فصل سوم

مبانی وعوامل گرایش به جایگزین های کیفر حبس

۳-۱-مبحث اول – مبانی جایگزین های کیفر حبس

۳-۱-۱-گفتار اول- تردید نسبت به موقعیت و اعتبار کیفر حبس

هر چند مدت‌ها رسالت کیفر تنبیه محکومان و تظاهری از انتقام و ارعاب بود اما تحت تأثیر مطالعات جرم‌شناختی و اندیشه‌های بشردوستانه دیدگاه‌ها ‌در مورد پدیده مجرمانه و کیفیت واکنش اجتماعی در مقابل آن تحول یافته و مفاهیم و نظریات جدیدی ارائه گردید. مجازات سالب آزادی و نقش‌های سزادهی و بازدارندگی و بازپروری اجتماعی آن نیز دچار تحول گردیده و «در پایان سده بیستم می‌خواهند از آن تنها به دیده آخرین شیوه ضد بزهکاری بنگرند». ^[۳۰]

حمایت از حقوق اساسی و آزادی‌های افراد و فقدان کارایی جنبه‌های تنبیه مجازات سالب آزادی و ایجاد تغییر و انعطاف در آن و همچنین خدشه‌دار شدن اصول شخصی بودن و تساوی و قانونی بودن مجازات سالب آزادی موجب کاستن از رواج و اعتبار آن در نظام‌های کیفری گردید.

نقد و بررسی اهداف و ویژگی‌های مجازات سالب آزادی و اصول حاکم بر آن مقدمه لازم برای پرداختن به نحوه شکل‌گیری سیاست جایگزینی مجازات سالب آزادی محسوب می‌شوند.

۳-۱-۱-۱- نارسایی در تأمین اهداف مجازات

پدیده مجرمانه اکنون چون سایر پدیده‌های اجتماعی و انسانی تلقی می‌شود که عوامل گوناگونی با تأثیرگذاری بر یکدیگر در ایجاد آن نقش ایفا می‌کنند. با تحول مبانی شناخت بزهکاری واکنش علیه آن ها رسالت‌های مهم‌تری را به عهده گرفت و با تبلور اهداف انسانی در آن ها واجد نقش پیشگیرانه و سازنده گردیدند. جنبه‌های اخلاقی و تربیتی و اصلاحی و بازدارندگی و تأمین نفع اجتماع مهم‌ترین مقاصد نظام‌های کیفری را تشکیل می‌دهند.

جنبه سزادهی مجازات سالب آزادی میزان آن را با توجه به شدت خطای ارتکابی و مقایسه خسارت وارده بر جامعه تعیین و توجیه می‌کند. پیش‌بینی حداقل و حداکثر حبس و اختیار تعیین نوع آن به قضات این امکان را می‌دهد که با مقایسه شدت خطای ارتکابی و میزان خسارت وارده بر جامعه و قربانی جرم مجازات مناسبی از حبس را تعیین نمایند. با این حال این نقش سزادهی نیز غالباً، مورد تردید است. «کسانی که کیفر را به مثابه سزای عمل بی‌عدالتی ارتکابی خود احساس کنند تعدادشان بالنسبه اندک و حتی نادر است. کاملاً بر عکس این اشخاص جرم را در حکم برقراری مجدد عدالتی می‌شناسند که قبل از ارتکاب عمل مجرمانه به ضررشان نقض شده است و کیفر در این صورت در نظر آنان به مثابه یک اجبار اجتماعی دلخواه حتی بی‌عدالتی تکمیلی تلقی می‌شود». ^[۳۱]

ممانعت از ارتکاب جرم^[۳۲] و تکرار آن در نقش بازدارندگی مجازات سالب آزادی تجلی می‌یابد. بدون تردید این بازدارندگی با آگاهی دادن قانون‌گذار به افراد جامعه نسبت به واکنش در مقابل اعمال بزهکارانه و ایجاد بیم و هراس در آنان و نیز هشدار به فرد بزهکار و سایرین از طریق اجرای آن صورت می‌گیرد که پیشگیری عمومی و پیشگیری فردی از نتایج آن محسوب می‌شود. مع‌الوصف هدف بازدارندگی فردی ‌در مورد مجازات سالب آزادی کمتر با واقعیت مطابقت دارد و جمعیت زندانیان را غالباً تکرارکنندگان جرم تشکیل می‌دهند. تا زمانی که معایب زندان وجود داشته باشد، یا خنثی شدن ترس از آن و از بین رفتن قبح آن نزد زندانی و احیاناً بدآموزی از زندانیان حرفه‌ای، بعد بازدارندگی آن مخدوش می‌گردد. آیین‌نامه قانونی سازمان زندان‌ها مصوب ۱۳۷۲ با توجه به معایب زندان که می‌توان موانعی جدی را در امر پیشگیری ایجاد کند در بند ۱۱ و ۱۴ ماده ۲۳ شناسایی علل و انگیزه های ارتکاب جرم و روش‌های پیشگیری از وقوع جرم و همچنین برنامه‌ریزی برای مراقبت بعد از خروج زندانی را از وظایف سازمان زندان‌ها قرار داده است.

اصلاح و بازپروری نیز از مهم‌ترین اهداف مجازات سالب آزادی محسوب می‌شود که با اعتراضاتی که از قرن هیجدهم به بعد نسبت به وضع بد زندان‌ها توسط دانشمندانی چون ژان هوارد و شارل لوکا صورت گرفت با طرح انسانی کردن مجازات سالب آزادی و مداوای زندانیان شکل جدی‌تر به خود گرفت آموزه‌های مکتب تحققی برای فردی کردن مجازات‌ها به منظور بازسازی اجتماعی بزهکار و رفع حالت خطرناک به شکل‌گیری مجازات‌های نامعین و اقدامات تأمینی و تربیتی منجر شد.

مکتب دفاع اجتماعی به بسط آزادی‌های اساسی و احترام به شأن و حیثیت انسانی مساعدت نموده و معاهدات بین‌المللی چون قواعد حداقل لازم‌الرعایه راجع به طرز رفتار اصلاحی با زندانیان مصوب ۱۹۵۵ و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که در سال ۱۹۶۶ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسیده و با امضای دولت ایران در سال ۱۳۵۴ از تصویب مجلس وقت نیز گذشت مقرراتی را جهت انسانی کردن مجازات سالب آزادی و تأمین اهداف اصلاحی و مداوای محکومان تدوین نمودند.

هر چند پیشگیری هدف اصلاح و درمان در حد خود واجد ارزش است اما واقعیت‌های موجود در زمینه زندان‌ها اندیشه اصلاح و درمان را به ناامیدی دچار ساخته است. زندان به لحاظ قیود و محدودیت‌هایی که به اقتضای ماهیتش برای محکوم ایجاد می‌کند اقدامات اصلاحی را تحت‌الشعاع قرار داده و حتی به اختلال شخصیت و خشونت علیه نظام موجود سوق می‌دهد.

شکست اندیشه اصلاح و درمان موجب شده است که برخی توجیه آن را به عنوان هدف مجازات غیرممکن تلقی نمایند. «تقریباً غیرممکن است که بتوان اصلاح مجرم را به عنوان هدف مجازات توجیه کرد. برای این امر دلایل متعددی وجود دارد. نخست آن که ‌در مورد علل و موجبات جرم آگاهی کمی داریم و همچنین ‌در مورد نحوه تغییر رفتار افراد و از بین رفتن تمایل آن ها به ارتکاب جرم اطلاعات ما محدود است. در نتیجه عدم آگاهی اقدام به تطبیق مجازات با مجرم به طور غیرقابل اجتنابی به شکست منجر می‌شود». بدین ترتیب پیگیری هدف اصلاح و درمان روش‌های جدید را ایجاد می‌کند که ضمانت اجرای اجتماعی یا قابل اعمال در اجتماع و استفاده از سیاست جایگزینی می‌توانند برای این منظور سودمند باشند.

۳-۱-۱-۲- عدم هماهنگی با اصول حاکم بر مجازات‌ها

به دنبال تحول اندیشه‌های کیفری از قرن هیجدهم به بعد و تحت افکار اندیشمندانی چون منتسکیو^[۳۳] و روسو^[۳۴] و بکاریا اصول و شرایطی برای تعیین مجازات پیشنهاد گردید که در نهایت در اعلامیه جهانی حقوق بشر و شهروند ۱۷۸۹ پذیرفته شد. این اصول عبارتند از: اصل قانونی بودن، اصل تساوی و اصل شخصی بودن مجازات.

بر مبنای اصل قانونی بودن تعیین مجازات تنها به موجب قانون و توسط مقام صلاحیتدار خواهد بود. مع‌الوصف هدف اصلاحی مجازات سالب آزادی ایجاب می‌کند که دادگاه ها با توجه به خصوصیات مجرمین و اوضاع و احوال حاکم بر وقوع جرم در محدوده حداقل و حداکثر اختیار ارزیابی داشته باشند و بدین ترتیب مجازات سالب آزادی نیز با فردی کردن تقنینی، قضائی و اجرایی توأم شده است.

مجازات سالب آزادی نسبت به مجرمینی که در شرایط یکسانی مرتکب جرم شده‌اند بر مبنای اصل تساوی باید به طور برابر اعمال شود. اما عملاً تأثیر آن نسبت به افراد متفاوت است. این مجازات برای افراد شرافتمند از نظر حیثیت اجتماعی یک تنبیه واقعی است. ولی برای افراد ولگرد و بی‌سرپناه بسیار مطلوب است. فردی کردن مجازات سالب آزادی با اعمال کیفیات مخففه، تعلیق اجرای مجازات سالب آزادی و آزادی مشروط نیز می‌تواند در عمل به محدودیت اصل تساوی منجر شود.

یکی از اهداف مهم و قابل ذکر درمانگر این است که برای اعضای گروه جو مبتنی بر حمایت^[۲۲۸] ، درک و پذیرش فراهم کند تا احساس تهدید^[۲۲۹] اعضا به حداقل برسد و فرایند امنیت به نحوی به وجود آید که اعضا به مرحله خود سنجی برسند.

یکی از یافته های تحقیق تلسچو این بود که بیان بازخوردهای مثبت پس از بازگویی اظهارات اعضا و درمانگر تا حدود زیادی در رابطه درمانی، پذیرش های ساده^[۲۳۰] و بی قید و شرط و روشن سازی احساسات^[۲۳۱] تاثیر می‌گذارد(تلسچو ، ۱۹۵۰).

در تحقیقی که توسط محققان رویکرد مراجع محور انجام شده است احساسات ابتدایی اعضا توسط تست رورشاخ سنجیده شده است. استفاده از تکنیک‌های پذیرش ساده، روشن سازی احساسات، بازگویی سخنان^[۲۳۲] با تأیید و تشویق و اعتماد، می‌تواند جایگزین احساسات اولیه، انتقاد از شیوه های ارزشیابی و بی میلی به آشنایی بدون اضطراب و خصومت اعضا باشد(گورلو^[۲۳۳] ، ۱۹۵۰).

در مطالعات گورلو مشخص شد که افراد پیوسته با درمانگر در ارتباط هستند و هنگام اظهار مشکل از سوی اعضای دیگر در قبال آن ها مسئول هستند. در این رویکرد شخصی که از گذشته اش پشیمان است، می‌تواند در گروه راه هایی برای برطرف کردن اضطراب هایش پیدا کند و طرح های واقعی برای بازسازی زندگی اش مطرح نماید(گورلو،۱۹۵۰).

از نظر راجرز یک گروه ‌به این منظور تشکیل می شود که اعضای آن ارتباط های روزانه شان را در خارج از گروه انجام دهند. و در گروه تلاش زیادی برای ایجاد احساس پذیرش مثبت و احترام در جلسات اولیه صورت می‌گیرد و در تحقیقاتی که برای اثر بخشی گروه درمانی انجام داد ‌به این نتیجه رسید که در گروه مراجعان سعی دارند به ارزیابی رشد واقعی خودشان بپردازند. پرز عنوان کرد که ارزیابی مشکلات خاص و تضادها مفید نیستند، بلکه به تجربه درآوردن مشکلات ثمربخشی بیشتری دارد( آسوم و لوی^[۲۳۴] ،۱۹۴۸).

۴-۱-۲-۴- رویکرد درمانی گشتالت

گشتالت درمانی شکلی از درمان اصالت وجودی( اگزیستانسیالیسم) (کوری، ۱۹۹۵)و یک رویکرد رویارویی^[۲۳۵] است(روان^[۲۳۶] ، ۲۰۰۷) که به وسیله فریتز پرز^[۲۳۷] ، هیفرلاین^[۲۳۸] و گودمن^[۲۳۹] ( ۱۹۵۱) کامل شد بر رشد، خودآگاهی و محتوای آگاهی، یعنی بر آگاهی فرد از ارتباط با خود، دیگران و جهان تأکید دارد( ییه وشن^[۲۴۰] ، ۲۰۰۷).

بر پایه ی اصولی استوار بود که طبق آن شخص می بایست راه خودش را در زندگی پیدا کرده و پذیرای مسئولیت در قبال شخص خودش باشد. تمرکز و محور این روش چیزی است که فرد در همین لحظه و زمان اکنون در حال تجربه ی آن است و موانعی که شخص باید بر آن ها چیره شود تا بتواند به آگاهی کامل نسبت به اکنون و زمان حال خود دست یابد : هدف اصلی یک گروه گشتالتی به چالش کشاندن شرکت کنندگان برای آگاهی یافتن از این نکته است که چگونه آن ها از پذیرش مسئولیت در قبال این آگاهی اجتناب می‌کنند و تشویق آن ها برای جستجوی حمایت درونی به جای حمایت بیرونی است. آگاهی یافتن لحظه ـ به ـ لحظه از تجربه ی جاری یک فرد، همراه با آگاهی تقریباَ فوری و بی درنگ از محدودیت ها و موانع موجود بر سر راه این تجربه، در این روش در درون خود فرایند به عنوان درمان در نظر گرفته می شود(کوری ، ۱۹۹۵).

اهداف درمانی :

هدف اصلی گشتالت درمانی، همان طور که ذکر شد، به دست آوردن آگاهی است که کسب این آگاهی خود به خود درمان بخش است. این نظریه بیشتر از چگونگی عمل سوال می‌کند ؛ به چرایی کاری ندارد ؛ به تجربه های کنونی و اینجا و مفاهیمی مانند سد شدن آگاهی^[۲۴۱] ، برون فکنی^[۲۴۲] ، بازگشت^[۲۴۳] ، یکی شدن^[۲۴۴] ، خود مسئولیتی^[۲۴۵] و خود نظم جویی^[۲۴۶] توجه دارد. به عبارت دیگر در این نوع درمانگری سعی بر آن است که سد های آگاهی بر داشته شود و پیوستار آگاهی افزایش یابد. درمانگران پیرو این مکتب سعی می‌کنند توانایی فرد را برای خود نظم جویی افزایش دهند(ویت و دیاک^[۲۴۷] ، ۲۰۰۷).

در این روی آورد از روش های خاص گشتالت درمانگری مانند تکمیل کارهای ناتمام^[۲۴۸] ، تمرینهای گفتاری^[۲۴۹] ، آگاهی جسمانی^[۲۵۰] و گسترش آگاهی استفاده می شود. بررسی ادبیات پژوهش نشان می‌دهد که افزایش آگاهی(یکی از روش های گشتالت درمانگری) با کاهش پرخاشگری همراه است(برکنستاک، ژانت و دورتی^[۲۵۱] ، ۲۰۰۶). از سوی دیگر کاهش آگاهی موجب نوعی تفرق شخصیت و بی هویتی می شود که مغایر با کل گرایی گشتالتی است( سلاگرت و جونگسما^[۲۵۲] ، ۲۰۰۰). درمانگران گشتالتی نگر به رابطه بین جسم، روان و آگاهی و تجلی آن در رفتار بسیار اهمیت می‌دهند و یکپارچگی و تعادل روانی فرد را در سایه اتحاد کل وجود او می بینند(گلن^[۲۵۳] ، ۲۰۰۸).

اینجا و اکنون^[۲۵۴] :

یکی از مهم ترین کوشش های “پرز” آموزش به مراجعان برای تجربه ی کامل و دانستن قدر زمان حال است : در واقع زمان حال مهم ترین زمان است چرا که زمان گذشته از بین رفته و زمان آینده نیز هنوز فرا نرسیده است(کوری ،۱۹۹۵). از آن جا که در درمان گشتالتی بر قدرت زمان حال تمرکز دارد، بسیاری از تکنیک های مراجعین را در ارتباط و تماس نزدیک تری با تجربه های جاری شان قرار می‌دهد و آگاهی آن ها را از چیزی که لحظه به لحظه در حال احساس کردن هستند افزایش می‌دهد. اما ای. پولستر (۱۹۸۷) هم این گونه بیان می‌کند که وجود چنین تمرکز محکم و زیاد بر زمان حالا و این جا، می‌تواند سبب از بین رفتن مواردی نظیر تداوم وفاداری و تعهد، التزام به اعمال شخصی و مسئولیت در قبال دیگران شود.

آگاهی و مسئولیت :

تکلیف یک عضو گروه گشتالتی توجه کردن به ساختار تجربه ی خود و آگاه شدن از ” چگونگی” و ” ماهیت” این گونه تجربیات است. رویکرد روان تحلیل گری بیشتر علاقه مند است بداند که ما چرا این تجربیات را کسب کرده ایم و چه کارهایی را انجام می‌دهیم نه چگونگی انجام این تجربیات. اما رهبر گروه گشتالتی پرسش های ” چه ” و ” چگونه ” و به ندرت پرسش ” چرا ” را مطرح می‌کند. “پرز” (۱۹۶۹) می‌گوید که پرسش ” چرا” در درمان گشتالتی واژه ای کثیف است چرا که این واژه ما را به سمت دلیل تراشی هدایت کرده و در بهترین حالت یک توضیح هوشمندانه است ولی باعث درک نمی شود. درست در نقطه ی مقابل آن اضافه می‌کند که تمرکز بر آن چیزی که مردم در شرایط اکنون تجربه می‌کنند و این که چگونه آن کارها را انجام می‌دهند ما را به سوی آگاهی افزون تری نسبت به زمان حال رهنمون می شود. با توجه به پیوستار آگاهی و ماندن در کنار جریان لحظه ـ به ـ لحظه تجربیات، مراجعین چگونگی کارکردشان در دنیا را مورد مکاشفه قرار می‌دهند.

مطابق با توصیف درخشان ” پرز ” اکنون و چگونه دوپایی هستند که درمان گشتالتی به وسیله ی آن ها گام بر می دارند. برای دست یابی به آگاهی حال ـ محور از وجودمان، درمان گشتالتی از طریق تمرکز بر حرکات، اعمال، الگوهای کلامی، صدا، حالت قیافه و تعامل با دیگران سعی در تمرکز یافتن بر رفتار بارز موجود در سطح بیرونی رفتار مراجعین دارد. از آن جا که بسیاری از مردم از دیدن امور آشکار شکست می خورند(پرز ۱۹۶۹).

کار ناتمام و اجتناب :

‌بنابرین‏ ملاک تشخیص اموال مصرف شدنی از اموال مصرف نشدنی، نوع مال نیست؛ یعنی نمی­ شود از خود مال ‌به این نتیجه رسید که مصرف شدنی است یا مصرف نشدنی، بلکه ملاک نوع مصرف است. ممکن است یک مال با یک نوع مصرف، از بین برود و مصرف شدنی محسوب شود و همان مال در جایی دیگر و با مصرف دیگر از بین نرود و جزء اموال مصرف نشدنی به شمار آید. به عنوان مثال انواع خوردنی­ها به منظور خوردن مصرف شدنی به شمار می­آیند اما اگر آن ها را برای نمایش در ویترین به کسی بدهیم مال مصرف نشدنی به شمار می ­آید.

قابل ذکر است قانون گذار در برخی از مواد قانون مدنی مانند مواد ۴۶، ۵۸، ۴۷۱ و ۶۳۷ مقرر ‌کرده‌است که در قراردادهایی که حق انتفاع از مالی برای کسی مقرر می­ شود و یا در وقف ، اجاره و عاریه، مال باید جزء اموال مصرف نشدنی به شمار آید؛ همچنین در بحث نامزدی در ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی در زمان به هم خوردن وعده­ نامزدی بین هدایایی که مصرف شدنی است با هدایایی که مصرف ناشدنی است در هنگام مطالبه فرق قائل شده است.

بند چهارم: اموال منقول و غیر­منقول

یکی از مهم­ترین نوع از انواع بخش­بندی اموال، تفکیک آن به منقول و غیرمنقول است. این تقسیم ­بندی دارای آثار مهمی است. در زیر به تعریف و همچنین وجه تمایز مال منقول و غیر منقول و بررسی انواع آن پرداخته می­ شود.

الف- تعریف مال منقول و غیرمنقول

ماده ۱۲ قانون مدنی، در تعریف مال غیر­منقول مقرر می­دارد: «مال غیر­منقول آن است که [آن را] از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود، اعم از اینکه استقرار آن ذاتی باشد، یا به واسطه­ عمل انسان، به نحوی که نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود». ماده ۱۹ نیز برای بیان مشخصات مال منقول چنین مقرر داشته است: «اشیائی که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد، بدون اینکه به خود یا محل آن خرابی وارد آید، منقول است». ‌بنابرین‏ ضابطه­ی اصلی در تشخیص مال منقول و غیر­منقول، قابلیّت یا عدم امکان حمل­و­نقل آن است. بدین ترتیب هرگاه بتوان مالی را از محلی به محل دیگر منتقل نمود، بدون اینکه خرابی در آن مال یا محل آن ایجاد شود، ‌می‌توان گفت که آن مال منقول است. برعکس اگر مالی ذاتاً قابلیّت نقل و انتقال را نداشته باشد و یا اگر هم امکان انتقال وجود داشته باشد، این انتقال موجب ویرانی و خرابی عین مال یا محل آن گردد، باید گفت که آن مال غیر­منقول است. با وجود این، گاهی در اصطلاح قانون، غیر منقول بر اموال قابل حمل وحتّی حقوق مالی و منافع نیز اطلاق می­گردد، ولی این استثناء، محدود به مواردی است که نصّ صریحی وجود داشته باشد و قانون­گذار بنا بر مصلحتی، اموال قابل حمل را در حکم اموال غیر­منقول قرار دهد.

ب- آثار تفکیک مال به منقول و غیرمنقول

تشخیص نوع مال منقول از غیر­منقول، در حقوق ما از اهمیت فراوانی برخوردار است و عملاً آثار زیادی دارد که به مهمترین آن ها در زیر اشاره می­ شود:

۱- اتباع خارجی نمی ­توانند در ایران آزادانه اموال غیرمنقول را مالک شوند. ‌بر اساس قانون مربوط به تملک اموال غیرمنقول اتباع خارجی مصوب ۱۶/ ۳/۱۳۱۰ «تملک هر نوع زمین به هر میزان به نام اشخاص خارجی مجاز نمی باشد» بر این اساس اتباع خارجی (اشخاص حقیقی خارجی) نمی توانند به نام خود صاحب زمین در کشور شوند. ماده یک قانون ثبت شرکت ها مصوب ۱۳۱۰ اشعار می‌دارد: «هر شرکتی که در ایران تشکیل و مرکز اصلی آن در ایران باشد، شرکت ایرانی محسوب می شود»، لذا اشخاص خارجی اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی که با ثبت شرکت در ایران سهامدار آن شرکت می‌شوند، شرکت ثبت شده فارغ از ملیت سهام‌داران آن، یک شخصیت حقوقی ایرانی محسوب می شود. به موجب معاهدات خارجی نیز، اتباع خارجی فقط اجازه دارند برای سکونت یا شغل یا صنعت خود، اموال غیرمنقول تحصیل و تملّک کنند؛ در­ حالی­که برای اموال منقول چنین محدودیتی وجود ندارد. در ماده ۶ قرارداد بین دولت ایران وآلمان که مبنای سایر معاهدات نیز قرار گرفته، چنین آمده است: «اتباع هر یک از طرفین متعاهدین، حق دارند با متابعت از قوانین و نظامات جاریه، در خاک طرف متعاهد دیگر، هر قسم حقوق و اموال منقوله تحصیل و تصرّف و نقل و انتقال نموده و یا به معرض فروش برسانند… . راجع به حقوق و اموال غیرمنقوله… ، موافقت حاصل است که اتباع آلمان در خاک ایران مجاز نیستند [که] اموال غیرمنقوله، غیر از آنچه برای سکونت و شغل و یا صنعت آن ها لازم است، تحصیل یا تصرّف و یا تملّک نمایند».

۲- نقل و انتقال اموال غیرمنقول باید حتماً به موجب سند رسمی انجام گیرد، ولی ‌در مورد اموال منقول تنظیم سند رسمی ضرورت ندارد. علاوه بر این، قیّم نمی­تواند مال غیر­منقول مولّی علیه خود را بدون اجازه­ی دادستان بفروشد و یا به رهن گذارد.

۳- به موجب ماده ۸۰۸ قانون مدنی، استفاده از حق شفعه، اختصاص به اموال غیرمنقول دارد.

۴- برای رسیدگی به دعاوی راجعه به غیرمنقول، دادگاهی صالح است که مال غیرمنقول در حوزه­ آن واقع شده و در سایر دعاوی، اصولاً باید به دادگاه محّل اقامت مدعیٌ علیه مراجعه شود.

۵- قانون آیین دادرسی مدنی در مواد ۳۲۳ به بعد، از متصرّف مال غیرمنقول حمایت کرده و اجازه داده است که صرفاً به استناد وجود همین تصرّف، خلع ید و رفع مزاحمت کسانی را که به تصرّفات وی تجاوز کرده ­اند، بخواهند؛ بدون اینکه مجبور باشند ‌مالکیت خود را در دادگاه اثبات کنند.

۶- مطابق ماده ۲ قانون تجارت، فقط خرید وفروش اموال منقول جزء اعمال تجاری محسوب می­ شود. ماده ۴ این قانون نیز مقرر ‌کرده‌است که معاملات غیرمنقول به هیچ وجه تجارت محسوب نمی­گردد؛ ‌بنابرین‏ کسی که به معاملات اموال غیرمنقول مشغول است، هر قدر هم [که] این معاملات مهّم و پردرآمد باشند، تاجر محسوب نمی­ شود.

1. حق ارتفاق، مخصوص اموال غیرمنقول است.

۸- برطبق ماده ۹۴۶ قانون مدنی، زن از اموال منقول به طور کلی ارث می­برد، امّا ‌در مورد مال غیر منقول، تنها از قیمت آن ارث می­برد نه از عین مال، البته در­صورتی­که ورّاث از دادن قیمت امتناع کنند، زن می ­تواند سهم خود را از عین خود مال استیفاء کند.^[۱۸]

ج- انواع مال منقول وغیر­منقول­

هریک از اموال منقول و غیر منقول نیز، دارای انواع و اقسام گوناگونی هستند. در اینجا به بررسی آن ها پرداخته خواهد شد.

د- انواع اموال منقول:

اموال منقول خود به دو دسته اموال منقول مادی و حقوقی که در حکم منقول است تقسیم می­ شود که در زیر به مطالعه آن پرداخته خواهد شد.

۱- اموال منقول مادی: مقصود از این اموال، کلیه­ اشیاء مادی خارجی است که قابلیّت نقل و انتقال را از محلّی به محلّ دیگر دارد؛ خواه شیئی به خودی خود بتواند حرکت کند (مانند حیوانات) و یا نیروی خارجی قادر باشد که محلّ آن را بدون خرابی تغییر دهد (همچون کتاب، اتومبیل و اثاث منزل).

همچنین یکی از جمله موضوعاتی که امروزه مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت ، روانشناسان و دست اندرکاران آموزش و پرورش قرار گرفته است خلاقیت می‌باشد . یکی از اهداف اساسی آموزش و پرورش نیز تربیت انسان‌های خلّاق است داشتن افراد خلّاق و نوآور یکی از خواسته ها و آرزوهای معقول هر خانواده ای است و برای جامعه نیز ، وجود افراد خلاق امری حیاتی و مهم به نظر می‌رسد . این موضوع به خصوص امروزه ، بسیار حائز اهمیت است ، زیرا اختراعات بزرگ و توفیقات امیدبخش امروزی مانند سفر به کرات و فضای دیگر و پیشرفت های به دست آمده در علوم مختلف بر اثر خلاقیت امکان پذیر گشته است . ‌بنابرین‏ ، لازم است این موضوع بیش از گذشته مورد توجه معلمان ، والدین و دست اندرکاران تعلیم و تربیت قرار گیرد (فرهنگی، ۱۳۸۵).

یکی از عوامل مرتبط با عملکرد تحصیلی و خلاقیت دانش آموزان قضاوت های اخلاقی می‌باشد . قلمرواخلاق همراه با امکان روز افزون انسان در مهار همه جانبۀ محیط اجتماعی و طبیعی خود گسترش یافته و وسیع می شود ،چیزی که زمانی اساساً شرط طبیعی به حساب می‌آمد، همین که انسان به کشف وسایل تغییر آن در جهت مقاصد و اهداف خود نائل شد، تبدیل به مسأله اخلاقی گردید. از همین جاست که نیاز به اخلاق بیشتر احساس می شود و رشتۀ اخلاق به عنوان زمینه ای فراگیر بر حوزه های مختلف معرفتی سایه میاندازد. اخلاق، در شرایطی که فرد در برابر طیفی از گزینه های قابل قبول و اغلب نارضایت بخش قرار دارد، به­ تعیین درستی تصمیم می پردازد. اخلاقیات به مجموعه ای از عقاید اشاره دارد که ما برای تمیز حق از باطل به آن مراجعه می‌کنیم؛ اخلاق فرایند بیان توجیهات عقلانی برای رفتارها و کردارهای ما در موقعی است که ارزش های مورد نظر ما به چالش کشیده می شود. فلسفۀ اخلاق هنگامی پدیدار می شود که همچون سقراط ازمرحله ای که در آن به وسیلۀ قواعد سنتی اداره می‌شویم و حتی از مرحله ای که قواعد در آن به نحوی درونی شده اند که می توان گفت هدایت شد ه درون هستیم، به سوی مرحله ای گذر کنیم که در آن مستقلاً و با مفاهیم دقیق و کلی بیندیشیم و به عنوان عاملان اخلاقی به نوعی خودمختاری دست یابیم. ‌به این ترتیب می توان گفت فیلسوفان اخلاق پیرامون شاکله های قضاوت های اخلاقی و میزان تناسب درک ما از اخلاقیات با عقلانیت بحث کرد ه اند. در مقام بیان توجیه منطقی رفتارها و کردارها، اخلاق شناسان قرار دارند که فرد را به ترسیم اصول عمومی و پایداری همچون احترام به کرامت انسانی، بیان حقیقت، شفافیت و التزام به ارزش های جمعی و اجتماعی ترغیب می‌کنند. این اصول و برخی از اصول دیگر، کانون اصلی قوانین اخلاق حرفه ای را تشکیل می‌دهند. اخلاق شناسان فرد را برحسب ماهیت مسأله اخلاقی موجود، به فیلسوفان و نظریه های مختلف ارجاع می‌دهند ( خانیکی، ۱۳۸۸ ). ‌بنابرین‏ در پژوهش حاضر رابطه بین رشد قضاوت­های اخلاقی با خلاقیت و عملکرد تحصیلی دانش ­آموزان مورد بررسی قرار گرفت .

بیان مسئله

از وظایف اصلی آموزش و پرورش در هر کشور انتقال میراث فرهنگی جامعه، پرورش استعداد‌های دانش‌آموختگان و آماده‌کردن آنان برای شرکت فعال در جامعه است. آموزش و پرورش از مهمترین نهادهای­اجتماعی است، که در واقع کیفیت فعالیت سایر نهادهای اجتماعی تا اندازه زیادی بستگی به چگونگی عملکرد در این نهاد دارد (ندیمی و بروج، ۱۳۸۵). عملکرد عبارت است از مجموعه ­رفتارهایی که فرد در ارتباط با انجام وظایفش از خود نشان می­دهد (رابینز، ۱۳۸۸) و ماو^[۱](۱۹۹۷) در تعریف عملکرد تحصیلی^[۲] می­گوید مجموعه رفتارهای تحصیلی است که در دو بعد پیشرفت تحصیلی و پسرفت تحصیلی در زمینه کسب معلومات نشان داده می­ شود. پیشرفت تحصیلی بر مقدار یادگیری آموزشگاهی فرد از طریق آزمون­های مختلف درسی مانند حساب، ادبیات، تاریخ، … سنجیده می­ شود اشاره می­ کند (سیف، ۱۳۸۸).

از این رو، در این پژوهش نیز نتایج یافته های پیشین مبنی بر نقش مدل ماتریکس ‌در کاهش رفتارهای پرخطرجنسی و از طرف دیگرپایداری و ثبات آن ها در مرحله پس آزمون و پیگیری موردتأیید قرارگرفت. با توجه به برسی پیشینه و تجربیات بالینی پژوهش های بیشتری لازم است تا از این نتیجه حمایت کند.

روش ماتریکس توانسته است باعث کاهش معنی دار رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شود. و همچنین به منظور بررسی بیشتر و مشخص شدن ماندگاری اثر روش ماتریکس ‌بر کاهش رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی افراد معتادشرکت کننده در پژوهش حاضردو هفته بعد از پس آزمون پیگیری مداخله انجام گرفت که نشان داد رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی هرچندکه در مرحله پیگیری نسبت به پس آزمون در گروه آزمایش افزایش پیداکرده است اما این تفاوت معنی دارنبوده است.

با توجه به یافته های به دست آمده جهت آزمون سؤال سوم مشخص شد که بین متأهل ها و مجردها در میزان رفتارهای پرخطرجنسی تفاوت معناداری وجود نداشت. همچنین این پژوهش با نتایج پژوهش کلیچمن^[۱۱۶](۲۰۰۰) همسو ‌می‌باشد این محققان در پژوهش خود که به منظور استفاده از روش ماتریکس در کاهش رفتارهای پرخطر جنسی مردان دگرجنس خواه آفریقایی انجام گرفته است تعداد ۱۷ نفر از این مردان را در گروه آزمایش و ۱۷ نفر را در گروه کنترل قرار داده‌اند. درتحقیق دیگری راوسون، هابر، ابرت، شاپ تاو و لینگ در۲۰۰۲ درمان مبتنی بر مدل ماتریکس را بر ۱۱۴ بیمار با ۲ تا ۵ سال پیگیری انجام داد در این آزمایش شرکت کنندگان ‌با گروه کنترل که درمان برای آنهاانجام نشد مقایسه شدند. تغییرمعناداری در استفاده مت آمفتامین و رفتارهای پرخطرکه توسط خود فرد مطرح شد در قبل از درمان(۸۶/ .استفاده گزارش کردند)، تنهاپیش بینی کننده در پیگیری وضعیت ازدواج بودکه بیماران متأهل به احتمال بیشتری مت آمفتامین و رفتارهای پرخطر را استفاده نمی کردند. در تبیین این یافته می توان ‌به این موارد اشاره کردکه سوء مصرف کنندگان معمولاًافکارشان شفاف نیست، حافظه ضعیفی دارند و تمرکزشان کم است. اغلب رفتاراجتماعی ضعیفی دارند و ‌عملکرد شغلی و ارتباطات فردی آن ها دستخوش مشکل می شود. مطالعات تصویربرداری مغز معتادان به موادمخدرنشان می‌دهد در بخش هایی از مغزآنهاکه مربوط به قضاوت، تصمیم گیری، یادگیری ‌و حافظه وکنترل ‌رفتار است، تغییرات فیزیکی رخ داده است(دفترمواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد،۱۳۸۲).

در تبیین کلی تر می توان گفت هدف از استفاده از مبانی و اصول تکنیک های اشاره شده در فوق، افزایش انگیزه درونی برای تغییررفتار و حفظ آن است و در واقع روش ماتریکس به دنبال افزایش انگیزه درونی در افراد برای تغییر رفتارمشکل ساز است و انگیزه درونی باعث می شود تا شخص شروع به تغییر رفتارمشکل سازکند و در ادامه تغییربیشترپشتکارداشته باشد(شاپ تاو، راوسون، مک کان و ابرت، ۱۹۹۴).

محدودیت‌ها

– نیمه آزمایشی بودن پژوهش، یعنی گروه ها رو خودمون انتخاب کردیم اما تک تک افراد به صورت تصادفی گمارش شده اند.

– کمبود امکانات و فضای لازم برای اجرای هر چه بهتر پژوهش

– عدم کنترل متغیرهایی مانند وضعیت خانواده و مسائل اقتصادی

پیشنهادات

با توجه به یافته های پژوهش حاضر پیشنهاداتی در دو قسمت ارائه می‌گردد:

پیشنهادات کاربردی

همانطورکه می‌دانیم امروزه جمعیت زیادی دچارسوء مصرف موادمخدرهستند و با توجه ‌به این که امکان ‌دارد این افراد دچاراختلالات روانی شوند. برخی از این ها متأسفانه از طریق تزریق مشترک، تماس جنسی و مبتلا به ایدزشده اندکه شدت این اختلالات ازجمله رفتارهای پرخطرجنسی را دو چندان می کندکه این امر باعث می شودکه افراد مبتلا دست به اعمالی بزنندکه سلامت خود و دیگران به خطر بندازند.

همانطورکه می‌دانیم در تبیین رفتارهای پرخطر، تنها عوامل روان شناختی دخیل نیستند بلکه این پدیده حاصل تعامل سیستمیک عوامل متعددی چون عوامل محیطی، اجتماعی و فردی می‌باشد لذا پیشنهاد می‌گردد به منظور افزایش دقت کارآمدی برنامه های درمانی، در پژوهش های آتی این متغییرها نیزشناسایی شده و روابط ساختاری آن ها با یکدیگر به منظور پیش‌بینی و شناسایی رفتارهای پرخطرمورد مطالعه قرارگیرند.

1. 1. – Sadock ↑

1. 1. ۱ _ Bockting ↑

1. 1. ۲ _ Rosser ↑

1. 1. ۳_ Scheltema ↑

1. 1. ۴ _ Attention deficit hyper activity disorder (ADHD) ↑

1. 1. ۱_ Rawson ↑

1. 1. ۲ _ Obert ↑

1. 1. ۳ _ McCann ↑

1. 1. ۴ _ Mann ↑

1. 1. ۵ _ Shoptaw ↑

1. 1. ۶ _ Ling ↑

1. 1. ۱ _ Rawson ↑

1. 1. ۲ _ Sadock ↑

1. 1. ۱ _ Bokting ↑

1. 1. ۲ _ Rosser & Schltema ↑

1. 1. ۱ _ Lindbreg ↑

1. 1. ۲ _ Boggess & Williams ↑

1. 1. ۳ _ Bergman & Scott ↑

1. 1. ۴ _ Gusman ↑

1. 1. ۱ _ Pinkerton & Abramson ↑

1. 1. ۲ _ Gusman ↑

1. 1. ۱ _ Gusman ↑

1. 1. ۱ _ Berg&Ross ↑

1. 1. ۱ _ Berg & Ross ↑

1. 1. ۲ _ Bullock & Room ↑

1. 1. ۱ _ Nancy & Petry ↑

1. 1. ۲ _ Charles ↑

1. 1. ۱ _ Dryfoos ↑

1. 1. ۲ _ Jrlayz ↑

1. 1. ۱ _ ketterlinus ↑

1. 1. ۲ _ Bergman & scott ↑

1. 1. ۱ _ Davison ↑

1. 1. ۲ _ Nertle ↑

1. 1. ۳ _ Goshua ↑

1. 1. ۴ _ Miller ↑

1. 1. ۵ _ Donald ↑

1. 1. ۶ _ Ullete & Lyons ↑

1. 1. ۷ _ Davison ↑

1. 1. ۱ _ Desi & Kny ↑

1. 1. ۱ _ Mhlyng ↑

1. 1. ۱ _ Kvhln & Arnvld ↑

1. 1. ۲ _ Goddard ↑

1. 1. ۱ _ Olweus ↑

1. 1. ۲ _ Farrington & West ↑

1. 1. ۱ _ Botler ↑

1. 1. ۲ _ Adams ↑

1. 1. ۳ _ Walsh ↑

1. 1. ۱ _ Reiniger ↑

1. 1. ۲ _ gessor ↑

1. 1. ۳ _ Kalichman ↑

1. 1. ۴ _ Goottfredson ↑

1. 1. ۵ _ Walsh ↑

1. 1. ۶ _ Arnet ↑

1. 1. ۱ _ Diclemente ↑

1. 1. ۱ _ Fisher ↑

1. 1. ۲ _ Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders ↑

1. 1. ۱ _ opiod ↑

1. 1. ۲ _ metamphetamine ↑

1. 1. ۳ _ semisynthetics ↑

1. 1. ۴ _ synthetics ↑

1. 1. ۵ _ pentazocine ↑

1. 1. ۱ _ ergot ↑

1. 1. ۲ _ morning glory seeds ↑

1. 1. ۳ _ psilocybin ↑

1. 1. ۱ _ Angline ↑

1. 1. ۲ _ Rawson ↑