به افزایش تهدید بالقوه برای امنیت اطلاعات منجر شده است . ‌بنابرین‏ شرکت‌ها مجبور به سرمایه گذاری در بخش امنیت اطلاعات برای کاهش تهدید ، مدیریت حوادث و جلوگیری از پیامدهای منفی برای کسب و کار می‌باشند. امنیت اطلاعات و حاکمیت IT بسیار نزدیک به یکدیگر هستند آنهم از حیث اطمینان از حفاظت از دارایی اطلاعات حساس. (Flores et al , 2011)

۲-۴-۶- حاکمیت فناوری اطلاعات و مدل‌های تصمیم گیری

در هر سازمان بسته به نوع ساختار سازمانی از لحاظ متمرکز و غیر متمرکز بودن ، و یا اینکه دارای ساختار عمودی و یا افقی باشند در تصمیم گیری‌های مربوط به IT اثر گذارند .از مهمترین تصمیمات مربوط به حوزه فناوری اطلاعات که بسیار موثردر موفقیت حاکمیت IT دارند به قرار ذیل می‌باشند.

1. 1. تصمیمات مربوط به اصول اولیه IT.

1. 1. تصمیمات مربوط به معماری IT.

1. 1. تصمیمات مربوط به استراتژیهای زیر ساخت IT.

1. 1. نیازمندی‌های برنامه های کاربردی کسب و کار.

1. سرمایه گذاری در IT و تعیین اولولیتها .

لازم به ذکر است که همیشه سازمان‌ها برای تصمیم گیری های فوق به یک روش مثلا به صورت متمرکز و یا غیر متمرکز و یا سایر موارد عمل نمی کنند ، بلکه برای هر یک از تصمیمات فوق نو روش سازمان متفاوت می شود. به ‌عنوان مثال ممکن است در سازمان‌ها برای اخذ تصمیم در خصوص نوع معماری سازمانی به صورت غیر متمرکز عمل نمایند ولی برای سرمایه گذاری در IT به صورت متمرکز .تقسیمات دیگر و یا مدل‌های تصمیم گیری های دیگری نیز در سازمان‌ها معرفی شده است که شامل موارد ذیل می‌باشد.(Weill, 2004)

نظریه رفتاری^[۳۳]

نظریات بسیاری در تبیین اعتیاد اینترنتی وجود دارد و از آنجا که اعتیاد به اینترنت یک پدیده میان رشته ای است و علوم مختلف پزشکی، رایانه ای، جامعه شناسی، حقوق، اخلاق و روان شناسی، هر یک از زوایای گوناگونی این پدیده را مورد بررسی قرارداده اند، در هر یک از این علوم مختلف نظریه هایی برای این اختلال مطرح شده است. اما از آنجا که هدف اصلی این مقاله بررسی نیازهای تامین شده توسط اینترنت برای معتادان اینترنتی است، شایسته است نظریه ای به کار رود که قرابت بیشتری با این هدف دارد. از این رو در این مقاله از نظریه رفتاری برای تبیین این اعتیاد به کار گرفته شده است. این نظریه ‌بر اساس مطالعات “اسکینر” بر شرطی شدن کنشگر تکیه دارد که در آن شخص رفتار معینی را انجام می‌دهد و سپس برای این رفتار پاداش دریافت می‌کند (امیدوار و صارمی، ۱۳۹۰).

از جهت اینکه مواد مخدر، الکل، قمار و حتی اینترنت، پاداش های عاطفی، هیجانی، جسمانی و مانند آن را دارند، به عنوان شیوه ای برای فرار از موقعیت، در نظر گرفته می‌شوند و در بردارنده ارضای نیازی هستند. اگر فرد یاد بگیرد که وسیله ای مانند اینترنت می‌تواند برای او شرایطی فراهم کند که از واقعیت فرار کند و یا نیاز او را تامین کند، احتمالاً در آینده نیز ‌به این کار مبادرت خواهد ورزید. این کار برای او عامل تقویت کننده خواهد بود و به صورت یک چرخه عمل کرده و باعث افزایش رفتار خواهد شد. ‌بر اساس این دیدگاه، فرد برای دریافت پاداش که می‌تواند همان تامین نیازهای اولیه (‌بر اساس هرم مازلو) باشد وارد اینترنت می شود. پاداش هایی که وی از این رفتار می‌گیرد، شاید ارضای جنسی، تماس وارتباط با دیگران، خود شکوفایی، دریافت عشق، فرار از واقعیت و مشکلات زندگی روزمره و حتی سرگرمی‌های زیاد باشد و چنان‌چه فرد در زمان‌های آتی نیز ‌به این پاداش‌ها نیاز داشته باشد، به اینترنت روی خواهد آورد و در نتیجه این روند تقویت شده و چرخه همچنان ادامه پیدا می‌کند. ‌بنابرین‏ علت کلیدی در اعتیاد به اینترنت و موضوعات وابسته به آن تقویتی است که فرد دریافت می‌کند.

برای تلفیق این رویکرد با رویکرد پیشین (استفاده و خشنودی) می‌توان گفت هرگاه فرد در پی ارضای نیازهای خود که هم می‌تواند شامل نیازهای بنیادین هرم مازلو که در ادامه مقاله به تفسیر آن پرداخته خواهد شد و هم نیازهای مطرح شده در نظریه استفاده و خشنودی، نیازهایی چون تفریح، سرگرمی، شادی های عاطفی، نیازهای اطلاعاتی، نیازهای شناختی، نیازهای اجتماعی و نیازهای غیراجتماعی و سایر موارد ذکر شده در این رویکرد باشد، به رسانه ای دلخواه روی می آورد و اگر رضامندی او از این استفاده به حدی باشد که خارج از تصور اولیه اوست، او در پی دریافت پاداش یا همان خشنودی های خواسته شده به سمت این رسانه خواهد رفت تا جایی که این رفتار به رفتاری اعتیادآور تبدیل می‌شود(امیدوار و صارمی، ۱۳۹۰).

نظریه شناختی رفتاری^[۳۴]

در دهه گذشته، درمان شناختی- رفتاری توجه زیادی را به خود جلب نموده است. رویکردها و فنون درمانی جدید، به نحو مستمر گسترش یافته است و به جهان بالینی معرفی شده‌اند. در این دیدگاه اعتیاد بر این است که اختلال اعتیاد به اینترنت از مشکل شناختی فرد همراه با رفتارهایی که یا پاسخ غیر سازشی را حفظ می‌کند یا شدت آن را افزایش می‌دهد، ناشی می‌شود. به نظر دیویس (۱۹۹۹)، اگرچه نشانه های مسلط اختلال عاطفی و رفتاری است اما نشان های شناختی در واقع تأثیر فراوانی دارند و می‌توانند نشانه های رفتاری و عاطفی را ایجاد نمایند برعکس باورهای غیر منطقی و غیر سازشی مانند این موضوع که فرد فقط در اینترنت قدرت کنترل دارد، فقط در آنجا برای خود کسی است و فقط در آنجا قابل احترام است نمونه هایی از افکار شناختی مشکل زا در زمینه «خود» هستند.

باورهای غیر منطقی دیگر مانند: هیچکس در بیرون از اینترنت از من خوشش نمی‌آید. یا اینترنت تنها جایی است که واقعاً می‌شود مردم را شناخت و هر کسی به نوعی به اینترنت آلوده است و مانند آن، افکار شناختی مشکل زا در زمینه «دنیا» هستند(ساعتچی، ۱۳۹۱).

نظریه بیولوژیکی^[۳۵]

بر پایه نظریه بیولوژیکی (زیستی- پزشکی)، عوامل ارثی و مادرزادی و یا اختلالات شیمیایی در مغز و فرا رسانه ها، دلایل اصلی روی آوردن فرد به اعتیادند. از نظر این دیدگاه، وجود برخی کروموزوم ها، هرمون ها و مواد زائد و یا فقدان مواد شیمیایی لازم و مشخص و فرارسانه هایی که فعالیت مغز و سایر دستگاه های عصبی را تنظیم می‌کنند، در بروز اعتیاد در فرد مؤثرند. از این نظر روش های چندی وجود دارد که طی آن استفاده از اینترنت احتمالاً باعث تحریک این فرایند عصبی- بیولوژیکی می شود. روش های مورد نظر عبارتند از:

تجربه بالقوه شدید قدرت، هیجان، خوشحالی، تحریک، تحقق اهداف و رضایت، که در نتیجه آن فرد قادر خواهد بود در یک لحظه پیرامون هر چیزی به منبع گسترده اطلاعات وصل شود.

احساس مخاطره جویی، مانندشرط بندی، با ناشناخته ماندن چیزی که شاید اتصال بعدی به اینترنت بتواند آن را مشخص کند، همراه است. حال این امر ناشناخته ممکن است کسب اطلاعات جدید، رفتن به اتاق چت، هرزه نگاری، خرید آن لاین و جز این ها باشد.

اثر خویشتن داری رضایت بخشی که گمنامی کاربرد در نت به وی می‌دهد. این امر باعث تسریع روند صمیمیت و پیوند اجتماعی می شود که ظاهراًً صداقت آن از ارتباط شفاهی بیشتر است و هم موجب می شود که فرد دچار خواب و خیال شود.

اثر هیپنوتیزم آور حرکات تصاویر روی صفحه مانیتور(امیدوار و صارمی، ۱۳۹۰).

نظریه سازه گرایی اجتماعی

نظریه سازه گرایی اجتماعی^[۳۶] با تلقی نسبی بودن تأثیرات تکنولوژی های ارتباطی به ویژه تلفن همراه این تأثیرات را تابع زمینه، تفسیر و فهمی می‌داند که کاربران و افراد حاضر در حوزه ارتباط از آن به عمل می آورند. ساخت های اجتماعی تعیین کننده معنای ارتباط به شمار می‌آیند(امیدوار و صارمی، ۱۳۹۰).

نظریه جان سولر

سولر^[۳۷] (۲۰۰۵)، دیدگاه خود را ‌بر اساس هرم نیازهای مازلو بیان می‌کند. مازلو گستره وسیعی از نیازهای آدمی را ‌بر اساس هرمی از نیازهای بنیادین و بیولوژیکی تا نیازهای والاتر خودشکوفایی طبقه بندی می‌کند که فرد نیازی را در یک سطح ارضا و به سطوح بالاتر می رود. ‌بنابرین‏ افراد ‌به این دلیل شیفته شی ء، فرد یا فعالیت خاصی می‌شوند که نیازی را در آن ها برطرف می‌کند.

ابراهام مازلو مدل خود را درباره انگیزش انسانی، بر مبنای تجربه کلینیکی خود در سال ۱۹۴۳ م ارائه داد. او نیازهای بشری را به پنج طبقه تقسیم کرد و آن را سلسله مراتب نیازها نامید:

1. 1. نیازهای فیزیولوژیک: ارضای میل های تشنگی، گرسنگی و جنسی.

1. 1. نیازهای ایمنی: رهایی از ترس آسیب های بیرونی، تغییرات شدید برونی.

1. 1. نیازهای مربوط به تعلق: میل به داشتن روابط عاطفی و مراقبتی، یعنی دریافت محبت و حمایت شخصی از سوی دیگران.

1. 1. نیاز به قدرت و منزلت: احترام و ارج گذاری مثبت از جانب همسالان و وابستگان.