مرحله ۱

حساسیت به حالات ظاهر جسمانی

مرحله ۴

جستجوی مراقبت‌های پزشکی

تصویر شماره ۳ – ۲ (ترنکویت^[۵۵] و تاسیناری^[۵۶] ۱۹۸۹)

استرس و سیستم ایمنی بدن

چگونگی تأثیر رویدادهای بیرونی بر حالت‌های ‌فیزیولوژیکی درونی کانون توجه بسیاری از پژوهش‌های ایمنی شناختی و عصبی ـ روانی است. درهمین راستا ارتباط بین واکنش‌های روانی افراد و بیماری در چگونگی آزادسازی هورمونهای استرس مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است (اکسلورد^[۵۷] و رایزین^[۵۸]، ۱۹۸۴). ارگانیسم در جریان استرس، ابزارهای دفاعی‌اش را در برابر تهاجم عوامل بیولوژیک به کار می‌اندارد. به عقیده سلیه، استرس با از بین بردن بافت‌های لنفوئیدکه برای مبارزه با عوامل بیماری زا ضرورت دارند دفاعهای ایمنی را ضعیف می‌کند (سلیه،۱۹۸۷). سولوراک ^[۵۹] ( ۱۹۷۷) بر نقش دفاعی بیشتر دستگاه عصبی سمپاتیک در مقابل تهاجمات زیانبخش تأکید می‌ورزد و معتقد است که سلولهای عصبی مولد آدرنالین و دوپامین به خاطر تنظیم زیادی از فرآیندهای تعادل حیاتی همچون تنظیم درجه حرارت، ترشح هورمونهای هیپوفیز، ضربان قلب و فشار خون شریانی در جریان استرس فعال هستند و دخالت استرس هر گونه پاسخ مناسب فیزیولوژیک را از فرد سلب می‌کند. چنانچه سیستم ایمنی بدن به صورت منفی تحت نفوذ هورمون آدرنالین قرار گیرد امکان بروز بیماری در طی دوره های استرس‌آور زندگی امری حتمی است. نقش آدرنالین از سوی دیگر نیز حائز اهمیت است و آن اینکه فرد را برای برخورد فعالانه در برابر استرس برمی‌انگیزد. پژوهش‌ها نشان می‌‌دهند که فقدان یا جدایی از فرد ‏مورد علاقه، تغییر محل زندگی باکاهش ایمنی بدن در برابر بیماری‌ها همراه است(اسلا گر^[۶۰] ، ریت^[۶۱] ۱۹۸۴). واکنش‌های انفعالی فرد در برابر بیماری‌های مزمن و شدید عامل دیگری است که به از هم پاشیدگی سیستم ایمنی بدن می‌افزاید. به عنوان مثال سرطان بیماری شدیدی است لیکن واکنش فرد افسرده در برابر چنین موقعیتی روند بیماری را شدت می‌بخشد(گلدبرگ،۱۹۸۴). تغییرات رفتاری که به عنوان راهبردهای مقابله‌ای در نظر گرفته می‌شوند نیز سیستم ایمنی بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهند. مثلاً اشخاص تحت استرس گرایش دارندکه بهداشت را کمتر رعایت کنند. آنان ممکن است سیگار بیشتری دود کرده، الکل بیشتری نوشیده، خوراک و خواب کمتری داشته باشند(کوهن، و ویلیامسون^[۶۲] ، ۱۹۸۸‏). افزایش مصرف سیگار و الکل همچنین ممکن است همه پاسخهای ایمنی را متأثر سازد(گلاسر ،۱۹۸۸).

سالزانو^[۶۳] (۲۰۰۳) خاطر نشان ساخت که مواجهه با استرس منجر به فعالیت هورمون گلیکوکورتیکوئید خواهد شد که این امر منجر به ترشح زیاد نوراپی‌نفرین می‌گردد. در افراد با سرسختی پائین، این فرایند تسریع خواهد شد در حالی که افراد واجد سرسختی بالا از آن مصون خواهند بود.

به هر حال با اینکه از استرس به عنوان عاملی که توان سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌سازد، نام می‌برند لیکن مکانیزم اثرگذاری استرس بر سیستم ایمنی بدن وچگونگی ایجاد اختلال درآن هنوز روشن نیست.

استرس و فرایندهای فکری

اثر زیانبار فشارزاها در برآشفتگی فیزیولوژیکی آشکار می‌شود. بدین گونه که سطح متوسطی از برانگیختگی، عملکرد فرد را بهبود می‌بخشد لیکن برانگیختگی پایین‌تر از سطح مطلوب یا بالاتر از سطح مطلوب با پردازش درست اطلاعات و عملکرد بهتر تداخل می‌کند. برانگیختگی پایین‌تر از سطح متوسط و بالاتر از آن هر دو خطرناک است. در حالت نخست ممکن است یک کارگر در راه آهن در انجام وظیفه خود در فشار دادن سویچ اعلام ورود قطار، کوتاه نماید و نهایتاً تصادف مرگباری را به وجود آورد. نمونه‌ای از موقعیتهای دوم (بالاتر از سطح متوسط) در حا لتهای اضطراری ترافیک هوایی دیده می‌شود. اصولاً برانگیختگی مفرط به علت استرس ممکن است عملکرد فرد را در انجام وظایف و تکالیف مشکل و سخت دچار آسیب نماید. استرس دامنه توجه را برای بررسی راه حلهای مختلف دچار آشفتگی می‌کند. ناتوانی متعاقب آن نیز ممکن است بر واکنش و توانایی حل مشکل و استدلال تأثیرگذارد (دارک، ۱۹۸۸؛ کینان، فریدلندوبن پورات،۱۹۸۷).

استرس همچنین ممکن است ازطریق انفکاک توجه،کارکردهای عقلانی فرد را مخدوش سازد. به عنوان مثال هنگامی که افراد سعی می‌کنند تحت موقعیتهای فشارزا تکالیف پیچیده‌ای را انجام دهند بیشتر به پی‌آمد از دست دادن زمان توجه دارند (باوم میستر ،۱۹۸۷). فرایند تصمیم‌گیری نیز هنگام رویارویی با استرس دچار دگرگونی می‌شود. افرادی که پیش از تصمیم‌گیری تمامی جوانب یک موقعیت را در نظر می‌گیرند ممکن است تحت استرس به طور احمقانه عمل نمایند(کینان ، فریدلند و بن پورات،۱۹۸۷‏). اثر تخریبی فشارزاها بر کارکرد شناختی موضوعی است که بایستی هنگام ارزیابی عملکرد فرد مورد توجه قرار گیرد. ‌چنانچه فرد تحت استرس قرار دارد و تست هوشی ‌در مورد وی اجراگردد به احتمال زیاد نمره پایینی به دست خواهد آورد.

عوامل فشارزای دانشجویی

عوامل فشارزا طیف وسیعی از عوامل محیطی را در بر می‌گیرند. فشارزاها تغییراتی هستند که در طول زندگی برای هر فرد به وقوع پیوسته و واکنشهایی را در وی ایجاد می‌کنند. واکنش‌های استرس ممکن است به صورت پاسخهای جسمانی، روانی و رفتاری تجلی یابند. همانند تهوع ، عصبانیت و خستگی که افراد در هنگام رویارویی با عوامل فشارزا از خود نشان می‌دهند.

تحصیلات عالی امتیازی است که فقط برای درصدی از جامعه خشنودی به دنبال دارد‏. برخی متخصصان عنوان می‌د‏ارندکه دانشجویان تغییرات زیاد‏ی را در زندگی خود ‏تجربه می‌کند، و به نظر می‌‌رسد که دوران دانشجویی، مملو از عوامل فشارزا است. تحقیقات نشان ‌می‌دهد که در حدود ۸۰% دانشجویان دوره هایی تحصیلی خود را به طور رضایت بخشی به پایان می‌رسانند و در حدود ۲۰% بنا به علل و عواملی گوناگونی با شکست مواجه می‌شوند(دابسن،۱۹۸۲).

تغییر در سبک زندگی

مسایل و مشکلات تحصیلی بیشتر در سال اول ورود آنان به دانشگاه بروز می‌کند. دانشجویانی که پس از اخذ دیپلم وارد دانشگاه می‌شوند فشارزاهای مختلفی را تجربه می‌کنند. اصولاً تغییرات زندگی که فرد با آن روبرو می‌شود، استرس بیشتری را ایجاد نموده و احتمال داردکه بیماری‌های مختلفی را درپی‌داشته باشند. تحصیل در دوره دبیرستان معمولاً با آرامش خیال بیشتری همراه بوده و به طور کلی سال‌های راحتی به حساب می‌آید. حال آنکه ورود به دنیای دانشگاه تغییرات چشمگیری را دنبال دارد. دانشجو در معرض انواعی از تغییرات زندگی قرار ‌می‌گیرد که هر یک به صورتی فشارهایی را می‌آفرینند. هنگامی که متوجه می‌شویم بیشتر دانشجویان از خانواده خود د‏ور می‌شوند، دوستان قدیمی را ترک می‌کنند. دوستان جدیدی باید انتخاب نمایند، مسئولیت‌های جدیدی را پذیرا می‌شوند و در شهر جدیدی سکنی می‌گزینند، تعجب آور نیست که افت تعصیلی ‏دانشجویان را به استرس نسبت دهیم تا نمرات‏. آنان بایستی وقت کافی برای خرید، پخت و پز، نظافت، شست و شو و دیگر کارهای بی شمار روزمره اختصاص می‌دهند. وانگهی نظم و زمانبندی کردن امور نیز به عهده خود دانشجو است. علاوه بر آنچه گفته شد مشکلات دیگری نیز بر دانشجویان تحمیل می‌شود. آنان بایستی مسکن یا خوابگاهی را برای خود ‏پیدا کنند، هم اتاقی برای خود بیابند. تکالیفی کلاسی انجام دهند، خود ‏را برای امتحانات آماده نمایند و… . ‌بنابرین‏ می‌بینیم که ورود به دنیای جدید همراه با تغیبراتی در سبک زندگی است که هر یک به نحوی بر عملکرد عادی فرد ‏تأثیر می‌گذارند. درکنار همه این گر فتاریها دانشجو بایستی برای حفظ سلامت روانی خود در زمینه‌های زیر موفقیت کسب کند:

۱ – رشد شایستگی و خود بسندگی

اجزای کیفیت زندگی کاری

با الهام از روش فار کوهر در طبقه بندی تعاریف مختلف کیفیت زندگی، می توان تعریف متعدد و متنوع کیفیت زندگی کاری را نیز با ذکر نمونه هایی از تعاریف به شکل ذیل طبقه بندی کرد:

الف) تعاریف غیر حرفه ای (که توسط کارکنان بیان شده است)

این تعاریف از تنوع و تعهد بالایی برخوردار است. در کشورهای مختلف، تعاریف مختلفی از «کیفیت زندگی کاری» ارائه شده است. این تنوع تعریف، حکایت از اختلاف تلقی و برداشت کارکنان از این مفهوم دارد.

اگر پنج تن از کارکنان پنج سازمان مختلف بخواهند برنامه های کیفیت زندگی کاری سازمان خود را توصیف کنند، احتمالاً پنج تصویر متفاوت از آن به وجود می‌آید (ابطحی و کاظمی، ۱۳۸۰).

ب) تعاریف حرفه ای (که توسط محققین بیان شده است)

این تعاریف به سه دسته قابل تقسیم است:

1. 1. تعاریف کلی: کیفیت زندگی کاری میزان توان اعضای یک سازمان کاری در برآورده نمودن نیازهای مهم فردی خود در یک سازمان از طریق تجربیات خود
      می‌باشد (واکر، به نقل از غفار زاده، ۱۳۸۰).

1. 1. تعاریف متمرکز: این دسته از تعاریف بر یک یا چند بعد از ابعاد کیفیت زندگی کاری تمرکز و تأکید دارند. تعدادی از این تعریف ها در قسمت های قبل آورده شده است.

1. تعاریف جزیی و مؤلفه ای: این دسته از تعاریف بر ماهیت چند بعدی مفهوم کیفیت زندگی کاری تأکید داشته، ابعاد مختلف کیفیت آن را مورد توجه و تأکید قرار می‌دهند.

از میان تعاریف جزئی و مؤلفه ای می توان به نمونه هایی که بعضاً به عنوان الگو و مدل در پاره ای از پژوهش ها نیز مورد استفاده قرار گرفته اند اشاره کرد:

۱) الگوی والتون^[۶۳]

عمده ترین تحقیق در خصوص معیارهای کیفیت زندگی کاری مربوط به والتون می‌باشد. او معیارهای هشتگانه زیر را برای کیفیت زندگی کاری پیشنهاد می‌کند:

۱- پرداخت کافی و منصفانه

نیروی محرکه اصلی فرد برای استخدام، برخورداری از حقوق و دستمزد برای تأمین زندگی است. علی رغم اینکه بیشتر از هر معیار دیگر کفایت حقوق و دستمزد یک مفهوم نسبی است و هیچ استاندارد ذهنی یا عینی برای قضاوت ‌در مورد کفایت حقوق و دستمزد وجود ندارد با این حال در تعیین نقش حقوق و مزایای در کیفیت زندگی کاری دو عامل مؤثر می‌باشد:

الف) درآمد کافی: یعنی درآمد حاصل از کار تمام وقت در سازمان که هزینه های یک زندگی استاندارد (قابل قبول) را تأمین کند و یا انتظارات دریافت کننده حقوق را برآورده سازد.

ب) حقوق و مزایای منصفانه: حقوقی که کارمند برای کار معین دریافت می‌کند با
دریافت های شاغلین مشاغل دیگر تناسب داشته باشد.

۲- محیط کاری ایمن و سالم

این موضوع که کارکنان نباید در معرض شرایط یا موقعیت هایی قرار گیرند که خطرناک و برای سلامتی آنان مضر است تقریباً مورد توافق همگان می‌باشد. مقررات قانونی و فعالیت
سازمان های کارگری استانداردهای سلامتی محیط کار را به ارمغان آورده است. آثار این بهبود را
می توان در موارد زیر مشاهده کرد:

الف) شرایط فیزیکی سالم کار که بیماری، خطرات و آسیب های ناشی از کار را به حداقل برساند.

ب) شرایط سنی برای مشاغلی که برای سلامتی اشخاص بالاتر یا پایین تر از سن معینی، مضر است. به طور کلی منظور از محیط کاری مناسب، ایجاد شرایطی است که خطر بیماری و یا حوادث ناشی از کار را به حداقل برساند.

۳- ایجاد فرصت های مناسب برای رشد و شکوفایی استعدادها و قابلیت های انسانی

امروزه مشاغل با هدف قادر کردن کارکنان به استفاده بیشتر و توسعه دانش و مهارت هایشان تغییر کرده‌اند. خصوصیات عمده این تغییرات عبارتند از:

• • • جایگزینی خود کنترلی و استقلال به جای کنترل های خارجی
  • • مهارت های چندگانه و گسترش شغلی به جای انجام کارهای تکراری با مهارت های جزیی
  • • درک ارتباط با مأموریت کل سازمان
  • برنامه ریزی امور در کنار اجرای آن

۴– وجود فرصت های مناسب برای پیشرفت در مسیر شغلی

کارکنان سازمان تمایل به پیشرفت و ارتقا دارند. در اغلب سازمان ها هیچ پیش‌بینی برای پیشرفت، آموزش و یا ادامه تحصیل کارکنان به عمل نمی آید و درونمای روشنی از آینده شغلی در سازمان وجود ندارد. سازمان ها علاوه بر تأمین امنیت شغلی برای افراد (امنیت در آینده و موقعیت استخدامی) وظیفه دارند به کارکنان کمک کنند تا مسیر زندگی شغلی خود را شناخته و برای طی نمودن آن آمادگی داشته باشند. در این راستا آموزش و بهسازی کارکنان بایستی متناسب با مسیر شغلی زندگی حرفه ای آنان باشد. بدیهی است کوتاه مدیریت نسبت به رشد و ترقی کارکنان و فقدان برنامه برای زندگی شغلی و حرفه ای آنان موجبات بی انگیزگی، یأس و نومیدی، مجهور ماندن توانایی ها و قابلیت های افراد و در نتیجه کیفیت پایین و نامناسب زندگی کاری می شود.

۵- همبستگی اجتماعی در سازمان محل کار

از آنجا که کار در چارچوب سازمان اجتماعی انجام می شود، ماهیت روابط شخص بعد مهمی از کیفیت زندگی کاری را در سازمان تشکیل می‌دهد. موارد زیر در محیط کار در ایجاد همبستگی اجتماعی مؤثرند:

• • • اجتناب از پیش داوری ها و پذیرش فرد با توجه به ویژگی ها، توانایی ها و قابلیت های او؛ صرف نظر از نژاد، جنسیت، عقیده، مذهب، سبک زندگی و ظواهر فیزیکی
  • • مساوات و اجتناب از طبقه بندی افراد بر اساس نظام سلسله مراتبی
  • • وجود تحرک فزاینده در افراد
  • • عضویت در ‌گروه‌های چهره به چهره
  • باز بودن ارتباط بین افراد

۶- آزادی در محیط کار

سازمان های کارگری آزادی را در محل کار برای کارکنان به ارمغان می آورند و اقدامات اجباری کارفرمایان را محدود می‌کنند. مصادیق اصلی آزادی در محیط کار عبارتند از:

• • • محرمانه بودن مسائل شخصی و فعالیت های کارکنان در خارج از سازمان و زندگی خانوادگی
  • • حق نطق (آزادی بیان) بدون ترس از تنبیه و سرزنش
  • • حق اختلاف عقیده داشتن
  • • انتظار رفتار عادلانه در زمینه‌های حقوق و دستمزد، پاداش ها و ایمنی شغلی
  • حاکم بودن قانون به جای حاکمیت افراد

۷- وجود تعادل بین کار و زندگی

کار در سازمان نباید موجب اختلال در زندگی شود. ساعات طولانی اضافه کاری می‌تواند اثرات جدی روی زندگی خانوادگی داشته باشد، همچنین نقل و انتقالات پی در پی کارکنان به مناطق جغرافیایی مختلف ممکن است موجب اختلال در روابط خانوادگی و بریده شدن از دوستان و آشنایان شود.

‌بنابرین‏ وجود توازن بین برنامه کاری و برنامه زندگی یکی از معیارهای اصلی زندگی کاری است.

۸- نقش اجتماعی زندگی کاری

۴- اگر کسی وسیله­ای نو و جدید ساخت ولی این وسیله هیچ­گونه استفاده نداشته یا برای بشر مضر باشد باز هم ‌می‌توان وی را خلاق نامید.

شواهد بی شمار تاریخی نشان می‌دهد که فرد ادعای ایجاد روش، ایده و یا وسیله­ای نو را داشته ولی در حقیقت ادعای وی دروغ بوده است. عکس این مطلب نیز ممکن بوده است. زمانی شخص ایده­ای واقعاً نو داشته ولی این امر به دیده اطرافیان و جامعه مطلب ساده و پیش پا افتاده­ای مشاهده شده است. آنچه مسلم است این است که اگر هر کار نوعی ابداع تلقی شود تقریباً تمام افراد مبدع تلقی خواهند شد، برای اینکه هرکس در طول زندگی خویش حداقل در برخی موارد، راه و روش ثابتی را هرچند جزئی تغییر داده است. بدیهی است وقتی شخص به نکته جدید یا وسیله یا روش نو می­رسد، حداقل این امر از نظر او ابداع محسوب می­ شود. ولی باید دانست هر نوآوری آنگاه ارزشمند است که در جهت رشد و تعالی افراد جامعه به کار آید. در طول تاریخ بشری، اختراعات و ابداعاتی پایدار مانده که توانسته باشد به نوبه خود از اتلاف انرژی بشر جلوگیری کرده، تسهیلی در هر مقوله به وجود آورده یا به هر طریق راه بشر را به سمت ترقی هموارتر نماید. در واقع از آنجا که بعضی خلاقیت­ها در طی مراحلی به نوآوری منجر خواهد شد، این نورآوری آن وقت ارزشمند است که برای انسان مفید باشد تا بتوان آن را به عنوان ثمره یک خلاقیت به حساب آورد(کسرایی، ۱۳۶۰).

با توجه به ماهیتی که ‌در مورد خلاقیت ذکر شد برای شناخت دقیق­تر از آن به تعریفی که در زیرآمده است توجه نمایید؛

تعریف خلاقیت:

پس از سال­ها مطالعه و پژوهش از خلاقیت تعریف مشخصی به دست نیامده است برخی از تعاریف و ویژگی­های شخصیتی را محور قرار داده، بعضی فرایند خلاق را و تعاریف دیگری بر حسب بازده به خلاقیت نگریسته­اند.

گیلفورد خلاقیت را عمل یا رفتاری می­داند که راه حل مناسب را برای مشکلات ارائه نماید. وی خلاقیت را اینگونه تعریف می­ کند: «خلاقیت عبارت است از نشان دادن عمل یا رفتار و توانایی خلاق و به طور کلی عمل خلاقانه یعنی ارائه یک راه حل مناسب برای مسایل و مشکلات». به نظر گیلفورد تا وقتی که انسان به مشکل برخورد نکند و یا مشکلات را دور نزند خلاقیتی در کار نیست. اما وقتی به مشکل برخورد کرد و خواست آن را حل کند فرایند فکری و اعمالی که برای حل آن مشکل انجام ‌می‌گیرد، خلاقیت نامیده می­ شود. همان‌ طور که ملاحظه شد در تعریف گلیفورد هم، عنصر تناسب آورده شده است. مک کینون خلاقیت را عبارت از حل ﻣﺴﺄله به نحوی که ماهیتی بدیع و نو داشته باشد می­داند (عصاره، ۱۳۷۷).

‌می‌توان بین خلاقیت و حل ﻣﺴﺄله تفاوت قائل شد. حل ﻣﺴﺄله فعالیتی عینی­تر از خلاقیت است و هدف مشخص­تری دارد. یعنی حل ﻣﺴﺄله بیشتر بر واقعیات استوار است و هدف آن عینی­تر است. در حالی که خلاقیت جنبه شخصی دارد و بیشتر از حل ﻣﺴﺄله مبتنی بر شهود و تخیل است. به عبارتی در حل ﻣﺴﺄله شخص با موقعیتی روبرو شده است که باید برای آن یک راه بیابد اما در خلاقیت فرد هم موقعیت ﻣﺴﺄله و هم راه حل آن را خود می­آفریند. ویژگی مهمی که خلاقیت را از حل ﻣﺴﺄله متمایز می­سازد تازگی فرآیندهای تفکر خلاق است (صفری، ۱۳۸۶).

استین (۱۹۷۴) دو عامل تازگی و ارزش را در نظر گرفته و خلاقیت را اینگونه تعریف می‌کند: «خلاقیت فرآیندی است که نتیجه آن کار تازه­ای باشد که توسط گروهی در یک زمان به عنوان چیزی مفید و رضایت بخش مقبول واقع شود». ورنون (۲۰۰۳) معتقد است که: «خلاقیت توانایی شخص در ایجاد ایده­ ها، نظریه ­ها، بینش­ها، یا اشیاء جدید و نو و بازسازی مجدد در علوم و سایر زمینه­ ها است که توسط متخصصان، ابتکاری و از لحاظ علمی، زیبایی شناسی، فن آوری و اجتماعی، با ارزش قلمداد گردد.» با وجود تعاریف مختلفی که از خلاقیت بیان شد، خلاقیت می ­تواند به عنوان یک مفهوم چند بعدی که تازگی، متناسب ارزش محیط را در برمی­گیرد پذیرفته شود. همچنین خلاقیت بر اساس این چهار معیار وقتی به منصه ظهور برسد اطلاق واژه خلاقیت به آن درست خواهد بود. یعنی بایستی متجلی شود و این پهنه گاه تجلی همانا نوآوری خواهدبود تا جایی که بسیاری از دانشمندان جدایی خلاقیت و نوآوری را درعمل نادرست می­دانند وگاه آن ها را مترادف با یکدیگر به کار می­برند.در هر صورت خلاقیت لازمه نوآوری است تحقیق نو­جویی وابسته به خلاقیت است. به طور کلی مورهدوگریفین خلاقیت را « فرایند تکامل بخشیدن به دیدگاه­ های بدیع و تخیلی درباره موقعیت­های مختلف تعریف کرده ­اند». رفتارهای خلاق کلیه موارد زیر را در می‌گیرد:

۱- خلق یک محصول یا خدمت جدید.

۲- پیدا کردن مورد استفاده جدید برای یک محصول و یا خدمت موجود.

۳- حل یک مشکل.

۴- رفع یک مجادله.

فرایند (مراحل) خلاقیت:

از آنجا که بسیاری از اندیشمندان برای تعریف خلاقیت فرایند را محور قرار داده ­اند (همان‌ طور که قبلاً نیز در ابتدای بحث تعریف خلاقیت اشاره شد) و نیز از آنجا که بسیاری از ایده­ ها پس از طی کردن مراحلی بروز می­یابند، بی­مناسب نیست تا در زیر ‌به این مراحل از دیدگاه­ های مختلف پرداخته شود:

هارولد کنتز و دیگران مراحل زیر را برای خلاقیت در نظر گرفته اند:

1. 1. مرور ومطالعه ناخودآگاه

1. 1. کشف ناگهانی

1. 1. بینش

1. صورت بندی منطقی یا اثبات قضایا: بینش مستلزم این است که یا با استدلال منطقی و یا از راه آزمایش عملی به آزمون گذارده شود.

مورهد وگریفین معتقدند که طرح گسترده ­ای از فرایند خلاقیت که مورد پذیرش همگانی قرار گرفته مطابق زیر است (به نقل از معمارزاده ودیگران،۱۳۸۴):

1. 1. آمادگی: فرد ازطریق تحصیلات، تجربه، آموزش وفعالیت­های مستمر دیگرخود را آماده تفکر خلاق می­ نماید.

1. 1. نهفتگی: در این مرحله نوبت تراوش فکر، تفکر وتأمل(اغلب ناخودآگاه)فرا می­رسد.

1. 1. بینش: عاملی است که به عنوان نتیجه مراحل آمادگی ونهفتگی تحقق می­یابد.شکوفا شدن خلاقیت را به هر شکل که صورت پذیرد به اصطلاح بینش می­نامند.

1. تحقق وممیزی: در این مرحله فرد اعتبار بینش ایجاد شده را ممیزی می­ کند.

جیت اس چاندان مراحل زیر را برای خلاقیت بر می­شمارد (به نقل از مقیمی،۱۳۸۸):

1. 1. آمادگی: شامل توجه دقیق ومتمرکز بر روی مسأله تحت بررسی وشاخص­های مختلف آن به منظور حل مسأله است.

1. 1. نهفتگی: عبارت است از زمان تفکر و واکنش.

1. 1. اصرار و پافشاری: دوره نهفتگی الزاماًً منجر به خلاقیت نمی­ شود. بعضی از اوقات تلاش مصرانه مورد نیاز است تا نتایج مختلف ‌و جدیدی ایجادگردد.

1. 1. بینش و بصیرت: این مرحله نتیجه مراحل قبل است در این مرحله فرد ایده­­ای را می­یابد که همواره در جستجوی آن بوده ولی قبلاً از آن غافل بوده است.

1. رسیدگی وتحقیق: بینش یا ایده­جویی برای اطمینان از اینکه معتبر و مناسب است مورد آزمون قرار ‌می‌گیرد. این مرحله بسیار حیاتی است. چرا که اگر ایده­ای به کار برده شود بدون آنکه مطلوبیت بالقوه آن مورد سنجش قرارگیرد ممکن است منجر به زیان­های جبران ناپذیری گردد.

انسان خلاق تا ظهور خلاقیت در زمینه­ای خاص چه مراحلی را طی می‌کند؟ شش مرحله­ ای که در زیر به آن اشاره شده است از نظر عده­ای ‌از محققان می ­تواند ‌پاسخ‌گویی‌ به سؤال مورد نظر باشد (رضاییان، ۱۳۷۵):

تفسیر اقتصادی چسبندگی هزینه ها بر دو فرض اولیه ‌بنا نهاده شده است:

1. 1. بسیاری از هزینه ها نتیجه تصمیمات تعهد منابع است که به وسیله مدیران آینده‌نگر اتخاذشده است

   

1. مدیران هزینه های تعدیل را زمانی که سطح منابع تعهد شده را تغییر می‌دهند، متحمل می‌شوند.

منظور از هزینه های تعدیل، هزینه هایی است که هنگام حذف و یا اضافه کردن منابع بر شرکت تحمیل می‌شود که از آن جمله می‌توان به هزینه های مرتبط با استخدام یا اخراج نیروی کار، هزینه های نصب یا واگذاری ماشین‌آلات و تجهیزات اشاره نمود. (ویس،۲۰۱۰،۱۴۵۹).^[۱۵]

زمانی که یک واحد از منابع تعهد شده شرکت حذف یا اضافه می‌شود، مدیر شرکت با دو رویداد مختلف مواجه خواهد شد؛ یکی هزینه های تعدیل مرتبط با اضافه یا حذف شدن آن منبع و دیگری، خالص ارزش فعلی جریان وجوه نقد که این واحد اضافه یا حذف‌شده برای شرکت ایجاد خواهد کرد؛ ‌بنابرین‏ برای بهینه‌سازی سطح منابع تعهد شده، مدیران باید بین هزینه های تعدیل و خالص ارزش فعلی جریان وجوه نقد، توازن ایجاد کنند.

قاعده تصمیم‌گیری بهینه ‌در مورد منابع، در نمودار شماره ۱ با سه خط نشان داده‌شده است: ۱) خط نیروی کار موردنیاز، ۲) خط استخدام و ۳) خط اخراج. خط استخدام در نمودار شماره (۲-۱)، نشان‌دهنده تصمیمات بهینه در زمان افزایش فروش است. تا زمانی که باشد، مدیران به‌اضافه کردن نیروی کار ادامه خواهند داد، به‌طوری‌که شان دهنده هزینه های استخدام است . خط آخر نمودار شماره (۲-۱) نشان‌دهنده تصمیمات بهینه مدیران برای اخراج نیروی کار در زمان کاهش فروش است. مدیران تا زمانی که باشد، به اخراج نیروی کار ادامه خواهند داد، به‌طوری‌که هزینه های اخراج است . در نتیجه به‌طورکلی، می‌توان گفت در بحث راجع به چسبندگی هزینه ها، در یک سطح مشابه از فروش پس از یک کاهش یا افزایش، سطح منابع تعهد شده در زمان کاهش فروش، بیشتر از افزایش فروش است و همچنین، شیب‌خط اخراج از خط استخدام بیشتر است که این به دلیل وجود هزینه های تعدیل است . (بهار مقدم و کاوسی، ۱۳۹۲، ۶۰-۵۹).

نمودار (۲-۱): سطح بهینه منابع با توجه به هزینه های تعدیل

فروش

منابع (هزینه­ ها)

sales

پیشینه تحقیق

پیشینه تحقیقات داخلی

خالقی مقدم و کرمی (۱۳۸۷) در پژوهش خود به پیش‌بینی سود با بهره گرفتن از مدل مبتنی بر تغییرپذیری و چسبندگی هزینه پرداخته‌اند. در این پژوهش با بهره گرفتن از رویکرد حسابداری مدیریت ‌در مورد رفتار هزینه و توجه ‌به این مطلب که رفتار هزینه در زمان افزایش و کاهش فروش نامتقارن است، مدل پیش‌بینی سود مورد آزمون قرار گرفته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که دخالت دادن رفتار نامتقارن هزینه در پیش‌بینی سود، باعث افزایش قدرت پیش‌بینی به صورت معناداری نسبت به سایر مدل‌ها می‌شود.

نمازی و دوانی پور (۱۳۸۹) در تحقیقی به بررسی تجربی رفتار چسبندگی هزینه ها در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. هدف اصلی این پژوهش آن است که چسبندگی هزینه ها را در بورس اوراق بهادار تهران موردمطالعه قرار دهد و هزینه های اداری، عمومی و فروش به عنوان نمونه مورد واکاوی قرار خواهد گرفت. به عبارت دقیق‌تر، هدف اصلی این پژوهش پاسخ ‌به این پرسش‌ها است:

1. 1. آیا هزینه های اداری، عمومی و فروش چسبنده هستند؟

1. در صورت وجود چسبندگی، شدت چسبندگی هزینه ها چگونه است؟

فرضیه‌های این تحقیق شامل:

فرضیه اول: بزرگی نسبی افزایش در هزینه های اداری، عمومی و فروش هنگام افزایش درآمد فروش بیشتر از بزرگی نسبی کاهش در هزینه های اداری، عمومی و فروش در هنگام کاهش در درآمد فروش است.

فرضیه دوم: شدت چسبندگی هزینه های اداری، عمومی و فروش در دوره هایی که در دور ه قبل آن کاهش درآمد رخ‌داده، کمتر است.

فرضیه سوم: شدت چسبندگی هزینه های اداری، عمومی و فروش با افزایش سطح دارایی‌های شرکت (نسبت جمع دارایی‌ها به جمع خالص فروش) افزایش می‌یابد.

جامعه‌ آماری موردمطالعه شامل شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران برای یک دوره‌ زمانی ۱۰ ساله از سال ۱۳۷۷ تا سال ۱۳۸۶ بود. که تعداد آن‌ ها از ۲۷۹ شرکت در سال ۱۳۷۷ شروع می‌شود و ۳۳۳ شرکت در سال ۱۳۸۶ ختم می‌یابد. به عبارت دیگر پایه اطلاعاتی مطالعه، تلفیقی از داده های سری زمانی و مقطع زمانی بوده است و درمجموع ۳۰۵۴ مشاهده (سال- شرکت) آزمون شده است. متغیرهای به کار گرفته‌شده در این پژوهش شامل جمع هزینه های اداری، عمومی و فروش (متغیر وابسته)، خالص فروش و جمع دارایی‌ها (متغیرهای مستقل) است. این اطلاعات با بهره گرفتن از نرم‌افزار تدبیر پردازان و صحرا و لوح‌های فشرده اطلاعات بورس، منتشرشده توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران، جمع‌ آوری‌شده‌اند. نتایج پژوهش مذکور نشان داده است درازای ۱% افزایش فروش، هزینه های اداری، عمومی و فروش ۶۵% افزایش می‌یابد در حالی که درازای ۱% کاهش فروش، هزینه های اداری، عمومی و فروش ۴۱% کاهش می‌یابد، نتایج این تحقیق همچنین نشان‌دهنده آن است که شدت چسبندگی هزینه ها در دوره هایی که قبل از آن کاهش درآمد رخ‌داده کمتر و شدت چسبندگی برای شرکت‌هایی که نسبت جمع دارایی‌ها به فروش بزرگ‌تری دارند بیشتر است.

مرتضوی (۱۳۹۰) در پایان‌نامه خود تحت عنوان شناسایی عوامل تعیین‌کننده چسبندگی هزینه های شرکت‌ها ‌به این نتایج دست‌یافت:

پیش‌بینی افزایش فروش آتی توسط مدیران موجب افزایش چسبندگی هزینه فروش اداری و عمومی می‌گردد و میزان خوش‌بینی مدیران درباره افزایش فروش آتی با درجه چسبندگی بهای تمام‌شده کالای فروش رفته رابطه مثبت دارد و چسبندگی هزینه ها در دوره بعد از دوره کاهش فروش وارونه می‌شود و اگر فروش در دو دوره متوالی کاهش یابد چسبندگی هزینه ها در دوره دوم کمتر است و همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که هر چه دارایی شرکت بیشتر باشد چسبندگی بیشتر است.

کردستانی و مرتضوی (۱۳۹۱) در تحقیقی به شناسایی عوامل تعیین‌کننده چسبندگی هزینه های شرکت‌ها پرداختند. در این تحقیق وارونگی چسبندگی هزینه ها در دوره پس از کاهش فروش، طول دوره مطالعه، استمرار کاهش فروش، رشد اقتصادی، میزان دارایی‌ها و تعداد کارکنان، به عنوان عوامل احتمالی مؤثر بر چسبندگی هزینه ها در نظر گرفته‌شده و تأثیر آن‌ ها بر میزان چسبندگی بهای تمام‌شده کالای فروش رفته و هزینه های فروش، عمومی و اداری، طی دوره زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۸ آزمون شده است. فرضیه‌های آن عبارت‌اند از:

فرضیه اول: چسبندگی هزینه ها در دوره پس از دوره کاهش فروش، وارونه می‌شود.

فرضیه دوم: میزان چسبندگی هزینه ها با افزایش طول دوره موردمطالعه، کاهش می‌یابد.

فرضیه سوم: اگر فروش در دو دوره متوالی کاهش یابد، چسبندگی هزینه ها در دوره دوم، کمتر می‌شود.

فرضیه چهارم: چسبندگی هزینه ها در دوره های رشد اقتصادی، افزایش می‌یابد.

فرضیه پنجم: هر چه دارایی‌های شرکت، بیشتر باشد، چسبندگی هزینه ها بیشتر می‌شود.

فرضیه ششم: هر چه تعداد کارکنان شرکت بیشتر باشد، چسبندگی هزینه بیشتر می‌شود.

صمیمیت: نمره ای است که فرد از ‌پاسخ‌گویی‌ به پرسشنامه صمیمیت در ازدواج (MIQ^[28]) کسب می‌کند. این پرسشنامه شامل پنج خصیصه و شاخص صمیمی بودن، میزان توافق، صادق بودن، علاقه و محبت و پایداری به تعهدات می‌باشد.

تعارضات زناشویی: منظور از تعارضات زناشویی در این پژوهش، نمره ای است که فرد از پرسشنامه تعارضات زناشویی براتی و ثنایی (MCQ) دریافت می‌کند این پرسشنامه یک ابزار (۴۲) سؤالی است که برای سنجیدن تعارض های زن و شوهر ساخته شده است. حداکثر نمره ی کل پرسشنامه (۲۱۰) و حداقل آن (۴۲) است (براتی و ثنایی، ۱۳۸۷).

فصل دوم:

مروری بر ادبیات تحقیق و پیشینه تحقیق

مقدمه

در این فصل به بررسی تعارضات زناشویی- غنی سازی ازدواج و صمیمیت می پردازیم و نقش غنی سازی ازدواج در تعارضات و صمیمیت را بررسی می‌کنیم. در انتهای پژوهش های انجام شده در داخل و خارج کشور و نتیجه گیری تحقیقات بیان شده است.

صمیمیت

واژه انگلیسی صمیمیت از واژه لاتین به معنی درون مشتق می شود. ‌بنابرین‏ صمیمیت یعنی دو نفر درون خود را به روی یکدیگر باز می‌کنند. صمیمیت یعنی ورود عاطفی، فکری، اجتماعی، فیزیکی و معنوی به زندگی یکدیگر. صمیمیت یعنی ارتباط و اتصال در عمیق ترین سطح ممکن بر همه حوزه های زندگی. وقتی با کشی صمیمی هستیم فکر می‌کنیم او نهایت خیر و صلاح ما را می‌خواهد، ‌بنابرین‏ بدون ترس از اینکه او از گفته هایمان یا آنچه در ما می بیند سوءاستفاده کند وجود خود را و مکنونات قلبیمان را به روی او می‏گشاییم (چاپمن^[۲۹]، ۱۹۳۸، ترجمه موحد، ۱۳۸۴).

تعاریف صمیمیت

– باگاروزی^[۳۰] (۲۰۰۱)، صمیمیت را یک نیاز اساسی انسان می‌داند که به عنوان نزدیکی، تشابه و رابطه ای شخصی و دوست داشتنی با شخص دیگر است و مستلزم آگاهی، درک عمیق، پذیرش و بیان افکار و احساسات می‌باشد. وی معتقد است که صمیمیت فرایند تعامل و پویایی است که ابعاد فردی، روان شناختی، عقلانی، جسمانی، معنوی، اجتماعی، تفریحی و زیبا شناختی را شامل می شود (باگاروزی، ترجمه آتش پور و اعتمادی، ۱۳۸۵).

– صمیمیت رابطه ای است که از طریق فرآیندی پویا رشد می‌کند، فرآیندی که در ن یک فرد اطلاعات، افکار و احساسات خود را با دیگری در میان می‌گذارد و از او پاسخی حاکی از احساس درک شدن و پذیرش را دریافت می‌کند (ریزوشاور^[۳۱]، ۱۹۹۸).

پیدایش و تحول صمیمیت

باگاروزی صمیمیت را نیاز اساسی برای انسان می‌داند که این نیاز برای برقراری پیوند با انسان های دیگر برای هر فردی ضروری است برای بیشتر افراد ظرفیت برای ایجاد روابط صمیمانه در حدود سن ۷-۶ سالگی آغاز می شود. بیش از این زمان اکثراً کودکان در این حیطه ی شخصیت و رشد شناختی به قدر کافی رشد یافته نیستند (رضازاده و پورنقاش، ۱۳۸۶). افرادی که روابط نزدیک و صمیمی اما غیرجنسی با افراد جنس مخالف در خلال نوجوانی داشتند، مشکلات کمتری در ایجاد روابط صمیمی چندگانه در بزرگسالی داشتند. از طرف دیگر، افرادی که این گونه تجارب را با افراد جنس مخالف در خلال این دوره حساس نداشته اند، کسانی هستند که غالباً بعدها در زمینه صمیمیت در زندگی دچار مشکل می‌شوند. در بسیاری موارد، این افراد وقتی همسرشان از فقدان صمیمیت در ازدواجشان شکایت می ند، واقعاً گیج می‌شوند این افراد اگر با همسرشان رابطه جنسی داشته باشند، رابطه شان را صمیمانه به حساب می آورند. (باگاروزی، ۲۰۰۱، ترجمه رضازاده و پور نقاش، ۱۳۸۶). با توجه ‌به این که یکی از جنبه‌های برونگرایی، صمیمیت است که بیشترین ارتباط را با کیفیت روابط بین فردی دارد، افراد برونگرا با محبت و دوستانه با دیگران مراودت می‌کنند. صادقانه دیگران را دوست دارند و با دیگران احساس همدردی می‌کنند. افزایش این ویژگی باعث افزایش صمیمیت در روابط میان زن و شوهر و افزایش رضایت زناشویی می‌گردد (راستی، ۱۳۸۲).

صمیمیت زوجین

از جمله عواملی که فرض می شود کیفیت زناشویی را تحت تأثیر قرار دهد میزان صمیمیت در ازدواج می‌باشد. برای والدین و فرزندان صمیمیت بین زن و شوهر عامل تعیین کننده ای برای داشتن ارتباطات زناشویی و خانوادگی بسیار محکم است. صمیمیت را باید محصول یک جریان رشد در رابطه دانست فرآیندی که قبل از ازدواج شروع می شود و بعد از آن هم ادامه می‌یابد و حتی جاودان می‌گردد. ارتباطاتی که شامل این فاکتورها باشد زیربنای سلامت جنسی و غیرجنسی در صمیمیت زناشویی است. ‌بنابرین‏ یک ازدواج شاد و رمانتیک ازدواجی است که در آن همسران هم در بعد جنسی و هم در بعد غیرجنسی رشد پیدا کنند.

این ارتباط صمیمانه شامل مشخصه‌ های زیر است:

– اعتماد متقابل^[۳۲] باعث به وجود آمدن احساس مثبت در زوجین می شود این که افراد نشان دهند که دوست ندارند به همسرشان آسیبی برسد.

– محبت^[۳۳]: شامل اظهار مهربانی همراه با توجه می‌باشد.

– ارتباط باز^[۳۴]: دوست داشتن توانایی بحث راجع به هر چیزی با همسر خود، مثل بحث راجع به احساسات، افکار و تجارب.

– مقبولیت^[۳۵]: شامل موافقیت قطعی در یک ارتباط می‌باشد.

– عذرخواهی^[۳۶]: اصلاح اشتباهاتی که فرد مرتکب می شود.

– بخشش^[۳۷]: فرآیندی که مانع از عصبانیت، تلافی کردن و افکار آزاردهنده نسبت به همسرمان می‌گردد. زمانی که او به ما صدمه می زند.

– مراقبت^[۳۸]: نگرانی قطعی ‌در مورد بهزیستی همسرمان می‌باشد.

– مرز مناسب: محدودیت هایی که در یک ارتباط وجود دارد. نه به گفتن همسرتان زمانی که از شما می‏ خواهد کاری را انجام دهید که توانایی آن را ندارید و آنچه باعث می‌گردد بعد فردی شخصی محفوظ بماند (استمن^[۳۹] و همکاران، ۲۰۰۴).

ابعاد صمیمیت

– هینگ^[۴۰] (۲۰۰۵)، صمیمیت را در چهار بعد در نظر می‌گیرد:

۱- عشق و محبت

۲- اعتباردهی به شخص مقابل

۳- اعتماد

۴- بیان خود و خودافشایی

– به نظر اسکانزونی^[۴۱]، ۱۹۸۸ به نقل از هنیلن (۲۰۰۶) صمیمیت شامل سه بعد است:

الف: معاشرت و دوستی (شخصی که با ما باشد و کارهایی را با هم انجام دهیم).

ب: همدلی( شخصی که گوش کند، بفهمد و حمایت کند).

ج: محبت فیزیکی- دست گرفتن- لمس کردن و رابطه جنسی

هنلین^[۴۲] (۲۰۰۶) صمیمیت را حاصل فن هداست وظایف رشد در هر دوره خاص از زندگی فرد می‌داند.

ابعاد صمیمیت از دیدگاه اولسون

۱- صمیمیت احساسی^[۴۳]: نزدیکی از طریق سهیم شدن در احساسات دیگری به وجود می‌آید.

۲- صمیمیت فکری و ذهنی^[۴۴]: شامل ی درک متقابل از همه ی مسائل مهم زندگی زناشویی باشد هماهنگی اهداف با یکدیگر بیانگر صمیمیت فکری و ذهنی است.

۳- صمیمیت معنوی^[۴۵]: شامل شریک شدن در عقاید دینی و انجام مراسم مذهبی با یکدیگر می‌باشد.

۴- صمیمیت تفریحی^[۴۶]: انجام فعالیت های لذت بخش همچون ورزش و مطالعه با یکدیگر.

۵- صمیمیت جنسی^[۴۷]: مهم ترین بعد صمیمیت می‌باشد.این که زوجین از فعالیت جنسی لذت ببرند و مسائل جنسی خود را با یکدیگر در میان بگذارند.