با توجه به اینکه مالیات منبع مهم تامین درآمدهای عمومی است که جهت انجام تعهدات دولت مصرف
می شود لذا برای اینکه دولت بتواند تعهدات خود را به موقع انجام دهد باید مالیات در زمان مشخصی وصول شود؛ ‌بنابرین‏ وصول مالیات در سرموعد به همان اندازه مبلغ مالیات اهمیت دارد و اگر مبلغ مالیات زیاد باشد و در موعد مقرر پرداخت نشود مشکلات زیادی برای دولت ایجاد خواهد نمود.^[۴۱] بدین جهت دستگاه مالیاتی در این زمینه از حقوق و اختیاراتی برخوردار است که ذیلا به آن اشاره می شود:

الف) وصول فوری و وصول مؤجل مالیات

بین زمان پرداخت مالیات بین مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم تفاوت وجود دارد؛ ‌در مورد مالیات‌های غیرمستقیم اصل برفوری بودن پرداخت مالیات است لیکن ‌در مورد مالیات‌های مستقیم با توجه به سالانه بودن این نوع مالیاتها بین تاریخ حصول مأخذ مالیات و تاریخ پرداخت مالیات فاصله زیادی وجود دارد زیرا اولا زمان مشخصی برای تسلیم اظهارنامه و اسناد و مدارک مؤدی تعیین شده است؛ برای مثال ‌در مورد مالیات بر مشاغل تا آخر تیر ماه سال بعد و در خصوص مالیات اشخاص حقوقی حداکثر تا چهار ماه پس از سال مالیاتی ثانیاً سازمان مالیاتی نیز زمانی برای رسیدگی و تشخیص مالیات در اختیار دارد که طبق ماده ۱۵۶ قانون مذبور حداکثر یک سال از تاریخ انقضای مهلت مقرر برای تسلیم اظهارنامه است لذا می توان گفت که وصول مالیات مستقیم اصولا به صورت مؤجل است لیکن این نوع مالیاتها پس از رسیدگی و تشخیص و طی مراحل ابلاغ و قطعیت یافتن بایستی فورا پرداخت شوند در غیر این صورت به ترتیبی که در مراحل بعد گفته خواهد شد دستگاه مالیاتی به قهر و اجبار مالیات قطعی را وصول خواهد نمود. مع الوصف در برخی موارد این نوع مالیاتها فوری وصول می‌شوند مانند مالیات برحقوق که همزمان با به وجود آمدن مأخذ و حتی قبل از پرداخت حقوق وصول می شود بعلاوه تمهیدات دیگری نیز برای وصول زودتر مالیات پیش‌بینی شده است که در ادامه به آن می پردازیم.

ب) پیش پرداخت مالیاتی

با توجه به مؤجل بودن وصول مالیات‌های مستقیم و مدت دار بودن زمان رسیدگی و قطعیت مالیات، قانون‌گذار در ماده ۱۶۶ قانون مذبور تدبیری اندیشیده است که قبل از قطعی شدن مالیات دستگاه مالیاتی بتواند مبالغی را به ‌عنوان پیش پرداخت مالیاتی دریافت کند. طبق این ماده سازمان امور مالیاتی کشور می‌تواند قبوض پیش پرداخت مالیاتی تهیه و برای استفاده مؤدیان عرضه نماید. قبوض مذکور بانام و غیرقابل انتقال بوده و در موقع واریز مالیات مؤدی مبلغ پیش پرداخت به اضافه دو درصد آن به ازای هرسه ماه زود پرداخت از بدهی مالیاتی مربوط کسرخواهد شد.

ج) علی الحساب مالیاتی

این تدبیر برای وصول فوری و پیش از موعد مالیات پیش‌بینی شده است در این راستا علاوه بر اینکه طبق ماده ۱۰۴ قانون مالیات مستقیم کلیه اشخاص حقوقی و برخی صاحبان مشاغل مکلف شده اند که در هر مورد پرداخت بابت موارد معنونه پنج درصد آن را به ‌عنوان علی الحساب مالیات مؤدی کسر و به سازمان مالیاتی پرداخت کنند همچنین به موجب ماده ۱۰۳ قانون مذبور وکلای دادگستری مکلفند که معادل پنج درصد رقم حق الوکاله مندرج در وکالتنامه های خود را بابت علی الحساب مالیاتی روی وکالتنامه تمبر الصاق و ابطال نمایند؛ از همه مهمتر اینکه ماده ۱۶۳ قانون مذبور امکان اخذ علی الحساب مالیاتی را به ‌عنوان یک قاعده کلی پیش‌بینی نموده و مقرر داشته است سازمان امور مالیاتی کشور مجاز است که مشمولین مالیات را در مواردی که مالیات آنان در موقع تحصیل درآمد کسر و پرداخت نمی شود کلا یا بعضا مکلف نماید و در طول سال مالیات متعلق به همان سال را به نسبتی از آخرین مالیات قطعی شده سنوات قبل یا به نسبتی از حجم فعالیت به طور علی الحساب پرداخت نماید و در صورت تخلف در پرداخت، علی الحساب مذکور مطابق این قانون وصول خواهد شد. البته مطابق این قانون پرداخت مالیات عملکرد، موجب تعلق جایزه ای معادل یک درصد مبلغ پرداختی به ازای هر ماه تا سررسید مقرر خواهد بود که از مالیات متعلق به همان عملکرد کسر خواهد شد و پرداخت مالیات پس از آن موعد موجب تعلق جریمه ای معادل ۲٫۵ درصد مالیات به ازای هر ماه خواهد بود همچنین به موجب ماده ۲۸ قانون مذبور مشمولین مالیات بر ارث مکلفند مالیات متعلق را ‌بر اساس اظهارنامه تا سه ماه پس از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه به رسم علی الحساب پرداخت و رسید دریافت دارند.

مبحث سوم- تضمینات مربوط به وصول مالیات از طریق عملیات اجرایی

مهمترین تضمین برای وصول مالیات اختیار وصول آن به قهر و اجبار یا بعبارتی توسط عملیات اجرایی یا اجرا است که در اصطلاح مالیاتی در ایران تحت عنوان به اجرا گذاشتن مالیات نامیده می شود و منظور از آن توسل سازمان مالیاتی به قوه قهریه برای وصول مالیات است.^[۴۲]

نکته قابل توجه در این خصوص آن است که قانون اختیارات و اقتدارات لازم برای انجام این امر مهم را به دستگاه مالیاتی اعطاء نموده است تا بتواند رأسا و بدون مراجعه به دادگستری و از طریق اداره اجرائیات خود در این زمینه اقدام نماید. عملیات اجرایی وصول مالیات که جزئیات آن در آئین نامه اجرایی مربوط به موضوع ماده ۲۱۸ قانون مالیات‌های مستقیم مصوب۱۱/۴/ ۱۳۷۴ وزرای امور اقتصادی و دارایی و دادگستری آمده است طی سه مرحله زیر انجام می‌گیرد:

الف- مرحله صدور و ابلاغ برگ اجرایی

‌در مورد آغازین عملیات اجرایی وصول مالیاتها که می توان آن را مرحله صدور و ابلاغ اخطار اجرایی نیز نامید ماده ۲۱۰ قانون مالیات مستقیم مقرر می‌دارد هرگاه مؤدی مالیات قطعی شده خود را ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ قطعی پرداخت ننماید اداره امور مالیاتی به موجب برگ اجرایی به او ابلاغ می‌کند که ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ کلیه بدهی خود را بپردازد یا ترتیب پرداخت آن را به اداره امور مالیاتی بدهد. مطابق تبصره های ۱و۲ ماده مذکور در برگ اجرایی باید نوع و مبلغ مالیات، مدارک تشخیص قطعی بدهی،سال مالیاتی، مبلغ پرداخت شده قبلی و جریمه متعلق درج گردد.آن قسمت از مالیات مورد قبول مؤدی مذکور در اظهارنامه یا ترازنامه تسلیمی که به ‌عنوان مالیات قطعی تلقی می شود از طریق عملیات اجرایی قابل وصول است. در این مرحله مجددا از سوی اداره وصول و اجرا فرصتی برای پرداخت یا ترتیب پرداخت تعییین شده و اگر توافقات در مهلت مقرر به انجام برسد بدهی مالیاتی مؤدی تسویه و عملیات اخذ مالیات خاتمه می‌یابد در غیر این صورت عملیات اجرایی وارد مرحله جدیدی می شود.

ب- مرحله توقیف اموال

هرگاه مؤدی پس از ابلاغ برگ اجرایی در موعد مقرر یعنی ظرف یک ماه مالیات مورد مطالبه را کلا پرداخت نکند یا ترتیب پرداخت آن را به اداره امور مالیاتی ندهد به اندازه بدهی مؤدی اعم از اصل و جرایم متعلقه به اضافه ده درصد بدهی از اموال منقول یا غیرمنقول و مطالبات مؤدی توقیف خواهد شد؛ صدور دستور توقیف و دستور اجرای آن بعهده اجرائیات اداره امور مالیاتی می‌باشد.

به استناد ماده ۶ آئین نامه اجرایی وصول مالیاتها توقیف اموال مؤدی توسط مأمورین اجرا و حسب اقتضاء با کمک مأمورین نیروی انتظامی و با حضور نماینده ادارات کل دادگستری و یا دادگاه های محل بعمل خواهد آمد.

ماده ۲۱۲ قانون مذبور اموالی که توقیف آن ها ممنوع است را اعلام نموده و به ‌عنوان مستثنیات دین بیان داشته است که عبارت است از:

• • گسترش ارزش‌های مادی، ارزشمند نبودن کار و کوشش در جامعه و نابرابری فزاینده بین طبقات اجتماعی

• • عدم آمیزش و همجوشی لایه­ های فرهنگی و قوم مداری برتر شمردن یک قوم

• • رواج نگرش منفی به فرهنگ خودی و آسیب پذیر بودن هویت­های قومی فرهنگی

• • گسترش زمینه­ ها و ارزش­های محدود کننده مشارکت اجتماعی و شهروندی مؤثر

• • رواج تقدیرگرایی و بی توجهی به تدبیر امور زندگی به وسیله افراد

• تضعیف سرمایه­ها ی اجتماعی مثل: اعتماد، مسئولیت پذیری، صداقت و اطمینان

در ادامه توصیه و راهبردهای کاهش این آسیب­ها به منظور به کارگیری در برنامه درسی ارائه شده است:

• • جذب نیروی انسانی متفک و اندیشمند در زمینه پژوهش در مسائل اجتماعی و فرهنگی و تقویت بعد اجتماعی برنامه ریزی درسی

• • بازخوانی و پالایش عناصر ارزشی فرهنگ خودی

  

• • • تقویت یکپارچگی و هویت ملی و ارزش قائل شدن برای آن در برنامه­ درسی

  

• • تقویت جنبه­ های مثبت فرهنگ خودی در برنامه ­های درسی و شناسایی آن به دانش آموزان

• • توجه به زمینه ­های مشارکت اجتماعی، گفت و گو و احترام به عقاید دیگران

• • ایجاد فرصت­های یادگیری مناسب برای رشد اجتماعی و نقد ارزش‌ها و الگوهای محدود کننده شان انسان

• • گسترش روش‌ها و باورهای ناشی از کوشش علمی از طریق برنامه ­های درسی

• • ایجاد زمینه ­های فعالیت اجتماعی، تولیدی و اقتصادی از طریق تحول در برنامه درسی و یادگیری های مطرح در دروس مختلف

• ایجاد زمینه مسعد برای استقبال از تغییر و روی آوری به تجارب جدید از طریق انعطاف پذیری برنامه ­های درسی

از طریق ایجاد فرصت­های یادگیری مناسب در برنامه ­های درسی می توان زمینه مشارکت اجتماعی و بازسازی سرمایه ­های اجتماعی را فراهم نمود و از محرومیت­ها و فقر فرهنگی کاست.(کاکوجویباری و همکاران، ۱۳۸۲)

بخش دوم

قسمت اول: پژوهش های صورت‌گرفته در داخل کشور

• • اسرافیل غلامی فرد در تحقیق خود در سال ۱۳۸۱ با عنوان بررسی کمی و کیفی برنامه های درسی جامعه شناسی دوره متوسطه گروه علوم انسانی بر اساس دیدگاه اجتماعی در برنامه ریزی درسی ‌به این نتایج رسیدکه: برنامه های دروس جامعه شناسی دوره متوسطه بیشتر به انتقال فرهنگی توجه می شود و در دو مقوله دیگر یعنی تربیت شهروندی مردم سالار و تغییر اجتماعی برنامه های دروس جامعه شناسی دوره متوسطه در حد ضعیف و متوسط تدوین تنظیم شده است.

• • در تحقیق سیف الله مفتخر در سال۱۳۸۷ با عنوان بررسی برنامه درسی قصد شده و اجراشده شهروند مسئول در دوره متوسطه از دیدگاه دبیران علوم اجتماعی نتایج نشان داد که میزان تفاوت و تطابق اهداف برنامه درسی اجرا شده شهروند مسئول با اهداف برنامه درسی قصد شده شهروند مسئول اغلب در سطح متوسط و قابل قبولی است. و میزان تفاوت و تطابق محتوا و روش های تدریس برنامه درسی اجرا شده و قصد شده شهروند مسئول نیز در حد متوسط و قابل قبولی است.

• • تحقیق دیگری در سال ۱۳۸۲ تحت عنوان شناسایی مهارت‌های زندگی مورد نیاز بزرگسالان از دیدگاه صاحب نظران تعلیم و تربیت، کارشناسان برنامه ریزی درسی متوسطه نظری و دانش آموزان شاخه نظری دبیرستانهای بزرگسالان دولتی شهر تهران توسط توران اسفندیاری انجام شده است. این تحقیق به دنبال شناسایی انواع مهارت‌های زندگی در ۶ طیف کلی مهارت‌های ذهنی-شناختی، فردی-زیستی،ارتباطات میان فردی، مهارت‌های زندگی خانوادگی، مهارت‌های محل کار و شهروندی می‌باشد یافته هابیانگر آن است که: از دیدگاه هرسه گروه موردمطالعه مهارت‌های طبقه شهروندی در اولویت اول،مهارت‌های فردی-زیستی در اولویت دوم، مهارت‌های محل کار در اولویت سوم و مهارت‌های ذهنی-شناختی در اولویت آخر قرارگرفته است.(اسفندیاری،۱۳۸۲)

• در تخقیق کامران جباری در سال۱۳۸۲ با عنوان بررسی میزان موفقیت برنامه های تنظیم شده دوره متوسطه در تحقق اهداف اجتماعی یافته های این تحقیق حاکی از آن است که به اهداف مسئولیت پذیری، رعایت حقوق دیگران در برنامه های درسی توجه شده است ولی به دیگر اهداف مطرح شده مانند آموزش روابط خانوادگی، آموزش و گسترش مردم سالاری، میهن پرستی، شرکت در فعالیت‌های اجتماعی کمتر توجه شده است.

قسمت دوم: پژوهش های صورت‌گرفته درخارج ‌از کشور

• • ملاوی، برگ و بلانک پروژه­ای با عنوان یادگیری جامعه محور را انجام دادند. نه مدرسه از سه ایالت new England (بخش های شمال شرقی ایالات متحده آمریکا)، در این پروژه مدارس جامعه محور شر کت کردند.این پروژه یک راهبد مکان محور بود که از پیامدهای بعدی آن شواهد محکمی به دست آمد فوری ترین نتایج، رشد مهارت و اشتیاق معلم را نشان داد و افزایش تعهد دانش آموز در یادگیری، پیشرفت تحصیلی و دانش او از محیط اجتماعی و طبیعی را نشان داد.۳۵ گزارش جمع‌ آوری شده از چهل و هشت مدرسه از سال ۱۹۹۶، که از “محیط به عنوان زمینه ای جالب برای یادگیری” (که به آن به عنوان مدل EIC اشاره می شود) استفاده کردند، نشان می‌دهد که – بنا بر آزمون­های استاندارد – دانش آموزان EIC در ۹۲ درصد مدارس، از همسالانشان که در برنامه های همیشگی شرکت می‌کردند، از نظر تحصیلی موفق تر بودند. در برخی موارد، مشکلات رفتاری در کلاس تا ۹۵ درصد کاهش یافت و توجهِ کلی افزایش پیدا کرد. نتایج اجرای این پروژه نشان می­دهد هنگامی که دانش آموزان مشغول یادگیری می­شوند، بیشتر انتظار می رود که عمیقا” علاقمند باشند، سخت تر کار کنند، و به اهدافشان برسند.توجه به دارایی های یک جامعه – تاریخ، فرهنگ، منابع، و چالش های آن – می‌تواند به مدارس کمک کند تا درضمن دوره ­های تحصیلی را شهروندانی آگاه و آشنا با شرایط جامعه تربیت کنند. به جای کم رنگ کردن برنامه ریزی درسی مدرسه، راهبردهای یادگیری جامعه محور، شدت یادگیری و احتمالی که افراد جوان دانش و مهارت را به موقعیت های جدید انتقال می‌دهند، افزایش می‌دهد. با پرورش علاقه ی دانش آموز به جوامع خودشان، این راهبردها بذرهای یادگیری مادام العمر را کاشت. هنگامی که دانش آموزان خودشان را به عنوان شهروندانی متعهد می بینند، آن ها مسئولیت آنچه را که در محله هایشان، جوامع و کشورشان اتفاق می افتد، به عهده می گیرند. و آخرین نتیجه این است که: یادگیری ای که دوام می آوردورای آخرین سنجش ها و تعهد به خدمت است که به مدت یک عمر دوام می آورد.

کسب و کار الکترونیک باعث می شود تا فرآیندهای تجارت، روابط و دادوستد جهانی گردد. محیط تجاری شرکت، ممکن است، شامل یک شبکه جهت دسترسی به سازمان‌های عمومی یا شبکه هایی که با محافظت خاص برای دسترسی افرادی خاص طراحی شده و یا حتی شبکه داخلی باشد که برای دسترسی افراد و کارمندان داخل شرکت طراحی شده است. کسب و کار الکترونیک تنها قراردادن یک صفحه شبکه ای نیست. بلکه محیط مدل های تجاری اعم از تجارت با کارمندان، مشتریان، تامین کنندگان و شرکا است.

تعریف ۱: دریک تعریف ساده ، تجارت الکترونیک را می توان انجام هر گونه امور تجاری و بازرگانی از طریق شبکه جهانی اینترنت بیان کرد.

در یک تعریف دقیقتر:

تجارت الکترونیک یعنی انجام معاملات از طریق شبکه،یا خرید و فروش محصولات و خدمات از طریق فروشگاه های اینترنتی وب.

این امور می‌توانند شامل خرید و فروش عمده یا خرده کالاهای فیزیکی و غیر فیزیکی مانند محصولات غذایی یــا نرم افزارهای کامپیوتری و ارائه خدمات به مشتریان نظیر مشاوره های پزشکی یا حقوقی و یا دیگر موارد تجاری مانند تبادل کالا با کالا ، راه اندازی مناقصات و مزایدات باشد.

تعریف ۲: سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی (OECD)، تجارت الکترونیک را چنین تعریف ‌کرده‌است: انجام تجارت کالاها و خدمات از طریق تار جهان گستر،‌ چه آن دسته از کالاها و خدماتی که قابلیت ارائه و تحویل از طریق تار جهان گستر را دارند و خواه آنهایی که این قابلیت در آن ها وجود نـــــدارند» (Janathan Coppel 2000).

تعریف ۳: در تعریفی دیگر تجارت الکترونیک خرید و فروش کالاها، خدمات و اطلاعات با بهره گرفتن از شبکه های رایانه­ای از جمله تار جهان گستر ارائه شده است. (Turban , 2002)

تعریف ۴: « ونیستون کالاکاتا»(Whinston , Kalakata) تجارت الکترونیک را از چهار منظر زیر تعــریف می‌کند:

1. دیدگاه ارتباطی: تجارت الکترونیک ارائه دهنده اطلاعات، محصولات / خدمات یا پرداخت‌ها از طریق خطوط تلفن، شبکه های رایانه­ای و یا هر وسیله الکترونیک دیگر است.

۲- دیدگاه فرایند کسب و کار: تجارت الکترونیک کاربردی از فناوری در خودکار کردن معاملات تجاری و جریان‌های کاری است.

۳ – دیدگاه خدماتی: تجارت الکترونیک ابزاری است که علایق و خواسته‌های شرکت ها، مشتریان و مدیریت را مخاطب قرار داده و اداره می‌کند، از هزینه های خدمات می کاهد، کیفیت کالاها را بهبود می‌بخشد و سرعت تحویل کالا را افزایش می‌دهد.

۴- دیدگاه برخط: تجارت الکترونیک ظرفیتی برای خرید و فروش محصولات و اطلاعات و همین­طور سایر خدمات پیوسته بر تار جهان گستر را فراهم می‌سازد.

واضح است که تجارت الکترونیک در بسیاری از زمینه‌ها قابل توصیف است. اما شاید مفیدترین توصیف آن با تجارت ارتباط پیدا می‌کند .

مهمترین تفاوت های الکترونیکی و کسب و کار الکترونیکی در جدول ذیل آمده است :

جدول ۲- ۳ – تفاوت تجارت الکترونیکی و کسب و کار الکترونیکی (توربان ۲۰۰۲)

مؤلفه‌
کسب و کار الکترونیک
تجارت الکترونیک
پیوند شرکت با ….
کلیه بازیگران صنعت
فقط با مشتریان
فرایند
تمامی فرآیندها
خرید و فروش
دخالت انسانی / تعامل انسان
کم
زیاد
پیچیدگی فنی
بسیار زیاد
متوسط تا زیاد
شرکت
بسیار زیاد
متوسط تا زیاد

۲-۷- تحلیل تجارت الکترونیکی

وقتی واژگان (رابطه ی تجاری ) را مورد توجه قرا می‌دهیم ، با دو کلمه ی (( رابطه )) و (( تجارت )) مواجه می‌شویم . باید پذیرفت که رابطه و ارتباطات با تجارت پیوستگی و تلازم دارند .

در قدیم این رابطه که منجر به تجارت بود نوعاً به صورت شفاهی ، یا کتبی و در محیط و فضایی حقیقی به وجود می‌آمد .

با پدیدار شدن وسایل ارتباط سریع از راه دور از قبیل تلگرام و تلفن و فاکس ، ما با نوع جدیدی از ارتباط و در نتیجه نوع جدیدی از تعامل ، معامله و تجارت مواجه شدیم و هم اکنون با فراگیری شبکه جهانی اینترنت و ارتباطات گسترده اینترنتی و ماهواره ای با نوع جدیدی از تجارت روبرو هستیم که نه در محیط حقیقی و بازارهای سرپوشیده و سرباز ، بلکه در فضای مجازی که مراکز آن ابر کامپیوترها و شعبه های آن کامپیوترهای شخصی می‌باشد ، در جریـــان می‌باشد .

ارتباطات گسترده ی عصر ارتباطات ره آورد تازه ای برای بشریت اورده به نام (( تجارت الکترونیک )) که از طریق صفحه نمایش کامپیوتر شما دسترسی به یک بازار گسترده در سطح ملی و جهان پیدا می‌کند .

امروزه ارتباطات از طریق شبکه ی جهانی ، نه تنها فضای فرهنگی ، اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده بلکه فضای اقتصادی و حقوقی را نیز دچار تحول عمده نموده است .

تجارت الکترونیک را می توان به دو نوع تقسیم کرد :

• • تجارت الکترونیکی داخلی

• تجارت الکترونیکی بین اللملی

۲-۸- مدل های تجارت الکترونیک

اگر برای داد و ستد از طریق اینترنت ، سه طرف کلی ، دولت، کسب و کار و مصرف کننده ، را قائل شویم ، ماتریس زیر ، تمام مدل های قابل تصور تجارت الکترونیکی را شامل می شود .

از میان نه مدل نشان داده شده در این ماتریس ، تنها مدل های B2B و B2C معرف تجارت الکترونیکی است در ادامه این مدل ها معرفی می‌شوند .( جمال خانی جزنی ، ۱۳۸۶)

جدول ۲-۴- ماتریس مدل های تجارت الکترونیک ( خدامی ،۱۳۹۰)

دولت
کسب و کار
مصرف کننده
دولت
G2G
G2B
G2C
کسب و کار
B2G
B2B
B2C
مصرف کننده
C2G
C2B
C2C

به انواع مختلفی تقسیم نمود که بعضی از آن ها عبارتند از:

• • ارتباط بنگاه و بنگاه (B2B): به الگویی از تجارت الکترونیکی گویند، که طرفین معامله بنگاه‌ها هستند.

• • ارتباط بنگاه و مصرف کننده (B2C): به الگویی از تجارت الکترونیک گویند که بسیار رایج بوده و ارتباط تجاری مستقیم بین شرکت ها و مشتریان می‌باشد.

• • ارتباط مصرف کننده ها و شرکت ها (C2B): در این حالت اشخاص حقیقی به کمک اینترنت فرآورده‌ها یا خدمات خود را به شرکت ها می‌فروشند.

• • ارتباط مصرف‌کننده با مصرف‌کننده (C2C): در این حالت ارتباط خرید و فروش بین مصرف‌کنندگان است.

• • ارتباط بین بنگاه‌ها و سازمان‌های دولتی (B2A): که شامل تمام تعاملات تجاری بین شرکت ها و سازمان‌های دولتی می‌باشد. پرداخت مالیاتها و عوارض از این قبیل تعاملات محسوب می‌شوند.

حال با توجه به ظرفیت ها و قابلیت های خوبی که شورهای حل اختلاف در صلح و سازش دارند، ممکن است این پرسش مطرح شود که با توجه ‌به این مسئله که در ماده ۸۲ ق.آ.د.ک. انجام میانجیگری را به شوراها واگذار نموده است، چه نهاد و مرجعی در این شوراها اقدام به میانجیگری می‌کند؟ به بیان دیگر آیا اعضای شورا متولی میانجیگری می‌شوند و یا این امر بر عهده قاضی شوراء قرار خواهد گرفت؟

به نظر می‌رسد با توجه به آنکه ویژگی اصلی میانجیگری واگذاری حل و فصل دعوا به طرفین آن است پاسخ ‌به این پرسش در ماده ۴۷ قانون شورای حل اختلاف تعبیه شده است که مقنن شورا را به عنوان داور مرضی الطرفین جهت حل و فصل اختلافات طرفین معرفی نموده است و همچنین در ماده ۲۲ آیین نامه شورای حل اختلاف بیان شده است که اشخاصی که اهلیت اقامه دعوی را دارند می‌توانند با توافق یکدیگر به شورای حل اختلاف مراجه نموده تا شورا برای آن ها داوری کرده یا برای آنان نسبت به انتخاب داور یا داوران اقدام کند. که در اینجا مسلماًً منظور از شورا، اعضای شورا بوده و نه قاضی شورا به همین منظور به نظر می‌رسد در صورتی که مقام قضایی طرفین اختلاف را به جهت میانجیگری به شورا ارجاع دهد؛ یا خود شورا مرجع میانجیگری خواهند بود و یا آنکه به استناد ماده ۲۲ شورا برای آن ها اقدام به تعیین داور خواهد نمود.

و پرسش مرتبطی دیگری که پیش می‌آید این است که آیا میانجیگری ارجاعی به شوراهای حل اختلاف تابع تشریفات رسیدگی شورا که در واقع تابعی از تشریفات آیین دادرسی مدنی می‌باشند، است (مذکور در فصل پنجم) و یا آنکه در صورت لزوم از تشریفات آیین دادرسی کیفری پیروی خواهد نمود؟ که به نظر می‌رسد بحث تشریفات رسیدگی در شورای حل اختلاف اختصاص به پرونده هایی دارد که جهت تعیین تکلیف به شورا ارجاع داده می شود و نه مواردی که مقام قضایی طرفین را به جهت انجام میانجیگری به شورا ارجاع می‌دهد. ‌بنابرین‏ میانجیگری در شورای حل اختلاف تابع تشریفات شورا نخواهد بود.

ب. اشخاص و مؤسسات

مرجع دیگر میانجیگری در قانون آیین دادرسی کیفری اشخاص و مؤسسات می‌باشند .در کشورهای پیشرو همچون بریتانیا انتخاب ‌میانجی‌گران به صورت معمول از طریق خدمات میانجیگری جامعوی^[۱۹۳] انجام می شود^[۱۹۴]. ‌میانجی‌گران این سازمان ها به دو صورت انتخاب می شوند۱٫ میانجیگری داوطلبانه^[۱۹۵] که معمولاً قشر عظیمی از ‌میانجی‌گران را به خود اختصاص می‌دهند و ۲٫ میانجیگری غیرداوطلبانه که در اصطلاح آن ها را ‌میانجی‌گران حقوق بگیر^[۱۹۶].

این سازمان ها برای انتخاب از میان ‌میانجی‌گران داوطلب تجربه و یا تحصیلات دانشگاهی را در نظر نمی گیرند و تلاش می‌کنند که در کلیه زمینه ها اعم از خانوادگی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی سعی در جذب میانجیگر کنند.آموزش این داوطلبان در چند مرحله انجام شده و جهت جذب در خدمات میانجیگری سه مرحله را طی می‌کنند.

نخست پرکردن فرم تقاضا برای میانجیگری؛ که در این مرحله از طریق فرم هایی از سوابق آموزشی، مهارتی و اینکه آیا در گذشته به صورت داوطلبانه میانجیگری نموده اید یا خیر از آن ها پرسیده می شود. این مسئله که انگیزه فرد از میانجیگری چیست نیز برای مؤسسات ارائه دهنده خدمات مهم است.

این همکاری میان داوطلبان و ارائه دهندگان خدمات می‌تواند تصویری محکم یا ضعیف از داوطلب قبل از شروع به آموزش بسازد و در واقع هدف از این امر به دست آوردن اطلاعاتی درباره خصوصیات شخصیتی افراد است^[۱۹۷].

مرحله دوم، دوره آموزشی است؛ این دوره از طریق ترکیبی از بحث های گروهی، مشاهده تمرین، ارزیابی خود و همتاهایشان است. اولین مرحله در این فاز، ارزیابی کارآموزان در حوزه های مورد نیازشان می‌باشد و در مرحله دوم اگر کارآموزان نتوانستند برخی جنبه‌های کاری را فرا بگیرند حوزه مورد نیاز جهت تقویت مهارت هایشان در آینده مشخص می شود. در مرحله آموزش هیچ کس از فرد انتظار ندارد که در پایان دوره همه چیز را فرا بگیرد، اما لازم است که سطح مشخصی از درک و فهم کار برای داوطلب روشن شود تا بتواند با ‌میانجی‌گران با تجربه کار بکند.

مرحله سوم، مذاکره و مصاحبه با داوطلب است. بسیاری از ارائه دهندگان خدمات ارزیابی هایشان در طول دوره آموزشی را با مصاحبه انجام می‌دهند و موضوعات مورد بحث غالباً برخواسته از دوره آموزش است و داوطلبان می‌توانند با یکدیگر و با مربیان خود جهت تشخیص نیازهای کاریشان صحبت کنند.^[۱۹۸]

آنچه که در پایان لازم به ذکر مجدد می‌باشد این است که بحث در خصوص اشخاص و مؤسسات میانجیگری ماده ۸۲ تا زمانی که آیین نامه مذکور به تصویب نرسد کار دشواری خواهد بود. و در پایان می توان اینگونه نتیجه گیری نمود که ارجاع میانجیگری از سوی مقام قضایی به نهاد ها فوق الذکر با این انتقاد مهم مواجه می‌باشد که به نظر می‌رسد با وجود نهاد گسترده ای همچون شورای حل اختلاف، ارجاع به سایر نهادها و اشخاص در عمل هیچگاه تحقق نخواهد یافت و این امر بسیار محتمل است که شکل گیری سازمان‌های خدمات میانجیگری تنها در مرحله تقنین باقی بماند.

گفتار پنجم: تحول در سیاست جنایی ایران

اگر در تعریفی که از سیاست جنایی « مجموعه روش هایی که به وسیله آن هیئت اجتماع پاسخ های خود را به پدیده مجرمانه سازماندهی می‌کند»^[۱۹۹] مداقه ای بکنیم درخواهیم یافت که شیوه های پاسخ به پدیده مجرمانه در سیاست جنایی نوین ایران دچار تحولات عمیقی شده است به گونه ای که این ماده و حکم مقرر در آن از جهات گوناگون گویای این تحولات است که از این میان آن می‌توان به چرخش قانون‌گذار به سمت دو اصل مهم اشاره نمود:

۱- اصل مداخله حداقلی نظام رسمی رسیدگی در دعاوی ۲- اصل اعتبار بخشیدن به توافقات طرفین دعوا که در ذیل به آن می‌پردازیم.

الف: اصل مداخله حداقلی

در سیاست جنایی کلاسیک ایران مداخله حداکثری در اختلافات و دعاوی مبنای حرکت های تقنینی و فروتقنینی بوده است و بر این مبنا است که همه جرایم دارای جنبه الهی است و بر همین اساس دولت خود را مجاز می‌داند که در تمامی دعاوی جهت حل و فصل آن دخالت نماید^[۲۰۰]. این نظریه عدالت کیفری کلاسیک که در اندیشه‌های عدالت ترمیمی توسط جرم شناس نروژی رد شده است^[۲۰۱] در پی تثبیت جایگاه دولت در دعاوی است و حال آنکه در مبانی عدالت ترمیمی با تکیه بر اصل مداخله حداقلی دولت از طریق رویکردهای قضازدایی و کیفرزدایی و جرم زدایی، در پی کاستن از نقش نهادها و روش‌های رسمی قضایی در دعاویی است.

در ماده ۸۲ قانون‌گذار به پیروی از همین اندیشه‌ها به منظور کاستن از نقش مقامات رسمی رسیدگی در حل و فصل دعاوی، مقرر نموده است؛ در صورتی که طرفین بر اساس فرایند میانجیگری به توافقی دست یافتند حتی در حالتی که جرم غیرقابل گذشت باشد، باز هم نقش خود را در سرنوشت دعاوی کاسته و در نتیجه احترام به توافق حاصله، در شرایط خاصی (همچون شروط بیان شده) تعقیب متهم را به حالت تعلیق در آورده و در صورت عدم نقض تعهدات، پرونده در همان دادسرا مختومه اعلام کند.

ب. اعتبار بخشیدن به توافقات طرفین دعوی

جمع بندی

در این فصل از پژوهش به تعاریف کیفیت زندگی، افکار خودآیند منفی و استرس پرداخته شد و همچنین ارتباط هر کدام با ناباروری بیان شد. سعی بر این بود تا به تحقیقات انجام شده در داخل و خارج از کشور در راستای این عوامل و ناباروری اشاره شود و در آخر نیز آموزش مدیریت استرس و تاثیراتش بر ناباروری و مسایل مختلف شرح داده شد.

با توجه به اینکه آوردن فرزند و مادر شدن آرزوی هر زنی است و در بسیاری از فرهنگ‌ها همین‌طور در ایران باروری و داشتن فرزند برای زوج‌ها حائز اهمیت است، ناباروری می‌تواند ضربه‌ی سنگینی بر زنان نابارور و همچنین خانواده‌هایشان وارد کند. مسایل جسمی ‌و روانشناختی بسیاری زندگی زنان نابارور را تحت تاثیر قرار می‌دهد. معمولاً برای این دسته از افراد بیشتر تلاش برای درمان‌های جسمی صورت می‌گیرد و کمتر توجهی به جنبه روانشناختی این مشکل می‌شود، این در صورتی است که فشارهای روانی ناشی از ناباروری به نوعی بر تمام جنبه‌های زندگی این افراد تاثیرگذارند. با این وجود درمان‌های روانشناختی کمک مفیدی برای این گروه از زنان خواهد بود.

با توجه به پژوهش‌های ذکر شده در خصوص مدیریت استرس، یکی از روش‌های مؤثر در بهبود کیفیت زندگی و مهار استرس وکم شدن عوامل مؤثر در ناباروری آموزش مهارت‌های مدیریت استرس است. جستجوی منابع علمی نشان می‌دهد که در سطح جهانی و بخصوص در ایران پژوهش‌های اندکی در خصوص اثربخشی آموزش مدیریت استرس بر کاهش افکار خودآیند منفی، استرس و بالطبع عوامل مؤثر در ناباروری و افزایش کیفیت زندگی زنان نابارور صورت گرفته است. لذا هدف از پژوهش حاضر اثربخشی آموزش گروهی مدیریت استرس بر کاهش استرس، افکار خودآیند منفی و افزایش کیفیت زندگی زنان نابارور می‌باشد.

فصل سوم: روش پژوهش

در این فصل به بررسی طرح تحقیق، جامعه آماری، نحوه انتخاب آزمودنی­ها و متغیرهای تحقیق، شیوه جمع ­آوری اطلاعات، ابزارهای مورد استفاده در پژوهش، پایایی و روایی و نحوه استفاده از آن ها و روش­های آماری مورد استفاده در این پژوهش پرداخته خواهد شد.

طرح پژوهش

این پژوهش در چارچوب یک روش تحقیق شبه آزمایشی از نوع پیش آزمون، پس آزمون با گروه کنترل می‌باشد. در این پژوهش دو گروه وجود دارد که برای گروه اول (گروه آزمایشی) آموزش گروهی مدیریت استرس به شیوه شناختی – رفتاری به عنوان متغیر مستقل اجرا می‌شود و گروه کنترل هیچگونه آموزش خاصی با اهداف معین دریافت نمی‌کنند.

گروه
پیش آزمون
متغیر مستقل
پس آزمون

گروه آزمایشی

T1

X

T2

گروه کنترل

T1

_

T2

شرکت کنندگان

جامعه پژوهش کلیه زنان نابارور مراجعه کننده به کلینیک ناباروری نوین مشهد در مهر ماه سال هزار و سیصد و نود و سه می‌باشد. برای به دست آوردن نمونه مورد نیاز برای این پژوهش، فراخوانی در کلینیک درمان ناباروری نوین مشهد، جهت انجام این پژوهش اعلام گردید و افراد داوطلب آمادگی خود را اعلام کردند. ‌به این افراد مقیاس‌های مورد نظر در پژوهش داده شد بعد از نمره گذاری سه مقیاس کیفیت زندگی، افکار خودآیند منفی و DASS-21 افرادی که کیفیت زندگی پایین، افکار خودآیند منفی بالا و استرس بالایی داشتند برای این پژوهش در نظر گرفته شدند. با توجه اینکه تعداد اعضا در مشاوره گروهی محدود است (معمولاً تعداد اعضا در مشاوره گروهی باید ۶ الی ۱۲ نفر باشد) و نباید از ۱۲ نفر بیشتر باشد زیرا باید اعتماد، امنیت، تفاهم و پذیرش بین اعضا به وجود آید (شفیع‌آبادی، ۱۳۸۶؛ به نقل از پناه علی و همکاران، ۱۳۹۲). ‌بنابرین‏ از بین افرادی که واجد شرایط شرکت در این پژوهش بودند ۲۴ نفر به عنوان نمونه انتخاب شد که به روش تصادفی ۱۲ نفر در گروه آزمایش و ۱۲ نفر در گروه کنترل قرار گرفتند.

در این پژوهش از ملاک‌های ذیل استفاده شد:

• • زنان ناباروری که پزشک آن ها را حداقل برای دو سال متوالی نابارور تشخیص داده باشد.

• • دامنه سنی بین ۱۸ تا ۳۵ سال.

• • تمایل و رضایت آگاهانه برای مشارکت در پژوهش.

• حداقل تحصیلات سیکل.

ابزارهای پژوهش

مقیاس کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی:

این پرسشنامه توسط سازمان جهانی بهداشت به منظور ارزیابی کیفیت زندگی طراحی شده است (گروه سازمان جهانی بهداشت، ۱۹۹۸). فرم کوتاه این پرسشنامه (WHO – QOLI – BREF) از ۲۶ ماده تشکیل شده است و چهار حیطه سلامت جسمانی، سلامت روانی، روابط اجتماعی و سلامت محیط را با ۲۴ سوال (به ترتیب دارای ۷، ۶، ۳ و ۸ سوال می‌باشد) مورد ارزیابی قرار می‌دهد. در ایران نجات و همکاران (۱۳۸۵) این مقیاس را بر روی ۱۱۶۷ نفر نرم کردند. اعتبار پرسشنامه را به روش آلفای کرونباخ برای جمعیت سالم در حیطه سلامت جسمانی ۷۰/۰، سلامت روانی ۷۳/۰، روابط اجتماعی ۵۵/۰ و ارتباطات محیطی ۸۴/۰ به دست آورده‌اند و ضریب پایایی به روش بازآزمایی را پس از ۲ هفته ۷/۰ گزارش کرده‌اند. یوسفی و صفری (۱۳۸۸)، به منظور تعیین روایی مقیاس از همبستگی نمره کلی هر بعد با تک تک سوال‌های تشکیل دهنده آن بعد استفاده شد. دامنه ضریب‌های همبستگی به دست آمده از ۴۵/۰ تا ۸۳/۰ و تمام ضریب‌ها در سطح ۰۰۱/۰ معنی دار بودند (به نقل از سودانی و همکاران، ۱۳۹۱).

مقیاس افکار خودکار منفی:

مقیاس افکار خودکار منفی آقایوسفی شامل ۱۰ عبارت برگرفته از نظریه شناختی بک است که نخستین بار در سال ۱۳۷۸ به منظور سنجش عوامل هم بسته با افسردگی دختران نوجوان قم تدوین شد و سپس در سال ۲۰۰۴ با تجدیدنظر در ماده نخست این مقیاس در نخستین کنگره علوم شناختی در الله آباد هندوستان معرفی شد . مقیاس دارای روایی به روش محاسبه همبستگی آن با مقیاس افسردگی بک (شکل کوتاه) دست کم ۰٫۳۹ با احتمال خطای ۰٫۰۰۰۱ می‌باشد و پایایی آن در پژوهش‌های گوناگون در حد قابل قبولی بوده است (کمترین پایایی محاسبه شده ۰٫۵۱ با احتمال خطای ۰٫۰۰۰۱ بوده است). به منظور پیشگیری از تمایل پاسخ دهندگان به ارائه پاسخ (موافقم) از گزینه‌های مثبت و منفی استفاده شد (آقایوسفی، ۱۳۸۸؛ به نقل از زارع و عبداله زاده، ۱۳۹۱). در پژوهش آقایوسفی بر خانواده های شاهد و ایثارگر این ضریب اعتبار ۶۹/۰ برآورد شده است (به نقل از زارع و همکاران، ۱۳۸۹).

پرسشنامه اضطراب، افسردگی و استرس (DASS-21):