شاه طلبی، قلی زاده و شریفی (۱۳۸۹) از ارزش گذاری به میراث فرهنگی، آگاهی از نقش خود به عنوان شهروند، توانایی ارزیابی و نقد مسائل به عنوان مؤلفه‌ های فرهنگ شهروندی برای دانش آموزان دوره راهنمایی نام می‌برند.

با توجه به اهمیت و جایگاه تربیت شهروندی که اکثر صاحب‌نظران عرصه تعلیم و تربیت و پژوهش­های صورت گرفته به آن اذعان دارند و اهمیت دوره نوجوانی لزوم بررسی برنامه درسی راهنمایی تحصیلی در این زمینه ضروری به نظر می‌رسد، لذا پژوهش حاضربدنبال یافتن پاسخ ‌به این سوال است که آیا بین وضعیت موجود ومطلوب برنامه درسی دورۀ راهنمایی تحصیلی در تربیت شهروندی دانش آموزان از دید معلمان تفاوت وجود دارد ؟

۱-۲- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن

نهاد آموزش وپرورش به ‌عنوان موثرترین نهاد دراجتماعی کردن افراد نقش مهمی را ایفا می‌کند که عملکرد اشتباه این نهاد تأثیر مستقیم بر روی سایر نهادهای جامعه خواهد داشت. اگر مدارس کارکرد اجتماعی کردن افراد را به درستی انجام ندهد ، افرادی به جامعه تحویل می‌دهند که نه تنها یک شهروند وظیفه شناس برای جامعه نخواهند بود بلکه به وظایف خود درآینده به ‌عنوان پدر و مادر آگاه نیستند و موجبات نابسامانی اجتماعی را فراهم می‌سازند. نظام تعلیم وتربیت کشور در اشکال رسمی وغیر رسمی بیگمان با تربیت شهروندی به ‌عنوان محوری ترین وبنیادی ترین رسالت خویش مواجه است. درحقیقت منظور از تشکیل نظام آموزش وپرورش کشور آماده سازی شهروندان برای ورود به زندگی اجتماعی، اقتصادی(حرفه ای)، سیاسی وفرهنگی است ازاینرو میتوان نتیجه گرفت که جامعه مدنی اساساً به شهروندان فعال و متناسب با ویژگی های فرهنگی وارزشی خود نیاز دارد و هم ازاینرو امکانات ‌و توجیه لازم رابرای شکل گیری وتوسعه نظام آموزش وپرورش فراهم می آورد واز سوی دیگر نظام تربیتی آیینۀ تمام نمای ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه است و وظیفه تربیت شهروندان را برای زیست در جامعه و فعالیت مؤثر بر عهده دارد.( فتحی، ۱۳۸۲ )

اتزیونی^[۹] (۱۹۹۸) نشان داد که آموزش شهروندی از اهمیت والایی برخوردار است و اظهار می‌دارد کودکان را باید به گونه ای تربیت کرد که در اجتماع شرکت کنند، افرادی که نه تنها ارزش های مورد ستایش جامعه را دارا باشند بلکه بتوانند در راستای بهسازی و ارتقای فرهنگ جامعه تلاش مؤثری را به نمایش بگذارند. در سایه چنین برداشتی است که از نظر مربیان بزرگ تعلیم و تربیت، مدرسه نه تنها یک مکان جهت آماده شدن برای زندگی است، بلکه در حقیقت جایی برای تمرین زندگی و تجربه عرصه های مختلف آن است، مدرسه مکانی برای یادگیری حقوق و مسئولیت های شهروندی است. از این رو آنچه می‌تواند رسالت و فلسفه اصلی شکل گیری و توسعه مدارس را در دوران کنونی توجیه کند، تربیت شهروندی و به عبارت دیگر عمل کردن به عنوان “مدرسه زندگی” است. بی توجهی ‌به این امر و سوق دادن برنامه های درسی مدارس به سوی موضوعات و مباحث نظری و حاکمیت و سیطره نظام مبتنی بر آزمون های استاندارد مثل کنکور برای ورود به مقاطع تحصیلی دیگر، تأثیر مخربی بر نظام آموزش و پرورش داشته است و سبب گشته است تا آموزش مهارت های زندگی و تربیت شهروندی برای زیست مؤثر دانش آموزان آنطور که باید مورد توجه و امعان نظر قرار نگیرد و عملا بخش عمده ای از منابع نظام آموزشی صرف توسعه رشد شناختی دانش آموزان و در نتیجه فروگذاری سایر ابعاد رشد گردد.

این نگاه تک بعدی و بیمارگونه به فرایند تربیت در مدارس، همان‌ طور که منتقدان برجسته ای چون پائولو فریره از آن یاد می‌کنند، مدارس را تبدیل به مکان های ویژه ای چون بانک ها نموده است که در آن معلمان در نقش سپرده گذار و دانش آموزان به عنوان سپرده گیر عمل می‌کنند. به همان سان که سپرده گذاران به تدریج سپرده ها را در حساب خود در نزد سپرده گیرها (بانک ها) ذخیره می‌کنند، معلمان نیز در طول سال تحصیلی، مطالب آموزشی را در نزد دانش آموزان به تدریج به امانت می سپارند و در پایان در یک زمان معین (جلسه امتحان) تمام آن اندوخته ها را یکجا مطالبه می‌کنند. نتیجه نهایی این فرایند، یعنی نظام بانکداری تعلیم و تربیت، یادگیری حفظی، طوطی وار بی ارتباط با نیازهای واقعی زندگی و البته سطحی و گذرا می‌باشد.و به قول آلبایر^[۱۰] (۱۹۹۸)دانش آموزان در مدارس باید یاد بگیرند که یادگیری برای زندگی کردن است و این امر مهم از طریق آموزش شهروندی اتقاق خواهد افتاد. با توجه به اهمیت دوره راهنمایی که زمان ورود به دوره نوجوانی است ضرورت ایجاب می کند به بررسی برنامه درسی این دوره در زمینه تربیت شهروندی پرداخته شود که این پژوهش در پی دست یابی ‌به این امر است.

۱-۳- ‌هدف‌های‌ تحقیق (کلی و جزئی)

۱-۳-۱- هدف کلی:

• بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت های تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متوسطه اول) از دیدگاه معلمان

۱-۳-۲- اهداف جزئی:

• • بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت ­های مورد نیاز بعد اجتماعی تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان

• • بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت ­های مورد نیاز بعد فردی تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان

• • بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت ­های مورد نیاز بعد فرهنگی تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان

• • بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت ­های مورد نیاز بعد اقتصادی تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان

• • بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت ­های مورد نیاز بعد سیاسی تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان.

• بررسی وضعیت موجود و مطلوب مهارت‌های تربیت شهروندی در برنامه درسی از دید معلمان با توجه به رشته تحصیلی آن ها

۱-۴- سوالات یافرضیه های تحقیق(بیان روابط بین متغیرهای موردمطالعه)

1. 1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت های مورد نیاز بعد اجتماعی تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متوسطه اول) از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟

1. 1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت های مورد نیاز بعد فردی تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متو سطه اول )از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟

1. 1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت های مورد نیاز بعد فرهنگی تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متوسطه اول) از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟

1. 1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت های مورد نیاز بعد اقتصادی تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی (متوسطه اول)از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟

1. 1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت های مورد نیاز بعد سیاسی تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متوسطه اول) از دید معلمان تفاوتی وجود دارد؟

1. آیا بین وضعیت موجود و مطلوب مهارت‌های پنج گانه تربیت شهروندی در برنامه درسی دوره راهنمایی(متوسطه اول) از دید معلمان با توجه به رشته تحصیلی آن ها تفاوت وجود دارد؟

۱-۵- متغیرها (تعاریف مفهومی و عملیاتی)

۱-۵-۱-تعاریف نظری:

فرضیه دوم: در شرکت­های با کیفیت گزارشگری مالی بالاتر نسبت به شرکت­های با کیفیت گزارشگری مالی پایین­تر، اثر تغییر در ارزش وثیقه­های شرکت­ها بر تصمیم­های سرمایه ­گذاری کمتر است.

فرضیه سوم: بین تغییر در ارزش وثیقه شرکت­ها و کیفیت گزارشگری مالی رابطه معناداری وجود دارد.

۳-۳- تعریف و اندازه ­گیری متغیرهای پژوهش

متغیرهای مورد استفاده در پژوهش حاضر به چهار دسته کلی متغیرهای مستقل، وابسته، تعدیل­کننده و کنترلی تقسیم می­شوند. تعریف هر یک از متغیرهای مورد استفاده در این پژوهش به­شرح زیر است:

الف) کیفیت گزارشگری مالی: یکی از متغیرهای مورد استفاده در جهت دستیابی به اهداف پژوهش، کیفیت گزارشگری مالی است. در پژوهش­های پیشین از معیاهای متفاوتی برای اندازه ­گیری کیفیت گزارشگری مالی استفاده شده است. به­عنوان نمونه، ‌می‌توان به معیارهای کیفیت اقلام تعهدی و پایداری سود (دیچاو و دیچو، ۲۰۰۲؛ فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۵؛ مشایخ و اسماعیلی، ۱۳۸۵؛ نوروش و همکاران، ۱۳۸۵؛ و نمازی و رضایی، ۱۳۹۱)، به­موقع بودن سود (باشمن و همکاران^[۱۳۶]، ۲۰۰۴؛ فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۴؛ و نمازی و رضایی، ۱۳۹۱)، محافظه ­کاری سود (گیولی^[۱۳۷] و هین^[۱۳۸]، ۲۰۰۰؛ بنی­مهد و باغبانی، ۱۳۸۸؛ و مرادی و همکاران، ۱۳۹۰)، صادقانه بودن سود (باشمن و همکاران، ۲۰۰۴؛ کردستانی و مجدی، ۱۳۸۶؛ و نمازی و رضایی، ۱۳۹۱)، قابلیت اتکای اطلاعات (اعتمادی و همکاران، ۱۳۸۸؛ و رستمیان و همکاران، ۱۳۹۰)، مربوط بودن اطلاعات (حبیب^[۱۳۹]، ۲۰۰۴؛ اعتمادی و همکاران، ۱۳۸۸؛ و رستمیان و همکاران، ۱۳۹۰)، توان پیش ­بینی سود (دیچو، ۱۹۹۴؛ ولوری^[۱۴۰] و جنکینز^[۱۴۱]، ۲۰۰۶؛ یه و همکاران^[۱۴۲]، ۲۰۱۰؛ نصراللهی و عارف­منش، ۱۳۸۹؛ و نمازی و رضایی، ۱۳۹۱)، هموارسازی سود (لئوز و همکاران، ۲۰۰۰؛ فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۴؛ عبدالغنی^[۱۴۳]، ۲۰۰۵؛ و نمازی و محمدی، ۱۳۸۹)، عدم تقارن اطلاعاتی (ونکاتش^[۱۴۴] و چیانگ^[۱۴۵]، ۱۹۸۶؛ فو و همکاران^[۱۴۶]، ۲۰۱۲؛ بالاکریشنان و همکاران، ۲۰۱۳؛ احمدپور و رسائیان، ۱۳۸۵؛ و خوش­طینت و یوسفی­اصل، ۱۳۸۶)، کیفیت افشا (نوروش و حسینی، ۱۳۸۸؛ ستایش و همکاران، ۱۳۹۰؛ یعقوب­نژاد و ذبیحی، ۱۳۹۰؛ ستایش و همکاران، ۱۳۹۲) و افشای داوطلبانه (بوتوسان، ۱۹۹۷؛ و کاشانی­پور و همکاران، ۱۳۸۸) اشاره کرد. در این پژوهش از معیار کیفیت اقلام تعهدی برای اندازه ­گیری کیفیت گزارشگری مالی استفاده شده است. برای اندازه ­گیری کیفیت اقلام تعهدی از مدل دیچاو و دیچو (۲۰۰۲) استفاده خواهد شد. مدل مورد استفاده توسط دیچاو و دیچو (۲۰۰۲) به شرح زیر است:

TCA_i,t = φ_{۰ +} φ_۱(CFO_i,t-1 / Asset_i,t) + φ_۲(CFO_i,t / Aseet_i,t) + φ_۳(CFO_i,t+1 / Asset_i,t) + ε_i,t مدل (۱)

که در آن:

TCA: عبارت است از کل اقلام تعهدی تقسیم شده بر میانگین کل دارایی­ ها.

CFO: عبارت است از جریان نقدی خالص ناشی از فعالیت­های عملیاتی^[۱۴۷].

Asset: عبارت است از میانگین کل دارایی­ ها.

ε: عبارت است از مقدار باقیمانده مدل.

مقدار باقیمانده (ε) در مدل رگرسیون بالا نشان­دهنده کیفیت اقلام تعهدی است. ‌بنابرین‏، در این پژوهش از قدرمطلق مقدار باقیمانده رگرسیون بالا به عنوان معیار کیفیت اقلام تعهدی استفاده شد. مقدار بالاتر باقیمانده، نشان­دهنده کیفیت پایین­تر اقلام تعهدی و در نتیجه کیفیت گزارشگری مالی ضعیف­تر است. لازم به ذکر است که در مدل رگرسیون بالا کل اقلام تعهدی از فرمول زیر محاسبه می­ شود:

TCAi,t = (OPi,t – CFOi,t) / Asseti,t مدل (۲)

که در آن OP عبارت است از سود عملیاتی و مابقی متغیرها مانند مدل ۱ بالا است.

لازم به­ذکر است که متغیر کیفیت گزارشگری مالی در خصوص آزمون فرضیه ­های اول و دوم به­عنوان متغیر تعدیل­کننده و برای آزمون فرضیه سوم به­عنوان متغیر وابسته به­کار گرفته شده است.

ب) سرمایه ­گذاری: دومین متغیری که در پژوهش حاضر استفاده شده است، سرمایه ­گذاری است. برای اندازه ­گیری این متغیر از کل سرمایه ­گذاری شرکت­ها در هر سال که بر کل دارایی­ های سال قبل تقسیم شده است، استفاده می­ شود. این متغیر به­عنوان متغیر وابسته در این پژوهش استفاده شد.

ج) تأمین مالی: سومین متغیر به تصمیم­های تأمین مالی شرکت­ها برمی­گردد. پژوهش­های پیشین نشان داده ­اند که کیفیت گزارشگری مالی می ­تواند هم بر تأمین مالی از طریق بدهی و هم بر تأمین مالی از طریق حقوق صاحبان سهام تأثیرگذار باشد (بالاکریشنان و همکاران، ۲۰۱۴). هم­چنین، چانی و همکاران (۲۰۱۲) نشان دادند که تأمین مالی شرکت­ها به تغییرات در ارزش وثیقه آن­ها حساس است. ‌بنابرین‏، در این پژوهش مشابه پژوهش­های لیری^[۱۴۸] و رابرتز^[۱۴۹] (۲۰۰۵)، لمن^[۱۵۰] و رابرتز (۲۰۱۰) و بالاکریشنان و همکاران (۲۰۱۴) از متغیر نسبت کل بدهی­های سال جاری به کل دارایی­ های سال قبل به­عنوان یکی از متغیرهای مورد استفاده در راستای دستیابی به اهداف پژوهش استفاده شد. این متغیر به­عنوان متغیر وابسته در این پژوهش استفاده می­ شود.

تغییرات در ارزش وثیقه: تغییرات ایجاد شده در ارزش دارایی­ های وثیقه­ای شرکت­ها نیز یکی دیگر از متغیرهای مورد استفاده است. این متغیر عبارت است از تفاوت مجموع دارایی­ های ثابت مشهود شرکت­ها در سال جاری نسبت به سال قبل تقسیم بر مجموع دارایی­ های ثابت مشهود آن­ها در سال جاری. این متغیر به­عنوان متغیر مستقل مورد استفاده قرار گرفته است.

د) متغیرهای کنترلی: هم­چنین، به منظور کنترل سایر متغیرهایی که به نحوی در تجزیه و تحلیل مسأله پژوهش مؤثرند، متغیرهای کنترلی لازم با توجه به مرور متون تعیین شدند. مشابه پژوهش­های ریچاردسون^[۱۵۱] (۲۰۰۶)، آلمیدا^[۱۵۲] و کمپلو^[۱۵۳] (۲۰۰۷)، بیدل و همکاران (۲۰۰۷) و بالاکریشنان و همکاران(۲۰۱۴)، برای آزمون فرضیه دوم از متغیرهای جریان­های نقد ناشی از فعالیت­های عملیاتی تقسیم شده بر کل دارایی­ ها، کیوتوبین سال قبل (اندازه ­گیری شده از طریق ارزش بازار کل دارایی­ ها به ارزش دفتری کل دارایی­ ها)، اندازه شرکت در سال قبل (اندازه ­گیری شده از طریق لگاریتم طبیعی ارزش بازار سهام)، عمر شرکت در سال قبل (اندازه ­گیری شده از طریق تعداد سال­های فعالیت در بورس، از ابتدا تا سال جاری) و اهرم مالی در سال قبل (اندازه ­گیری شده از طریق مجموع بدهی­های کوتاه­مدت و بلندمدت تقسیم بر ارزش دفتری کل دارایی­ ها) به­عنوان متغیر کنترلی استفاده می­ شود. هم­چنین، برای آزمون فرضیه اول نیز از تمام متغیرهای ذکر شده در بالا، به جزء متغیر اهرم مالی در سال قبل به­عنوان متغیر کنترلی استفاده می­ شود. در نهایت، برای آزمون فرضیه سوم پژوهش مشابه پژوهش­های هیلی و همکاران (۱۹۹۹)، لانگ و لاندهلم (۲۰۰۰)، لئوز و ورچیا (۲۰۰۰) و بالاکریشنان و همکاران (۲۰۱۳) از متغیرهای بازده کل دارایی­ ها (اندازه ­گیری شده از طریق سود عملیاتی قبل از استهلاک تقسیم بر کل دارایی­ ها) و اندازه شرکت به­عنوان متغیرهای کنترلی استفاده شده است.

۳-۴- جامعه و نمونه آماری

۲- تصمیم ­گیری در شرایط عدم اطمینان^[۲۳]: این بخش خود به دو حالت تصمیم ­گیری در حالت عدم اطمینان کامل و تصمیم ­گیری در شرایط ریسک^[۲۴] تقسیم می­گردد.

تصمیم ­گیری در شرایط عدم اطمینان کامل برای زمانی است که مشکل موجود شامل تعدادی از متغیرهای غیرقابل کنترل نیز می­ شود، لیکن اطلاعاتی از گذشته به منظور پیش ­بینی برای این متغیرها در دسترس نبوده و از این رو محاسبه احتمال وقوع برای آن ها ممکن نیست. مدل­سازی برای این نوع
تصمیم ­گیری اکثراً توسط ماتریس تصمیم ­گیری خواهد بود. در این حالت همچنین تصمیم­گیر به روش های شهودی و یا خلاق نیز مراجعه می­ نماید (رابینز، ۲۰۰۰). خلاقیت، خود عاملی برای شناخت بیشتر مسئله است و همچنین شناسایی آلترناتیوهاست (وودمن و همکاران^[۲۵]، ۱۹۹۳).

تصمیم ­گیری در شرایط ریسک برای زمانی است که مشکل موجود شامل تعدادی متغیرهای غیرقابل کنترل نیز می­ شود، لیکن اطلاعات از گذشته ‌در مورد وقوع آن ها در دسترس است و ‌بنابرین‏ محاسبه احتمال وقوع برای آن ها ممکن خواهد بود. به عنوان مثال، طراحی سناریوهای حمله در دوران جنگ یک تصمیم ­گیری همراه ریسک است، هرچند که یک فرمانده سعی می­ نماید که اکثر اطلاعات راجع به دشمن را قبلاً تهیه نماید (رابینز، ۲۰۰۰). مدل‌های مورد استفاده برای این شرایط از تصمیم ­گیری ممکن است از انواع مدل‌های ریاضی و احتمالی باشند. کلیه مدل‌های ریاضی را ‌می‌توان در چارچوب علم تحقیق در عملیات معرفی نمود که علاوه بر مدل‌های مطرح ‌در مورد تصمیم ­گیری در شرایط اطمینان، از مدل‌های احتمالی مانند ارزش مورد انتظار ، برنامه­ ریزی خطی، آنالیز سربسر^[۲۶]، بازگشت سرمایه^[۲۷]، تحلیل بیز^[۲۸]، تجزیه و تحلیل ‌بر اساس زنجیره مارکوف^[۲۹] (رندر^[۳۰]، ۱۹۹۲)، منحنی توزیع، مدل صف^[۳۱]،تصمیم ­گیری شاخه­ای تئوری بازی‌ها و تئوری صف (گلد،۱۹۸۷) استفاده می­ شود.

۳- تصمیم گیری در شرایط تعارض^[۳۲]: برای زمانی است که استراتژیهای رقبا برای یک تصمیم­گیرنده جایگزین متغیرهای غیرقابل کنترل از شرایط تصمیم ­گیری او شوند. در این حالت از تئوری بازی‌ها برای حل مسئله استفاده خواهیم نمود (اصغرپور،۱۳۷۷).

۲-۶ زمان و تصمیم ­گیری

تعیین زمان در دسترس برای جمع ­آوری اطلاعات عمدتاًً بستگی به مفاهیم و روند تصمیم ­گیری دارد. ‌بنابرین‏ زمان در دسترس تصمیم ­گیری عبارت است از فاصله زمانی معینی که بین لحظه احساس نیاز به اخذ تصمیم تا زمانی که تصمیم عملاً اتخاذ می شود، وجود دارد.

زمان در تصمیم ­گیری می ­تواند به چهار صورت مطرح شود: اول، بعد زمانی تصمیم که به نوعی به مدت تصمیم و چگونگی استفاده از زمان باز می­گردد. دوم، زمان به عنوان یک واسطه در میان اجزای مختلف تصمیم که در زمان‌های مختلف اتخاذ می­ شود. سوم، زمان به عنوان یک منبع و عامل محتوایی که کوتاه و یا محدود بودن آن می­­تواند تأثیرات جدی بر تصمیم داشته باشد و چهارم، زمان به عنوان یک کالا که در تصمیم می ­تواند خود یک موضوع باشد، بخصوص در عصر حاضر که هر گونه تأخیر کوتاه
می ­تواند پیامدهای جدی برای سازمان داشته باشد (آریلی و زاکاری^[۳۳]، ۲۰۰۱).

اکثر مدیران تصمیم ­گیری را یک واقعه جدا که در یک نقطه مکانی و زمانی خاص اتفاق می ­افتد
می­دانند. در این ارتباط برخی از مدیران به حالتی می­رسند که به آن رهبر تک نقطه­ای می­گوییم. رهبر تک نقطه­ای، در انزوا فکر می­ کند، سپس مشورت می­طلبد، گزارش‌ها را می­­خواند، بیشتر فکر می­ کند و سپس می­گوید که بله یا خیر وسازمان را مأمور تحقق آن می­سازد، در حالی­که باید به تصمیم با نگاه اجتماعی و سازمانی برخورد نمود. واقعیت آن است که تصمیم ­گیری یک حادثه و یا واقعه و یا پیشامد نیست، یک فرایند است که در طول یک هفته، یک ماه و یا یک سال آشکار می­ شود. تصمیم ­گیری مملو از نگرانی راجع به بازیگران قدرت و سیاست است و مملو از تفاوت‌های ظریف شخصی و تاریخ و سابقه نهادی و سازمانی است. تصمیم ­گیری با بحث و مذاکره قرین بوده و نیازمند پشتیبانی همه سطوح سازمانی برای اجراست. گاروین می‌گوید که تصمیم گیر خوب آن است که معتقد است که تصمیم یک فرایند است که مدیر آن را آشکارا و در جمع طراحی و مدیریت می کند. تصمیم گیر بد فکر می‌کند که تصمیم در یک لحظه ساخته می شود و او آن را به تنهایی کنترل می‌کند (گاروین^[۳۴]، ۲۰۰۱).

۲-۷ گام‌های تصمیم

هربرت سایمون محققی است که در رابطه با مفهوم و مکانیسم تصمیم ­گیری مطالعات زیادی به عمل آورده است. از نظر او مدیریت و تصمیم ­گیری دو واژه هم معنی و مترادف هستند. علاوه بر سایمون، گروه دیگری از صاحب­نظران نیز مدیریت و تصمیم­ گیری را یکی و هم معنی تعریف کرده و مدیریت را چیزی جز تصمیم ­گیری ندانسته­اند و معتقدند که کانون اصلی مدیریت را تصمیم ­گیری تشکیل می­دهد و انجام وظایفی چون برنامه­­ریزی، سازماندهی و یا کنترل در واقع کاری جز تصمیم ­گیری درباره نحوه و چگونگی انجام این فعالیت‌ها نیست. بقول دراکر، تأکید مدیریت آینده بر فراگرد تصمیم ­گیری و درک این فراگرداست (دراکر^[۳۵]، ۱۹۸۷). از نظر این دسته از محققین، اصل مدیریت تصمیم ­گیری است، زیرا به وسیله تصمیم ­گیری، مدیر تمامی وظایف خود را انجام می­دهد.

برای نیل به هدف، تصمیم گیری لازم است و تصمیم گیر می­باید ازمیان استراتژی های موجود یکی را انتخاب کند و بکارگیرد. کیفیت و ماهیت این استراتژی، ماهیت عوامل محیطی خارج از کنترل سازمان و قدرت رقبا و ماهیت و شدت رقابت آن ها به سازمان از جمله عواملی است که موفقیت و یا عدم موفقیت تصمیم گیرنده در نیل به هدف بستگی به آن دارد. کونتز معتقد است که تصمیم ­گیری، اصل و اساس برنامه­ ریزی را تشکیل می­دهد. زیرا بدیهی است طرح، برنامه، سیاست و خط مشی نمی تواند وجود داشته باشد مگر اینکه کسی، در جایی، تصمیمی گرفته باشد. مدیر معمولاً تصمیم ­گیری را وظیفه اصلی خود به شمار ‌می‌آورد، زیرا عملاً مشاهده می­ نماید که باید دائم به فکر این باشد که چه راهی را برگزیند و چه کاری را انجام دهد، چه کسی را مأمور و مسئول چه کاری کند و کار کی، کجا، و چگونه انجام گیرد (سعادت، ۱۳۷۲).

حتی سازمان‌ها بدون اجماع نیز عمل می­نمایند. یکی دیگر از مدیران یکی از شرکت‌های اتومبیل­سازی یک مشاور استخدام کرده بود که او تحقیق نموده و بفهمد که بالاخره چه کسی در شرکت او برای ساخت یک مدل جدید از خودرو تصمیم ‌می‌گیرد. جواب مشاور این بود که احتمالاً فرد خاصی تصمیم نمی­گیرد. یک نفر مدل جدید ماشین را می­سازد، یکی دیگر مسائل مهندسی آن را بررسی می­ کند و مثل یک توپ برفی هزاران تصمیم و عمل ‌به این توپ اضافه می­ شود. یکی دیگر ممکن است برای او سپر طراحی نماید و این چنین خودرو طراحی می­ شود. البته ممکن است که در جلسه هیئت مدیره در یک لحظه مسئله مطرح وثبت شود،اما شایدتصمیم آن لحظه­ای گرفته شده است که مدیر شرکت شش ماه قبل دربازدید از خط تولید به چنین نتیجه­ای برای ساخت یک خودرو جدیدرسیده باشد (مینتزبرگ^[۳۶]، ۱۹۹۸).

پنج گام در تحلیل تصمیم ­گیری عمومی وجود دارد که به ترتیب عبارتند از:

۱-شناسایی و تعریف مسئله

۲-جستجو برای یافتن راه حلهای احتمالی

– در تحقیقی که محمد تقی ایمان و شاهرخ آزرم (۱۳۸۲) با عنوان «بررسی اثرات تعارضات سازمانی و خصوصیات اقتصادی اجتماعی بر عملکرد کارکنان مدیریت کازرون» انجام دادند ‌به این نتیجه رسیدند که تعارض بر عملکرد کارکنان تاثیر منفی دارد (ایمان، آزرم، ۱۳۸۲).

– خانم حقیقی (۱۳۸۱) در تحقیقی به بررسی رابطه سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی مدارس پرداخته است. نتایج آن عبارتند از: بین سبک های مدیریت تعارض و اثربخش مدارس رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد؛ که این ارتباط بین هریک از سبک ها به صورت جداگانه با اثربخشی مدارس نیز معنادار می‌باشد که با سبک های همکاری و مصالحه ارتباط مستقیم و با سبک های سازش و اجتناب چندان معنادار نمی باشد و با سبک رقابت معکوس می‌باشد.

– کارگر (۱۳۸۰) در پژوهشی تحت عنوان «بررسی ارتباط سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی سازمانی» که در شرکت مهندسی آب و فاضلاب استان کرمان انجام داد نتیجه گرفت، بین مدیریت تعارض و اثربخشی سازمانی رابطه معنادار وجود دارد.

– حمیدرضا معبودیان (۱۳۷۹) در تحقیقی تحت عنوان «بررسی رابطه‌ نگرش مدیران به تعارض با سبک مدیریتی مورد استفاده آنان در آموزشگاه ‌های متوسطه شهر کرمان» ‌به این نتیجه رسید که بین نوع نگرش مدیران به تعارض با سبک مدیریتی مورد استفاده آنان رابطه معنی‌ داری وجود دارد؛ و نگرش کاملا مثبت به تعارض با سبک مدیریت تشریک مساعی، نگرش مثبت با سبک گذشت، نگرش بینابین با سبک مصالحه، و نگرش منفی با سبک اجتناب رابطه معنا‌دار دارند (فیاضی، ۱۳۸۸: ۹۸-۹۶).

– آقای شمی پور (۱۳۷۹) تحقیقی تحت عنوان «رابطه سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی مدارس» انجام داده است. هدف اصلی تحقیق شناخت میزان استفاده مدیران از سبک های مختلف مدیریت تعارض و بیان ارتباط بین سبک های مورد نظر و اثربخشب مدارس بوده است. نتایج این تحقیق نشان داد بین سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی رابطه معناداری وجود دارد.

– در تحقیقی که نصیری و ‌همکاران (۱۳۷۵) با عنوان در «بررسی نگرش مدیران شرکت صنایع مخابرات راه دور ایران – شیراز ‌در مورد نحوه‌ برخورد با تعارض بین زیردستان»، روش ‌های حل و فصل تعارض را به ترتیب زیر مؤثر دانسته ‌اند: ۱- روش مذاکره بین طرفین درگیر ۲- روش مصالحه و سازش بین طرف های درگیر ۳- روش اعمال قدرت ۴ – روش عدم توجه به درگیری و تعارض.

فصل سوم

روش اجرای تحقیق

۳-۱) مقدمه

تحقیق علمی، پیگیری یک روش گام به گام، منطقی و دقیق برای شناسایی مشکلات، گردآوری داده ها، تجزیه و تحلیل داده ها و استنتاج های معتبر از آن ها است و نتیجه نهایی این فرایند، کشف واقعیات جدیدی است که کمک می‌کند تا مشکلات موجود حل شوند (سکاران، ۱۳۸۵: ۶). اتخاذ روش تحقیق علمی، یکی از راه های دستیابی به دستاوردهای قابل قبول علمی است (خاکی، ۱۳۸۲: ۲۰۱). در این فصل، روش شناسی که بخش علمی تحقیق را در بر می‌گیرد مورد بررسی قرار گرفته است. مباحث مطرح شده در این فصل عبارتند از: فرایند اجرای تحقیق، روش اجرای تحقیق، روش نمونه گیری، روش جمع‌ آوری اطلاعات، معرفی ابزار اندازه گیری، اعتبار و پایایی پرسشنامه و روش تجزیه و تحلیل آماری.

۳-۲) روش اجرای تحقیق

با توجه ‌به این که پژوهش حاضر به دنبال مشخص کردن وضعیت سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی سازمانی در سازمان بیمه سلامت استان گیلان است و از نتایج آن در جامعه مورد نظر می توان استفاده نمود و لذا از آنجایی که در این پژوهش شرایط موجود دو مؤلفه‌ سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی سازمانی مورد بررسی قرار می‌گیرد، این پژوهش از لحاظ گردآوری داده در زمره تحقیقات توصیفی جای می‌گیرد که از نوع هدف کاربردی می‌باشد و برای این منظور از مقیاس فاصله ای استفاده شده است و در نهایت از لحاظ روش جمع‌ آوری داده ها و اطلاعات از نوع می‌دانی است.

از دیگر سو، از آنجایی که این پژوهش به دنبال مشخص کردن رابطه بین مؤلفه‌ های سبک های مدیریت تعارض و اثربخشی سازمانی در سازمان بیمه سلامت استان گیلان می‌باشد این پژوهش از لحاظ روش تحقیق از نوع همبستگی می‌باشد. مقیاس از نوع آمار پارامتریک است و از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است.

۳-۳) جامعه و نمونه آماری

جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد، اشیا و غیره (واحد) که حداقل در یک صفت مشترک باشند (خاکی، ۱۳۸۲: ۲۵۰). معمولا در هر تحقیق جامعه مورد بررسی، یک جامعه آماری است که محقق مایل است درباره آن به مطالعه بپردازد (مقیمی، ۱۳۸۰: ۲۴۹). در تحقیق حاضر، جامعه آماری، ۲۶ اداره بیمه سلامت استان گیلان می‌باشد که از نظرات کلیه مدیران استفاده شده است. نمونه بخشی از جامعه است که معرف آن می‌باشد. به عبارت دیگر، نمونه، عبارت است از تعداد محدودی از آحاد جامعه آماری که بیان کننده ویژگی های اصلی جامعه باشد (آذر، مومنی، ۱۳۸۵: ۱۸۲). نمونه برداری، فرایند انتخاب کردن تعداد کافی از میان اعضای جامعه آماری است به طوری که با مطالعه گروه نمونه و فهمیدن خصوصیات یا ویژگی های آزمودنی های گروه نمونه بتوان این خصوصیات را به اعضای جامعه آماری تعمیم داد (سکاران، ۱۳۸۵: ۲۹۶). با توجه به اینکه جامعه آماری سازمان بیمه سلامت استان گیلان می‌باشد، از فرمول زیر جهت مشخص شدن تعداد نمونه استفاده شده است:

₌ حجم نمونه

₌ حجم جامعه آماری

₌ مقدار متناظر از توزیع نرمال استاندارد با سطح اطمینان ۹۵ درصد

= میزان خطا

= واریانس جامعه (‌بر اساس متغیر مورد بررسی)

برای نمونه گیری تعداد ۲۶ مدیر واحد سازمانی انتخاب گردیدند. پس از انجام تست مقدماتی پرسشنامه و رفع نقایص آن، تعداد ۲۶ پرسشنامه تکثیر و توزیع گردید که تعداد ۲۳ پرسشنامه تکمیل و عودت داده شد. در این پژوهش از روش نمونه گیری در دسترس استفاده شده است.

۳-۴) روش ها و ابزار جمع‌ آوری اطلاعات

روش ها و ابزار سنجش، وسایلی هستند که محقق به کمک آن ها قادر است اطلاعات مورد نیاز را گردآوری، ثبت و کمی نماید. یکی از ابزارهای رایج تحقیقات برای جمع‌ آوری داده ها، پرسشنامه می‌باشد. پرسشنامه عبارت است از مجموعه ای از پرسش ها که به صورت باز یا بسته (دارای مقیاس) طراحی شده اند تا وضعیت نگرش افراد نسبت به یک واقعیت از طریق آن ارزیابی شود (خاکی، ۱۳۸۷: ۲۲۷). در پژوهش حاضر، برای جمع‌ آوری داده ها از پرسشنامه استاندارد سبک های مدیریت تعارض (راهیم، ۱۹۸۳) و پرسشنامه استاندارد اثربخشی سازمانی (مهرزاد حمیدی، ۱۳۸۲) استفاده شده است.

جدول ۳-۱) معیارهای مطرح شده در پرسشنامه

طیف کلی
بسیار کم
کم
متوسط
زیاد
بسیار زیاد
ارزش عددی
۱
۲
۳
۴
۵

‌آرمسترانگ و همکاران^[۷۲] (۲۰۱۱) در پژوهش خود به اندازه ­گیری این معیار پرداختند و نتیجه گرفتند که میزان انتخاب نامطلوب رابطه مستقیمی با عدم تقارن اطلاعاتی دارد.

۲-۱۵-۲ مبنای حسابداری

۱-۲-۱۵-۲ کیفیت اقلام تعهدی

قسمتی از سود حسابداری، نقدی ‌می‌باشد. یعنی وجه نقد حاصل از عملیات شرکت در داخل این سود قرار دارد، و قسمتی از آن را اقلام تعهدی تشکیل می­دهد. بخش تعهدی سود به مراتب از بخش نقدی آن دارای اهمیت بیشتری در ارزیابی عملکرد شرکت ‌می‌باشد. وجه نقد به دست آمده درطی یک دوره مالی، اططلاعات مربوطی به حساب نمی­آید، چون وجه نقد شناسایی شده، از مشکلات زمان بندی و تطابق رنج می­برد و در نتیجه نمی­تواند منجر به اندازه ­گیری صحیح عملکرد شرکت شود. برای کاستن از این مشکلات، اصول پذیرفته شده حسابداری در این مورد رهنمودهایی دارد تا دقت در اندازه گیری عملکرد شرکت را به وسیله ی استفاده از اقلام تعهدی افزایش دهد تا مشکلات زمانبندی و تطابق شناسایی گردش وجه نقد در سود حسابداری را اصلاح کند (رسائیان و حسینی، ۱۳۸۷).

اقلام تعهدی تعدیلات موقتی هستند که جریان‌های نقدی را طی دوره ­های زمانی انتقال می­ دهند. نفع عمده­ی این انتقال آن است که ارقام تعدیل شده، تصویر درست­تری از عملکرد اقتصادی شرکت ارائه می­ دهند (دیچو و دایچو^[۷۳]، ۲۰۰۲ و اسماعیلی، ۱۳۸۶).

احمدپور و عجم (۱۳۸۹) به بررسی ارتباط عدم تقارن اطلاعاتی و کیفیت اقلام تعهدی پرداختند و نتایج آن ها نشان داد که کیفیت اقلام تعهدی تاٌثیر معناداری برعدم تقارن اطلاعاتی ندارد.

‌آرمسترانگ و همکاران (۲۰۱۱) در پژوهشی دیگر به بررسی این ارتباط پرداختند. نتایج پژوهش نشان داد که کیفیت اقلام تعهدی برعدم تقارن اطلاعاتی تاثیر دارد.

۱۶-۲ تجزیه و تحلیل عدم تقارن اطلاعاتی در بازار سرمایه

تجزیه و تحلیل عدم تقارن اطلاعاتی که ره­آورد شکاف (توزیع) اطلاعاتی ما بین تهیه کنندگان اطلاعات حسابداری و استفاده کنندگانش ‌می‌باشد، در نمودار زیر به نشان داده شده است.

شکاف ارزش

شکاف اطلاعاتی

حجم گزارشات کنونی

کفایت حجم افشای کنونی

کیفیت جاری اطلاعات

شکاف کیفیت

کیفیت مورد انتظار اطلاعات برای کمک به تصمیم گیری

شیوه مورد انتظار از گزارش اطلاعات

شیوه گزارش کنونی اطلاعات از بعد ادوار گزار­شگری دامنه تفضیل و تلخیص

شکاف گزارشگری

شکاف قابل فهم بودن

نحوه انتخاب واژ­ه­ها و مفاهیم برای ارائه

توجه به توان استفاده کنندگان در درک اطلاعات

شکاف ادراکی

نمایشی از چگونگی ایجاد عدم تقارن اطلاعاتی (وکیلی فرد و محمدی، ۱۳۸۷)

خلاصه­ای از شکاف­های نمودار فوق به شرح زیر ‌می‌باشد:

۱-۱۶-۲ شکاف­های اطلاعاتی:

این شکاف زمانی به وقوع می­پیوندد که از دید مشارکت کنندگان در بازار داده ­های اصلی عملکرد به طور کافی به آن ها منتقل نشده است.

۲-۱۶-۲ شکاف کیفیت:

این شکاف بیانگر آن است که اطلاعات درباره معیارهای کلیدی عملکرد، آن طور که باید قابل اطمینان نیستند.

۳-۱۶-۲ شکاف گزارشگری:

این شکاف که به وظایف مدیر بر می­گردد. مدیریت باید اهداف تجاری خود را بوضوح بیان کند تا سرمایه ­گذاران بتوانند تشخیص دهند که شرکت به اهداف پیش‌بینی شده خود دست یافته است یا نه؟ در صورت عدم وقوع این امر شکاف گزارشگری اتفاق می ­افتد.

۴-۱۶-۲ شکاف قابل فهم بودن:

این شکاف زمانی به وقوع می­پیوندد که مدیریت و سرمایه گذاران، داده ­ها را به روش های متفاوتی ارزیابی نمایند.

۵-۱۶-۲ شکاف ادراکی:

این شکاف برآیند و تجمیع شکاف­های فوق ‌می‌باشد که ‌بر اساس آن مطلوبیت اطلاعات برای بازار سرمایه در مقایسه با شرکت متفاوت درک می­ شود (وکیلی فرد و رستمی، ۱۳۸۹).

۶-۱۶-۲ شکاف ارزش:

این شکاف، ره­آورد شکاف ارزش است که عبارت اند از تفاوت بین ارزش بازار شرکت و درک مدیریتی از چیزی که باید ارزش واقعی شرکت باشد.

همان‌ طور که در شکل فوق نشان داده شده است، هرچه دامنه شکاف­های فوق الذکر بیشتر باشد، سطح شکاف ارزش و باتبع آن فاصله بین قیمت مبادلاتی اوراق بهادار شرکت­ها از ارزش ذاتی آن ها بیشتر خواهد بود.

برای پوشاندن و تقلیل دامنه شکاف­های فوق الذکر نقش خطیری بر عهده سیستم حسابداری شرکت­ها در باب افشای اطلاعات کافی و مناسب و به شیوه­ای بهنگام گذرانده شده است که مسئولیت این حرفه را دوچندان ساخته است (وکیلی فرد و رستمی، ۱۳۸۹).

۱۷-۲ تاثیر افشای اطلاعات بر عدم تقارن اطلاعاتی

کیفیت افشای اطلاعات، از سه طریق می ­تواند به عدم تقارن اطلاعاتی تاثیر بگذارد :

اول : کیفیت افشا، سرمایه­ گذار را از جستجو برای کشف اطلاعات محرمانه و سوداگری بر مبنای آن، باز می­دارد؛ زیرا با افشای اطلاعات، شکاف اطلاعاتی یا همان عدم تقارن اطلاعاتی بین سرمایه ­گذاران کاهش می­یابد.

دوم : افشای اطلاعات در بازار، مانع انجام معاملات مولد ثروت برای یک عده برخوردار از اطلاعات محرمانه می شود و در نتیجه با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، رفاه تمام سرمایه گذاران را افزایش می­دهد.

سوم : به طور کلی، کیفیت افشا، با میزان معاملات صورت گرفته توسط هر دو گروه، دارندگان اطلاعات و دارندگان اطلاعات محرمانه، ارتباط مثبت دارد (برون و هیل اجیست^[۷۴]،۲۰۰۷).

۱۸-۲ پیامد های عدم تقارن اطلاعاتی

موضوع بازارهای نامتقارن، مسئله ای بسیار مهم است که با پیچیده شدن کالاها و خدمات و از طرف دیگر، پیچیده شدن مکانیزم مبادله، روز به روز بر اهمیت آن افزوده شده و نیاز به توجه بیشتر و ارائه راهکارهای جدیدتری را از سوی بازیگران بازار، یعنی فروشنده ها، خریداران، نهادهای قانونی، مدیران و اعتباردهندگان و نهایتاً دولت، می طلبد. عدم تقارن اطلاعات پیامدهای نامطلوب مختلفی را از قبیل کاهش کارایی بازار، افزایش هزینه های معاملاتی، ضعف بازار، نقدشوندگی پایین و به طورکلی، کاهش سود حاصل از معاملات در بازارهای سرمایه، در پی دارد. مطالب یاد شده می‌تواند بیانگر اهمیت موضوع عدم تقارن اطلاعاتی و تاثیر غیرقابل انکار آن بر تصمیم گیری های اقتصادی، باشد. (خدامی پور و قدیری، ۱۳۸۹).