Iliriana Miftari (۲۰۰۹): بررسی واکنش های رفتار خرید مصرف کنندگان کزوویی در باره شیر و محصولات لبنی

Yinuo Liu (۲۰۱۱): چگونه طراحی بسته بندی لوازم آرایشی بر رفتار خرید مشتریان خانم ﺗﺄثیر می‌گذارد

Qiuxue Luo and Paul TJ James (۲۰۱۲): ﺗﺄثیر تبلیغات خانگی بر رفتار خرید در شهر نانینگ چین

Shahzad Khan & Faryal Noor(2012): عامل های مؤثر بر رفتار خرید مشتریان خانم در خریداری لوازم آرایشی

انگیزه

Kotler & Keler (2006)

Kotler et al (2005)

Belch & Belch (2007)

Kotler & Armestrang (2007)

Zanoli & Naspetti (2002): انگیزه مصرف کنندگان در خرید محصولات ارگانیک

Sally A. Hibbert et al (2005): کارآفرینی اجتماعی: درک انگیزه های مشتریان برای خرید کالاهای با حجم زیاد

Nihan Mutlu (2007): نگرش و رفتار مشتریان در باره غذاهای ارگانیک

) Hamid Karamian & Dr. M.D. Lawrence2007): مطالعه انگیزه های خرید و ﺗﺄثیر آن ها بر رفتار مشتریان در بازارهای خرد کمپانی های بین‌المللی

Jayaraman Munusamy & Wong Chee Hoo (2008): رابطه بین آمیخته بازاریابی و انگیزه خرید مصرف کنندگان.

Naveed SaiF et al(2012): عوامل اثر گذاز بر انتخاب خرید مشتریان بخش تلفن همراه در پاکستان.

۲-۹-۱) مدل رفتار مصرف کنندۀ کاتلر و آرمسترانگ

یکی از مهمترین مدل های رفتار مصرف کنندگان، توسط کاتلر و آرمستراگ^[۴۲] در سال ۲۰۰۷ اراﺋﻪ شد.آن ها بیان کرده‌اند که رفتار مصرف کنندگان شامل ایده ها، احساسات، تجارب و فعالیت های مصرف کنندگان به همراه عوامل اضافی خارجی مانند تبلیغات، قیمت و مقررات است. ‌بنابرین‏ رفتار مصرف کننده فرایندی پویا می‌باشد، که علت این پویایی تغیرات دنباله دار ایده ها و ادراکات و فعالیت های مصرف کننده گان به عنوان فرد یا یک گروه می‌باشد. پاسخ مصرف کنندگان به انواع گوناگون استراتژی های بازاریابی، سوال اصلی است که بازاریابان باید به آن پاسخ دهند. کاتلر و آرمسترانگ مدل خود را جهت پاسخ دادن ‌به این سوال اراﺋﻪ کردند.

پاسخ های خریدار

انتخاب محصول

انتخاب برند

انتخاب واسطه

زمان بندی خرید

بازاریابی و دیگر محرک ها

دیگر بازاریابی

اقتصاد محصول

تکنولوژی قیمت

سیاست مکان

جعبه سیاه خریدار

ویژگی های خریدار

فرایند تصمیم گیری خریدار

شکل (۲-۷). مدل رفتار مصرف کننده کاتلر و آرمسترانگ

۲-۹-۲) مدل رفتار مصرف کنندل بلچ و بلچ^[۴۳]

بلچ و بلچ، این مدل را در سال ۲۰۰۷ اراﺋﻪ کردند. آن ها رفتار مصرف کننده را ‌به این صورت تعریف کرده‌اند: “فرایند ها و فعالیت هایی که افراد زمانی که در حال جستجو، انتخاب، خرید، استفاده، ارزیابی و یا کنار گذاشتن محصولات و خدمات و همچنین برای برآوردن نیازها و خواسته های خود هستند، به کار می‌برند”.

جعبه سیاه خریدار

عوامل محیط زیستی

واکنش خریدار

ویژگی های خریدار

نگرش

انگیزه

ادراک

ویژگی شخیت

شیوه زندگی

آگاهی

فرایند تصمیم گیری

شناخت مشکل

جستجوی اطلاعات

جایگزینی

ارزیابی

تصمیم خرید

بعد از خرید

محرک بازار

محصول

قیمت

مکان

ترفیع

محرک محیط زیستی

اقتصادی

تکنولوژیکی

سیاسی

فرهنگی

دموگرافیک

طبیعی

انتخاب محصول

انتخاب برند

انتخاب فروشنده

زمان خرید

مقدار خرید

شکل (۲-۸). مدل رفتار مصرف کننده بلچ و بلچ

مدل جعبه سیاه^[۴۴] شکل (۲-۸)، تعامل میان محرک، ویژگی های مصرف کنندگان، فرایند تصمیم گیری و پاسخ مصرف کنندگان را نشان می‌دهد. محرک می‌تواند به دو گونه محرک های فردی و یا محرک های بیرونی متمایز شود. مدل جعبه سیاه بر رابطه میان محرک و پاسخ مصرف کنندگان تأکید دارد. محرک بازار به وسیلۀ شرکت ها برنامه ریزی و پردازش می‌شوند، در حالی که محرک زیست محیطی به وسیلۀ عوامل اجتماعی مانند شرایط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی یک جامعه تعیین می‌شوند. جعبه سیاه خریدار شامل ویژگی های خریدار و فرایند تصمیم گیری است که به نوبه خود، پاسخ مصرف کننده را تعیین می‌کند.

۲-۹-۳) مدل رفتار مصرف کننده کاتلر و کلر^[۴۵]

کاتلر و کلر این مدل را در سال ۲۰۰۶ اراﺋﻪ کردند. آن ها در این مدل اظهار می‌کنند که، اطلاعات دربارۀ محصول، یکی از اولین عوامل تصمیم گیری مصرف کننده است و دیگر فرایند های روانشناسانه مانند انگیزه، ادراک، یادگیری و حافظه نیز تأثیر مهمی بر تصمیم خرید مصرف کننده دارند. سوالات کلیدی رفتار مصرف کننده مانند ( چه کسی، چه چیز، کی، کجا، چگونه و چرا )،توسط بازاریابان به منظور درک واقعیت و تمام سطوح رفتار مصرف کننده استفاده می‌شوند.

روانشناسی مصرف کننده

محرک بازار

دیگر محرکها

انگیزه

ادراک

یادگیری

حافظه

فرایند تصمیم گیری

تصمیم گیری خرید

شناخت مشکل

جستجوی اطلاعات

ارزیابی جایگزین ها

تصمیم خرید

رفتار بعد از خرید

انتخاب کالا

انتخاب برند

انتخاب فروشنده

میزان خرید

زمان خرید

روش پرداخت

محصولات

خدمات

قیمت

توزیع

ارتباطات

اقتصاد

تکنولوژیکی

سیاسی

فرهنگی

ویژگی های مصرف کننده

فرهنگی

اجتماعی

شخصی

شکل (۲-۹). مدل رفتار مصرف کنندۀ کاتلر و کلر

۲-۹-۴) مدل رفتار مصرف کننده کاتلر و همکاران^[۴۶]

کاتلر و همکارانش، در سال ۲۰۰۵ این مدل را در ارتباط با فرایند رفتار خرید مصرف کنندگان اراﺋﻪ کردند. آن ها اظهار کردند که رفتار خرید مصرف کنندگان به وسیلۀ عوامل مختلفی تحت تأثیر قرار دارد که بازاریابان قادر به کنترل تعداد آن ها نیستند. مانند: عوامل فرهنگی، اجتماعی، شخصی و روانی. اگر چه این عوامل باید به منظور دست یابی مؤثر به مصرف کنندگان هدف، مورد بررسی قرار گیرند.شکل زیر مدل رفتار خرید مصرف کنندگان را که باید مورد توجه بازاریابان قرار گیرد نشان می‌دهد.

شخصیت

روانشناختی

جامعه

فرهنگ

سن و چرخه زندگی

شغل

موقعیت اقتصادی

شیوه زندگی

شخصیت و خودباوری

انگیزه

ادراک

یادگیری

باورها و نگرش ها

خرید

گروه ها مرجع

خانواده

نقش و موقعیت

فرهنگ

خرده فرهنگ

طبقۀ اجتماعی

شکل (۲-۱۰). مدل رفتار خرید مصرف کنندگان کاتلر و همکارانش

۲-۹-۵) مدل انتخاب مصرف کنندۀ هاسر^[۴۷] ۱۹۹۳

نمونه تحقیق :

۱۵ نفر از خبرگان تشخیص فرصت در مرحله اول

۳۸۵ نفر از اعضای دانشگاه شاهد در مرحله دوم

ابزارهای تحقیق :

مطالعات کتابخانه ای، مصاحبه، پرسشنامه

شیوه ی انجام تحقیق:

در این پژوهش از هر دو روش کیفی و کمی استفاده می شود و به عنوان روش آمیخته مطرح می‌باشد. در بخش کیفی تحقیق داده ها با بهره گرفتن از ابزار مصاحبه نیمه ساختار یافته گردآوری می‌شوند. در بخش کمی نیز از طریق پرسشنامه محقق ساخته نتیجه کار کیفی، به وزن­دهی و اولویت­ بندی عوامل شناسایی شده مبادرت می­ شود. ‌به این ترتیب که پرسشنامه­ای با بهره گرفتن از طیف لیکرت طراحی می­ شود و در اختیار پرسش شوندگان قرار ‌می‌گیرد.

برای سنجش روایی پرسشنامه از اعتبار محتوا استفاده شده است و نظرات اصلاحی اساتید در آن اعمال شده است. برای تعیین پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ­ها از فنون آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است.

قلمرو پژوهش:

از لحاظ موضوعی در حوزه کارآفرینی و در شاخه تشخیص فرصت قرار دارد.

دوره های زمانی انجام پژوهش:

سال۱۳۹۲

مکان پژوهش:

دانشگاه­ شاهد

شیوه تحلیل داده ها :

برای تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه‌ها از فنون آمار توصیفی و استنباطی استفاده می­ شود. برای تأیید نیز از آزمون الگوی معادلات ساختاری و نرم افزار SPSS یا Lisrel استفاده می­ شود.

تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی مدل :

موجودیت^[۴]

وضعیت هر سیستم، تصویر لحظه­ای مقادیر خصیصه­ های است که موجودیت­های سیستم را تشکیل می­ دهند. این موجودیت­ها در واقع عناصر تشکیل دهنده سیستم پیشنهادی­اند^[۵]( پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

خصیصه^[۶]

خصیصه­ها متغییرهای هستند که موجودیت­های سیستم را تشکیل می­ دهند. در هر سیستمی، یک موجودیت دارای خصیصه­ های متعددی است که از آن ها به مسئله مورد بررسی ارتباط دارند^[۷] (پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

رفتار مدل^[۸]

از تغییر پویایی سیستم به عنوان ” رفتار سیستم” یاد می شود^[۹](پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق :

فرصت^[۱۰]

لغت نامه دهخدا: فرصت مترادف با موقع و مجال است.

فرهنگ انگلیسی آکسفورد: وجود شرایط مساعد در یک دوره زمانی برای تحقق یک هدف یا مقصود، یا مساعد بودن شرایط برای اینکه چیزی انجام شود یا تأثیر بپذیرد^[۱۱].

لغت نامه کمبریج: شرایط و موقعیتی که امکان انجام کاری که تمایل به انجام آن یا مجبور به انجام آن هستید باشد^[۱۲].

لغت نامه وبستر: یک موقعیت مناسب از وقایع، یک شانس خوب برای پیشرفت و توسعه^[۱۳].

کرزنر: فرصت‌ها فضاهای خالی در بازار است که به علت تخصیص نامناسب منابع به وجود آمده است. از آنجایی که چارچوب‌های تصمیم‌گیری افراد همیشه صحیح نیست، آن ها در تصمیمات خود دچار اشتباه می‌شوند و باعث کمبودها و یا مازادهایی می‌شوند. به منظور واکنش ‌به این کمبودها و مازادها، افراد می‌توانند منابع را کسب کرده، آن ها را ترکیب مجدد کنند و محصول را به امید کسب سود به فروش برسانند^[۱۴].

تیمونز: خصوصیات فرصت جذابیت، پایایی و به ­هنگام بودن است که در محصولات و خدمات تجلی می‌یابد^[۱۵].

شین: فرصت به موقعیتی اطلاق می­گردد که در آن فرد بر این باور است که، با ترکیبی نو از منابع، می‌تواند به سودی برسد^[۱۶].

برینگر و آیرلند: مجموعه مساعد و مطلوب از شرایط که نیازی را برای یک محصول، خدمت یا کسب و کار جدید ایجاد می‌کند^[۱۷].

تشخیص فرصت^[۱۸]

فعالیت اصلی کارآفرینی ایجاد کسب و کار جدید می‌باشد^[۱۹]و ایجاد کسب وکار یک فرایند می‌باشد^[۲۰] تشخیص فرصت آغاز کننده فرایند کارآفرینی می‌باشد^[۲۱].

چریستنسن و پترسون: تشخیص فرصت امکان درک سود بالقوه جدید از طریق شکل گیری کسب وکار جدید یا بهبود کسب وکار موجود می‌باشد و امکان دارد در مراحل ابتدایی تأسيس شرکت یا بعد از تأسيس شرکت اتفاق بیفتد^[۲۲].

تیمونز: تشخیص فرصت فعالیتی است که ایده های کسب وکار را ارزیابی و اولویت بندی می­ کند و از میان ایده ها بهترین فرصت را انتخاب می کند^[۲۳].

هیلز و دکونینگ: فرصت‌ها همان­گونه که افراد ایده های اولیه را به سمت طرح‌های تمام و کمال کسب و کار شکل می‌دهند، توسعه می‌یابند. اما فرایند توسعه فرصت از نظر مفهومی با تشخیص یا شناسایی فرصت متفاوت است. آنچه که در بیشتر ادبیات کارآفرینی به عنوان “تشخیص فرصت” شناخته می‌شود، شامل سه فرایند متمایز است^[۲۴]:

۱) درک یا فهم نیازهای بازار و/یا منابعی که به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.

۲) تشخیص یا کشف یک “تناسب” بین نیازهای ویژه بازار و منابع مشخص.

۳) ایجاد یک “تناسب” جدید بین نیازهای که قبلاً جدا از هم بوده ­اند و منابع، در قالب یک مفهوم کسب و کار .

شین و ونکاترمن: تشخیص فرصت های کارآفرینی یک فعالیت کلیدی خلق ثروت و پیامد مشترک یک طرز فکر کارآفرینانه است^[۲۵].

سارسوتی و همکاران: اگر هر دو طرف عرضه و تقاضا مشخص باشند، در این صورت فرصت جمع کردن آن ها در کنار هم باید “تشخیص داده شده” و بین عرضه و تقاضا هماهنگی به وجود آورد. این گونه فرصت‌ها را هم می‌توان از طریق بنگاه موجود و هم از طریق راه‌اندازی بنگاه جدید بهره‌برداری نمود^[۲۶].

خلاصه فصل اول

این فصل پس از ارائه مقدمه با شرح وبیان مسئله آغاز شد وسپس اهمیت وارزش پژوهش بیان گردید.در ادامه اهدافی که اهدافی که از انجام این پژوهش دنبال می شود ‌و فرضیات بیان گردید.که پس از آن قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی ارائه گردید، در پایان این فصل واژگان اختصاصی پژوهش به صورت مفهومی وعملیاتی تعریف گردیده است.

فصل دوم: مروری بر مبانی نظری و ادبیات موضوع

مفهوم فرصت، ماهیت فرصت، مدل­های ایجاد و کشف فرصت، دانشگاه، محیط

مقدمه

شناسایی و انتخاب فرصت­های درست برای اسفاده­ی بهینه از منابع کسب و کار مهمترین توانایی یک کارآفرین فردی یا سازمانی ‌می‌باشد و همچنین فهمیدن آنچه که یک فرصت را تشکیل می­دهد عاملی کلیدی است. اگر چه سوال«چرا، چه زمانی و چگونه فرصت­ها برای خلق کالاها و خدمات به وجود می‌آیند؟» از اصلی‌ترین سوالات حوزه کارآفرینی است اما کمتر تحقیقاتی که مورد قبول تمام صاحب­نظران باشد در این مورد انجام شده ‌است. از این رو دو مفهوم شناخت و فرصت با رویکرد ترکیبی یکی از موضوعات مهم در زمینه کارآفرینی است چرا که شناسایی درست فرصت­های کسب و کار، پایه ای برای فرایند کارآفرینانه موفق ‌می‌باشد. در این فصل با مروری بر تعاریف و دیدگاه­ های تشخیص و ایجاد فرصت و همچنین محیط تاتیرگذار بر دانشگاه، به مدلی رسیدیم که به تشخیص فرصت­های کارآفرینانه­ی دانشگاهی می ­پردازد.

مفهوم شناسی فرصت^[۲۷]

پیشگیری از برچسب‌زنی در مراحل اولیه آن می‌تواند از طریق افزایش آگاهی‌های عمومی و از طریق رسانه های جمعی و گروهی انجام گیرد. اجرای برنامه‌هی آموزشی، تغییر در باورهای کهنه و سنتی، ارتقاء سطح آگاهی‌های افراد، تبلیغات وسیع در سطح جامعه،‌ برگزاری جلسات مشاوره برای پدر و مادر، شناساندن نیازهای مختلف کودکان به پدر و مادر، آموزش به کودکان در مراکز آموزشی، ایجاد تغییرات اساسی در نظام آموزشی، آ‌گاهی دادن به والدین در خصوص رفتارهای پرخطر، بال بردن سطح آگاهی‌های معلمین، برنامه‌ریزی برای کاهش ‌آسیب‌های اجتماعی، کاهش بیسوادی و بالا بردن سطح سواد والدین و… می‌تواند پیشگیری در مرحله اولیه را شامل شود.^[۹۷]

پیشگیری ثانویه از برچسب‌زنی بر کودک از طریق آموزش و آگاهی به عموم افراد جامعه و با شناسایی رفتارهایی که همراه با آن به کودک برچسب‌زده می‌شود، حمایت از کودکان برچسب خورده، شناسایی و درمان افرادی که برچسب می‌زنند و… صورت می پذیرد. اما نهایتاًً پیشگیری‌های ثالثیه یا در مرحله سوم هنگامی است که کودکی برچسب خورده است و می‌خواهیم از برچسب‌خوردن مجدد وی جلوگیری به عمل آوریم. در چنین شرایطی شناسایی نیازهای کودک به لحاظ روحی و روانی و تقویت ادراک این کودکان می‌ تواند مفید قایده باشد. این کودکان نیاز به درک شدن و توجه دارند و این نیاز آنان باید مورد توجه قرار گیرد.

۲-۵-۳- حمایت از کودک در مقابل برچسب‌زنی

یکی از مسائلی که ‌در مورد نظریه برچسب‌زنی دارای اهمیت است توجه به بحث سیاست‌های در نظر گرفته شده در این مورد است. توجه به سیاست‌های جنایی، تقنینی، قضایی و اهمیت زیرساخت‌های موجود در نظریه برچسب‌زنی بسیار مهم است. به طور قطع و یقین مفاهیم مربوط به نظریه برچسب‌زنی برای ایجاد تغییرات عمده در سیاست‌های موجود به ویژه در نظام عدام مربوط به خردسالان به کار گرفته شده است.^[۹۸]

۲-۵-۳-۱- بررسی حمایت‌های تقنینی در مقابل برچسب‌زنی کودکان در حقوق داخلی

در حمایت‌های تقنینی باید نگاه ما به قوانین مصوب قانون‌گذار باشد که در این مورد صحبت از حمایت‌های قانونی در قالب سیاست‌های تقنینی مطرح می‌شود. سیاست جنایی تقنینی دارای تاریخ یکنواختی نیست، بلکه مسیرهای متلاقی و موازی در کنار هم دنبال می‌کند. درحقوق جنایی ایران سیاست جنایی تقنینی در بسیاری از قوانین به خصوص قوانین اخیرالتصویب ملاحظه می‌شود.^[۹۹]

به طور کلی می‌توان گفت حمایت‌های تقنینی مجموعه حمایت‌هایی است که از جانب قانون‌گذار(مجلس) در متون قانونی ‌در مورد یا موارد خاصی راجع به یک موضوع صورت می‌پذیرد.

قانون تشکیل دادگاه‌های اطفال پیش از انقلاب به طور کی روند مؤثری را در پیشگیری از برچسب‌زنی به اطفال به طور غیرمستقیم در نظر گرفته بود. نفس وجود قانون برای رسیدگی به جرایم اطفال از این حیث که تبعیض مثبت برای کودکی که در جریان رسیدگی قرار دارد در نظر گرفته شود دارای اهیمت است. هر چند این قانون به طور مستقیم در هیچ کجا به لفظ پیشگیری از برچسب‌زنی بر کودک اشاره‌های نمی‌کند اما همان طور که ذکر گردید می‌توان یکی از اهداف قانون‌گذار را در آن زمان پیشیگری از برچسب‌زنی به کودک در فرایند رسیدگی دانست. به هر حال این هدف پس از انقلاب نیز در قانون آیین دادرسی کیفری مورد توجه قرار گرفت که بدان اشاره خواهیم کرد.

بعد از انقلاب اسلامی با هدف از بین بردن نظام سلطنتی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی در بهمن‌ماه ۱۳۵۷ به پیروزی رسید. تغییر رژیم باعث تحول مبانی و دیدگاه در امر قانونگذاری گردید.

در این راستا می‌توان به برخی اقدامات تقنینی در جهت تضمین دادرسی عادلانه و اجتناب از برخی برچسب‌زنی‌ها به اطفال و نوجوانان اشاره کرد. با استناد تبصره ماده ۴۳ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، در جرایم منافی عفت، اگر جرم مشهود باشد یا شاکی خصوصی وجود داشته باشد، تحقیق باید شخصاً توسط قاضی دادگاه صورت پذیرد. در این‌گونه موارد ارجاع امر به قضات تحقیق و به طریق اولی ضابطان دادگستری، مجاز نیست.

۲-۵-۳-۲- بررسی حمایت‌های تقنینی در مقابل برچسب‌زنی کودکان در اسناد فراملی

۲-۵-۳-۲-۱- حمایت در مقابل برچسب‌زنی به کودک در اسناد جهانی

۱: اعلامیه حقوق بشر

در ماده یک این اعلامیه آمده است:«انسان‌ها با منزلت و حقوقی یکسان به دنیا می‌آیند. همگی از موهبت عقل و وجدان برخوردارند و همگان باید نسبت به یکدیگر مانند برادر رفتار کنند.» مضمون این ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر پیش از تصویب، بارهای در احادیث و روایات و آیات گوناگون قرآن مجید تکرار و بر روی آن تأکید شده است. یکی از مهمترین حقوق انسان‌ها در روابطشان احترام به یگدیگر و پرهیز از تهمت زدن و برچسب‌ به هم می‌باشد.

اگرچه در ماده ۱ اعلامیه به کودک به طور خاص اشاره نشده است اما، اعلامیه جهانی حقوق بشر انسان‌ها را از حیث سن از یکدیگر جدا نکرده است و برقراری و حفظ این حقوق شامل همه انسان ها از جمله کودکان می‌شود.

۲: میثاق حقوق مدنی سیاسی

میثاق حقوق مدنی و سیاسی در تاریخ ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید و در تاریخ ۳ ژوییه ۱۹۷۶ به مرحله اجراء درآمد و نهایتاًً در تاریخ ۲۳ مارس ۱۹۸۵ یک پروتکل اختیاری بدان اضافه گردید. در ماده ۱۴ میثاق حقوق مدنی و سیاسی به اصل برائت پرداخته شده است.^[۱۰۰]

مقررات میثاق حقوق مدنی و سیاسی مانند بسیاری از اسناد جهانی اشاره‌ای مستقیم و صریح به برچسب‌زنی به عنوان یک توری جرم‌شناسی ندارند اما در جای جای مواد آن به رشد تعالی و پرورش شخصیت وی می‌کنند که یقیناً پرهیز از انگ زدن به برچسب به انسان آن هم در دوران کودکی می‌تواند راهی برای رسیدن به اهداف فوق تلقی گردد.

۳: قواعد بیجینگ^[۱۰۱]

مقررات بیجینگ یا قواعد استاندارد سازمان ملل برای مدیریت دادگستری به صورت صریح موادی را به برچسب‌زنی کودکان و نوجوانان اختصاص داده است. در ماده ۱- ۸ این مقررات آمده است:

«حق نوجوان برای زندیگ خصوصی^[۱۰۲] باید در تمامی مراحل محترم شمرده شود تا در اثر قرار گرفتن غیرضروری در معرض آگاهی همگانی یا به خاطر بر چسب خوردن، متضرر نشود.^[۱۰۳] »

همچنین در ماده ۲- ۸ مقرر شده است:

«در اصل هر گونه اطلاعات که ممکن است منجر به تشخیص هویت بزه‌کار نوجوان شود نباید منتشر گردد.»^[۱۰۴]

در تفسیر ماده ۸ در مقررات ریاض آمده است که قاعده ۸ بر اهمیت حمایت از حق نوجوان جهت زندگی خصوصی تأکید می‌کند. افراد جوان به خصوص نسبت به بی‌آبرو شدن یا برچسب خوردن حساس هستند. تحقیقات جرم‌شناسی درباره مراحل برچسب خوردن ثابت می‌کند که تعیین هویت افراد جوان تحت عناوینی چون«بزه کار» یا «مجرم» دارای اثرات منفی در انواع گوناگون است.

قاعده ۸ بر اهمیت حمایت از نوجوانان در مقابل اثرات منفی ناشی از انتشار مطالب در رسانه های گروهی(مثل اسامی بزه‌کاران جوان، یا تحت اتهام یا محکوم شده) تأکید می‌کند. منافع افراد باید حمایت شود و ارج نهاده شود، حداقل در اصول.

۵)آرامش وعینینت:به معنای فرایند کنترل عینی بودن خود در پاسخ به خانواده,درمانگر قادر است افکار واحساسات خود را بدون حالت دفاعی ویا نادیده گرفتن نظریات دیگران در میان بگذارد (کارلسون و اسپری.الولویس جی ترجمه نوابی نژاد, ۱۳۸۷).

۶)رابطه فرد با فرد:در این تکنیک دو عضو خانواده نسبت به یکدیگر یا شخصا با یکدیگر ارتباط بر قرار می‌کنند.آن ها راجع به دیگران(مثلث سازی)وراجع به مسایل غیر شخصی حرف نمی زنند.برای نمونه پدر ممکن است به پسرش بگوید”اعمال تو مرا یاد خودم می اندازد” وپسرش در پاسخ ممکن است بگوید”من واقعا چیز زیادی راجع به شما وقتی که یک پسر بچه بودی نمی دانماطفا راجع ‌به این که وقتی سن من بودی ,چه کار می کردی وچه احساسی داشتی برایم بگو (گلادینگ، ساموئل۲۰۰۰ترجمه بهاری, ۱۳۹۰).

۷)تعلیم دادن:چاره بوئنی برای نقشی استکه به لحاظ هیجانی بیشتر درگیر است و در بیشتر شکل های درمان مشترک است.درمانگران بوئنی با نشستن در جایگاه یک تعلیم دهنده,امیدوارند که از پیشی گرفتن از ‌بیماران یا گرفتار در مثلث های خانوادگی اجتناب کنند.تعلیم دهی ‌به این معنب نیست که به افراد بگویند چه کار کنند بلکه به معنای پرسیدن سوالات مربوط به فرایند است که برای کمک به مراجعان تدوین شده اند تا فرایند های هیجانی خانوادگی ونقش خود را در آن ها بفهمند (نیکولز،مایکل و نیکولز، شوارتز، ریچارد.۲۰۰۶دهقانی, ۱۳۹۳). موضع من:اتخاذ یک موضع شخصی ,گفتن اینکه چه احساسی دارید,به جای اینکه دیگران چه کار می کنندیکی از مستقیم ترین راه های شکستن چرخه های واکنش دهی هیجانی است.یعنی تفاوت میان گفتن”تو تنبل هستی” و”کاش بیش تر کمک می کردی”.در مانگران بوئنی نه تنها مراجعان را به اتخاذ موضع من تشویق می‌کنند.بلکه خودشان نیز آن کار را انجام می‌دهند (نیکولز،مایکل و نیکولز، شوارتز، ریچارد.۲۰۰۶دهقانی, ۱۳۹۳). درمان خانواده چند وجهی:بوئن در نسخه خانواده چند وجهی خود با زوج ها کار می کرد.به نوبت به هریک توجه می کردوبعد به نفر بعدی تا تعامل را به حداقل برساندوایده آن است که یک زوج با مشادهده دیگران بیشتر راجع به مشکلات هیجانی بیاموزد,کسانی که کمتر با آن ها تماس داشته اند وچشم احساسات را بر آن ها تیره نکرده است.

۱۰)پرسشگری:از نظر بوئن برای رسیدن به حقیقت پرسش ضروری است.در این فرایند اعضای خانواده از دیدگاه دیگران مطلع وبه موقعیت های زیادی نائل خواهند شد (حسینی بیرجندی, ۱۳۸۱). این روش باعث می شود که به فر آیندهای هوشی وتفکر تمرکز شود.تفکر اعضای خانواده بیرون ریخته می شود تا اعضای خانواده بتواننداز دیدگاه های یکدیگر مطلع شوند (کارلسون و اسپری.الولویس جی ترجمه نوابی نژاد, ۱۳۸۷).

داستان‌های جابه جایی:این فن از آن گویرین است.یعنی نشان دادن فیلم ها ونوارهای ویدئویی وگفتن داستانها برای آموزش اعضای خانواده درباره نظامهای ی که به واسطه به حداقل رساندن دفاعی بودن خود دارای کارکرد هستند.

تمایزیافتگی درمانگر:

اصرار بوئن ‌در مورد اینکه درمانگر وارد سیستم عاطفی خانواده نشود با رویکرد «غرقه ی کامل» خانواده درمانگرهایی نظیر آکرمن، ستیر، کمپبل یا ویته کر اختلاف چشمگیری دارد. بوئن معتقد است به عنوان یک پیش نیاز برای کار مؤثر با خانواده ها، درمانگران باید نسبت به اینکه خودشان چگونه تحت تاثیر خانواده ی اصلی شان بوده اند، آگاه باشند. در واقع، بوئن به طور فزاینده ای بر تمایزیافتگی خود درمانگر به عنوان عامل اصلی کارش تأکید می ورزد و معتقد است هر چه درمانگر بر روی تمایزیافتگی از خانواده ی اصلی خویش بیشتر کار کرده باشد، بهتر می‌تواند موضع بی طرف، غیرقابل نفوذ و عینی خود را در طول کار درمان حفظ کند. اگر یک درمانگر بیشتر از حد با یک عضو خانواده در مواجهه درمانی همانند سازی کند، احتمال دارد که موضوعات حل نشده ی دوران کودکی خودش دوباره زنده شود. بدون خود آگهی، ادراک های فرد، متاثر از تاریخچه ی شخصی او به غلط تعبیر می‌شوند. در آن صورت درمانگر ممکن است نتواند ‌در کارش با دید عینی برخورد کند و یا برای درک مراجعان ویژه ای آمادگی داشته باشد. این قضیه اجتناب ناپذیر است که مسئله ای که تمایز یافتگی از خانواده ی اصلی را برای درمانگر تا این اندازه مهم می‌سازد این است که الگوهای رفتاری بین اشخاصی که درمانگر در خانواده ی اصلی خود آموخته است، در رابطه با مراجعان، تکرار خواهد شد(کوری^[۸۶]، ۱۹۹۶).

بوئن ۵کارکرداساسی درمانگررادر،فرآینددرمان خانواده به شرح زیربیان می‌کند:

۱)رابطه بین زن وشوهرراتعریف وروشن سازید(یعنی شجره نامه ‌را ترسیم کنید وبه کاربندید).

۲)خودراازمثلث خانواده دورنگه دارید.

۳)کارکردنظامهای عاطفی خانواده را آموزش دهید،در حالی که ‌از نظریات این الگواستفاده می کنید.

۴)تمایز وتقارنرابه وسیله کنترل خوددرطول درمان،نشان دهید.

۵)مسئله جدایی وقطع رابطه راحل کنید (کارلسون و اسپری.الولویس جی ترجمه نوابی نژاد, ۱۳۸۷).

واقعیت درمانی:

نظریه واقعیت درمانى^[۸۷] توسط ویلیام گلسر در طول زمانى که ریاست بخش روان‌پزشکى دانشگاه کالیفرنیا در ‌لس‌آنجلس را عهده‌دار بود، گسترش یافت گلاسر با این باور کارش را شروع کرد که درمان های رایج سلامت روان مؤثر نبوده اند و از این بابت اقدام به ایجاد واقعیت درمانی کرد. زمانی که بیشتر در کارش پیشرفت کرد برای اینکه موافقت دیگر متخصصان را به دست آورد می بایست به تشریح چگونگی کار واقعیت درمانی می پرداخت (هووات^[۸۸]،‌۱۹۹۷). اساس واقعیت درمانی این است که ما در قبال آنچه که تصمیم می گیریم انجام دهیم مسئولیم. فرض بنیادی این است که تنها چیزی که می‌توانیم کنترل کنیم زندگی جاری خودمان است (کوری جرالد(۲۰۱۲). ترجمه:سید محمدی, ۱۳۹۲). تجارب و فعالیت های گلاسر در مدرسه ی دخترانه ی ونتورا بود که باعث شد تا گلاسر واقعیت درمانی را شکل دهد(کرسینی^[۸۹]،۱۹۷۳؛گلاسر،۱۹۶۵و۱۹۷۵) (شفیع‌آبادی, ۱۳۸۶). واقعیت درمانی گلاسر ,دوست داشتن آن چیزی است که مردم انجام می‌دهند، نه آن چیزی که احساس می‌کنند. دوست داشتن یک علاقه و درگیری سخت و بی امان است . این دیدگاه به نکات زیر در مشاوره اهمیت می‌دهد:اینکه شما چه می کنید:یعنی درگیری عاطفی با شما و یا آگاهی شما از دنیای واقعی. شما در دنیای واقعی زندگی می کنید. اعمال شما پیامدهایی دارد.پیامدهای انتخاب و اعمال خود را بپذیرید(السون^[۹۰]،۱۹۷۹ ) (شیلینگ، لوئیس، مترجم آرین, ۱۳۹۱) واقعیت درمانی نوعی روان درمانی است که درآن سعی می شود با توجه به مفاهیم واقعیت, مسئولیت و امور درست ونادرست در زندگی فرد به رفع مشکلات او کمک شود. نظرات افراد مؤثر در نظریه ی واقعیت درمانی دانشمندانی چون آبراهام مازلو ^[۹۱]دکتر هارینگتون و دکتر پل دوبوآ ^[۹۲]بود.دکتر پل دوبوآ مهمترین فردی بود که افکارش مقدمه ای بر پیدایش واقعیت درمانی شد (شفیع‌آبادی, ۱۳۸۶).

اگرچه با تعیین حداقل و حداکثر برای مجازات ها، دست قضات برای رعایت حال و شرایط مرتکبان تا حدودی باز شد، ولی با این حال عدم توجه کامل به بزهکار و مسائل و مشکلات او از انتقادات اصولی مکتب تحققی حقوق جزا نسبت به عقاید مکتب کلاسیک است. امروزه «فردی کردن مجازات» یکی از هدف های اساسی حقوق جزا را تشکیل می‌دهد به تدریج همراه با فردی شدن هرچه بیشتر مجازات ها، از جمود و قاطعیت کامل اصل «قانونی بودن مجازات ها» کاسته می شود.^[۱۳۱]

۲- اهداف اصل فردی کردن مجازات ها

اصل فردی کردن مجازات ها دربرگیرنده دو هدف کلی می‌باشد که شامل اهداف شخصی و اهداف اجتماعی است. که هر یک از این دو اهداف دیگری را دربرمی گیرند به صورت مختصر در سطوح ذیل به آن می پردازیم:

۱-۲ اهداف شخصی

الف: رعایت عدالت

در طول تاریخ، بشر در همه نظام های جزایی جهان مدعی اجرای عدالت بوده است. لکن اجرای عدالت را در این دیده است که همه مجرمان را به سزای اعمال شنیع خود رسانده و به طور مساوی مجازات کنند. زیرا معنی سنتی حق و عدالت از دیدگاه جزایی این بود که مجازات ها ثابت و برای تمامی افراد یکسان، اعمال شود. اما با توجه به تفاوت غیرقابل انکار در میان انسان ها از نظر زیستی، روانی و اجتماعی و ماهیت متفاوت جرایم و انگیزه های مختلف مجرمانه، اعمال یک نوع مجازات برای همه افراد از نظر عقلی با عدالت سازگار نیست.^[۱۳۲]

در این زمان است که باید تأمل کرد با وجود اینکه قوانین تغییر یافته ولی قضات همچنان بر رویه گذشته خود ادامه داده و هیچ گونه تغییری حاصل نگردیده است. به ظاهر عدالت را با پافشاری قوانین بدون توجه به شخصیت مرتکب، اجرا می نمایند.

حال با این اعتقاد، اگر مرتکب را تنها به عنوان موجودی که خارج از تاثیرپذیری عوامل ارثی و اکتسابی، دست به اعمال مجرمانه زده است جدای از دیگران مورد مطالعه قرار نداده و در امور زندگی بزهکار در ماهیت جرم ارتکابی و انگیزه هایی که او را به سوی ارتکاب جرم سوق داده و نقش تحریک های مجنی علیه کنکاشی به عمل نیاوریم، هرگز نمی توانیم درباره او عدالت را اجرا کنیم.^[۱۳۳] ‌بنابرین‏ یکی از اهداف مهم اصل فردی کردن مجازات ها اجرای عدالت به صورتی است که مجازات به شکلی اعمال شود که هر کس به کیفر عمل خود که از جامعه منعکس می‌گردد برسد.

ب: اصلاح و بهبود مرتکب

یکی از اصلی ترین اهداف فردی کردن مجازات ها، اصلاح و بهبود مرتکب می‌باشد. مجرمی که به دلیل وراثتی، زیستی و هزاران عامل دیگر مرتکب جرم شده حال باید بار کیفرهای همه را به دوش بکشد. نگارنده در این مبحث عنوان داشته «اندیشه اصلاح و بهبود مجرم که با فردی کردن مجازات وی فراهم می شود در طی دو قرن اخیر شکل گرفته و تکامل یافته است. دیگر نگاه به مرتکب همانند گذشته نیست بلکه همراه با عطوفت و شفقت می‌باشد و همه قوانین و مقررات در این جهت در حال تحول هستند». بهتر است در این مورد اعلام دارم شاید قوانین تغییر و تحول پیدا کرده و قانونگذاران و مجریان قانون ‌به این امر واقف گشته اند که کیفر به سبک و سیاق گذشته ناکارآمد و فاقد اصلاح پذیری است، ولی هم چنان به صورت گذشته و فقط بر مبنای قانون مجازات را تعیین و تنها هدف آن ها ارعاب مرتکب است نه اصلاح پذیری آن.

با وجود اینکه اصل قانونی بودن در جرایم و مجازات های ما محرز می‌باشد ولی شایسته است، تعیین مجازات ها با توجه به اصل فردی کردن مجازات ها متناسب با شخصیت و موقعیت اجتماعی وروانی مرتکب از سوی قضات اعمال شود.^[۱۳۴]

پ: جلوگیری از ضرر و زیان خانواده مرتکب

یکی دیگر از اهداف اصلی فردی کردن مجازات ها جلوگیری از ضرر و زیان خانواده مرتکب است. که در شرایط فعلی هرگز نتوانسته ایم از این امر جلوگیری نماییم و هر بار به غیر از فرد مرتکب حرارت مجازات دامنگیر خانواده وی می‌گردد.

اعمال هر مجازات در ظاهر شامل فرد مرتکب می‌باشد در حالی که جزیی ترین مجازات ها هم خانواده مجرم را متضرر می کند. اگر جزای نقدی را کمترین مجازات تلقی نماییم باز هم خانواده فرد متضرر می‌گردد و دارایی که متعلق به تمام اعضای خانواده است از مرتکب دریافت می شود.

ت: پیشگیری فردی

می توان گفت مهمترین هدف مجازات، پیشگیری فردی می‌باشد. به شکلی که مرتکب بعد از تحمل کیفر تنبیه شده و دیگر سراغ تکرار جرم نرود. اما متاسفانه اعمال کیفرها در طول تاریخ حقوق کیفری خلاف این را نشان داده است.

چون اکثر مجرمان پس از تحمل کیفر مجدد دست به ارتکاب جرم زده اند، در صورتی که می توان با شناسایی شخصیت مجرم، مجازات مناسب تعیین نمود؛ و مجرم باز اجتماعی شود و به جامعه بازگردد.

با نگاهی به جامعه خود می توان درک کرد که مجازات در جلوگیری از انحراف مؤثر نبود و کیفر بدین سبک هرگز جامعه ای را اصلاح ننموده است. کیفری که فقط بر مبنای اصل قانونی بودن می‌باشد.

۲-۲ اهداف اجتماعی

الف: نوگرایی و نوآوری

در شرایط فعلی که پیشرفت های علمی و تکنولوژی روز به روز در حال ارتقا می‌باشند. تغییر و تحول های بسیاری در جامعه به وقوع می پیوندد. و این تغییرها هنجارهای زیادی در جامعه پدید می آورد.

فردی کردن کیفرها ایجاب می‌کند برخلاف گذشته که مجازات ها خشن و غیرقابل تبعیض اعمال می شد؛همگام با پیشرفت علم و تکنولوژی و آگاهی به ارزش های والا و کرامت انسانی، در کلیه مراحل دادرسی با بزهکاران به صورت انسانی رفتار شده و مقررات کیفری در راستای رشد و توسعه سریع جامعه متحول گردد.

در صورتی که هر روز شاهد افزایش جرایم در جامعه هستیم ولی هم چنان از لحظه دستگیری بدون هیچ گونه تحقیق با بدترین خشونت ها مرتکبان را وادار به اعتراف گناه می نماییم؛ چه به صورت واقع یا خلاف واقع.

ب: شناخت بزهکار

شخصیت بزهکار در پدیده مجرمانه از اهمیت ویژه ای برخوردار است تا زمانی که ندانیم بزهکار چه شخصیتی دارد یا شرایط زیستی، اقتصادی، روانی وی را با همکاری کارشناسان مختلف اعم از پزشک، روان شناس و مددکار اجتماعی بررسی ننماییم، نمی توانیم به شخصیت واقعی مرتکب پی ببریم. قاضی پرونده با کمک از افراد مذکور می‌تواند پرونده شخصیت تکمیل نماید.

هنگامی که نتوانیم عوامل شخصیت را بررسی نماییم، فردی کردن مجازات ها صورت نمی پذیرد. می توان به صراحت گفت فردی کردن مجازات و شناخت شخصیت لازم و ملزوم یکدیگرند. شناخت مرتکب در مسیر فردی کردن مجازات قرار گرفته است.

با وجود اینکه در قوانین ما اصل بر فردی کردن مجازات ها می‌باشد پس الزام ‌به این است که ابتدا شخصیت واقعی مرتکب را شناسایی نماییم، و سپس مراحل بعدی را انجام دهیم.

پ: تشخیص عوامل سازنده جرم