بند چهارم : ازدواج دارندگان دفترچه پناهندگی با زن ایرانی

در خصوص پناهندگان طبق تبصره ۳ ماده ۷ آیین نامه پناهندگان مصوب ۱۳۴۲ هیئت وزیران « با پناهندگان همان رفتاری خواهد شد که نسبت به بیگانگان مقیم کشور اعمال می شود» و همچنین طبق تبصره ۱و۲ ماده ۱۲ قانون کنوانسیون مربوط به وضع پناهندگان که در مورخه ۲۵/۳/۱۳۵۵ به تصویب مجلس رسیده است آمده « احوال شخصیه پناهنده را تابع قوانین کشوری دانسته که در آنجا اقامت دارد ولی چنانچه فاقد محل اقامت باشد تابع قوانین کشور محل سکونت او خواهد و حقوقی که پناهنده قبلاً کسب نموده و مربوط به احوال شخصیه او می‌باشد به خصوص حقوق مربوط به ازدواج باید از طرف هر دولت متعاهد محترم شمرده شود به شرط آن که در صورت لزوم تشریفات پیش‌بینی شده در قوانین دولت مذبور را انجام دهد» ازدواج دارندگان دفترچه پناهندگی با زن ایرانی همانند تمامی مراحل بیان شده در ازدواج دارندگان گذرنامه می‌باشد و ثبت ازدواج دارندگان دفترچه پناهندگی با زن ایرانی در صورت موافقت ادارۀ امور اتباع خارجه، نیروی انتظامی و اخذ مجوز از وزارت اطلاعات بلامانع خواهد بود ولی از آنجا که مرد پناهنده هیچ گونه رابطه ای با سفارت کشور خود ندارد از این رو ارائه گواهی تجرد و غیره از سفارت کشور متبوعه پناهنده منتفی ایست و به جای مدارک مذکور تعهدی از زوجه اخذ می شود مبنی بر اینکه استانداری هیچ گونه مسئوولیتی در قبال عواقب بعدی این ازدواج نخواهد داشت. ضمناً ثبت ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه پناهنده کشور ثالث در حال حاضر ممنوع می‌باشد منظور از پناهنده کشور ثالث پناهندگان مقیم سایر کشورها مثل سوئد، کانادا، و غیره می‌باشد.^[۹۹]

بند پنجم : ازدواج دارندگان کارت سبز با زنان ایرانی

عراقی های مقیم ایران از هر جهت امتیازات بیشتری نسبت به سایر بیگانگان دارند. بنیاد شهید صدر که در تاریخ ۱۵/۹/۱۳۵۹ فعالیت خود را طبق اساسنامه جهت ارائه خدمات اجتماعی و فرهنگی به رانده شدگان و مهاجرین عراقی مقیم ایران آغاز نمود نقش عمده ای در ازدواج عراقی ها با اتباع ایران داشته است؛ چرا که بعد از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، تبعاً عراق فاقد نمایندگی سیاسی در ایران بود،^[۱۰۰] انجام عملیات کنسولی در امر ازدواج عراقی ها توسط این بنیاد انجام می شد. بنیاد مذکور طرفین را پس از بررسی مدارک به ادارۀ کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور معرفی و بقیه تشریفات ازدواج بر طبق قانون مانند سایر ازدواج با بیگانگان صورت می‌گیرد. در خصوص عراقی ها برای رعایت تشریفات قانونی، ابتدا مرد عراقی به کمیته دائمی پناهندگان معرفی می‌گردد و پس از موافقت کمیته و استعلام نظر از وزارت اطلاعات به نیروی انتظامی معرفی می شود در نیروی انتظامی کارت سبز متقاضی عراقی اخذ و دفترچه پناهندگی به او داده می شود. سپس جهت ثبت ازدواج به دفاتر رسمی ازدواج و طلاق معرفی می شود. دفترخانه خلاصه ثبت را به سازمان ثبت احوال کل کشور اعلام می کند پس از انجام کلیه تشریفات دفترچه پناهندگی از مرد عراقی گرفته می شود و دوباره کارت سبز وی به او داده می شود.

با توجه به جّو تیرۀ روابط سیاسی ایران و عراق وضعیت حقوقی ازدواج زنان ایرانی با مردان عراقی نامشخص است اگرچه تمایل مقامات ایران به رسمیت شناختی اینگونه ازدواجهاست، اما دولت عراق هیچگونه رویه ای در این خصوص اتخاذ ننموده و حتی وضعیت متقاضیان مرد عراقی را نیز اعلام نکرده است لذا مقامات ایران باید به حمایت بیشتری از حقوق بانوان ایران بنمایند.

گفتار نهم : ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه در خارج از ایران

وضعیت حقوقی ازدواج مردان بیگانه با زنان ایرانی در داخل کشور مورد بررسی قرار گرفت حال به بررسی ازدواج مرد بیگانه با زنان ایرانی در خارج از کشور می پردازیم. عمده ترین مشکلی که در امر ازدواج مردان خارجی با زنان ایرانی در خارج از کشور وجود دارد، عدم مراجعه بعضی از زنان ایرانی به نمایندگی های سیاسی ایران در خارج از کشور و عدم رعایت تشریفات مقرر در قانون ایران است. از این رو ازدواج زنان ایرانی با مردان بیگانه در خارج از کشور به دو دسته تقسیم می شود: دسته اول ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه با هماهنگی نمایندگان سیاسی و کنسولی ایران در خارج کشور می‌باشد و در دسته دوم ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه بدون هماهنگی نمایندگان سیاسی و کنسولی در خارج از کشور صورت می‌گیرد.

بند اول : ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه با هماهنگی نمایندگان سیاسی و کنسولی در خارج از کشور

تعداد زیادی از اتباع ایران و به خصوص بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به خارج از کشور رفته و بدین ترتیب امور حقوقی آنان در کشورهای محل اقامتشان صورت می‌گیرد. یکی از امور زندگی افراد، ازدواج است و ممکن است تعدادی از ایرانیان در خارج از کشور تصمیم به ازدواج بگیرند و طرف عقد آن ها بیگانه باشد. مرجع صالح برای صدور مجوز ازدواج در خارج از کشور، نمایندگی سیاسی و کنسولی کشورمان در خارج هستند نمایندگان سیاسی و کنسولی به عنوان کسانی که می‌توانند از طرف وزارت کشور پروانه زناشویی صادر کنند معرفی و اعلام شدند. طبق ماده ۴ آیین نامه زناشویی مصوب ۶/۵/۱۳۵۴ وزارت کشور می‌تواند به استانداری ها و فرمانداری های کل و همچنین با موافقت وزارت امور خارجه به بعضی از نمایندگان سیاسی و کنسولی در خارجه اختیار دهد که طبق مقررات این آیین نامه پروانه اجازه زناشویی را مستقیماً در محل صادر نموده و مراتب را به ثبت احوال اعلام دارند.

از این رو، باید قانون ایران با تمام ارکان مراعات گردد و طرفین مدارک لازم را مطابق مدارک لازم در داخل ایران برای ازدواج تبعه بیگانه با زن ایرانی همراه با متقاضیان به نمایندگی ایران تقدیم دارند. پس از انجام تحقیقات لازمه از سوی نمایندگی سیاسی ایران در خصوص وجود شرایط لازم در مرد بیگانه برای ازدواج با زن ایرانی و عدم وجود مانع قانونی پروانه ازدواج زناشویی صادر می شود و ازدواج به ثبت می‌رسد و مراتب به ثبت احوال اعلام می شود.

بند دوم : ازدواج زن ایرانی با مرد بیگانه بدون هماهنگی نمایندگان سیاسی و کنسولی ایران در خارج از کشور

نقش ارتباط باز در ایجاد دلبستگی ایمن

مدل های کاری درونی والد از خود به عنوان مراقب لایق و مدل های کاری دورنی کودک از والد به عنوان در دسترس و پاسخگو در قلب ارتباط والد – کودک ایمن قرار دارد . این مدل های کاری درونی طرحواره های اساسی ای ایجاد می‌کنند که والد و کودک از طریق آن ها رفتارهای یکدیگر را تفسیر کرده و به آن رفتارها پاسخ می‌دهند . اطمینان کودک به در دسترس بودن والدین ، او را ‌به این سمت سوق می‌دهد که رفتار والد را مطلوب ببیند . یک چنین مدل کاری درونی برداشت های جاری کودک مبنی بر در دسترس بودن والد و احساس امنیت را تقویت می‌کند . اطمینان والد به توانایی خود در مراقبت از کودک ، درگیر شدن والد را تقویت کرده و به او اجازه می‌دهد راه هایی برای پذیرش نیازهای کودک ، البته همراه با در نظر گرفتن محدودیت های جدی برای او بیابد . هم چنین ، انتظارات مثبت از خود و دیگری ، می‌تواند هیجانی ، که در چگونگی پردازش اطلاعات مؤثر است ، را تنظیم نماید .

امنیت در سطح فردی باعث تقویت ارتباط در سطح میان فردی می شود . هنگامی که کودک با مشکل ها ، چالش ها ، و تعارض های بالقوه ای با والد روبرو می شود ، اطمینان به در دسترس بودن والد به او اجازه می‌دهد که هم احساس ها منفی و هم احساس ها مثبت خود را در سطح میان فردی به صورت مستقیم و باز انتقال دهد ( برترون ، ۱۹۹۰ ) ارتباط مستقیم کودک باعث می شود دریافت پیام های او توسط والد آسان تر شده و این پیام ها کمتر در معرض سوء تعبیر قرار گیرند . در نتیجه ،‌پاسخ والد به احتمال زیاد حساس و مناسب خواهد بود . هنگامی که کودکان وارد مرحله مشارکت تصحیح شونده توسط هدف^[۸۰] می‌شوند ( مارتین^[۸۱] ،‌۱۹۹۹ ) ،‌پاسخ والد به پیام های کودک اغلب شامل برقراری موازنه بین درخواست های کودک و اهداف والد و انتظارات رسشی کودک است ( بامربند ، ۱۹۶۷ ) . والد در مرحله مشارکت تصحیح شونده توسط هدف ،‌به تدریج مدل های کارنی درونی خود از کودک درونی خود از کودک را بازبینی می‌کند تا توانایی در حال رشد کودک برای تحمل ناکامی و درونی کردن قوانین والدین را نیز در نظر بگیرد . در نتیجه ، ارتباطهای والد شامل ایجاد مشارکت همکارانه از طریق مذاکره و برنامه ریزی مشترک است . مدل های کاری درونی والد هم برای دریافت پیام های کودک مهم اند و هم برای هدایت والد در قرار دادن محدودیت های مناسب برای کودک . مدل کاری درونی والد از خود به عنوان یک مراقب لایق باعث می شود او محدودیت ها را به صورتی شفاف و به طور جدی برای کودک اعمال کند .

ارتباط باز ،‌اطلاعات جدیدی تولید می‌کند که می توان با بهره گرفتن از آن ها مدل های کاری درونی را روزآمده کرده و بازبینی نمود . هنگامی که کودک ، نگرانی ها و موفقیت های خود را با والد در میان می‌گذارد ، مدل های کاری درونی والد از کودک به تدریج تغییر می‌کند تا بتواند علایق ، نگرانی ها ، حساسیت ها و توانایی‌های او را بشناسد . علاوه بر آن ، هنگامی که والدین اهداف خود را منتقل می‌کنند ، کودکان می‌توانند مدل های کاری درونی خود از والد را بازبینی کرده و نگرانی ها ، قوانین و عادت های والدین را نیز در نظر بگیرند . مدل های کاری درونی از خود و دیگری که روزآمد شده باشند به نوبه خود منجر به ارتباطهایی می‌شوند که در آن ارتباط ‌ها نیازهای والد و کودک پیش‌بینی شده و در نظر گرفته می‌شوند . اگر مدل های کاری درونی از خود و دیگری نسبتاً دقیق باشند ، باعث تشویق اعتماد واد و کودک در ارتباط شده که آن هم به نوبه خود از ارسال مستقیم و مناسب اهداف والد و کودک پیش‌بینی شده و در نظر گرفته می‌شوند . اگر مدل های کاری درونی از خود و دیگری نسبتاً دقیق باشند ، باعث تشویق اعتماد والد و کودک در ارتباط شده که آن هم به نوبه خود از ارسال مستقیم و مناسب اهداف والد و کودک حمایت کرده و قابلیت بیشتری برای همدلی با فرد دیگر فراهم می کند . مدل های کاری درونی روزآمد شده که اعتماد واقع بینانه به خود و دیگری را می پروراند ، منجر به ایجاد هیجان های مثبت در ارتباط ایمن می شود . این مدل ها در موارد تنیدگی اندک ، لذت ارتباط را بیشتر می‌کنند . مدل های کاری درونی مطلوب از خود و دیگری در موارد تنیدگی بالا به کودک اجازه می‌دهند که والد را به صورت وسیله بالقوه مقابله و منبع حمایت بنگرد . به طور خلاصه ،‌والد به صورت یک راه حل و نه یک مشکل نگریسته می شود .

حتی ایمن ترین ارتباط های والد – کودک توسط پیام هایی که سرنخ اشتباه می‌دهند ، دچار چالش می‌شوند . سطح فراشناختی پردازش می‌تواند ، نقش مهمی در اصلاح این نوع پیام ها داشته باشد . هنگامی که رفتار کودک از انتظارات طبیعی برآمده از مدل کاری درونی تخطی می‌کند ، پردازش فراشناختی آغاز می شود . در یک ارتباط ایمن ، رفتار غیر مشارکتی کودک احتمالاً به صورت یک استثنا نگرسته می شود و توجه دقیق تر والد را به موضوع جلب می‌کند . همین طور ، اگر مدل کاری درونی کودک که برداشت های او از رفتار والدین را مبنی بر در دسترس بودن و پاسخگو بودنن هدایت می‌کند ، همسو با رفتار والد نباشد ، کودک یا آن رفتار را نادیده می‌گیرد یا آن را مجدداً تفسیر می کند . در هر دو حالت ، رفتارهایی از از والد و کودک که همسو با انتظارات ایمن نیستند ، تبدیل به فرصت هایی برای روز آمد سازی مدل های کاری درونی می‌شوند به گونه ای که احتمال سوء برداشت های مشابه در تعامل های آتی کاهش یابد . با توجه ‌به این موضوع ،‌سرنخ های اشتباه و سوء برداشت ها عملکرد مهمی در ارتباط های ایمن دارند ،‌چرا که آغازگر ارزیابی مجدد مدل های کاری درونی بوده و باعث بازبینی آن ها می‌شوند.

چر خه ایمن و چرخه اضطرابی در ارتباطات والد و کودک

اصطلاح استرس برای اولین ‌بار توسط سلیه (۱۹۷۸) کانادایی متخصص غدد داخلی مطرح شد. او استرس را به عنوان یک عکس العمل زیستی تعمیم یافته در نظر گرفت که به هنگام مواجه شدن بدن با هر نوع خواست غیرعادی عارض می‌شود. منبع این خواست یعنی عامل استرس‌زا می‌تواند بیماری یا آسیب جسمانی، قرار گرفتن در معرض گرما و سرما، فشار روانی نظیر فشار ناشی از بیکاری یا تعارض زناشویی باشد (به نقل از تهامی، ۱۳۹۰).

سلیه فرآیندی را بر اساس مدل سه مرحله ای توصیف کرد که این فرایند را سندرم سازگاری عمومی ‌(GAS^[98]) نامید. این سه مرحله دارد عبارتند از: مرحله اعلام خطر یا هشدار، مرحله مقاومت، سازش و تسلط و مرحله فرسودگی، خستگی، از بین رفتن تعادل و فروپاشی (‌زهرا کار، ۱۳۸۷).

هر گونه اختلال که سلامت روانی و آرامش جسمی افراد را بر هم بزند استرس نام دارد و این اختلال زمانی رخ می‌دهد که بدن باید کارهایی بیش از حد توانایی خود انجام دهد (کلینیکه، ۱۹۹۹؛ به نقل از محمدخانی، ۱۳۹۰).

استرس به معنی فشار و تنش است و به حالتی که انسان در برابر موقعیت‌های ناخوشایند از خود بروز می‌دهد گفته می‌شود. به بیان دیگر وقتی فرد با محرک‌های غیر معمول روبرو می‌شود سعی می‌کند خود را با موقعیت غیر عادی سازگار کرده و انطباق دهد. واکنش جسمی‌– روانی حاصل از این تلاش را استرس گویند (فلسفی، ۱۳۷۵).

استرس به چند طریق تعریف شده است:

یک واقعه‌ی بیرونی

یک ناراحتی یا تنش

واکنش فرد به یک موقعیت

دانشمندان واقعه‌ای را که منجر به راه اندازی یک واکنش پر استرس می‌شود را استرس زا می‌خوانند.

استرس همان چیزی است که فرد در واکنش به یک استرس زا، آن را تجربه می‌کند. همه‌ افراد موقعیت‌های واحد را پر استرس نمی‌بینند. مثلاً برای برخی افراد رفتن به مطب دکتر، یک واقعه‌ی پر استرس تلقی می‌شود؛ در حالی که ممکن است برای شخص دیگر کاملاً طبیعی باشد.از طرفی برخی افراد ممکن است خشم، افسردگی، اضطراب و یا دیگر حالات خلقی منفی را در برخورد با استرس زاها تجربه کنند و برخی ممکن است نشانه های جسمی چون سردرد، گرفتگی در قفسه سینه، ناراحتی معده و یا تنش عضلانی را تجربه کنند (آنتونی و همکاران، ۲۰۰۷؛ به نقل از آل محمد و همکاران، ۱۳۸۸). استرس هر نوع محرک یا تغییر در محیط داخلی و خارجی است که ممکن است باعث اختلال در علایم حیاتی گردد و در شرایط خاص بیماری زا باشد (شاو^[۹۹]، ۱۹۷۹).

به طور کلی، استرس مربوط می‌شود به انطباق با تهدید و انطباق با چالش. به عبارت دیگر هنگامی صحبت از استرس به میان می‌آید که شخص با رویدادی مواجه شود که خودش آن را برای سلامت جسم و روانش مخاطره آمیز بداند. این قبیل رویداد‌ها را معمولاً رویدادهای استرس زا و واکنش‌های مردم را به آن‌ ها، پاسخ‌های استرس زا می‌نامند. می‌توان عوامل استرس زا را به سه دسته تقسیم کرد: ۱- درونی مانند درد، ۲- بیرونی مانند تغییرات محیطی از قبیل گرما، ازدحام یا سروصدا و ۳- اجتماعی مانند ارائه سخنرانی در کلاس (حسن زاده، ۱۳۸۶).

انواع استرس

فرمن (۱۹۹۳؛ به نقل از اسلامی، ۱۳۸۰) سه نوع استرس را معرفی می‌کند که عبارتند از استرس محرک محور، استرس پاسخ محور و استرس تبادلی:

1. 1. استرس محرک محور: بر استرس‌های مرکب از نیازهای محیطی فشار آورنده بر ارگانیسم متمرکز می‌باشد.

1. 1. استرس پاسخ محور: این نوع فشار روانی با پاسخ‌های فیزیولوژیکی و روان شناختی افراد به خواسته‌ها یا نیاز‌های محیط همراه می‌باشد.

1. استرس تبادلی: این نوع استرس به وسیله لازاروس (۱۹۹۳) مطرح شد. او فشارهای روان شناختی را ناشی از ارتباط بین شخص و محیط می‌داند که توسط شخص به عنوان عامل فشارزا یا فراتر از منابع و خطرزا برای سلامتی برآورد می‌شود.

استرس شدید یا طولانی اثرهای آسیب‌زای فیزیولوژیایی و روانشناختی به همراه دارد (اتکینسون و هیلگارد، ۲۰۰۹؛ به نقل از سیف، ۱۳۸۳).

تاثیرات استرس

تاثیرات استرس در پنج مقوله جای می‌گیرد:

• • شناختی: افکار اضطراب آور، پیش‌بینی‌های ترسناک، تمرکز ضعیف، مشکلات حافظه

• • هیجانی: احساس تنش، نگرانی، تحریک‌پذیری و حساسیت بالا، احساس بیقراری، ناتوانی در آرام شدن، افسردگی

• • رفتاری: اجتناب از وظایف، مشکلات خواب، دشواری در به پایان رساندن تکالیف کاری، تغییر در رفتار‌های خوردن و نوشیدن، یا سیگار کشیدن

• • جسمی: ماهیچه‌های خشک، دندان قروچه، احساس چنگ خوردن معده، عرق کردن، سردرد تنشی، احساس ضعف و بی حالی، احساس خفگی، مشکلات بلع، دل درد، بی علاقگی به روابط جنسی، خستگی، تپش قلب

• اجتماعی: اجتناب از دیگران، منزوی کردن خود، دنباله روی از دیگران، سریع از دیگران عصبانی شدن (آنتونی و همکاران، ۲۰۰۷؛ به نقل از آل محمد و همکاران، ۱۳۸۸).

پاسخ‌های احتمالی استرس بر سلامت:

وقتی که یک استرس زا پاسخ جنگ یا گریز را فعال می‌کند و باعث رخ دادن تغییرات بدنی گفته شده می‌شود، بدن را برای پاسخ فیزیکی آماده می‌کند. اما در جامعه امروزی تمام نیاز ما به پاسخ به استرس فیزیکی نیست! مثلاً وقتی رییس شما از شما کار اضافی می‌خواهد نمی‌توانید او را بزنید یا فرار کنید. این در صورتی است که بدن شما همچنان شما را برای پاسخ جنگ و گریز آماده می‌کند. ‌بنابرین‏ این تغییرات بدنی می‌تواند تاثیرات مداومی ‌را بر بدن شما بگذارد؛

مثلاً سیستم قلبی عروقی: وقتی نیازی به واکنش فیزیکی ندارید و دچار استرس می‌شوید، اسیدهای چرب به درون خون رها شده و تجمع می‌یابند ‌بنابرین‏ می‌توانند باعث گرفتگی رگ‌ها شوند.

برای فشار خون: افزایش فشار خون در هنگام استرس می‌تواند در طی سال‌ها پایدار بماند و منجر به فشار خون بالا شود که این نیز می‌تواند منجر به سکته گردد!

بر اعصاب معدی – روده ای: استرس بر روی برخی افراد در این سیستم می‌تواند باعث زخم معده یا مشکلات مربوط به اسید معده شود!

در مورد سیستم ایمنی بدن: این سیستم را به طور منفی تحت تاثیر قرار می‌دهد. به طور مثال نشان داده‌اند که دانش آموزان در هنگام امتحان، نسبت به ویروس‌ها آسیب‌پذیرترند. مردم هنگام استرس بیشتر مستعد سرماخوردگی هستند. استرس باعث تضعیف سلول‌ها و آنتی‌بادی‌هایی می‌شود که فرد را در برابر ویروس‌ها محافظت می‌کند. افزایش هورمون‌های استرس مانند کورتیکو استروئیدها و آدرنالین، با کاهش عملکرد ایمنی مرتبط می‌باشد. این افت عملکرد می‌تواند با افت ایمنی مربوط به بیماری و درمان هم ترکیب شود. پس اگرچه این هورمون‌های استرس برای بسیج و تجهیز کردن بدن در جریان جنگ یا گریز با چالش‌ها کمک کننده‌اند، در عوض جنبه‌هایی از سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند که برای مبارزه با عفونت‌های خارجی و سلول‌های سرطان زا ضروری هستند! (آنتونی و همکاران، ۲۰۰۷؛ به نقل از آل محمد و همکاران، ۱۳۸۸).

به موجب ماده ۴۵۶ قانون مجازات اسلامی قانون­گذار نصاب قسم «دیه جنایات و منافع اعم از عمدی و غیر عمدی» به شرح زیر است:

الف) ۶ قسم در جنایت که دیه آن به مقدار دیه کامل است: یعنی هرگاه شخصی بر دیگری جنایت وارد آورد که دیه آن برابر با دیه نفس و یا دیه کامل است در صورت وجود شرایط مذکور با ۶ قسم می ­تواند جنایت وارده را ثابت نمود و دیه آن را دریافت کند.

ب) ۵ قسم در جنایتی که دیه آن پنج ششم دیه کامل است.

پ) ۴ قسم در جنایتی که دیه آن دو سوم دیه کامل است.

ت) ۳ قسم در جنایتی که دیه آن یک دم دیه کامل است.

ث) ۲ قسم در جنایتی که دیه آن یک سوم دیه کامل است.

ج) ۱ قسم در جنایتی که دیه آن یک ششم دیه کامل است.

مبحث سوم: تأثیر قسم در اثبات دعوا کیفری

‌در مورد تأثیر قسم در دعوی کیفری و جرایم تعزیری دو دیدگاه وجود دارد:

دیدگاه اول: مطابق ماده ۱۲۵۸ ق.م قسم جزو ادله اثبات دعوی در مسائل حقوقی است. اما در هیچ یک از ابواب قانون مجازات اسلامی قسم موجب اسقاط و اثبات جرایم تعزیری به حساب نیامده است. با توجه به اطلاق حدیث شریف «لا یمین فی حد» که شامل تعزیر هم می­ شود و با توجه به اینکه تعزیر به نوعی حق الله است که نوع و اجرای آن در اختیار حاکم (قاضی) است.

پس همان طور که حدود با قسم و سوگند ثابت نمی­ شود تعزیر و دعوای کیفری هم با قسم ثابت نمی­ شود.

و قیاس دعوا حقوقی با دعوای کیفری و راه ها اثبات آن جائز نیست. زیرا در دعوی حقوقی قسم هم مسقط دعوا و هم اثبات آن ‌به این بیان که با ادای سوگند توسط مدعی علیه دعوا ختم شده و خصومت خاتمه می­یابد. و در صورت نکول یا رد دعوا مدعی با ادای سوگند حق خود را ثابت می­ کند.

و از ظاهر قاعده البینه علی المدعی… به ذهن خطور می­ کند که بینه اختصاص به مدعی دارد. و قسم مختص منکر.

در مسائل کیفری که این ویژگی­ها وجود ندارد قسم منکر معنا و مفهوم پیدا نمی­کند و قابلیت اثبات تعزیر را برای منکر ندارد.

دیدگاه دوم: با توجه به عموم و اطلاق قاعده «البینه علی المدعی و الیمین علی من ادعی علیه» دعوای کیفری با قسم قابل اثبات است. و شاکی اپر بینه نداشته باشند می ­تواند استعلاف نماید.

و تنها چیزی که از این قاعده استثنا است جرایم موجب حد است که طبق روایت «لا یمین فی حد» از شمول قاعده خارج شده است.

به صراحت ‌می‌توان نتیجه گرفت دیدگاه اول درست و با واقعیت نزدیکتر است تا آنجا که قانون‌گذار در قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ در ماده ۲۰۸ ‌به این اختلاف پایان داد.

ماده ۲۰۸ قانون مذکور بیان می­دارد که حدود و تعزیرات با سوگند نفی یا اثبات نمی­شوند.

پس در دعوای کیفری یا تعزیری جر در مواردی که نکول متهم از اتیان سوگند حق­الناس را ثابت می­ کند قبول یا نکول متهم در اتیان سوگند، جرم را ثابت نمی­کند و قاضی دادگاه باید برای اثبات جرم از طریق دیگری که در قانون آمده است اقدام نماید.^[۷۴]

فصل ششم:مبانی ودرآمدی بر مختصات قسامه در قت

پس از بررسی مفهوم قسامه لازم است تا به اختصار با مبانی قاعده قسامه که شامل مبانی شرعی فقهی و حقوقی است آشنا گردیم و سپس به بررسی مختصات قسامه از نظر قانون مجازات اسلامی و فقه عامه بپردازیم.

مبحث اول: مبانی قسامه

در بحث از مبانی قاعده قسامه، ابتدا مبانی شرعی و در ادامه، مبانی فقهی و سرانجام نیز مبانی حقوقی(قانونی) این قاعده را در قوانین کیفری ایران، مورد بررسی قرار داده ایم:

گفتاراول: مبانی شرعی

در این گفتار به بررسی مبانی شرعی چهارگانه از نظر فقه شیعه و فقه عامه خواهیم پرداخت که شاملآیات، روایات، اجماع و عقل می‌باشد:

الف: آیات

کتاب قران یکی از منابع اصلی در مباحث فقهی است. اهم و اعظم مطالب فقهی در تمامی مذاهب اسلامی از جمله حنبلی ، شافعی، مالکی، حنفی و شیعه، بر گرفته از آیات شریفه قران کریم می‌باشد. سوال در این است که آیا در قران مجید، آیاتی وجود دارد که موضوع قسامه را مورد توجه قرار داده باشد یا خیر؟

از بررسی آیات شریفه کلام الله مجید ‌به این نتیجه می‌رسیم که در هیچ آیه ای به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، اشاره ای بر اثبات قتل یا ضرب و جرح به وسیله قسامه نگردیده است لذا قران نمی تواند به عنوان مبنای شرعی قسامه قلمداد گردد و باید به سایر ادله در خصوص جرایم حادث شده، رجوع نمود.

ب- روایات

همان گونه که در فصل پیشین، اشاره نمودیم در احادیث متعدد، مسئله قسامه بیان شده است، ازجمله : مردی از انصار روایت ‌کرده‌است که پیامبر به قسامه امر کرد، همان‌ طور که در زمان جاهلیت بوده است.

بریدبن معاویه از امام صادق ع نقل ‌کرده‌است: اقامه دلیل بر عهده مدعی و قسم بر عهده منکر است، مگر در خون. گروهی از سهل بن ابی حثمه نقل کرده‌اند که گفت: در زمان صلح ، عبدالله بن سهل و ابن مسعود به سراغ عبدالله بن سهل آمد او را مقتول و آغشته به خون دید. وی را دفن کرد و به مدینه برگشت. فرزند عبدالله بن سهل(عبدالرحمن) و محیصه و حویصه، فرزندان مسعود، پیش پیامبر آمدند. عبدالرحمن بن عبدالله بن سهل شروع به صحبت کرد. پیامبر فرمود: بزرگتر صحبت کند. فرزندان مسعود شروع به صحبت کردند. پیامبر گفت : آیا حاضرید قسم بخورید تا قاتل و صاحبان خون معلوم شوند؟ گفتند: چگونهقسم بخوریم در حالی که ندیده ایم . پیامبر فرمودند: پس بگذارید قوم یهود ۵۰ قسم بخورد.

سپس آنان گفتند : چگونه قسم قوم کفار را باور کنیم؟(ما سوگند کفار را نمی پذیریم). به همین دلیل، پیامبر، خود، دیه متوفی را پرداخت نمود. پرسش رسول خدا ص که آیا قسم می خورید تا اولیای دم معلوم شود؟ نشانگر این است که در صورت اقامه قسامه توسط اولیای دم، قصاص ثابت می شود.^۱ روایت فوق با اندکی اختلاف در کتاب های شیعه نیز نقل شده است.

روایتی دیگر را ابی بصیر از معصوم این چنین نقل ‌کرده‌است: حکم خداوند در خصوص خون با حکم وی در خصوص مال تفاوت دارد، در خصوص اموال، دلیل بر عهده مدعی و قسم بر عهده مدعی علیه است، در حالی که در خصوص خون، اقامه دلیل مبنی بر بی گناهی بر عهده مدعی علیه و قسم بر عهده مدعی است، زیرا که خون مسلم نباید هدر رود.

حدیث حلبی(حسن یا صحیح) از ابی عبدالله ع نقل شده است که از حضرت سوال شد: قسامه چیست؟ امام گفت: آن درست است و از اسرار ماست. اگر قسامه نباشد، چیزی باقی نمی ماند. به درستی که قسامه برای نجات انسان است.

زراره در حدیث صحیح از قول ابی عبدالله ع می‌گوید: قسامه برای احتیاط در خون مردم وضع شده است، به طوری که هرگاه فردی فاسق خواست فردی را بکشد، یا کسی به عنوان اینکه در مخفیگاهی است و کسی او را نمی بیند بخواهد کسی را بکشد، با وجود قسامه منصرف شود.

توجیه حنفیه ها الزام عصبه قاتل به قسامه و در نهایت پرداخت دیه با هدف سقوط مجازات متهم به قتل است. از نظر حنفیان، الزام عصبه(بستگان) و عاقله قاتل به قسامه و در نهایت، پرداخت دیه، به سبب تقصیر آنان قبل از قتل در حفاظت از جان مقتول در موضع قتل و نیز عدم حمایت مقتول در مقابل ظلم جانی است ^[۷۵]

به ‌عنوان مثال، شاید توجه کرده باشید که ۲۰ درصد از لوازم شما بیش از ۸۰ درصد فضای انبار خانه را اشغال می‌کنند و نیز ۸۰ درصد لوازم را ۲۰ درصد از فروشندگان عرضه کرده‌اند. همچنین ۸۰ درصد فروش ناشی از فعالیت ۲۰ درصد کارکنان بخش فروش است. بیست درصد کارکنان شما مسئول ۸۰ درصد مشکلات هستند اما بیست درصد دیگر، هشتاد درصد تولید را فراهم می‌کنند. این قاعده در هر دو مورد صادق است.

ارزش اصل پارتو برای یک مدیر در این است که به او متذکر می شود بر ۲۰ درصد چیزهای مهم تمرکز کند. از میان کارهایی که در طول روز انجام می‌دهیم، تنها ۲۰ درصد دارای اهمیت واقعی هستند آن ۲۰ درصد، ۸۰ درصد نتایج را تولید می‌کنند. باید این موارد مهم را شناسایی نموده و بر آن ها تمرکز کرد. برنامه کاری روزانه خود را مرور کنید. اگر بتوان از موردی طرفنظر کرد، اگر چیزی از قلم افتاده است، بدانید که به آن۲۰ درصد امور مهم تعلق ندارد.

در آن زمان یک تئوری مدیریت رواج داشت که پیشنهاد می کرد اصل پارتو را به ‌عنوان مولد مدیریت فوق ستاره تعبیر کنند. بنا به ادعای این تئوری، از آنجایی که ۲۰ درصد نیروهای کاری مسئول تولید ۸۰ درصد از دستاوردها هستند، ما به ‌عنوان یک مدیر باید وقت محدود خود را بر مدیریت تنها آن ۲۰ درصد محدود کنیم، ‌افرادی که فوق ستاره نامیده می‌شوند. این تئوری مغشوش است، زیرا از این حقیقت غفلت می‌کند که ۸۰ درصد وقت ما صرف امور مهم می شود. کمک به افراد در جهت ارتقا و پیشرفت کاری، استفاده مناسبتری از زمان است و کمک می کند دستاوردهای خوب مبدل به دستاوردهای فوق العاده شوند. اصل پارتو را ‌در مورد تمام فعالیتهایمان می‌توانیم به کار بریم، اما در استفاده از آن باید نهایت احتیاط و خردمندی را اعمال کرد.

ارزش اصل پارتو برای یک مدیر در این است که به او متذکر می شود بر ۲۰ درصد چیزهای مهم تمرکز کند. از میان کارهایی که در طول روز انجام می‌دهیم، تنها ۲۰ درصد دارای اهمیت واقعی هستند آن ۲۰ درصد، ۸۰ درصد نتایج را تولید می‌کنند. باید این موارد مهم را شناسایی نموده و بر آن ها تمرکز کرد. برنامه کاری روزانه خود را مرور کنید. اگر بتوان از موردی طرفنظر کرد، اگر چیزی از قلم افتاده است، بدانید که به آن۲۰ درصد امور مهم تعلق ندارد.

در آن زمان یک تئوری مدیریت رواج داشت که پیشنهاد می کرد اصل پارتو را به ‌عنوان مولد مدیریت فوق ستاره تعبیر کنند. بنا به ادعای این تئوری، از آنجایی که ۲۰ درصد نیروهای کاری مسئول تولید ۸۰ درصد از دستاوردها هستند، ما به ‌عنوان یک مدیر باید وقت محدود خود را بر مدیریت تنها آن ۲۰ درصد محدود کنیم، ‌افرادی که فوق ستاره نامیده می‌شوند. این تئوری مغشوش است، زیرا از این حقیقت غفلت می‌کند که ۸۰ درصد وقت ما صرف امور مهم می شود. کمک به افراد در جهت ارتقا و پیشرفت کاری، استفاده مناسبتری از زمان است و کمک می کند دستاوردهای خوب مبدل به دستاوردهای فوق العاده شوند. اصل پارتو را ‌در مورد تمام فعالیتهایمان می‌توانیم به کار بریم، اما در استفاده از آن باید نهایت احتیاط و خردمندی را اعمال کرد.

در این صورت در اینجا می‌توان بیان کرد ۸۰ درصد نتایج از ۲۰ درصد پروژه های عملیاتی دارای اولویت بیشتر برای سازمان حاصل خواهد شد. بعبارت دیگر با توجه به اولویت پروژه ها و ارزش وزن آن ها، می توان ‌بر اساس قانون ۲۰/۸۰ پارتو با تعداد محدودی از پروژه های دارای اولویت بالا، به درصد بالایی از نتایج در سازمان دست یافت.

۵-۳- الگوریتم انتخاب پورتفولیو

۵-۳-۱- مفروضات الگوریتم

فرضهای زیر برای الگوریتم طراحی شده متصور شده است:

1. 1. در این الگوریتم فرض بر این می‌باشد که پروژه ها بر اساس اهداف سازمانی وزن دهی شده اند و در دسترس می‌باشند.

1. در این الگوریتم پروژه ها مستقل از یکدیگر فرض شده اند.

۵-۳-۲- قدم های الگوریتم

۵-۳-۲-۱- فاز اول: مرتب سازی

گام اول:

ابتدا پروژه ها را بر اساس وزن های حاصل از اولویت بندی اهداف مرتب می نماییم.

گام دوم:

وزن هر پروژه را در میزان ارزش یکنواخت سالیانه آن ضرب می نماییم.

گام سوم:

جمع کل مقادیر را به دست آورده و وزن تک تک پروژه ها را به جمع کل تقسیم می نماییم و وزن نهایی پروژه ها به دست می‌آید.

گام چهارم:

کل پروژه ها را با توجه به وزن های جدید به صورت صعودی مرتب می نماییم .

گام پنجم:

سپس با توجه به اصل پارتو ارزش تجمعی پروژ ه ها را تا جایی که به ۸۰% نزدیک شود محاسبه می نماییم و تعداد پروژه های مذکور را به عنوان ورودی برای مدل ریاضی استخراج می نماییم

۵-۳-۲-۲- فاز دوم: انتخاب پورتفولیو با بهره گرفتن از مدل ریاضی پیشنهاد شده

گام ششم:

پروژه های به دست آمده از گام قبلی را ورودی مدل ریاضی زیر قرار می‌دهیم و تعدادی از این پروژه ها انتخاب می‌شوند. (P.GUO, J.JLiang، ۲۰۰۹).

• • 1. مفروضات مدل

• در این مدل اگر یک مجموعه پروژه انتخاب گردد کل بودجه و منابع به صورت بهینه ‌به این مجموعه تخصیص داده می شود.

  1. پارامتر های مدل

پارامترهای مورد استفاده در مدل سازی این مسئله عبارتند از:

invest(i): میزان سرمایه گذاری پروژه iام

P(i): احتمال موفقیت پروژه

r: نرخ بهره

co(i): میزان هزینه انجام پروژه iام

a(i)_: میزان استفاده از نیروی انسانی توسط پروژه iام

c(i)_: میزان استفاده از منبع فیزیکی توسط پروژه iام

U_H: حداکثر میزان منبع انسانی در دسترس در افق برنامه ریزی

U_p: حداکثر میزان منبع فیزیکی در دسترس در افق برنامه ریزی

α: درصد انحراف مجاز جهت سرمایه گذاری

TAB: کل بودجه در دسترس جهت سرمایه گذاری

vv(i ,t): درآمد کل حاصل از پروژه iام در دورهtام

V_{t :} حداقل میزان درآمد حاصل از اجرای n پروژه

• 1. متغیرهای تصمیم

متغیر تصمیم در مدل ریاضی ارائه شده عبارت است از:

X_i: در این مدل متغیر تصمیم، انتخاب پروژه iام از N پروژه موجود در مجموعه پروژه ها می‌باشد.

• 1. اندیس ها

1. تعداد پروژه های موجود در مجموعه پروژه ها با اندیس i نمایش داده می شود.

i=1,..,N

1. بازه زمانی که یک پروژه در حال اجرا است با t نمایش داده می شود.

t= 1,…,T

• 1. تابع هدف

Max:

Z₁ =

Min:

Z₂ =

• 1. محدودیت ها

<= U_h

<= U_p

<=

>= (6)

توضیحات مدل