خسارت های معنوی

این نوع خسارت که در برخی متون قانونی از جمله قانون مسئولیت مدنی و آئین دادرسی کیفری و به تبع آن در ادبیات حقوقی ما مورد توجه قرار گرفته ، دارای اهمیت شایانی است . ^[۳۳]

به طور اجمال می توان گفت که آن دسته از خساراتی که به طور مستقیم بر مال یا حقوق مالی وارد نمی شود و به همین جهت مورد تقویم مالی و داد و ستد قرار نمی گیرد جنبه ی معنوی یا غیر مالی دارد .

این نوع خسارت بر خود شخص و متعلقات غیر مالی آن که با ارزش های مالی معمولاً ارزیابی نمی شود ؛ مانند جسم و روح و روان و شخصیت و آزادی ، احساسات و عواطف و باور ها وارد می‌گردد . ^[۳۴]

در ادامه درباره خسارت های معنوی زبان به تفصیل صحبت خواهد شد .

ب: ضابطه و معیار خسارت یا ضرر

عقیده اغلب فقها ، بر این است که ضابطه شخصی در ضرر حاکم است از جمله شیخ انصاری و میرزای نائینی ، شیخ انصاری در رابطه با سنجیدن دو ضرر در بحث تعارض ضررین می‌گوید :^[۳۵]

« در مواردی که ضرر بر دو نفر وارد می باید ، برای سنجیدن دو ضرر باید آن را به اعتبار هر یک از این دو نفر در نظر گرفت . یعنی باید خصوصیات هر یک از دو شرر را با توجه به مقدار و شخص سنجید » از نظر فوق بر می‌آید که مرحوم شیخ انصاری معتقد بودند که ضابطه تشخیص ضرر شخصی است .

همچنین مرحوم نائینی استدلال می‌کند^[۳۶] : وقتی قاعده لاضرر حاکم بر ادله احکامی است که از این ضرر ناشی می شود ‌بنابرین‏ باید دید که آیا در رابطه با تشخیص که مورد ورود ضرر قرار گرفته در واقع ضرری پیش آمده یا نه ؟ یعنی آیا ضرر درباره این شخص صدق می‌کند یا نه ؟

ج) مفهوم خسارت در حقوق تطبیقی

در حقوق کشور های مختلف اروپایی و آمریکایی خسارت و شیوه های جبران آن به طرق مختلف ملحوظ نظر می‌باشد و قانوگذاران مختلف در این کشور ها هر کدام با توجه به فرهنگ و رسوم و نوع برخورد های اجتماعی و اقتصادی تا حد امکان خسارت را پیش‌بینی کرده و از آن غافل نشده اند .

1. در حقوق فرانسه

در حقوق فرانسه خسارت عبارت است از ضرر و زیان وارده بر زیان دیده از طرف زیان زننده ( مقصر) که خسارت وارده بر زیان دیده ، یا در نتیجه نفس عدم انجام تعهد است که باید آن را جبران کند یا در نتیجه تأخیر در انجام تعهد است . ^[۳۷]

1. در حقوق ترکیه

به موجب ماده ۴۱ قانون تعهدات و مسئولیت ترکیه : « کسی که عمداً یا از روی سهل انگاری و یا تنبلی و عدم تدبیر به شخص دیگری ضرر وارد نماید ، ضامن جبران خسارت اوست . »

• • • 1. جبران

جبران . [ ج ُ] (ع مص ) ماخوذ از جَبْر عربی است که در فارسی به معنی استدراک زیان وارده به کار می رود چنان که گویند؛ برای جبران خسارت وارده باید مثل یا قیمت خسارتی که بر کسی وارد کرده بپردازد. و این کلمه را با مصادر شدن و کردن به کار می‌برند چنان که جبران شدن و جبران کردن بمعنی ترمیم شدن و کردن . تفدیه ، عوض یافتن یا دادن .

– جبران خسارت ؛ اصطلاح حقوقی است ، هرگاه در اثر عدم انجام تعهد و التزام یا در اثر اقدام به امری بالمباشر و یا بالواسطه بدیگری زیانی مادی ‌یا معنوی وارد شود طبق مقررات باید کسی که خسارت را وارد ساخته خسارت زیان دیده را جبران کند. البته دادگاه وقتی حکم به خسارت می‌دهد که خسارت وارد شده و مسلم باشد که از ناحیه طرف بوده است .^[۳۸]

جبران‌ کردن: (مصدر متعدی) تلافی کردن صدمه و خسارتی که به کسی وارد شده.^[۳۹]

• • • 1. پزشکی قانونی^[۴۰]

پزشکی قانونی یعنی استفاده از علوم پزشکی در کشف جرائم ، به عبارت دیگر به کار گرفتن علوم پزشکی در خدمت قانون را پزشکی قانونی می‌نامند ( استفاده از علوم پزشکی در مسائل قضایی )

تخصصی شدن رشته‌های مختلف علوم ، نیاز متخصصان و کارشناسان یک رشته به رشته‌های دیگر را روز به روز افزایش داده است . علوم قضایی و علوم پزشکی از جمله این رشته‌های علمی محسوب می‌شوند در سیستم قضایی که قاضی مسئول مراحل مختلف رسیدگی ، جمع‌ آوری اطلاعات و شواهد و صدور حکم نهایی در پرونده های حقوقی و به خصوص کیفری است و از آنجا که محیط بودن به تمامی علوم برای قضاوت کاری است دشوار و غیر ممکن لذا بسته به نوع پرونده جهت صدور صحیح و عادلانه نیازمند کسب اطلاعات و نظرات کارشناسی سایر علوم می‌باشند چنان که در مسائل پزشکی ، پزشک قانونی کارشناسی است که در محضر دادگاه درباره فن و روان انسان کارشناسی می‌کند .

به طور کلی هدف پزشکی قانونی استفاده از علوم پزشکی در کشف جرایم است و هدف از گذراندن واحد درسی پزشکی قانونی توسط دانشجویان رشته‌های حقوق و پزشکی آشنا ساختن دانشجویان به نحوه ی استفاده از علوم پزشکی در کشف جرایم است .

گستره و محدوده کار و شرح وظایف پزشکی قانونی در هر کشور را قوانین جاری آن کشور تعیین می‌کند . به طور کلی رسیدگی به مسائل پزشکی که در ارتباط با دادگاه و دستگاه قضایی قرار می‌گیرد به عهده پزشکی قانونی است . با توجه به پیشرفت سریع علوم ، نیاز شاخه های مختلف آن به یکدیگر افزایش می‌یابد.

قدیمی ترین قوانین مدون مربوط به ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌باشد . در این دوره حمورابی امپراطور بابل قوانین مشروح و مفصلی تدوین کرد که در آن به پزشکی قانونی توجه خاصی شده بود در عصر حمورابی پزشکان خاصی از طرف دولت ها انتخاب می شدند تا به مواردی مانند مرگ های مشکوک ، ضرب و جرح ، تعیین هویت ، قصور پزشکان و جراحان و دیه آن ها رسیدگی نمایند .

• • • 1. معنای اصطلاحی ارش:

مقدار مال غیر معیّن (غیر مقدّر) است که به سبب صدمه و نقص حاصل از جنایت، بوسیلۀ جانی پرداخت می‌شود. در فقه اسلامی دیه را به دو بخش یعنی دیۀ مقدّر (تعیین شده از طرف شارع) و دیۀ غیر مقدّر (تعیین و پیش‌بینی نشده) تقسیم کرده‌اند یعنی برای برخی از انواع جراحات و صدمات، دیۀ خاصی پیش‌بینی شده است. لیکن دیۀ بسیاری از صدمات و جراحات هم از قبل مشخص نشده و تعیین آن بر عهدۀ قاضی واگذار شده است که آن را اَرش یا حکومت می‌نامند. مادۀ ۳۶۷ «قانون مجازات اسلامی» در این مورد اشعار می‌دارد «هر ضایعه­ای که بر عضو کسی وارد شود و شرعاً مقدار خاصی به عنوان دیه برای آنان تعیین نشده باشد، جانی باید ارش بپردازد.^[۴۱]

البته ظاهراًً مراد از جراحت معنای عامی است که شامل جراحت، قطع عضو و یا حتی سلب منافع می شود والاّ اگر جراحت تنها معنای بدوی خود را داشته باشد، در این صورت مصطلح فقها با لغت تفاوت خواهد کرد، زیرا همان طور که خواهیم دید فقها ارش را بر دیه جنایت مادون نفس اطلاق کرده‌اند اعم از آن که چنین جنایتی به شکل جراحت باشد یا قطع عضو و یا سلب منافع.

اکثر فقهای شیعه این واژه را به معنای دیه جنایت بر مادون نفس که مقدار آن در شرع معیّن نشده است، دانسته اند. ‌بنابرین‏ هر جا در کلمات فقهای شیعه به خصوص از زمان محقق حلّی به بعد این واژه به کار رفته باشد، مراد از آن دیه جنایت غیرمعین شرعی است مگر این که قرینه خاصی در میان باشد.

عواملی که به انعطاف پذیری کمک می‌کند عبارتند از:

– روابط نزدیک با خانواده و دوستان- نظر مثبت از خود و اعتماد به توانایی ها و نقاط قوت خود توانایی مدیریت هیجانات قوی و تکانشی -مهارت های بهتر حس- مسائل و ارتباط خوب-احساس کنترل- طالب کمک و استفاده از منابع-خود را به عنوان یک انسان منعطف دیدن (نه به عنوان یک قربانی)- مقابله با استرس از راه سالم و اجتناب از راهبردهای مقابله ای مضر مانند اعتیاد به مصرف مواد- کمک به دیگران- یافتن معنایی مثبت در زندگی خود با وجود وقایع دشوار و مشکلات

‌بنابرین‏ شاید بهتر باشد که در تببین تاب آوری ‌به این نکات توجه کنیم:

۱- تاب آوری روندی پویا است.

۲- تاب آوری وابسته به اوضاع است. یعنی یک رفتار سازگارانه در یک موقعیت، ممکن است در موقعیت های دیگر ناسازگار باشد.

۳- تاب آوری محصول تعامل ویژگی های شخصیتی با عوامل محیطی است.

۴- تاب آوری در شرایط پر مخاطره ، دشوار تر می شود .

۵- تاب آوری قابل یادگیری است (لاتر، ۲۰۰۰).

تاب آوری آموختنی است

نکته ای که باید به آن توجه کرد این است که درست است تاب آوری به قابلیت تطابق انسان در مواجهه با بلایا یا فشارهای جانکاه، غلبه یافتن و حتی تقویت شدن با آن تجارب اطلاق می شود، اما این خصیصه در کنار توانایی‌های درونی شخص و مهارت های اجتماعی او و همچنین در تعامل با محیط تقویت می شود، توسعه می‌یابد و به عنوان یک ویژگی مثبت متبلور می شود. نتیجه اینکه تاب آوری در هر سن و در هر سطحی رخ می‌دهد و سازه ای شناختی و قابل آموزش است یعنی تاب آوری پدیدهای ذاتی نیست. بلکه از طریق تمرین، آموزش، یادگیری وتجربه حاصل می شود. پس اگر فکر می کنید تاب آوری کمی دارید، می توانید آن را تقویت کنید و مهارت های خود را برای تاب آور شدن پرورش دهید (بکر، ۲۰۰۰).

۲-۶- ۱ پیش‌بینی کننده های تاب آوری

عوامل پیش‌بینی کننده تاب آوری عبارتند از:

۱-ویژگی های فردی:مذهب، خوش بینی، عزت نفس وخود کار آمدی(سیف، ۲۰۰۸).

۲-مهارت های اجتماعی، برقراری رابطه مناسب با ا طرافیان، حل مسئله(سیف، ۲۰۰۸).

۳- عوامل خانوادگی: محیط گرم، پاسخگو و تحریک کننده در خانواده، فراهم کردن الگوهای مناسب در محیط خانواده، هماهنگی میان والدین، وقت گذاشتن برای فرزندان، استفاده مناسب از اوقات فراغت، راهنمایی مناسب، وجوه ساختار، قاعده و قانون در خانواده به خصوص در دوران نوجوانی (سیف، ۲۰۰۸).

۲-۶-۲ ویژگی افراد تاب آور

آگاهانه و هشیار عمل می‌کنند. دارای منبع کنترل درونی هستند. می‌پذیرند که موانع بخشی از زندگی هر انسان است. ارتباطات محکم اجتماعی دارند. از مهارت‌های حل مسئله برخوردارند. خود را فردی قربانی ارزیابی نمی کنند. قادرند متناسب با موقعیت، درخواست کمک کنند (سیف، ۲۰۰۸).

ویژگی های اصلی افراد تاب آور: احساس ارزشمندی، مهارت در حل مسئله، کفایت اجتماعی، خوش بینی، همدلی

۲-۶- ۳ توصیه های جهت تاب آوری

۱-در زندگی خود معنا و هدف داشته باشید.

۲- ارتباطات خود راتوسعه می‌دهد.

۳- نسبت به تغییرات انعطاف پذیر باشید.

۴- مراقب تغذیه و سلامتی خود باشید.

۵- مهارت‌های سالم برای مقابله با مشکلات را بیاموزید.

۶- خوشبین باشید.

۷- دلبستگی های مثبت ایجاد کنید.

۸- معنویت خود را تقویت کنید (سیف، ۲۰۰۸).

۲-۷ پیشینه تحقیق

۲-۷-۱ مطالعات داخلی

سلمانی و حسنی(۱۳۹۲) در بررسی نشانگان شناختی / توجهی و راهبردهای نظم جویی شناختی هیجان: فرآیندهای فراتشخیصی یا وابسته به تشخیص در اختلال های خلقی و اضطرابی ‌به این نتایج دست یافتند:

هدف: میزان بالای همبودی میان اختلالات خلقی و اضطرابی می‌تواند به دلیل فرآیندهای فراتشخیصی مشترک باشد. به همین دلیل هدف از پژوهش حاضر ارزیابی نقش دو فرایند فراتشخیصی نشانگان شناختی/ توجهی و راهبردهای نظم جویی شناختی هیجان، در ایجاد و تدوام اختلال های خلقی و اضطرابی است. روش: ۸۹ بیمار (۲۱ نفر مبتلا به افسردگی اساسی؛ ۳۵ نفر مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر؛ ۳۳ نفر مبتلا به اختلال وسواسی- اجباری) از بیمارستان های طالقانی و بقیه الله به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به وسیله ی مقیاس نشانگان شناختی/ توجهی و پرسشنامه نظم جویی شناختی هیجان ارزیابی گردیده و با گروه بهنجار (۳۱ نفر) مورد مقایسه قرار گرفتند. داده ها، با بهره گرفتن از آزمون های تحلیل واریانس، تحلیل کوواریانس چند متغیری و آزمون تعقیبی بون فرنی تحلیل شدند.

یافته ها: یافته ها نشان داد بیماران مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر، اختلال وسواسی- اجباری و اختلال افسردگی اساسی در نشانگان شناختی/ توجهی و راهبردهای ناسازگارانه نظم جویی شناختی هیجان (نشخوارفکری، ملامت خویش و فاجعه سازی)، نمرات بیشتری نسبت به افراد بهنجار کسب کردند. این تفاوت پس از در نظر گرفتن اختلال های همبود همچنان پابرجا ماند. نتیجه گیری: نشانگان شناختی/ توجهی و برخی از راهبردهای نظم جویی شناختی هیجان (نشخوارفکری، فاجعه سازی و ملامت خویش) فرآیندهای فراتشخیصی بوده و می‌توانند در ایجاد و تداوم اختلال های اضطرابی و خلقی گوناگون نقش حیاتی ایفا کنند.

هاشمی و جوکار(۱۳۹۰) در بررسی رابطه ی بین تعالی معنوی و تاب آوری در دانشجویان دانشگاه تعالی معنوی را می توان تجلی درونی دین داری محسوب نمود. (پایدمونت^[۸۱]، ۲۰۰۴) در دهه های اخیر با اوج گیری پژوهش های حوزه روانشناسی دین، توجه به پیامدهای تعالی معنوی، فزونی یافته است. هدف پژوهش حاضر بررسی ارتباط ابعاد تعالی معنوی با تاب آوری بود. نمونه پژوهش شامل ۲۷۰ دانشجوی کارشناسی روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان بودند. برای اندازه گیری تعالی معنوی از مقیاس تعالی معنوی ساخته ی پایدمونت (۱۹۹۹) استفاده شد. این مقیاس شامل ۲۴ گویه و متشکل از ۳ عامل وحدت، کامروایی معنوی و پیوند معنوی بود. جهت سنجش تاب آوری از مقیاس تاب آوری کانر و دیویدسن (۲۰۰۳؛ اقتباس از جوکار ۱۳۸۶) استفاده شد. به منظور سنجش پایایی ابزارها از ضریب آلفای کرونباخ و باز آزمایی و برای تعیین روایی از روش تحلیل عوامل استفاده شد. نتایج ضرایب همبستگی بین عوامل و نمره کل مقیاس تعالی معنوی با مقیاس تاب آوری، بیانگر ارتباط معنی دار تعالی معنوی با تاب آوری بود. نتایج حاصل از رگرسیون همزمان تاب، آوری روی عوامل تعالی معنوی، نشان داد که عامل پیوند معنوی و وحدت معنوی پیش‌بینی کننده های معنی دار تاب آوری بودند. نتایج حاصل بیانگر نقش معنویت در افزایش ظرفیت تاب آوری افراد بود.

در سال های اخیرتحقیقات چندی ‌در مورد رفتارهای پرخطردر کشورمان انجام شده که نشان دهنده ی رغبت نهاد ها و مراکز علمی به پیگیری و بررسی علل این رفتارها در جامعه ی کنونی می‌باشد. از آنجا که رفتارهای پرخطر در برگیرنده ی افزایش نتایج مخرب جسمی، روان شناختی و اجتماعی برای فرد است ، لذا لازم است که علل و عوامل بروز دهنده و قوت بخشنده ی این رفتارها شناسایی شوند.

عامل دیگر پرخاشگری خانوادگی توزیع نابرابر قدرت میان زوجین است . خانواده هایی که تصمیماتشان را با مشارکت همه اعضای خانواده از راه بحث و گفتگو اتخاذ می‌کنند کمتر پرخاشگری می‌کنند ( صمدی ۱۳۸۲) .

۳۰-۱-۲: رویکردهای نظری به پرخاشگری :

در پاسخ ‌به این پرسش که چرا انسان مرتکب رفتار پرخاشگرانه می شود تبینات نظری متفاوتی در زمینه ی پرخاشگری انسان و دلیل آن مطرح است که شرح آن ها در زیر می‌آید .

پرخاشگری به عنوان رفتاری غریزی :

کهن ترین و شاید شناخته شده ترین تبیین ‌در مورد پرخاشگری غریزه است که بیان می‌کند انسان به گونه ای نامشخص برای رفتار پرخاشگرانه برنامه ریزی می‌کند . مشهور ترین صاحب نظران این دیدگاه فروید است به باور فروید پرخاشگری عمدتاً ناشی از سرکوب غرایز است که به سوی خود و آزار به خود متوجه شده و سپس به آزار دیگران می پردازد در این زمینه نظریه دیگری به وسیله ی لورنز ارائه شده است . بر اساس نظریه وی پرخاشگری از یک غریزه موروثی سرچشمه می‌گیرد که برخی از عامل های دیگر نیز در آن دخالت دارد .

نظریه های که پرخاشگری را به عنوان رفتار ذاتی می دانند نسبت به کنترل پرخاشگری بدبین می‌باشند زیرا که پرخاشگری جزیی از طبیعت انسان است و نمی توان آن را ریشه کم کرد .

پرخاشگری به عنوان یک سائق خارجی : بیشتر روانشناسان اجتماعی ‌به این دیدگاه باور دارند که پرخاشگری جزئی از ماهیت انسان است و انگیزش برای آسیب رساندن و آزار رساندن به دیگران در ماهیت انسان وجود دارد را مردود دانسته اند .

آن ها با این اظهاریه آغاز می‌کنند که پرخاشگری شکل مشترک رفتار انسان‌ها است . بر این اساس به نظر آن ها رفتار باید جهانی و ناشی از گرایش‌های انسان باشد . از سویی دیگر آن ها از وقوع بالای پرخاشگری استفاده می‌کنند تا از وجود غریزه پشتیبانی کنند برخی از روانشناسان اجتماعی از رویکرد دیگری پشتیبانی می‌کنند که مبتنی بر این پیش فرض است که پرخاشگری از یک سائق خارجی برای آسیب رساندن به دیگران ناشی می شود . این رهیافت در چند نظریه ی سائق ‌در مورد پرخاشگری بازتاب شده است . ( برکویتز ۱۹۷۸، فثباچ ۱۹۸۴) .

بر اساس این نظریه شرایط خارجی متفاوت انگیزه ای نیرومند برای انجام رفتار خشونت آمیز ایجاد می‌کند سائق پرخاشگری به تهدید علقی علیه دیگران می‌ انجامد . این نظریه اذعان می‌دارد که ناکامی سائق پرخاشگری را تحریک می‌کند و این سائق به ‌هدف‌های‌ گوناگون به ویژه به منابع ناکامی حمبه کرده و آسیب می رساند .

۳۱-۱-۲: ویژگی‌های پرخاشگری و خشونت :

الف : بیشتر افراد بالغ که مرتکب پرخاشگری و خشونت می‌شوند چه اختلال روانی داشته باشند یا نه بیشتر احتمال دارد که خشونت خود را متوجه افراد آشنا و معمولا اعضاء خانواده سازند. این واقعیت نشان می‌دهد که خشونت توزیع بدون تبعیض ندارد و استثناء احتمالی بر این الگو خشونت گزارش شده در پسرهای نوجوان است که به آشناهای اتفاقی یا افراد غریبه معطوف می‌گردد .

ب: به استثناء اختلال شخصیت ضد اجتماعی ، تلاش برای شناسایی اختلالات شخصیتی خاص در بیماران پرخاشگر ناموفق بوده است . و بیماران پرخاشگر گروه ناهمگونی از سنخ های شخصیتی را تشکیل می‌دهند .

ج: گر چه علاقه فزاینده ای به تفاوت‌های جنسی در استعداد برای ارتکاب خشونت ابراز شده است اما مطالعه بر روی افرادی که مدتهای طولانی در مراکز روان پزشکی بستری بوده اند نشان می‌دهد که شیوع خشونت مرد و زن تقریبا مشابه است ( کاپلان – سادوک ۱۳۷۱) .

۳۲-۱-۲: روش های کنترل پرخاشگری :

روان شناسی پرخاشگری را به طور نسبی قابل کنترل دانسته و روش های زیر را در کاهش پرخاشگری کار آمد می دانند .

۱- مجازات : در طول تاریخ از تنبیه و مجازات به عنوان وسیله ای برای کاهش برخی از رفتارهای پرخاشگرانه مانند تجاوز جنسی و کودک آزاری استفاده کرده‌اند . اگر مجازات و تنبیه در شرایط ویژه ای شود می‌تواند در رفتار انسان کارآمد باشد این واقعیت به اثبات رسیده است که افراد با مشاهده پیامد رفتارهای دیگران تحت تاثیر قرار می گیرند . اگر افراد بدانند که دیگران برای برخی از رفتارهایشان پاداش دریافت کنند شاید گرایش بیشتری به آن نوع رفتارها پیدا کنند و بر عکس ، ‌بنابرین‏ اگر افراد بدانند که پیامد پرخاشگری مجازات خواهد بود گرایش کمتری به آن خواهند داشت .

۲- تخلیه هیجان : کارمندی که از رفتار رئیس عصبانی است محکم بر روی میزش می کوبد و این کار سبب کاهش ناراحتی او از رئیسش می شود . بر حسب فرضیات تخلیه هیجان هنگامی که افراد ناراحت هستند از راه کنش های غیر مفید ولی نیرومند خشمشان فرو می ریزد و در نتیجه با کاهش سطوح ناراحتی کنش های پرخاشگرانه نیز کاهش می‌یابد .

۳- نمایش فیلم های غیر خشن : اگر افراد در معرض کنش های خشونت آمیز به وسیله دیگران در فیلم های سینمایی و تلویزیون قرار بگیرند این امر پرخاشگرانه و خشونت را در بینندگان افزایش می‌دهد . به نظر می‌رسد که به گونه ای منطقی استدلال پذیر است که احتمالا برنامه ریزی مدل های غیر خشن در زمان ها و مکان های تهدید آمیز و خشن سودمند است .

۴- آموزش مهارت‌های اجتماعی : شاید یکی از دلایل پرخاشگری نبود مهارت‌های اجتماعی افراد در ارتباط برقرار کردن با دیگران است . گاهی افراد نمی دانند که چگونه امیال و خواسته هایشان را با دیگران در میان بگذارند و در نتیجه گفتار و کردار آن ها سبب خشم دیگران می شود . ‌بنابرین‏ آموزش مهارت‌های اجتماعی و روش های مسالمت آمیر ارتباط می‌تواند پرخاشگری و خشونت را کاهش دهد .

مروری بر تحقیقات انجام شده در ارتباط با موضوع مورد مطالعه :

۳۳-۱-۲: الف : در ایران :

تحقیق اقای مهدی میثمیان (۱۳۷۶) در شهرستان نی ریز انجام شده شامل ۱۶۰ دانش آموز ۱۴ تا ۱۸ سال بوده که نتایج زیر را در پی داشته است :

۱- اعمال تنبیه نوجوانان باعث بروز پرخاشگری می شود .

۲- مشاهده رفتار پرخاشگرانه باعث بروز پرخاشگری می شود .

۳- بی ارزش شمردن نوجوانان در زندگی زمینه بروز پرخاشگری را فراهم آورد .

۴- حوادث ناخوشایند در زندگی نوجوانان باعث بروز پرخاشگری می شود .

کیانی (۱۳۸۳) هم در تحقیقاتش ‌به این نتیجه رسیده که بین دختران و پسران دانشجو در پرخاشگری تفاوت معنی داری وجود ندارد . در تحقیقی شفیعی جم (۱۳۷۹) ‌به این تحقیق رسید که جنسیت در میزان پرخاشگری تاثیری ندارد .

در زمینه ی عوامل پرخاشگری تحقیقاتی در تهران بر روی دانش آموزان پسر مدارس ابتدایی و راهنمایی انجام گرفته که نتایج به دست آمده حاکی از این است که :

در میان انواع اختلالات ر فتاری ، پرخاشگری بیش از سایر اختلالات در میان دانش آموزان بخصوص پسران شایع می‌باشد و دانش آموزان پرخاشگر از نظر عاطفی و روانی دارای احساس پیروزی و قدرت ، خودنمایی ، مخفی کردن عیب خود از دیگران هستند . از نظر خصوصیات شناختنی ضعف قدرت ، خلاقیت ، پایین بودن سطح توجه را دارا می‌باشد و از نظر روابط اجتماعی دارای استقلال و خود مختاری ، عدم همکاری ، انتخاب دوستان ناسازگار و پرخاشگر است . ( مرادی ، علیرضا ۱۳۶۵، نقل از کیانی ۱۳۸۳) .

‌بنابرین‏، ناگفته پیدا‌ است که مطالعه نوع فرهنگ سازمانی مدارس در حیطۀ آموزش و پرورش از جایگاه ویژه ای برخوردار است تا بدین وسیله رؤسای آموزش و پرورش بتوانند با شناسایی کاستی ها درجهت اعتلای فرهنگ سازمانی مدارس راهکارهایی را بیندیشند و اقدامات لازم را برای بهبود آن انجام دهند.

لذا هدف از پژوهش حاضر این است که ضمن شناسایی فرهنگ سازمانی غالب در مدارس، میزان رضایت شغلی معلمان آن را مورد بررسی قراردهد.

با توجه به سند چشم انداز توسعه و الگوی اسلامی ایرانی توسعه و توجه ویژه ای که از سوی نظام جمهوری اسلامی ‌به این سازمان به عنوان محور گسترش فرهنگ سازمانی شده است به نظر می‌رسد که در این راستا، مطالعه خصوصیات نیروی انسانی این سازمان باعث سرعت هرچه بیشتر در دست یابی به اهداف نهایی در این زمینه خواهد شد. لذا برای گسترش فرهنگ سازمانی در این سازمان ضروری است که رابطه مؤلفه‌ های فرهنگ سازمانی با سایر متغییر های که ممکن است بر این سازمان مؤثر باشند بررسی گردد، که از جمله این متغییر ها می توان به فرسودگی شغلی و رضایت شغلی اشاره کرد. با عنایت ‌به این مسأله که برای توسعه هر کشوری تأمین سلامت روانی نیروی انسانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در این میان آموزش و پرورش به عنوان رکن مهم توسعه یافتگی هر کشوری از جایگاه ویژه ای برخوردار است. لذا پژوهش حاضر در نظر دارد ضمن شناسایی فرهنگ سازمانی غالب در آموزش و پرورش شهر لنده میزان رضایت شغلی و فرسودگی شغلی کارکنان آن را مورد بررسی قرار دهد.

۱-۴-اهداف اصلی تحقیق:

تبیین رابطه بین فرهنگ سازمانی با فرسودگی شغلی و رضایت شغلی .

اهداف فرعی

1. 1. شناسایی رابطه بین ابعاد فرهنگ سازمانی با رضایت شغلی .

1. 1. شناسایی رابطه بین ابعاد فرهنگ سازمانی با فرسودگی شغلی .

1. 1. شناسایی رابطه بین فرهنگ سازمانی با فرسودگی شغلی .

1. 1. شناسایی رابطه بین فرهنگ سازمانی با رضایت شغلی.

1. شناسایی رابطه بین فرسودگی شغلی با رضایت شغلی .

۱-۵- فرضیه های پژوهش:

فرضیه اصلی:

1. ابعاد فرهنگ سازمانی به طور معنی داری قادر به پیش‌بینی رضایت شغلی و فرسودگی شغلی هستند.

فرضیات فرعی:

بین فرهنگ سازمانی و رضایت شغلی رابطه معنی داری وجود دارد.

بین فرهنگ سازمانی و فرسودگی شغلی رابطه معنی داری وجود دارد.

بین ابعاد فرهنگ سازمانی و رضایت شغلی رابطه معنی داری وجود دارد.

بین ابعاد فرهنگ سازمانی و فرسودگی شغلی رابطه معنی داری وجود دارد.

فرهنگ سازمانی به طور معنی داری قادر به پیش‌بینی رضایت شغلی و فرسودگی شغلی می‌باشد.

۱-۶- تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها:

۱-۶-۱- فرهنگ سازمانی

الف: تعریف مفهومی: فرهنگ هر سازمان موید جوهره و وجه تمایز آن سازمان نسبت به سایر سازمان ها است. فرهنگ سازمانی قسمتی از محیط داخلی سازمان را توصیف می‌کند که ترکیبی از مجموع تعهدات، اعتقادات و ارزش های مشترک بین اعضای سازمان می‌باشد و برای راهنمایی کارکنان در انجام وظایفشان استفاده می شود(گوردن، ۱۹۹۹: ۳۴۴).

ب: تعریف عملیاتی: در پژوهش حاضرمنظور از فرهنگ سازمانی نمره ای است که آزمودنی بعد از سنجش با پرسشنامه فرهنگ سازمانی ساخته شده به وسیله هافستد ۱۹۹۱ به دست می‌آید. این متغیر دارای چهار بعد: فاصله قدرت، ‌ابهام گریزی، مرد گرایی/ زن گرایی، جمع گرایی/ فرد گرایی می‌باشد.

فاصله قدرت: میزان نابربری یا تفاوت و قدرت دو فرد را فاصله قدرت می‌گویند. فاصله قدرت زیاد حاکی از این است که صاحبان قدرت یا چهره های صاحب اختیار از امتیازاتی بهره مند هستند که در چارچوب روابط قوی و مشخص فرادست-فرودست میان اعضای سازمان شکل گرفته است(دیاسینی و فیزی، ۱۳۸۴).

اجتناب از عدم اطمینان: میزان ثابت یا قابلیت پیش‌بینی سازمان که از سوی سازمان ترجیح داده می شود را اجتناب از عدم اطمینان گویند. اجتناب از عدم اطمینان زیاد، بیانگر آن است که اعضای سازمان به شدت برای قوانین و مقررات کتبی و توافق جمعی ارجحیت قایل هستند و در برابر سطوح بالای اضطراب و فشار آسیب پذیرترند(دیاسینی و فیزی، ۱۳۸۴).

فردگرایی: برتری قائل شدن برای اعمال فردی یا جمعی، اتکای عاطفی به سازمان، ارجح دانستن تصمیم های فردی به جای تصمیم های گروهی و تأکید بر کار فردی از شاخص های فردگرایی زیاد است.

مرد گرایی: الگوی غالب جنس، نقشی که در آن جنس مذکر نقش تعیین کننده دارد و مؤنث نقش خنثی دارد مردگرایان سازمان های بزرگتر را ترجیح می‌دهند . و انگیزه ی نیرومند تری برای کسب موفقیت دارد(دیاسینی و فیزی، ۱۳۸۴).

۱-۶-۲- فرسودگی شغلی

الف) تعریف مفهومی: فرسودگی شغلی واژه ای برای توصیف دگرگونی های نگرش، روحیه و رفتار در جهت منفی و رویارویی با فشارهای روانی مربوط به کاراست این فرسودگی بیشتر در مشاغلی پدید می‌آید که افراد میزان زیادی از ساعات کاری را در ارتباط نزدیک با سایر مردم می گذرانند (بهینا ۱۳۷۹ به نقل حیدری،۱۳۸۷).

ب) تعریف عملیاتی: در پژوهش حاضرمنظور از فرسودگی شغلی نمره ای است که آزمودنی بعد از سنجش با پرسشنامه فرسودگی شغلی ساخته شده به وسیله مزلاچ^[۸] (۱۹۸۲) به دست می آورد. این متغیر دارای سه بعد خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش کفایت حرفه ای می‌باشد دامنه این نمره از ۰تا ۱۳۲ می‌باشد…

۱-۶-۲-۱- مسخ شخصیت

الف) تعریف مفهومی: احساس غیرواقعی درباره خود، قسمت‌هائی از بدن، یا محیط خود که در اثر استرس یا خستگی شدید رخ می‌دهد. نتیجه نادیده گرفتن توانایی‌های فرد در ارائه خدمات شغلی است و باعث ایجاد فاصله بین او و گیرندگان خدمات می شود و تداوم آن موجب بی علاقگی و بدبینی به کار و در نتیجه افزایش نا امیدی می شود. سردی روابط بین فرد و کار، واکنش سریع به فرسودگی شغلی است)مزلاچ ، ۲۰۰۳).

ب) تعریف عملیاتی: نمره ای که آزمودنی از خرده مقیاس مسخ شخصیت در پرسشنامه فرسودگی شغلی کسب می‌کند دامنه این نمره از ۰تا ۵۴ می‌باشد…

۱-۶-۲-۲- خستگی عاطفی

الف) تعریف مفهومی: خستگی عاطفی بعد اصلی در فرسودگی شغلی است که آشکار ترین نشانه فرسودگی است. این بعد اصلی مورد نیاز در شکل گیری فرسودگی شغلی است و بدون آن مفهوم فرسودگی ناقص است این عامل مبین وجود احساساتی است که در ان شخص نیروهای هیجانی خود را از دست داده و قادر به برقراری ارتباط با دیگران نیست(مزلاچ ، ۲۰۰۳)

ب) تعریف عملیاتی: نمره ای که آزمودنی از خرده مقیاس خستگی عاطفی در پرسشنامه فرسودگی شغلی کسب می‌کند دامنه این نمره از ۵تا ۴۸ می‌باشد.

۱-۶-۲-۳- کاهش کفایت حرفه ای

ابلاغ به ادارات و اشخاص حقوقی دولتی، به رئیس دفتر مرجع مخاطب یا قائم مقام او ابلاغ و در نسخه اول اخطاریه رسید اخذ می‌شود. (ماده ۷۵ ق. آ.د.م).^[۸۲] در خصوص ابلاغ به اشخاص حقوقی غیر دولتی، اوراق قضایی و ضمائم آن به مدیر عامل یا قائم مقام او یا دارندۀ حق امضاء و در صورت عدم امکان به مسئول دفتر مؤسسه ابلاغ خواهد شد. در صورت تغییر محل شرکت ابلاغ اوراق در آدرس آخرین محلی که به اداره ثبت شرکت یا معرفی شده ابلاغ خواهد شد. (ماده ۷۶ ق. آ.د.م)^[۸۳]

مأمور ابلاغ مکلف است برگه ابلاغ به ورشکسته و شرکت منحل شده را، به اداره تصفیه امور ورشکستگی با مدیر تصفیه ابلاغ خواهد شد. چنانچه دعوا به طرفین شرکت منحل شده باشد اگر شرکت دارای مدیر تصفیه نباشد، اوراق به آخرین مدیر قبل از انحلال در آخرین محلّی که اداره ثبت شرکت‌ها اعلام می‌کند ابلاغ می‌شود؛ ولی اگر دارای مدیر تصفیه باشد به خود او ابلاغ می‌شود. (تبصره ۱ و ۲ و ۳ ماده ۷۶ ق. آ.د.م).^[۸۴]

شخصی که در مقرّ دادگاه اقامت ندارد، اوراق توسط دفتر آن دادگاه به هر وسیله‌ای که ممکن باشد، ابلاغ می‌شود. اگر در محل اقامت فرد دادگاهی نباشد توسط مأمورین انتظامی، بخشداری، شورای اسلامی محل یا با پست سفارشی دو قبضه ابلاغ می‌شود. (ماده ۷۷ ق. آ.د.م)

در جهت حفظ حقوق زنان شوهردار به خصوص ‌در مورد دعاوی خانوادگی بر خلاف ترتیب مقرر در ماده ۱۰۰۵ ق.م حسب تبصره ۲ ماده ۶۸ ق. آ.د.م در مواردی که زن در منزل شوهر سکونت ندارد مأمور ابلاغ، اوراق را باید به محل سکونت یا محل کار او برساند.^[۸۵]

در صورتی که دادخواست و پیوست‌های آن مطابق مواد ۶۷ الی ۸۳ ق.آ.د.م ابلاغ نشود دادگاه رأساً و بدون درخواست اشخاص ذینفع ابلاغ را باطل می‌کند مگر اینکه مخاطب در جلسه دادرسی حاضر شود و یا لایحه ارسال نماید چرا که مقصود از ابلاغ آگاهی طرفین دعوا از وقت دادرسی و تصمیمات دادگاه می‌باشد. معذالک طبق ماده ۸۳ ق. آ.د.م در صورتی که اوراق به غیر شخص مخاطب ابلاغ شود در صورتی دارای اعتبار است که برای دادگاه محرز شود که اوراق به اطلاع مخاطب رسیده است.^[۸۶]

پ.استرداد اشیاء و اموال بزه دیده

برخی جرایم مثل توهین و افترا نتایج مستقیم مالی ندارد، یعنی بر اثر ارتکاب این جرایم، مالی از دارایی قربانی خارج نمی‌شود؛ در مقابل، جرایمی مثل سرقت و کلاهبرداری آثار مستقیم مالی دارد. در سرقت، مالی از قربانی جرم ربوده و در کلاهبرداری با فریب، اموال قربانی از وی گرفته می‌شود. در جرایم نوع دوم پرسشی که وجود دارد این است که تکلیف اموال چه خواهد شد؟ آیا این اموال تا انتهای رسیدگی به جرم توقیف خواهد بود یا ‌مال‌باختگان می‌توانند بازپرداخت آن ها را تقاضا کنند؟‌

در جرایمی ‌مانند سرقت و کلاهبرداری، شاکی خصوصی نیازی به تقدیم دادخواست بازپرداخت مال و جبران خسارت ندارد. برای مثال، در جرایم سرقت و کلاهبرداری، قانون، دادگاه را مکلف کرده تا در حکم خود، علاوه بر تعیین مجازات برای مرتکب، وضعیت خسارت‌ها و ضررهای ناشی از ارتکاب جرم را که به مالباخته وارد آمده است، نیز روشن کند. در این‌گونه جرایم متضرر از جرم، نیاز به تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه ندارد. اموالی را که وجودشان در مراحل انجام تحقیقات مقدماتی ضروری است تا پایان تحقیقات نگه دارند و از تحویل آن ها به مالکان خودداری نمایند و اموالی را که لازم نیست رد کرده و خسارات نیز باید به شاکی پرداخت شود.

اموال ناشی از جرم در صورتی که ضرورتی برای نگهداری آن وجود نداشته باشد، به ‌مال‌باختگان برگردانده می‌شود.رد اموال در دو مرحله صورت می‌گیرد: در مرحله اول در دادسرا و در مرحله دوم در دادگاه ‌به این مورد رسیدگی می‌شود. بازپرس یا دادستان‏ در صورت صدور قرار منع تعقیب یا موقوف شدن‏ تعقیب، باید تکلیف اشیا و اموال کشف‏‌شده را که دلیل یا وسیله جرم بوده یا از جرم تحصیل شده‏ یا حین ارتکاب استعمال یا براى استعمال اختصاص داده شده است، تعیین‏ کند تا مسترد، ضبط یا معدوم شود. ‌در مورد ضبط، دادگاه تکلیف اموال و اشیا را تعیین‏ خواهد کرد. همچنین بازپرس یا دادستان مکلف است، مادام که پرونده نزد او جریان دارد، به تقاضاى ذی‌نفع و با رعایت شرایطی دستور رد اموال و اشیاى مذکور را با رعایت شروط ذیل در فوق را صادر کند:

۱-وجود تمام یا قسمتی از آن اشیا و اموال در بازپرسی یا دادرسی لازم نباشد

۲-اشیا و امول بلامعارض باشد

۳-در شمار اموال و اشیایی نباشد که باید ضبط یا معدوم شود

قانون مجازات اسلامی در مقام بیان حکم استرداد اموال حاصل از جرم به عنوان یکی از روش‌های ترمیم عینی خسارت چنین مقرر می‌دارد: «مجرم باید مالی را که در اثر ارتکاب جرم تحصیل ‌کرده‌است، اگر موجود باشد عینا و اگر موجود نباشد، مثل یا قیمت آن را به صاحبش رد کند و از عهده خسارت وارده نیز برآید».

نهادهای پلیسی باید اولویت بالایی را برای بازگشت سریع اموال ودارایی های بزه دیدگان قائل شوند؛ آن ها باید رویه ها و روش های شناسایی اموال را به وسیله دستورالعمل و روش های کتبی، در اختیار قربانیان قرار دهند تا به آن ها جهت کمک به توقیف و جبران اموال به عنوان یک مدرک کمک نمایند.

ضمناً نحوه بازگشت سریع اموال قربانیان و شاهدان جرایم بایستی به صورت دستورالعمل و بخشنامه در سطوح مختلف سازمان پلیس به جهت خدمات رسانی بهتر به بزه دیدگان مورد تصویب و توسعه قرار گیرد و صندوق های مالی لازم در دسترس بزه دیدگان قرار گیرد تا بلکه جایگزینی اموال از دست رفته آن ها باشد.

مبحث دوم: پیشگیری از تکرار و توسعه بزهکاری

تکرار جرم یکی از زمینه ها و منابع اصلی تغییر و تحول در سیاست گذار ی جنایی و از جمله در سیاست گذاری جنایی ایران بوده است . در اینجا مروری بر سیاست‌های اتخاذی نسبت به تکرار جرم در قانون گذاری جزای ایران به برخی نتایج آن به طور خلاصه اشاره می شود.

گفتاراول: پیشگیری از وقوع بزهکاری

مسئله تکرار جرم، خواه در مرحله پیشگیری اولیه از آن که انگیزه اصلی قانون گذاران جهت وضع قوانین مؤثر و کاراست یا در مرحله پیشگیری ثانویه آن و بعد از ارتکاب جرم که حاکی از عدم موفقیت تدابیر اتخاذی نسبت به مجرمان اولیه بوده است، موجب ظهور و بروز رویکردها ی مختلفی شده است . اولین، عمومی ترین و در عین حال، غریزی ترین رویکرد قانون گذاران برای پیشگیری از تکرار جرم، تشدید مجازات بزه کاران مکرر، بر اساس اندیشه بازدارندگی کیفرها بوده است. این فرض اولیه که در قانون گذاری کیفری ایران از سال ۱۳۰۴^[۸۷] تا ۱۳۶۱ موجب تشدید مجازات اجباری تکرارکنندگان جرم شده بود، در قانون گذاری کیفری ۱۳۶۱ تا حال حاضر^[۸۸]، موجب تشدید مجازات اختیاری تکرارکنندگان جرم به طور کلی و در برخی مواردِ استثنایی، موجب تشدید مجازات اجباری تکرارکنندگان جرایم می شود بدیهی است تشدید مجازات اختیاری تکرارکنندگان جرایم و یا تشدید مجازات اجباری^[۸۹] این دسته از مرتکبان جرم در ایران، دارای آثار و ابعاد مختلفی است.

بر اساس یافته های کیفرشناختی و جرم شناختی که در برخی پژوهش‌های ملی نیز مورد تأ کید قرار گرفته است، تحمل مجازات‌های شدیدتر، نه تنها موجب کاهش نرخ بزه کاری و شدت آن نمی شود، بلکه در مقابل، مجازات‌های شدیدتر، تکرار جرم سریع تر و شدیدتر را به دنبال دارد.