بعضی از انواع پیشگیری منجر به پیشگیری از جرم نمی‌شود بلکه منجر به جا به جایی جرم می‌شود و این جا به جایی گاه در زمان و مکان و گاه در ماهیت جرم صورت می‌گیرد.

بعضی از روش های پیشگیری از جرم منجر به ایجاد محدودیت‌هایی در آزادی رفت و آمد می‌شو و به خلوت افراد و به بعضی از اصول حقوق بشر لطمه می‌زند. مثلاً گشت‌های پلیس با خلوت افراد منافات دارد و ممکن است به خلوت افراد تجاوز شود. (چاله چاله، اصول و مبانی پیشگیری از جرم، ص۴۶-۴۷)

ب) استراتژی های پیشگیری وضعی

«کلارک» استراتژی را برای طراحان پیشگیری وضعی از جرم برشمرده است. هر استراتژی یکی از سه مورد انگیزشی را که تصور می شود رفتار مجرمین بالقوه تحت تأثیر آن ها‌ است، مورد بررسی قرار می‌دهد.

۱- افزایش اقدامات لازم برای ارتکاب جرم

قصد یک دسته از استراتژی ها تحت تأثیر قرار دادن میزان تلاش‌ها و اقدامات لازم برای ارتکاب جرم توسط مجرم می‌باشد. تکنیک‌ها حمایت و حفاظت از آماج‌ها، سعی دارد با ایجاد موانع فیزیکی سبب محدود شدن فعالیت مجرمین بالقوه گردد. قفل کردن دربها، استفاده از قفل فرمان در اتومبیلها، استفاده از گاوصندوقها و بهره گیری از شیشه های ضدگلوله نمونه هایی از حمایت و حفاظت از آماجهای جرم به شمار می‌روند.

اقدامات مربوط به «کنترل دسترسی» ورود مجرمین بالقوه را به محیط‌های فیزیکی یا مجازی مشکل‌تر می‌سازد. از کنترل دسترسی در طراحی محیط‌های شهری به طور گسترده برای جلوگیری از ورود غریبه ها به محیط‌های خاص استفاده می شود. برای مثال با مسدود کردن خیابان‌ها از ورود اتومبیل‌های غریبه به یک محل خاص جلوگیری می‌کنند) هم چنین از یک تکنیک می توان در ساختمان‌ها استفاده کرد (برای مثال با قرار دادن یک میز پذیرش در اماکن عمومی یا خصوصی ورود و خروج افراد کنترل کنند). کلمات عبور و کدهای بانکی الکترونیکی که موجب محدودیت دسترسی به پرونده ها در سیستم‌ها الکترونیکی می‌گردد نمونه هایی از کنترل دسترسی می‌باشد.

برخی از روش های پیشگیری وضعی از جرم سعی دارند مجرمین را منحرف نمایند بدین نحو که از مواجه شدن بزهکاران بالقوه با موقعیت و فرصت ارتکاب جرم پیشگیری کنند. طراحی و ساخت استادیوم‌های فوتبال بدین نحو که تماشاچیان رقیب از هم جدا باشند تا بدین وسیله فرصت اعمال خشونت بار کمتر شود، نمونه ای از تکنیک مذبور می‌باشد.

۲- افزایش خطرات ارتکاب جرم

گروهی دیگر از تکنیک‌های تشریح شده توسط «کلارک» سعی در افزایش خطرات ارتکاب جرم برای مجرمین بالقوه دارند. کنترل ورود و خروج برای مشکل ساختن ورود یا خروج برخی اشیاء به محلهای خاص صورت می‌گیرد. برای نمونه فلزیاب‌های کار گذاشته شده در فرودگاه موجب افزایش خطر دستگیری کسانی که قصد بردن سلاح یا مواد منفجره به داخل هواپیما را دارند، می‌گردد. دستگاه های دزدگیر یا کشف سرقت در فروشگاه های کتاب و غیره به منظور جلوگیری از سرقت کتاب یا اجناس نصب می شود.

شاید مراقبت و نظارت رسمی معروف‌ترین تکنیک پیشگیری وضعی از جرم باشد. مراقبت رسمی شامل بهر‌ه‌گیری از افسران ملبس به لباس رسمی (یونیفرم) یا وسایل کنترل و مراقبت برای ترساندن مجرمین بالقوه است. دوربین‌های امنیتی و سایر ابزارآلات الکترونیکی امنیتی قابلیت‌های مراقبت پلیس را گسترش و افزایش می‌دهد. پیشرفت و توسعه فن‌آوری موجب ادامه گسترش اشکال مراقبت موجود فعلی خواهد شد؛ برای مثال سیستم لوجک برای جلوگیری از سرقت اتومبیل روش مؤثری در افزایش خطر کشف می‌باشد. این وسیله در داخل موتور خودرو کار گذاشته می‌شود و وقتی فعال گردد این امکان را برای پلیس فراهم می‌سازد که بتواند محل دقیق خودرو را کشف کند.

کارمندانی که در فضاهای مشرف به بیرون کار می‌کنند می‌توانند همین نقش را در بازدارندگی جرایم بالقوه از طریق مراقبت کارکنان داشته باشند، بلیط فروشان ایستگاه های مترو، نگهبانان هتلها یا سایرین می‌توانند در محیطها یا محلهای کار خودشان اقدام به افزایش مراقبت نموده و خطر وقوع جرم را افزایش دهند. «مراقبت طبیعی» مجموعه‌ای از روش های افزایش توانایی انسان‌ها یا ماشین ها برای مراقبت از یک منطقه می‌باشد. چراغانی خیابان‌ها این امکان را برای ساکنین یا عابرین فراهم می‌کند تا بر فعالیت‌هایی که در خیابا‌ن‌ها رخ می‌دهد، نظارت و دید کافی داشته باشند. به همین طریق از بین بردن یا رفع موانع دید از جلوی در منازل ممکن است موجب افزایش میزان رویت‌پذیری سارقین بالقوه منازل شود و مراقبت طبیعی عابرین و رهگذران از این طریق بیشتر گردد.

۳- کاهش جاذبه آماج‌ها

هدف آخرین مجموعه از تکنیک‌های پیشگیری وضعی که «کلارک» آن ها را مورد بحث و بررسی قرار داده است، کاهش سود حاصل از ارتکاب جرم می‌باشد که با حذف آماج ها، منافع بالقوه ی حاصل از جرم را از دسترسی مجرمین بالقوه دور نگه می‌دارد. نمونه هایی از قبیل ارائه بلیط به جای پول برای پرداخت به وسائط نقلیه عمومی (به نحوی که رانندگان دسترسی به پول نداشته باشند) استفاده از صندوق‌های قفل شونده زمانی در فروشگاه های شبانه‌روزی که سبب کاهش مقدار موجودی پول نقد و کاهش احتمال سرقت به عنف از حسابداران می شود، از جمله اقدامات مرتبط با روش های فوق الذکر می‌باشد. همچنین با علامتگذاری اموالی که بیشتر، آماج سارقین اماکن واقع می‌شوند، می توان منافع بالقوه را کاهش داد و ‌به این طریق اموال مذکور را برای دیگران بلااستفاده نمود. برنامه های علامت‌گذاری اموال و نشانه‌گذاری دام‌ها و ثبت شماره شناسایی اتومبیل در سایر قسمتهای اتومبیل نمونه هایی از تدابیر شناسایی اموال به شمار می‌روند. (چاله چاله، اصول و مبانی پیشگیری از جرم، صص ۴۷-۴۶).

ج) ایرادات وارده بر پیشگیری وضعی

پیشگیری وضعی از ابعاد مختلفی نیز مورد انتقاد قرار گرفته که با توجه به اهمیت و گستردگی بحث تصمیم گرفته شد موضوع انتقادات را با شرح و بسط کافی در این مقاله مطرح نماییم. اینک وقت آن رسیده تا به نقد و بررسی انتقادات بپردازیم. لذا در این جا به تعریف و بیان مفهوم پیشگیری نمی پردازیم و بحث را به طور مستقیم از انتقادات وارده به پیشگیری وضعی شروع می‌کنیم که تحت سه عنوان کلی تقدیم خوانندگان محترم می شود:

۱-فرصت مدار بودن جرایم موضوع این رهیافت از پیشگیری

۲-ایراد جابجایی جرم

۳-تغییر دادن سبک زندگی، کار افراد، تجاوز به حریم خصوصی افراد و محدود نمودن آزادیهای فردی.

پیشگیری وضعی در واقع تغییر سبک زندگی، کار و حضور اجتماعی افراد، تغییر ساعات فعالیت روزانه، محلهای رفت و آمد، صرف نظر کردن آنان از برخی علاقه ها و آرزوها (مثلاً داشتن خودروهای گران قیمت یا استفاده از جواهرات توسط بانوان که برای سارقان حرفه ای وسوسه انگیزند) را می طلب.

ایراد فرصت مدار بودن

شادکامی بر نگرش و ادراکات شخصی مبتنی است و حالتی مطبوع و دل‌پذیر است و از تجربه های مثبت ورضایت از زندگی نشأت می‌گیرد (هیلز^[۱۳۳] و آرگایل، ۲۰۰۱). از دیدگاه روان‌شناسی دو نوع شادکامی وجود دارد. یک نوع شادکامی از رهگذر شرایط محسوس زندگی نظیر زناشویی، تحصیل، شغل و امکانات مالی و رفاهی حاصل می‌شود که شادکامی عینی نامیده می‌شود. نوع دیگر، متأثّر از حالات درونی و ادراکات شخصی است که از آن به شادکامی ذهنی تعبیر می‌شود. شادکامی مولّد انرژی، شور و نشاط، حرکت و پویایی است و همچون سپری می‌تواند آدمی را در برابر استرس‌ها و مشکلات محافظت نموده و سلامت جسمی و روانی او را نیز تضمین کند (هیلز و آرگایل).

آرگایل، مارتین و کراس‌لند^[۱۳۴] (۱۹۸۹) شادی را ترکیبی از وجود عاطفه مثبت، عدم وجود عاطفه منفی و رضایت از زندگی می‌دانند. لیوبومیرسکی، شلدون و شید^[۱۳۵] (۲۰۰۵) معتقدند که هر فرد الگویی برای شادی دارد که باعث می‌شود ‌اتفاقات را به گونه‌ای تفسیر کند که به حفظ و افزایش شادی کمک کرده و به زندگی معنا ‌بخشد و احساس ارزشمندبودن نماید. افلاطون^[۱۳۶] شادی را حالت تعادل میان سه عنصر استدلال، هیجان و امیال (دیکی^[۱۳۷]، ۱۹۹۹) و ارسطو^[۱۳۸] آن‌ را عبارت از زندگی معنوی می‌دانست (آیزنک^[۱۳۹]، ۱۳۷۵). آیزنک (۱۳۷۵) شادی را حالتی پایدار تعریف می‌کند که شامل تمایلاتی است که به همراه احساس شگفتی ارضا شده‌اند. آرگایل (۲۰۰۱) بین احساس خوشی و شادمانی تمایز قائل می‌شود. به زعم وی احساس خوشی یکی از رایج‌ترین شیوه هایی است که افراد با آن شادمانی خود را تعریف می‌کنند. او معتقد است افراد دارای خلق‌های متعدّد منفی بسیاری هم‌چون خشم، اضطراب و افسردگی هستند، ولی تنها یک خلق مثبت دارند که تحت عنوان خوشی توصیف می‌شود. در واقع می‌توان گفت شادمانی دارای سه جزء است: یک جزء آن احساس خوشی و دو جزء دیگر آن رضایت از زندگی و عدم وجود عاطفه منفی است. خوشی بعد عاطفی شادمانی است و رضایت بعد شناختی آن است. از دیدگاه پترسون^[۱۴۰] (۲۰۰۰) افراد شاد تمایل دارند خود و دیگران را مثبت ببینند و وقایع را مثبت تفسیر نمایند. آنان به شکست، زیاد فکر نمی‌کنند و از فرصت‌هایی که به دست می‌آورند تصمیمات منطقی و درست می‌گیرند و خوش‌بینی واقع‌بینانه به وقایع دارند. در مجموع، پژوهش‌ها و تحقیقات مربوط به شادی، نشان‌دهنده آن است که افراد شاد از نظر ساختار فکری، قضاوت و انگیزش با افراد ناشاد تفاوت دارند و از بازدهی فردی، خانوادگی، شغلی، تحصیلی و اجتماعی بالاتری برخوردار هستند (لیوبومیرسکی و همکاران، ۲۰۰۵).

• 1. دیدگاه‌های نظری ‌در مورد شادکامی

‌در مورد شادکامی دیدگاه‌ها و نظریّات متفاوتی ارائه شده است که به برخی از آن‌ ها اشاره می‌شود :

• • 1. دیدگاه لذّت‌گرایی^[۱۴۱]

تاریخچه طولانی این دیدگاه به قرن چهارم قبل از میلاد بر‌می‌گردد. برخی از فیلسوفان یونانی هدف از زندگی را تجربه‌ لذّت و به حداکثر رساندن آن می‌دانستند. از نظر آن‌ ها شادکامی کلّ لحظات لذّت‌بخش زندگی افراد است. هابز، دایسد و بنت‌هام^[۱۴۲] ازجمله پیروان این دیدگاه هستند. هابز معتقد است که شادکامی دنبال‌کردن موفّقیّت‌آمیز امیال ذاتی انسان است. دای‌سد بر این باور بود که دنبال‌کردن احساس لذّت، هدف نهایی انسان است. بنت‌هام نیز ادّعا داشت که برای ساختن یک جامعه‌ خوب، کوشش افراد برای به حداکثر رساندن لذّت و علایق فردی مهم می‌باشد . دامنه توجّه دیدگاه لذّت‌گرایی از لذّت‌های بدنی تا امیال ذاتی و علایق فردی در نوسان می‌باشد. روان‌شناسانی که این نظریّه را می‌پذیرند، بر مفهوم گسترده‌ای از لذّت‌گرایی تأکید دارند که شامل رجحان‌ها و لذائذ ذهنی و بدنی است (دمیری، ۱۳۹۰؛ به نقل از عابدین آبادی، ۱۳۹۱).

کانمن^[۱۴۳] (۱۹۹۹) روان‌شناسی لذّت‌گرایی را مطالعه‌ امور و پدیده‌هایی می‌داند که تجارب لذّت‌بخش زندگی را به وجود می‌آورد. در واقع دیدگاه مسلّط در بین روان‌شناسان لذّت‌گرا آن است که خوشبختی شامل بهزیستی ذهنی و تجارب لذّت‌بخش می‌باشد. اکثر پژوهشگران در روان‌شناسی لذّت‌گرایی جدید، از مفهوم بهزیستی ذهنی به عنوان متغیّر اصلی استفاده می‌کنند. این مفهوم شامل سه جزء یعنی رضایت از زندگی، وجود خلق مثبت و فقدان خلق منفی می‌باشد که غالباّ تحت عنوان شادکامی نامیده می‌شود (حبیب الهی، ۱۳۹۰؛ به نقل از عابدین آبادی، ۱۳۹۱).

• • 1. دیدگاه معنوی^[۱۴۴]

به رغم رواج دیدگاه لذّت‌گرایی، تعدادی از فلاسفه، صاحب‌نظران و علمای دینی چه در غرب و چه در شرق، این موضوع را زیر سؤال برده‌اند که آیا شادکامی به خودی خود می‌تواند به عنوان ملاک اصلی خوشبختی باشد. از نظر فروم^[۱۴۵] (۱۹۸۱؛ به نقل از عابدین آبادی، ۱۳۹۱) برای درک شادکامی واقعی باید میان امیال و نیازهایی که به صورت ذهنی احساس می‌شوند و خشنودی در آن‌ ها منجر به لذّت های زودگذر می‌گردد و آن دسته از نیازهایی که در ماهیّت انسان ریشه داشته و تحقّق آن‌ ها، نموّ انسان و فراهم‌ساختن ‌معنویت یعنی خوشبختی و شادکامی واقعی را به همراه دارد، تمایز قائل شد.

واترمن^[۱۴۶] (۱۹۹۳) معتقد است که مفهوم معنوی از شادکامی، خوشبختی و شادکامی مردم را بر اساس خود واقعی آن‌ ها تبیین می‌کند. بر طبق نظر وی این نوع شادکامی، موقعی به دست می‌آید که ‌فعالیت‌های زندگی افراد، بیشترین هم‌گرایی یا جور بودن را با ارزش‌های عمیق داشته باشد و آنان نسبت ‌به این ارزش‌ها، متعهّد گردند. تحت چنین شرایطی احساس نشاط و اطمینان به وجود می‌آید. واترمن این حالت را به عنوان جلوه‌ی فردی نامید و همبستگی بالایی بین آن و مقیاس‌های خوشبختی و شادکامی به دست آورد.

ریف و سینگر^[۱۴۷] (۱۹۹۸) خوشبختی و شادکامی را دست‌یابی ساده به لذّت نمی‌دانند، بلکه آن را به عنوان کوششی در جهت کمال در نظر می‌گیرند که بیانگر تحقّق توان بالقوّه‌ی واقعی فرد است. ریف (۱۹۹۵) موضوع خوشبختی را با بسط نظریه فراخنای زندگی^[۱۴۸] در رابطه با رشد و پیشرفت انسان مورد بررسی قرار داد. او صحبت از بهزیستی روان‌شناختی به میان می‌آورد که از بهزیستی ذهنی متمایز است و برای اندازه‌گیری آن یک رویکرد چند بعدی شامل پنج جنبه متمایز در رابطه با شکوفایی انسان ارائه داد. این پنج جنبه عبارتند از: خودمختاری^[۱۴۹]، نموّ فردی^[۱۵۰] ، پذیرش خویشتن^[۱۵۱] ، هدفمندی زندگی^[۱۵۲] و روابط مثبت^[۱۵۳] .

مدیریت عاطفی^[۱۲۸] (هیجانی) شامل حفظ و تغییر عواطف در خود و سایرین است (تقویت عواطف مثبت یا کاهش عواطف منفی در صورت نیاز( مایر و سالووی، ۱۹۹۷،۶). توانایی تغییر پتانسیلهای عاطفی می‌تواند مزایایی در ارتباط با تنش بویژه در مراحل آخر تنش ارائه دهد .عواطف بخشی ذاتی از فرایند تنش هستند. در حالی که تمام توانایی‌های هوش هیجانی می‌توانند از پاسخ به تنش نفع ببرند، حوزه استراتژیک ) درک عاطفی و مدیریت عاطفی )می‌تواند از همه مفیدتر باشد. طی یک تنش، درک عاطفی (هیجانی) می‌تواند شناسایی سریعتر منشأ پاسخ ها به تنش (شامل عاطفه) را تسهیل کند که می‌تواند سبب دور شدن توجه از آشفتگی و هدایت آن به سمت تاب آوری می شود. افرادی که می‌توانند عواطفشان را مدیریت کنند ممکن است قادر به تغییر یا حفظ عواطفشان به صورت متناسب به منظور تسهیل پاسخ های سازگار کننده به تنش باشند(لیونزواشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

چندین مطالعه تنش و هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی را بررسی کرده‌اند. هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی با تاب آوری فعال و آشفتگی کمتر در مدیران در ارتباط است(اسلاسکی و کارت رایت ،۶۴،۲۰۰۲). تحقیقی ‌در مورد تنش و هوش هیجانی مبتنی بر توانایی موجود نیست. اما تحقیقات نشان می‌دهند که هوش هیجانی مبتنی بر توانایی (شامل درک عاطفی و مدیریت عاطفی ) الگوهای چالش پاسخ های عاطفی و فیزیولوژیکی به تنش را تقویت می‌کند (اشنایدر ،۷۸۶،۲۰۰۴)

تحقیقات نشان داده‌اند که هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی عملکرد در مصاحبه، مدیریت، امور تحصیلی ،تیمها و وظایف شناختی و عملکرد متنی را تقویت می‌کند. اما تحقیقات کمتری عملکرد و هوش هیجانی مبتنی بر توانایی را بررسی کرده‌اند(لیونزواشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

دی^[۱۲۹] و کارول (۲۰۰۴) رابطه میان وجوه مختلف هوش هیجانی مبتنی بر توانایی عملکرد را بر یک وظیفه تصمیم گیری بررسی کرده‌اند. آن ها دریافتند که هوش ادراکی به تنهایی با عملکرد بهتر در ارتباط است (دی و کارول، ۲۰۰۴،۱۴۴۳).

سایر تحقیقات دریافتند در زمانی که بیان عاطفی (یک بعد ادراک عاطفی ) افراد سخنران منطبق با ظرفیت عاطفی پیام انتقال یافته است مثبت تر ارزیابی می این مطالعات می‌گویند که ادراک عاطفی باید انجام

وظیفه را تسهیل کند شوند (نیوکامب^[۱۳۰] و اشکنازی،،۶۰۱،۲۰۰۳).

عواطف می‌توانند با تقویت استراتژی های مختلف پردازش اطلاعات بر فرایندهای فکری تاثیر بگذارند ،مثلاً عواطف مثبت معمولاً پردازش یافتاری را تقویت می‌کنند و می‌توانند برای وظایف خلاق و وظایف حافظه کوتاه مدتمفید باشند. در حالی که عواطف منفی پردازش عمیق تر و انجام وظیفه مکانی بهتر را تقویت می‌کنند. عاطفه و شناخت می‌توانند تلفیق شوند تا روی انجام وظایف مختلفی تاثیر بگذارند. در نتیجه افرادی که شناخت تسهیل کننده بالایی دارند ممکن است در رابطه با وظایف گوناگون عملکرد بهتری داشته باشند حوزه تجربی که شامل ادراک عاطفیوشناخت تسهیل کنندهاست می‌تواند تاثیر قوی تری بر عملکرد نسبت به حوزه استراتژیک داشته باشد(لیونز^[۱۳۱]واشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

۲-۲-۱۵- هوش هیجانی و توانمند سازی

مطالعات نزدیک به ۵۰۰ سازمان در سرتاسر جهان که توسط گولمن مرور شده اند نشان می دهدکه افرادی که بالاترین امتیاز را در رابطه با شاخص های اندازه گیری EQ دارد به رأس شرکت‌ها ارتقا می‌یابند مثلا کارکنان ستاره دارای مهارت‌های بین فردی و اعتماد به نفس یبیشتر نسبت به کارکنان عادی هستند که عملکردشان ضعیف تر ارزیابی می شود(کومار^[۱۳۲] وروپاری،۳،۲۰۰۹).

هوش هیجانی یک پیش‌بینی کننده مهم پیامدهای سازمانی از جمله توانمندسازی کارکنان و رضایت شغلی می‌باشد طبق تئوری هوش هیجانی فردی که قادر به درک است ازاحساسات خودش آگاه است و تنش،عواطف منفی واحساس آشفتگی ‌را کنترل می‌کند،مطمئناً می‌تواند روابط بهتری با همکاران و سرپرستان داشته باشدکه این منتهی به افزایشعملکردشغلی وتوانمندسازی کارکنان می شود (اقدسی و همکاران،۱۹۶۸،۲۰۱۱).

مشاغل مختلف همچنین نیازمند انواع مختلف هوش هیجانی هستند مقلا موفقیت در فروش توانایی همدلی برای سنجش خلق مشتری مهارت بین فردی برای تصمیم گیری ‌در مورد اینکه چه موقع یک محصول را تبلیغ کنید و چه زمانی ساکت بمانید. مسائل شخصی تان را به محل کار نیاورید یک نوع استدلال است که می‌گوید هیجانات در محل کار نامناسب هستند و ‌بنابرین‏ استدلال می‌کند که تصمیمات تجاری باید بر اساس اطلاعات منطق و عقل محض باشند و عواطف باید در میزان حداقل نگه داشته شوند اما واقع‌گرایانه نیست که فرض کنیم عواطف می‌توانند در کنار درب ورودی در زمانی که به کارتان می رسید بازرسی شوند ممکن است بعضی افراد به دلایل گوناگون فکر کنند بی تفاوتی عاطفی یک ایده آل است و سعی کنند احساساتشان را مخفی نگه دارند چنین افرادی به شیوه خاصی کار و رفتار می‌کنند، معمولا خشک منزوی یا هراسان هستند و به طور کامل در زندگی در محل کار شرکت نمی کنند این در بعضی شرایط لزوماً بد نیست اما برای یک سازمان معمولاً خوب نیست که چنین افرادی وارد نقشهای مدیریت شوند(کومار وروپاری،۴،۲۰۰۹)

کافتسیوس^[۱۳۳] و زامپاتاکیس (۲۰۰۸) تحقیقات خود نشان داد که هوش عاطفی تأثیر مستقیم معناداری روی توانمندسازی دارد(P < 0/01 , B=0/14) به علاوه پیوندهای ضعیفی میان بعضی عوامل هوش عاطفی و توانمندسازی کارکنان وجود داشت. نتیجه سایر مطالعات نشان می‌دهد که هوش هیجانی تأثیر مثبت و قوی روی رضایت شغلی وعملکردکارکنان دارد(کافتسیوس و زامپاتاکیس،۷۱۲،۲۰۰۸).

۲-۲-۱۶- هوش هیجانی و تعهد سازمانی

هوش هیجانی رابطه معناداری با پیامدهای شغلی مثل رضایت شغلی و تعهد سازمانی دارد،یعنی کارکنانی که نمی توانند عواطفشان را ارزیابی و تنظیم کنند تعهد سازمانی کمتری دارند .همان‌ طور که آبراهام ^[۱۳۴](۱۹۹۹) نیز ‌به این مطلب اشاره ‌کرده‌است. همچنین افراد دارای هوش هیجانی بالا به ‌سازمان‌هایشان متعهدترند و عملکرد بالاتری در کارشان دارند (اقدسی^[۱۳۵] و همکاران،۱۹۶۷،۲۰۱۱).

نیکولائو^[۱۳۶] و تسائوسیس (۲۰۰۲) درتحقیق خود نشان داده‌اند ،یک رابطه قوی میان بعضی مؤلفه های هوش هیجانی و تعهد سازمانی نشان داد. نتایج نشان دادند که استفاده از عواطف در هوش هیجانی علی‌رغم پیوندهای ضعیف و متوسط بین کنترل عواطف و درک عواطف با تعهد سازمانی، پیوندهایی قوی با تعهد سازمانی داشت. به طور کلی همبستگی های مثبتی میان هوش هیجانی و تعهد سازمانی یافت شد. همچنین تحقیقات بیان داشتند که هوش هیجانی عاملی کلیدی در افزایش تعهد سازمانی است) نیکولائو و تسائوسیس،۳۲۸،۲۰۰۲).

انزجار تاخیری وآ ندو فنوتیپ های تصویر برداری مغز شامل کاهش جسم نواحی مختلف مغزی که با

این اختلال ارتباط دارند و همینطور تغییرات در نوار بررسی وضعیت و الکترو آنسوفالوگرام ۴، هم

جزء آندو فنوتیپ های اختلال نقص توجه – بیش فعالی می‌باشند ( یوسین ۲، ۲۰۰۴ ).

علاوه بر زیر گروهای حاد اختلال نقص توجه – بیش فعالی ، زیر ‌گروه‌های کوچکی نیز وجود دارند. مثلا” زیر گروه کوچکی از اختلال که حساسیت عادتی غذایی یا حساسیت به انواع غذا ها دارند. یا در گروهی اینومالینی در تیروئید با نشانه های اختلال نقص توجه و پیش فعالی ارتباط دارد .همینطور مسمومیت با ظرفیت سنگینی بخصوص سرب می‌تواند نشانه های این اختلال را بروز دهد ( کاپلان و سادو ک ، ۲۰۰۴ ).

عوامل مربوط به پیش از تولد و حول و حوش تولد :

بنظر می‌رسد کودکان بیش فعال و کمبود توجه دارای عوارض بیشتری در دوران بارداری خود می‌باشند ، مثل زایمان طول کشیده مطرح ‌کرده‌است حملات خون رسانی ضعیف به مناطق آسیب پذیر قشر مغزی منجربه اختلال نقص توجه – بیش فعالی می شود(اسکواوادا ،۲۰۰۶ ) .

همچنین ارتباطاتی مابین طیفی از عوارض بارداری ( مانند بیماری ، خونریزی ، تهوع مفرط ، وزن گیری کم یا خیلی زیاد) ومشکلات زایمان با اختلال نقص توجه –بیش فعالی شرح داده شده است ، اما مسئله تنها ‌در کودکان بدون تاریخچه فامیلی اختلال مطرح می‌باشند(کاپلان وسادوک ، ۲۰۰۴ ).

___________________________

۱٫Electro encephalogram(EEG) 2.Yusin

۴۰

این اثرات وابسته به دوز می‌باشد وحتی در سطوح پایین تر سرب پلاسما ادیک های بالاتر اختلال یادگیری وبی توجهی وجود دارند. درضمن مواجهه با موادی در رحم مانند الکل و نیکوتین منجربه مشکلاتی در توجه ورفتاردرسالهای دیرتر زندگی می‌شوند( والسیک ،۲۰۰۵). کمبود منیزیوم هم می‌تواند علائم روانی زیادی از قبیل افسردگی، اضطراب، بی قراری و تحریک پذیری ایجاد نماید به نظر می‌رسد که کودکان مبتلا ‌به این بیماری دچار کمبود مواد معدنی مثل منیزیوم، روی و آهن باشندتغذیه باعث ایجاد نمی گردد بلکه جزئ عوامل تشدید کننده و یا کاهش دهنده می‌باشد.

بیماران بیش فعال، متابولیسم (سوخت و ساز) اسیدهای چرب به خوبی صورت نمی گیرد و از آنجا که اسیدهای چرب یکی از ارکان مهم غشای سلول عصبی هستند می توان نتیجه گرفت که در اکثر بیماران یادشده، سلول‌های عصبی ساختار و عملکرد مناسبی ندارند ( مقاله اختلال کمبود توجه –بیش فعالی ۲۰۰۶) .

تشنگی زیاد و آلرژی به مواد غذایی از جمله اصلی ترین علائم کمبود سیدهای چرب می‌باشد و علایم یادشده در بچه های بیش فعال، خصوصاً پسران شیوع زیادی دارد و علت آن نیز نوع رشد و تکامل سیستم عصبی است ( انجمن کودکان کمبود توجه – بیش فعالی ،۲۰۰۷).

به نظر می‌رسد تماشای زیاد تلویزیون و بازی های کامپیوتری نیز در پیدایش آن دخیل باشند. به

گفته‌ پزشکان کودکان زیر دو سال نباید تلویزیون نگاه کنند و یا به بازی‌های ویدئویی و کامپیوتری بپردازند. در کودکان دو ساله و بالاتر نیز باید زمان این فعالیت‌ها به ۲-۱ ساعت و به برنامه های مناسب سن آنان محدود باشد(توماس آر چویل و جی موریس ، ۱۹۹۸ ).

یاد آوری این مطلب که اختلال نقص توجه – بیش فعالی احتمالا” یک اختلال هتروژن با علل مختلف می‌باشد مهم است و نتیجه اینکه هیچ علتی را به طور منفرد نمی توان مستدل اختلال نقص توجه- بیش فعالی دانست ( مالهوترا ، ۱۹۹۸ ) .

۴۱

تفاوت مراجعه در کودکان مبتلا یا غیر مبتلا در حد کمی است وارتباط متوسطی فیمابین مراجعه با سموم وسطح مشکلات بعدی رفتاری وجود دارد( والسیک ، ۲۰۰۵ ). علی رغم تحقیقات ۲۰ ساله ، کماکان علت قطعی وپاتوفیزیولوژیکی اختلال نقص توجه-بیش فعالی ناشناخته باقی مانده است . اگرچه در این زمینه شواهد جدی وجود ندارد ‌و برداشت قدیمی نیز کاملا” مورد سؤال است ، مع الوصف تعدادی از مطالعات جدید ‌به این موضوع پرداخته‌اند ونقش برخی مواد نظیر روی نیز مورد مطالعه قراردارد ( مترجم ) .

عوامل روانی – اجتماعی

گرچه در مطالعاتی اشاره شده است که اختلال بیش فعالی – کمبود توجه در ارتباط با استرس های

فامیلی ومصائب روانی – اجتماعی می‌باشد. اما معلوم نشده است که این ناملایمات روانی – اجتماعی علت اختلال بیش فعالی – کمبود توجه باشد وبیشتر بنظر می‌رسد که در ارتباط با شدت علائم باشند. مثلا” دیده شده است که مادرانی که کودکانشان همراه با اختلال بیش فعالی – کمبود توجه علائم همراه با افسردگی یا اضطراب دارند( راپورت ۱، ۱۹۸۹ ) .

علل اکتسابی اختلال بیش فعالی – کمبود توجه :

ارتباط مابین جراحات تروماتیک مغزی واختلال نقص توجه وبیش فعالی گزارش شده است . حدود ۴۰ درصد از کودکانی که دچار جراحات تروماتیک شدید مغزی شده اند، علائمی از تحریک پذیری وبی توجهی را نشان داده بودند . اگرچه کریستین وهمکارانش گزارش کرده‌اند که کودکانی که پس از ضربه به سر مبتلا به اختلال بیش فعالی – کمبود توجه شده بودند . سطوح بالاتری از مشکلات را نیز از بیش داشتند ، این سؤال مطرح می شود که کدام علت وکدام معلول می‌باشد ؟

_______________________

۱٫Rapport

۴۲

از طرفی اختلال بیش فعالی –کمبود توجه به خودی خود یک فاکتور خطر برای ضربه سر می‌باشد. پس علل ژنتیک وجراحت به سر امکان دارد مستقل از هم نباشد ( کاپلان و سادوک ، ۲۰۰۴ ). بهبودی ممکن است با زندگی نوجوانی ‌و بزرگسالی پربار، روابط بین فردی رضایتبخش و یادگارهای معدودی از اختلال همراه باشد. ولی اکثر بیماران مبتلا بهبودی نسبی پیداکرده ومستعد رفتار ضد اجتماعی ، اختلال مصرف مواد واختلالات خلقی هستند. در کودکان مبتلایی که علائمشان تا دوره نوجوانی دوام می آورد، خطر ابتلاء بهاختلال سلوک بالا است. اکثر کودکان دچار برخی مشکلات اجتماعی هستند که میزان بروز اختلال روانی همراه آن ها بیشتر است. و این کودکان در زمینه رفتار در مدرسه وروابط با همسالان واعضای خانواده مشکلات بیشتری دارند ( کاپلان و سادوک ، ۲۰۰۷ ).

میزان شیوع ‌بر اساس معیارهای چهارمین تجدیدنظر راهنمای تشخیصی و آماری متفاوت است همینطور ‌بر اساس این که نمونه گیری اپیدمیولوژیک باشد میزان شیوع در دخترها و پسرها متفاوت است . دخترها نشانه های تخریبی را کمتر و مشکلات توجه را بیشتر نشان می‌دهند. پسرها رفتارهای تخریبی وبرون سازی را بیشتر نشان ‌می‌دهند که باعث ارجاع بیشتر هم می شود ( کاپلان و سادوک ۲۰۰۷) . وضعیت اقتصادی – اجتماعی پایین ، جنس فرد وسن کم با میزان شیوع بالاتر همراه است . در بچه های پیش دبستانی نوع بیش فعال شایع تراست . شیوع ۲% در مجموعه های مراقبت اولیه تا ۵۹ % در کلینیک های روانپزشکی کودک متغییر است و نشانه های بیش فعالی با بالا رفتن سن کم می‌شوند( لوئیس ، ۲۰۰۷ ). نوع مختلط در اواسط مدرسه ابتدایی و نوع بی توجه در بچه های راهنمایی و دبیرستان شایعتر است . ۶۰ % بچه ها ی مبتلا تا بزرگسالی نشانه های اختلال را خواهند داشت (لوئیس ۱،۲۰۰۷ ).

تغذیه۱:

آن‌ ها اظهار می‌کنند که ما به مراتب بالاتر از موش‌های آزمایشگاهی یا آدم‌های ماشینی هستیم و ما را نمی‌توان به صورت امور عینی و کمی درآورد و به واحدهای محرک– پاسخ کاهش داد. هدف روان‌شناسی انسان‌گرا، فهمیدن جنبه‌هایی از طبیعت انسانی افراد است نه پیش‌بینی یا تنظیم رفتار آن‌ ها(شولتز و شولتز، ۱۳۸۵). روان شناسی انسان گرا که ریشه در نهضت های فلسفی پدیدارشناسی^[۱۸](اگزیستانسیالیست) و اصالت وجود^[۱۹] دارد و بسیاری از رهیافت های خود را مدیون این ریشه‌های فلسفی است. روان درمانی وجودی، رویکردی فلسفی است که با انسان و دنیای او سروکار دارد. این رویکرد نوعی نگرش نسبت به تعدادی از مفاهیم است مانند زندگی و مرگ، امید ‌و ناامیدی، رابطه و انزوا بودن و نبودن، گزینش آزادانه، آگاهی و مسئول شدن نسبت به خود و دیگران، تعالی خویشتن و جستجوی معنا در دوره ای از زندگی که با مرگ نزدیک روبه روست(بریتبارت، گیبسون، پوپیتو و برگ^[۲۰] ، ۲۰۰۴) از این رو می توان به بهترین وضع، از آن برای پیشبرد اهداف مداخله استفاده کرد.

۲-۲-۱- رویکرد اگزیستانسیالیست(خالق و مؤلف خودمان شویم)

رویکرد اگزیستانسیالیست دیدگاه جبرگرایانه به طبیعت بشری را که از سوی روان تحلیل گران ارتودوکس و رفتارگرایان افراطی بیان می شود، رد می‌کند. روان تحلیل گری آزادی را منحصر و محدود به نیروهای ناخودآگاه، سمت گیری های غیرمنطقی و اتفاقات گذشته زندگی می‌داند. رفتارگرایان نیز مقوله ی آزادی را منحصر به شرایط فرهنگی ـ اجتماعی می دانند. در نقطه مقابل این دو رویکرد درمانگرا، اگزیستانسیالیست با اطلاع رسانی پیرامون واقعیت های مرتبط با وضعیت بشری تأکید بر آزادی ما در انتخاب چگونگی ایجاد موقعیت های زندگی دارند. چنین رویکرد پرتکاپویی بر چهار عنصر غایی تأکید دارد که پایه و اساس وجود نوع بشر را تشکیل می‌دهند و عبارتند از : مرگ، آزادی، تنهایی و بیهودگی. (یالوم^[۲۱]، ۱۹۸۰). این رویکرد ریشه در این فرضیه دارد که ما آزاد هستیم پس بدین خاطر نسبت به انتخاب ها و اعمالمان مسئول می باشیم. ما معمار بنای زندگی خودمان هستیم و بدین سبب می‌توانیم طرح و نقشه ی این ساختمان را خودمان ترسیم کنیم. پایه اصلی اگزیستانسیالیسم در این نکته است که ما انسان ها قربانی شرایط نیستیم چرا که ما دارای توانایی گسترده ای در انتخاب برای بودنمان هستیم. از این رو یکی از اهداف فرایند درمان در این رویکرد، به چالش کشاندن مراجعین برای کشف موقعیت های گوناگون زندگی و انتخاب بین آن ها است. همان طور که ون دور زن اسمیت^[۲۲](۱۹۸۸) بیان کرده، درمان اگزیستانسیالیست در نهایت فرایند کاوش و جستجوی ارزش و معنایی است که ما می‌توانیم در زندگی مان پیدا کنیم. وظیفه اصلی درمانگر در این رویکرد تشویق مراجعان برای توجه به جدی ترین امور مربوط به خودشان است، تا بدین ترتیب قادر به یافتن مسیر زندگی شان گردند. رویکرد اگزیستانسیالیست قابلیت های افراد برای تصمیمات آگاهانه درباره ی زندگی شان را به کار می‌گیرد.

مشاوره ی اگزیستانسیالیست شامل جستجو برای یافتن گزینش هایی در جهت ایجاد و خلق یک زندگی پُر معنا است . برای بسیاری از ما پی بردن به راه هایی که خودمان را در قالب یک قربانی در آورده ایم ، می‌تواند آغاز ایجاد تغییر باشد . ما قادریم ‌به این نکته آگاهی پیدا کنیم که نباید همواره در نقش یک قربانی منفعل در موقعیت های مختلف زندگی مان باقی بمانیم ، بلکه می‌توانیم به طور آگاهانه تبدیل به خالق و مؤلف خودمان شویم (کوری^[۲۳] ،۱۹۹۵) .

۲-۲-۱-۱- کانون روان درمانی اگزیستانسیالیست

اگزیستانسیالیسم شاخه ای از افکار فلسفی است که در اروپا آغاز شد. نویسندگان کلیدی اگزیستانسیالیست نظیر مارتین هایدگر^[۲۴] ( ۱۹۷۶ـ ۱۸۸۹) و ژان پل سارتر^[۲۵] (۱۹۸۰ ـ ۱۹۰۵) هیچ گاه به طور مستقتم خودشان را با امور روان درمانی درگیر نمی کردند. سنت وجودی تأکید بر محدودیت ها و ابعاد تراژیک وجود بشر دارد. این سنت برآمده از تمایل برای کمک به مردم در جهت پرداختن به تنگناهای زندگی معاصر نظیر تنهایی، از خودبیگانگی و بیهودگی است. کانون این تلاش در تجربیات افراد از تنها بودن در جهان و مواجهه با اضطراب ناشی از این تنهایی است. این رویکرد تلاش در فهم و ادراک این گونه تجربیات جهانی انسان دارد(به نقل از کوری، ۱۹۹۵).

شاید یکی از چهره های کلیدی مؤثر در گسترش اگزیستانسیالیسم به خارج از اروپا و تبدیل مفاهیم کلیدی آن به کارکردهای روان درمان گرایانه، رولومی^[۲۶] باشد. بر اساس عقیده ی “می” (۱۹۵۸) تبدیل شدن به یک “شخص” فرایندی خود به خود نیست چرا که افراد تمایل دارند قابلیت هایشان را خود به اجرا در آورند. “بودن” مستلزم داشتن شهامت است و نحوه ی انتخاب های ما در زندگی تعیین کننده ی کیفیت شخصی خواهد بود که خواهیم شد. در درون ما تلاش دائمی در جریان است. اگرچه ما می‌خواهیم به سوی بلوغ و رهایی رشد کنیم اما حوزه ی عمل در این حیطه، اغلب فرایندی دردناک و رنج آور است. به دلیل مبارزه ی درونی ما میان امنیت حاصل از وابستگی و خوشحالی ها و رنج های ناشی از رشد است. همراه با ” می” دو نفر از مرجع های مهم معاصر در درمان اگزیستانسیالیستی در ایالات متحده عبارتند از جیمز بوگنتال^[۲۷] (۱۹۸۷) و اروین یالوم^[۲۸] (۱۹۸۰).

بیماران به تدریج می آموزند که چگونه زندگی را با تمام پیچیده های و چندگانگی ها پذیرا باشند. این فرایند مستلزم آموختن مقابله با مشکلات غیر قابل اجتناب، دشواری ها، سرخوردگی ها و بحران هایی است که خود بخشی از زندگی ما هستند. مراجعان کم کم درمی یابند که آن ها هرگز محدود و متصل به حیطه ی باریکی از پاسخ ها نیستند و ‌به این ترتیب می‌توانند انعطاف پذیری خود را افزایش دهند و شجاعت برخورد با مسأله عدم قطعیت را پیدا کنند. فرایند درمان فرصتی را برای آن ها فراهم می‌کند تا به تعمق بیشتری در نوعی از زندگی بپردازند که ارزش مسئولیت پذیری را دارد(اسمیت^[۲۹]، ۱۹۸۸).

۲-۲-۱-۲- مفاهیم کلیدی در رویکرد اگزیستانسیالیست

در این بخش ما به ارزیابی برخی مفاهیم کلیدی در رویکرد اگزیستانسیالیست می پردازیم. این مفاهیم عبارتند از خودـ گردانی و مسئولیت فردی، اضطراب وجودی، مرگ و نیستی، جستجو برای یافتن معنا، جستجو برای اصالت و تنهایی/ وابستگی.

خود ـ آگاهی :

قابلیت ایجاد خود ـ آگاهی ما را از سایر جانوران متمایز می‌کند و به ما این امکان را می‌دهد که آزادانه دست به انتخاب بزنیم. هدف اصلی درمان های گروهی اگزیستانسیالیست، گسترش میزان خودآگاهی و تعاقباً افزایش قابلیت برای انتخاب است. هدف مورد نظر را از طریق کمک به اعضاء در جهت کشف یگانگی “بودنشان در این جهان” دنبال می‌کنند. در شرایط گروهی شرکت کنندگان این فرصت را خواهند داشت تا با بیان احساسات ناب و دیدگاه های ذهنی خودشان از جهان بپردازند. در همین شرایط آن ها به طور آشکار و بی پرده با دیگران مواجه شده و می آموزد که چگونه به مقابله با اضطراب ناشی از انتخاب های خود، به هنگام رازگشایی نقش های روزمره شان، بپردازند(کوری، ۱۹۹۵).

خودگردانی و مسئولیت پذیری فردی :