نظریه اریکسون^[۹]

بنابر نظریه تحول روانی –اجتماعی اریکسون،شکل گیری شخصیت برطبق مراحل وبراساس رشدبدنی که تعیین کننده کشش فردنسبت به جهان خارجی وهشیارشدن وی نسبت به آن است تحقق می پذیرد.‌بر اساس مراحل ۸ گانه تحول روانی –اجتماعی اریکسون،اهداف وسبک های فرزندپروری والدین درمراحل مختلف رشد تغییر می‌کند.درمرحله اول رشدروانی–اجتماعی اریکسون که اعتماد در برابر عدم اعتماد است واز تولد تا ۱۸ ماهگی را شامل می شود،هدف اصلی فرزندپروری در این مرحله ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای فرزند است.هدف اصلی فرزندپروری برای کودکانی که در سنین ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی به سرمی برندودر مرحله خودمختاری در برابر شک وتردید بسر می‌برند ،کنترل رفتار فرزندان است.برای کودک ۳ تا ۵ ساله که در مرحله ابتکار در برابر احساس گناه بسر می‌برد ،هدف عمده فرزند پروری باید پرورش خودگردانی باشد.مرحله چهارم که اریکسون این مرحله را کارایی در برابر احساس حقارت نامیده است وکودکان ۵ تا ۱۱ ساله را در بر می‌گیرد ،هدف اصلی فرزندپروری ترقی دادن وپیشرفت کودک است.در مرحله پنجم که دوران نوجوانی است(۱۱ تا ۱۳ سالگی)‌و مرحله هویت دربرابرآشفتگی است،هدف اصلی فرزندپروری تشویق به استقلال وحمایت های عاطفی است(هترینگتون،۱۹۷۸).

نظریه بامریند^[۱۰]

تحقیقات معاصر در شیوه های فرزند پروری از مطالعات بامریند روی کودکان و خانواده های آنان نشأت گرفته است(برگ -کراس^[۱۱]، ۲۰۰۰).استنباط بامریند ازشیوه های فرزند پروری بر روی یک رویکرد تیپ شناسی بنا شده است که بر روی تر کیب اعمال فرزند پروری متفاوت متمرکز است در پژوهشی اولیه که از سوی بامریند (۱۹۷۸) انجام شد، مقایسه ای بین روش های تربیتی والدین و کودکان با خصوصیات مختلف صورت گرفت. روش کار ‌به این صورت بود که ‌بر اساس مشاهداتی که در خانه و مهدکودک انجام می شد، کودکان ‌بر اساس پنج معیار شایستگی، به ترتیب زیر مورد ارزیابی قرار می گرفتند: ۱ – خویشتن داری،۲ – تمایل به برخورداری توام با کنجکاوی و اشتیاق در برابر موقعیت های جدید و دور از انتظار۳- فعال بودن،۴- اتکا به خود،۵ – توانایی ابراز محبت به ‌هم‌بازی ها.

کودکان ‌بر اساس نمره هایی که در این پنج معیار به دست آوردند به سه گروه تقسیم شدند:

الف) گروهی که در تمام معیارها نمره های بالایی داشتند و کودکان شایسته و رشدیافته نامیده شدند. ب)گروهی که خویشتندار و متکی به خودبودندولی از موقعیت های جدید بیم داشتند و علاقه چندانی برای آمیزش با سایر کودکان از خود نشان نمی دادند.ج) گروهی نیز شامل کودکانی بودند که در تمام معیارها نمره های پائین داشتند، یعنی به کمک دیگران متکی بودند. از موقعیت های جدید کناره می گرفتند و در خویشتنداری نمره های پائین داشتند. این گروه رشدنایافته ترین گروه کودکان بودند که مورد مشاهده قرار گرفته بودند.سپس محققین با بهره گرفتن از مصاحبه و روش های مشاهده، چهار جنبه از رفتار والدین را مورد ارزیابی قرار دادند. این جنبه ها عبارتند از:

۱ – کنترل: میزانی که والدین سعی می‌کنند در فعالیت‌های کودکان دخالت کنند و وابستگی با پرخاشگری کودکان را مطابق با معیارهای خود تغییر می‌دهند.

۲- توقع رشدیافتگی: فشارهایی که به کودک وارد می شود تا عملکرد او با میزان توانایی وی هماهنگ شود.
۳ – وضوح ارتباط بین مادروکودک: میزان توانایی مادر در توضیح دلایل به هنگام اطاعت طلبیدن ازکودک و میزان توجه آن ها به عقاید واحساسات کودک.

۴ – فرزندنوازی (مراقبت): به میزان محبت و عطوفتی که نسبت به فرزندانشان از خود نشان می‌دهند و لذت بردن از پیشرفت فرزندانشان اشاره دارد. چنین والدینی مهربان و پرحرارت هستند و ارتباط خوبی با فرزندانشان برقرار می‌کنند. این افراد در عین حال که به عقاید فرزندانشان احترام قائل اند، ‌در مورد رفتارهائی که برای فرزندان خود مناسب می دانند، پیگیرانه و خالی از ابهام عمل می‌کنند.

بدین ترتیب بامریندازطریق مشاهداتی که در شرایط آزمایشگاهی به دست آورد واطلاعاتی که راجع به والدین کودکان ازطریق مشاهدات خانگی ومصاحبه هایی که هم ازمادران وهم ازپدران تنظیم نمود دریافت شیوه های فرزند پروری در دو بعد،با یکدیگر تفاوت دارند.بعد اول ،توقع^[۱۲] و کنترل بعد دوم پذیرندگی واجابت کنندگی^[۱۳] .ترکیب گوناگون دو بعد توقع/کنترل و پذیرندگی/اجابت کنندگی چهار شیوه فرزند پروری رابه وجود می آورد که پژوهش بامریند بر سه شیوه آن متمرکز است:مقتدرانه (دمکراتیک) ،مستبدانه،سهل گیر.چهارمین شیوه یعنی شیوه کناره گیر^[۱۴](مسامحه کار) را محققان دیگری مورد مطالعه قرار داده‌اند(برک،۲۰۰۱). بر اساس نظریه بامریند،شیوه های فرزند پروری به عنوان واسطه ی بین متغیرهای هنجاری آنان و جامعه پذیری کودکانشان عمل می‌کند.سبک های فرزندپروری هم دارای نقش حمایتی و هم غیر حمایتی هستند که البته پیامد به کارگیری هریک از آن ها بر تحول کودک متفاوت است(سانتراک، ۲۰۰۷).بامریند(۱۹۹۱) بیان می‌کند که والدین دیکتاتور،روابط سرد همراه با کنترل زیاد برفرزندان خود اعمال می‌کنند.والدین مقتدر،کنترل خودرا همراه با رابطه ی گرم و ‌پاسخ‌گویی‌ بر فرزندان خود دارند .در حالی که والدین سهل گیر،انتظارات اندکی از فرزندان خود داشته وهیچ گونه کنترل وپاسخگویی هم نسبت به آنان ندارند.

والدین قاطع : به صورت افرادی گرم وصمیمی توصیف شده اند در عین حال بر آنچه که کودکانشان انجام می‌دهند کنترل دارند. آن ها برای خواسته هایی که از فرزندانشان دارند از دلایل وتوضیحات منطقی استفاده می‌کنند. این والدین تلاش دارند که برفرزندانشان گوشزد نمایند که رفتار آن ها چه تاثیری بر دیگران می‌گذارد.والدین مقتدر(اقتدارگرا) به صورت افرادی با صمیمیت و محبت زیاد (این گونه والدین در زندگی فرزندان خود مشارکت کرده و به نیازهای آن ها پاسخ می‌دهند) و کنترل رفتاری (آن ها محدودیت های واضح و مناسب با سن فرزندان برای رفتارهای او در نظر می گیرند) تعریف می‌شوند. والدین مقتدر معیارهایی به فرزندان نشان می‌دهند که طبق آن ها زندگی کنند. غالبا” می خواهند چیزهایی را از نوجوان خود بیاموزند (ریتمن^[۱۵] و همکاران، ۲۰۰۲).

والدین سهل گیر:به صورت والدینی توصیف شده اند که سعی دارند برای کودکان خودمحیطی گرم آرام وپذیرا به وجود آورند، خواسته های اندکی از فرزندان خود دارند، وبر آنچه آن ها انجام می‌دهند کنترل ونظارت ندارند. این والدین به فرزندان خود آزادی بیش ازحد می‌دهند ‌و خطای آن ها را نادیده می گیرند(ریتمن و همکاران، ۲۰۰۲).

والدین مستبد: فاقد گرمی و صمیمیت در روابط خود با فرزندان هستند انتظار دارند که فرزندان خواسته ها وتقاضاهای آن ها را بدون بحث وبی چون وچرا برآورده کنند. در این خانواده ها به کودکان اجازه ابراز عقیده داده نمی شود وفرصت کمی برای تفکر درباره موقعیت‌ها یا به کار گیری استدلال وجود دارد(ریتمن و همکاران، ۲۰۰۲).

انواع سبک های فرزندپروری

بررسی اثربخشی طرح­واره درمانی بر افسردگی دانشجویان افسرده

هدف‌های خاص

تعیین سهم پیش ­بینی پذیری مؤلفه‌ خشم سرکوب شده در افسردگی دانشجویان افسرده

تعیین سهم پیش ­بینی پذیری مؤلفه‌ طرح­واره های ناسازگار اولیه در افسردگی دانشجویان افسرده

فرضیه های پژوهش

فرضیه اصلی پژوهش

طرح­واره درمانی، باعث بهبود معنادار افسردگی گروه کنترل نسبت به گروه آزمایش می‌گردد.

فرضیه های فرعی پژوهش

مؤلفه‌ طرح­واره­های ناسازگار اولیه، به طور معناداری افسردگی دانشجویان افسرده را پیش ­بینی می­ کند.

مؤلفه‌ خشم سرکوب شده، به طور معناداری افسردگی دانشجویان افسرده را پیش ­بینی می­ کند.

متغیرهای پژوهش و تعریف عملیاتی آنان

تعریف عملیاتی افسردگی

افراد در پرسشنامه افسردگی بک ۲، نمره ای که حاکی از تجربه خفیف تا متوسط افسردگی(نمره ۴ تا ۲۸) است را دریافت کنند. این متغیر در تحقیق به ‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شد(بک، ۲۰۰۱).

تعریف عملیاتی خشم سرکوب شده

افرادی که در خرده مقیاس خصومت(HO) و مقیاس مهار افراطی-خصومت(O-H)^[1] پرسشنامه MMPI^[2] نمره ای که نشان دهنده تجربه سطح بالای احساس خصومت است(نمره بالای ۱۲ برای خصومت و نمره بالای ۲۰ برای مهار افراطی خصومت) را کسب کنند. این متغیر در تحقیق به ‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته می­ شود.

تعریف عملیاتی طرح­واره­های ناسازگار اولیه یانگ

افرادی که در پرسشنامه فرم کوتاه طرح­واره یانگ، نمره­هایی در خرده مقیاس­های چندگانه که نشان دهنده انواع طرح­واره­های ناسازگار اولیه هستند میانگین نمره بالاتر از ۵/۲ را کسب کنند. این متغیر در تحقیق به ‌عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته می­ شود(یانگ، ۱۹۹۹).

تعریف عملیاتی طرح­واره درمانی

طرح­واره درمانی رویکرد درمانی است که در آن با نشانه گرفته زیرساخت های شناختی – هیجانی اولیه، یعنی طرح­واره های ناسازگار اولیع، سعی در بهبود سلامت روانشناختی بیماران دارد. در این پژوهش بر اساس چارچوب درمانی یانگ اجرا این رویکرد درمانی مورد استفاده قرار گرفت(ضمیمه در پیوست).

فصل دوم: گستره نظری و ادبیات پژوهش

افسردگی

افسردگی مرضی به قدری شایع است که سرماخوردگی روانپزشکی لقب گرفته است (سلیگمن، ۱۹۷۵؛ به نقل از قاسم زاده، ۱۳۸۹). از سویی به دلیل اینکه تقریباً دو سوم بیماران افسرده به خودکشی می­اندیشند و ۱۰ تا ۱۵ درصد آن ها از این طریق به زندگی خود خاتمه می­ دهند، اهمیت توجه به افسردگی به عنوان یکی از اختلالات مهم روان­شناختی آشکار می­ شود (کاپلان و سادوک^[۳]، ۲۰۰۷).

۴۵ سال قبل از میلاد، بقراط آن را ملانکولی تعریف ‌کرده‌است. برخی افسردگی را یک واکنش طبیعی در قبال زندگی می­دانند و برخی آن را یک بیماری قلمداد ‌می‌کنند (شمشیری نظام، کافیان تفتی، انصاری، ۱۳۸۳؛ به نقل از فتی، ۱۳۸۲). مفهوم افسردگی طیف وسیعی از احساس نرمال خلق غمگین که هر شخصی ممکن است داشته باشد تا افسردگی شدیدی که تشخیص اختلال را به خود ‌می‌گیرد را شامل می­ شود (ایراکسینن^[۴]، ۲۰۰۶؛ به نقل از فتی، ۱۳۸۲). وقتی کسی دچار افسردگی مرضی می­ شود، احساس غمگینی می­ کند و اغلب به گریه می ­افتد. احساس گناه عذابش می­دهد و معتقد می­ شود که در حق دیگران کوتاه می­ کند. بیش از حد معمول تحریک پذیر می­ شود و احساس اضطراب و تنش می­ کند. وقتی افسردگی به شدیدترین سطح خود برسد ممکن است توانایی واکنش هیجانی را از دست بدهد و به اینجا برسد که احساس خوب و بد تفاوتی برایش نداشته باشد. لذت بردن از زندگی و علاقه­مند شدن به انجام کارهای روزمره، برای این عده دشوار می­گردد. اشتغال ذهنیشان این است که حالشان چقدر بد است و با چه مشکلات به ظاهر غیرقابل حلی، روبرو گشته­اند (قاسم زاده، ۱۳۸۹).

افسردگی چنان شایع است که بسیاری از افراد نامی در طول زندگی خود از آن رنج می­بردند. در اوایل قرن نوزدهم فیلیپ پنیل گزارشی جالب از افسردگی به رشته تحریر درآورد که نام امپراطور رم تیبریوس و پادشاه فرانسه(لوئی یازدهم) در آن منعکس گردیده بود. آبراهام لینکن در یکی از حمله های عودکننده افسردگی خود چنین نوشت: «اگر آنچه من احساس می­کنم به طور مساوی توزیع می­شد، هیچ چهره شادی روی زمین وجود نداشت». همچنین وینستون چرچیل درباره جدالهایش با آنچه وی، «سگ های دیوانه افسردگی» نامیده، صحبت ‌کرده‌است. گرچه قرن­ها است که این اختلال توسط دانشمندان مورد توجه دقیق و امعان نظر واقع شده است، ولی هنوز این افراط­های ناتوان کننده خلقی به صورت یک راز باقی مانده است (آزاد، ۱۳۸۷). کاهش انرژی، کاهش میل جنسی، تغییرات روانی– حرکتی، احساس بی­ارزشی و نشخوار فکری از علائم این بیماری است (بهرامی، قادرپور، مرزبان، ۱۳۸۸). در بیمارانی که خلق افسرده دارند از علاوه بر مواردی که گفته شد ما شاهد، احساس گناه، دشوار شدن تمرکز، از دست دادن اشتها و افکار مرگ و خودکشی، تغییر در سطح فعالیت، توانایی‌های شناختی، تکلم و کارکردهای نباتی هستیم. دوره افسردگی اساسی باید لااقل دو هفته طول بکشد و لااقل چهار علامت از فهرستی که به آن اشاره شد را دارا باشد (کاپلان و سادوک، ۲۰۰۷؛ ترجمه رضاعی، ۱۳۸۹).

تعریف افسردگی از منظر راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی

افسردگی عمده که به آن افسردگی اساسی یا افسردگی یک قطبی نیز می‌گویند، شایعترین اختلال افسردگی است. ویژگی اصلی این اختلال، یک دوره زمان حد اقل ۲ هفته ای است که در ضمن آن یا خلق افسرده یا بی علاقگی و یا فقدان احساس لذت تقریباً در همه فعالیت‌ها وجود دارد.

اختلال افسردگی عمده در DSM-V

افسردگی یک وضعیت هیجانی، اندوه مداوم با دامنه ای از دلسردی و غم نسبتا خفیف تا یاس و ناامیدی کاملا شدید است. این حالت ها معمولا همراه با فقدان انگیزه، اختلال در خواب، فقدان اشتها و مشکلاتی در تمرکز و تصمیم گیری می‌باشد(کرسینی^[۵]، ۲۰۰۴). بیمارانی که فقط دوره های افسردگی عمده دارند، افراد مبتلا به اختلال افسردگی عمده تشخیص داده می‌شوند، که وجود حداقل یکی از ملاک های خلق افسرده یا از دست دادن علاقه ضروری است. از دست دادن وزن، بی خوابی، تهییج حرکنی، خستگی مفرط در طی روز، احساس بی ارزشی، افکار عود کننده مرگ و نیستی و کاهش قدرت تمرکز و تفکر، از دیگر ملاک های تشخیصی انجمن روانشناسی آمریکا برای این اختلال است(انجمن روانشناسی آمریکا^[۶]، ۲۰۱۳).

۳-نصوص قانونی خاص؛

نصوص قانونی خاص ‌به این معنا است که مقنن در یک متون خاص قانونی(بنا به هر دلیلی مثل اهمیت یا تخصصی بودن موضوع)ترک فعل را به عنوان عنصر مادی قتل عمد بیان ‌و معرفی می‌کند،والبته ذکر این مطلب در اینجا ضروری است که بیان این متون خاص قانونی به معنای این نیست که اعتبار ترک فعل در ایجاد بزه قتل در حد همین نصوص است وفراتر از آن امکان اتخاذ ندارد.بلکه ذکر ان از باب اهمیت امر یا تخصصی بودن موضوع بوده است. نگارنده در نصوص جزایی موجود که به طور واضح به موضوع مورد نظر ما اشاره ‌کرده‌است می‌تواند به ماده ی ۶۳۳ق.م.ا ۱۳۷۵اشاره کند ‌به این شرح که؛«هر گاه کسی شخصا یا به دستور دیگری طفل یا شخصی را که قادر به محافظت خود نمی باشد در محلی که خالی از سکنه است رها نماید به حبس از شش ماه تا دو سال ویا جزای نقدی از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال محکوم خواهد شد،واگر در آبادی وجایی که دارای سکنه است رها کند تا نصف مجازات مذکورمحکوم خواهد شد وچنانچه این اقدام سبب وارد امدن صدمه یا اسیب یا فوت شود رها کننده علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به قصاص یا دیه یا ارش نیز محکوم خواهد شد.»چنان که از متن ماده به دست می اید اولا،مبنای مسئولیت تارک فعل مسبوق به ایجاد خطر قبلی خود اوست که مجنی علیه را در معرض خطر جانی قرار داده است،ثانیاً،در پایان متن ماده به صراحت قید ‌کرده‌است که مجازات قصاص می‌تواند حسب مورد صادر شود واین صراحت در هیچ ماده ومتن قانونی دیگری یافت نمی شود ،لذا در نظر مقنن با ایجاد یک مسئولیت قانونی از ترک فعل ‌و احراز و انتساب نتیجه به آن (حال چه با احراز قصد قتل چه بدون آن در ترک فعل نوعا کشنده)صدور حکم قصاص ممکن است و موردی ندارد البته دکتر حسین اقایی نیادر کتاب جرایم علیه اشخاص خود از مفاد مواد۱۶تا۱۸قانون کیفر بزه های مربوط به راه آهن مصوب ۱۳۲۰چنین استنباط ‌کرده‌است که چنانچه ترک فعل در موضوع ان مواد قانونی همراه با قصد قتل باشد از شمول این قانون خارج ‌و مرتکب به مجازات قتل عمدی محکوم می شود،در حالی که متن آن مواد مذبور نه به صراحت ونه به تلویح ‌و تضمین چنین ظرفیت تفسیری را ندارند والبته ایشان پس از این استنباط در بند بعدی اشاره می‌کنند که نمی توان این قانون را به عنوان قانون خاص در این مورد برگزید.^[۵۰]

مطالب فوق با در نظر داشتن قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ ذکر می شود که در حال تحریر پایان نامه علی رغم پایان مهلت آزمایشی یکساله آن وابلاغ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ توسط رییس جمهور،هنوز مناط اعتبار احکام در مراجع قضایی است ولیکن مقنن در اراده قانون شده جدید، دکترین حقوقی حاکم را به نص صریح قانونی تبدیل ‌کرده‌است.مقنن در ماده۲۹۵ق.م.ا۱۳۹۲اشعار می‌دارد:«هر گاه کسی فعلی که انجام آن را بر عهده گرفته یا وظیفه خاصی را که قانون بر عهده او گذاشته است،ترک کند وبه سبب آن ،جنایتی واقع شود،چنانچه توانایی انجام ان فعل را داشته باشد جنایت حاصل،به او مستند می شود وحسب مورد عمدی،شبه عمدی،یا خطا محض است.مانند این که مادر یا دایه ای که شیر دادن را بر عهده گرفته است،کودک را شیر ندهد یا پزشک یا پرستار وظیفه قانونی خود را ترک کند.»

چنان که از متن منطوق ماده به صراحت یافت می شود،ترک فعل برای اولین باردر طول زمان قانون نویسی ایران به طور رسمی در مواد قانونی مبین قتل عمد،به عنوان عنصر مادی قتل عمد بین شده است والبته شرایطی که پیش از این در دکترین حقوقی به ذکر آن پرداختیم بعضا به تصریح جز شروط قانونی در آمده وبوی الزام به خود گرفته اند که از جمله آن ها وجود یک وظیفه ناشی از قانون یا قرارداد است وهم چنین توانایی تارک فعل بر انجام آن وخود داری از آن است.والبته در نظر نگارنده عدم ذکر شقوق دیگری در این ماده که در دکترین های حقوقی آمده است ‌و منشا وظیفه می‌باشند ،به معنی این که آن ها منشا وظیفه نیستند نمی باشد چرا که موادعمومی دیگری هست که این نقص را برطرف می‌سازد .هم چنین ذکر این مطلب توسط مقنن که با وجود وظیفه وتوانایی بر انجام آن وترک آن تارک فعل مسئولیت کیفری دارد ورابطه سببیت محرز است ،قطعا دارای ایراد می‌باشد واز دقت قانونی بر خوردار نیست چراکه انچنان که بحث شد شرایط زیادی بر تحقق مسئولیت کیفری وجود دارد ،از جمله این که عرفا نتیجه به ترک فعل منتسب باشد وبر گردد ویک علت مؤثر مستقیم این رابطه را قطع نکند ‌و عنصر روانی هم وجود داشته باشد تا بتوان استناد را محقق و در کنار این همه شرط وشروط مسئولیتی را بر دوش وی انداخت.

۴-نتیجه گیری؛

در پایان این مباحث که راجع به فعل ناشی از ترک فعل بیان شد می توان به عنوان اصلی ترین نتیجه ‌به این مطلب اشاره کرد که در قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۰ هیچ منع ومانع قانونی در این که ترک فعل نتواند موجب بزه از جمله بزه قتل شود وجود ندارد بلکه آنچنان که رویت شد نصوص قانونی تاب تفسیر موافقی هم دارند ومبنای فقهی قضیه هم روشن ومشخص است ،و به طور تخصصی تر به لحاظ نحوه ی نگارش ماده ی ۲۰۶ ق.م.ا ۱۳۷۰ ‌و کلمات به کار رفته در آن ، بزه قتل با فعل نوعا کشنده ،هم با ترک فعل نوعا کشنده قابل تحقق است ومقنن در مواد قانونی خاصی هم به امکان آن به صراحت اشاره ‌کرده‌است، و تکلیف موضوع در ق.م.ا جید هم که به صراحت روشن است.فقط عمده ترین مشکل احراز رابطه سببیت بین ترک فعل ونتیجه است که همین امر هم باعث عدم اعتقاد عده ای از حقوق ‌دانان ‌وفق‌ها به عدم این نظریه بوده است که پیرامون آن به تفصیل سخن راندیم.

بنددوم؛موضوع جرم؛

الف-وجود شخص زنده،

چنان که از تعریف قتل در متون فقهی ونصوص جزایی مشخص است موضوع قتل یک انسان زنده است وبا این قید جنایت بر حیوان یا انسان مرده خارج می شود وتحت مواد قانونی خاص خود قرار می‌گیرد،این که انسان از چه زمانی می‌تواند چنین موضوعیتی پیدا کند واین وصف را موصوف شود در ق.م.ا ۱۳۷۰ به طور روشن مشخص نشده است،به طور مشخص مقنن در ق.م.ا ۱۳۷۰ در باب دوازدهم ،تحت عنوان دیه سقط جنین و در ۷ ماده قانونی به بیان دیات جنین در مراحل مختلف و مسایل کیفری مبتلا به پرداخته است وبه هیج وجه معلوم نیست که آیا جنین صاحب روح انسان کاملی فرض می شود تا ایراد جنایت عمدی بر ان مستلزم قصاص باشد یا خیر واصولا بزه قتل یا نقص عضو و… قابلیت طرح بر جنین را دارد یاخیر وهمین امر وابهام موجود سبب اختلاف آرای در بین حقوق دانان مختلف شده است،به طور کلی نظر مشهور در بین فقهای امامیه این است که قتل عمدی جنین صاحب روح استحقاق قصاص را برای اولیا دم جنین ایجاد می‌کند.ومقنن درماده ۹۱ قانون تعزیرات مصوب۱۳۶۲ به تاسی از این نظر مشهور عنوان قتل عمد را بر جنین صاحب روح مقبول دانسته ،وبه صراحت از آن یاد کرده بود ولیکن مقنن در ق.م.ا ۱۳۷۰به عمد یا به سهوآن را به فراموشی سپرده وبا ابهاماتی به آن اشاره ‌کرده‌است که ذیلا به اختصار به عمده دلایل دو نظر موجود می پردازیم:

۲-۲-۳- عدم ایفاء حقوق واجبه زن بمدت شش ماه

حقوق واجبه زن نیز متصف به دو شرط است: یکی اینکه حقوق ایفاء نشود و دیگری آنکه مدت زمان شش ماه از عدم ایفاء بگذرد.

۲-۲-۳-۲-ایفاء ننمودن حقوق واجبه زوجه

بند ب که به شرح آن اشاره داشتیم، متضمن ایفاء ننمودن حقوق واجبه زوجه است. این بند به نظر اطلاق و عموم دارد و هیچ حقی از حقوق حقه زوجه را نمی توان از دایره شمول آن مستثنی دانست. این حقوق می‌توانند به موجب شروط قانونی بین طرفین عهد شده باشند یا آنکه شروط قراردادی بین زن و شوهر در صورتی که مخالف اخلاق و عرف و نظم عمومی نباشد مقرر گردد.

۲-۲-۳-۲-عدم ایفاء طی مدت شش ماه

‌در مورد عدم ایفاء باز هم مدت زمان شش ماه مانند بند قبل ذکر شده است. به نظر می‌رسد مدت زمان شش ماه را می توان اماره ای بر این دانست که مرد یا توانایی ندارد یا به دلایلی نمی تواند حقوق قانونی را ایفاء نماید. این شش ماه نیز به دلایلی که در بند پیشین بدان اشاره شده قابل تاویل و تفسیر است و می‌تواند متناوب یا متوالی باشد. (محقق داماد، ۱۳۶۷،ص۸۵)

۲-۲-۲ سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج بنحوی که ادامۀ زندگی را برای زوجه غیر قابل تحمل نماید

۲-۲-۲-۱- سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج

سوء معاشرت شایع ترین سببى است که احتمال دارد زنـدگى زناشـویى را پایان دهد. زن و شوهر بر اساس تعالیم قرآن مجیـد مکلفنـد نـسبت بـه یکـدیگر حسن معاشرت داشته باشند. لوازم حسن معاشرت را نمی‌توان به دقت معـین کـرد؛ زیرا تابع عواملى مانند عادات، رسوم اجتماعى، درجـه تمـدن و اخـلاق مـذهبى در میان هر قومى است.

۲-۲-۲-۲- عدم امکان تحمل ادامۀ زندگی برای زوجه

حسن معاشرت زمانى که به عنوان شرط، در ضمن عقد نکاح گنجانده شود داراى ضمانت اجرا خواهد بود و در صورتى که بدرفتارى شوهر چنان ادامه یابد که ادامه زندگى براى زن غیر قابل تحمل شود، زن مى تواند به وکالت از همسر، خود را مطلّقه سازد. این مورد با مسئله نـشوز مـرد نیـز مـى توانـد یکـى ازموجبات طلاق به درخواست زن باشد.

۲-۲-۲-۳- بعضی از مصادیق سوء ‌رفتار یا سوء معاشرت غیر قابل تحمل

اساساٌ معنای لغوی سوءرفتار و سوءمعاشرت زوج در این است که مرد دچار بیماری‌های روانی گردد،که بر رفتار وی تاثیر به سزایی داشته باشد به حدی که حتی عرف یک اجتماع هم با درصد مشکلات روانی متوسط نیز آن رفتار را ناپسند و مذموم بداند به حدی که تکرار آن اعمال، مشخصه رفتار وی باشد، به هر حال سوءمعاشرت نیز به تاسی از همین تعبیر، مشتمل بر این است که فرد (شوهر ) در روابط اجتماعی خود با دیگران و حتی همسر خود، اعمالی را انجام می‌دهد که عموم آن را مذموم و ناپسند می‌داند. (خویی، ۱۴۱۰ ه.ق ،ص۴۸)

از مصادیق بارز و نام آشنای سوءرفتار زوج نسبت به همسرش این است که به وی توهین می‌کند، فحاشی می‌کند، وی را مورد ضرب و جرح قرار می‌دهد، وی را از منزل مشترک اخراج می کند و … و از مصادیق سوءمعاشرت این است که فرد اقدام به ارتباط نامشروع با زن دیگری می کند، با افراد ناباب در ارتباط بوده و این افراد را به دلایل مختلف به محل سکونت مشترک با زوجه اش فرا می‌خواند و در ارتباط با افراد نا باب اقدام به مزاحمت برای خانواده و یا همسایگان و حتی ارتکاب به فعل حرام می کند همانند دعوت دوستان به مصرف مشروبات الکلی و به تبع این اقدام ،ایجاد سر و صدا و هیاهوی ناشی از مستی و مزاحمت برای همسایگان ،ارتباط زناشویی با زوجه از راه غیر متعارف با اجبار و یا حتی اجبار به برقراری ارتباط زناشویی با زوجه اش در مرئی و منظر سایرین ،علی الخصوص فرزندان و غیره .

۲-۲-۳- ابتلاء زوج به امراض صعب العلاج بنحوی که دوام زناشوئی برای زوجه مخاطره آمیز باشد

ابتلاء زوج به امراض صعب العلاج، مخاطره آمیز بودن دوام زناشوئی برای زوجه و ذکر مصادیق بیماری صعب العلاج در این بخش مورد بررسی قرار می گیرند.

۲-۲-۳-۱- ابتلاء زوج به امراض صعب العلاج

سـومین بنـد از شـرط وکالـت در طـلاق، ابتلای زوج به بیماریهایی است که دوام زناشویى براى زوجه مخاطره آمیز باشد.ممکن است به نظر رسد که این بند با اصولى مانند حسن معاشرت، معاضدت و تعاون در زندگى زناشویى در تغـایر باشـد؛ زیـرا اخـلاق در چنـین مـواردى مهـر و فداکارى بیشترى را از زوجه انتظار دارد نه آنکـه بـه محـض بیمـارى و تـداوم آن همسر خویش را رها کند؛ به‌ خصوص در موارد بیمارى روانى زوج، کـه تـرک زوجـه باعث تشدید بیمارى می‌گردد. (انصاری، ۱۳۸۸،ص۱۱۰)

۲-۲-۳-۲- مخاطره آمیز بودن دوام زناشوئی برای زوجه

با کمى تأمل در می‌یابیم که میزان، تـوان انـسان متعارف در تحمل سختی هاست. هر جا که ادامه زنـدگى دشـوار شـود قـانون بایـد دست یارى به سوى زوجه دراز کرده و او را از ورطه سختى برهانـد . عـرف نیـز در این قبیل موارد انتظار فداکارى بیش از حد را ندارد . (دارینی، ۱۳۷۷،ص۴۲۳) در خصوص این بند اولاً، بایـد مرض، مسرى باشد (برخلاف امراض قلبى، عصبى و …) در درجه دوم، باید بیمارى صعب العلاج باشد و سوم آنکه دوام زناشویى براى زن پرمخـاطره باشـد. تـشخیص اینکه بیمارى مرد، داراى این ویژگی ها هست یا نه با پزشک متخصص است.

۲-۲-۳-۳- بعضی از مصادیق ابتلاء زوج به امراض صعب العلاج

در منابع معتبر فقهی تعریفی مشخص برای بیماری صعب العلاج و ویژگی های آن وجود ندارد. گرچه تعریف در صلاحیت علم پزشکی است، ولی فقها بر حسب استنباط و اجتهاد خویش ویژگی هایی برای آن احصا نموده اند. با این وجود در خصوص اوصاف و ویژگی های آن میان فقها اختلاف نظر وجود دارد لیکن می توان از میان تعاریف گوناگون ارائه شده ویژگی هایی را برای بیماری برشمرد تا بر مبنای آن بتوان مصادیقی بیماری صعب العلاج ارائه کرد. (تبریزی، ۱۴۱۶ق،ص۹۴)

فقها عقیده دارند که مقصود از بیماری صعب العلاج، بیماری است که خطرناک بوده و احتمال مرگ انسان بواسطه آن زیاد باشد و معمولا به سهولت قابل درمان نباشد.‌بنابرین‏، بیماری هایی چون سرماخوردگی، دندان درد و چشم درد که در آن ها خوف هلاک وجود ندارد بیماری صعب العلاج محسوب نمی‌شود. همچنین است برخی بیماری هایی که اساساٌ مزمن هستند و خوف مرگ در آن ها نیست، بیماری هایی چون ذات الریه، اقسام فلج، بیماری کلیه از این قبیل هستند.زیرا بیمار در اینگونه بیماری ها احساس نزدیکی مرگ نمی کند.‌بر اساس این شرط، هرگاه بیماری مخوف و مهلک نباشد، حتی اگر به مرگ بیمار منتهی شود، صعب العلاج محسوب نمی شود (تبریزی، ۱۴۱۶ق،ص۷۶)

۲-۲-۱- تاریخچه پیدایش اینترنت در جهان

با این­که شبکه تکنولوژی­های جدید ارتباطی و اطلاعاتی در مجموع بنیان­های مادی شبکه مفهوم جامعه اطلاعاتی را تشکیل می­ دهند، بدون شک ظهور اینترنت و شبکه کاربرد عمومی آن از دهه ۱۹۹۰ را باید نقطه عطفی در تغییرات تکنولوژیک منجر به جامعه جدید دانست، به نحوی که در دهه ۱۹۹۰ اینترنت، جهان را دستخوش انقلابی کرد که تا قبل از آن بی­سابقه بود. نظری اجمالی به تاریخچه اینترنت نشان می­دهد که اولین بار ایده اینترنت را وزارت دفاع امریکا در سال ۱۹۶۹ به نام آرپانت^[۴۶] ایجاد کرد (جونز^[۴۷]، ۱۳۸۰).

از سال ۱۹۸۷ به بعد بنیاد ملی علوم کامپیوتر امریکا با اعطا کمک­های مالی به دانشگاه ­های این کشور در زمینه برقراری ارتباط با شبکه نقش مهمی جهت فراگیری دسترسی به اینترنت ایفا کرد، امکانی که در گذشته فقط در اختیار محدودی از پژوهشگران و مسئولین حکومتی قرار داشت. در سال ۱۹۹۰ با انحلال آرپانت، شبکه جهانی اینترنت پا به عرصه وجود گذاشت، در اروپا نیز از سال ۱۹۸۹ شبکه اروپایی اینترنت^[۴۸] برای تضمین شبکه اینترنت شروع به فعالیت کرد، در ابتدای هزاره جدید ۲۵ درصد از مراکز اطلاعاتی اینترنت در اروپا مستقر هستند (محسنی، ۱۳۸۰). اطلاعات و داده ­ها بیانگر این موضوع است که “اندازه شبکه اینترنت از سال ۱۹۸۸ هر سال دو برابر شده است و این میزان رشد، بسیار بیشتر از میزان رشد شبکه رسانه­ای دیگر یا محصولات الکترونیکی مصرفی بوده است”، به­ طوری­که طبق پیش ­بینی­های انجام شده تعداد بهره­گیران اینترنت در سال ۲۰۰۰، یک میلیارد نفر بوده است. هم اکنون برآوردهای آماری سایت آمار جهانی اینترنت نشان می­دهد که بیش از یک و نیم میلیارد نفر به اینترنت دسترسی دارند (اسلوین، ۱۳۸۰).

۲-۲-۲- تاریخچه اینترنت در ایران

استفاده از اینترنت به­ طور وسیعی در جوامع گسترش پیدا کرده و با تمامی جنبه­ های زندگی از جمله مدرسه، محل کار، خدمات بانکی و تجاری تلفیق شده­است. در ایران نیز دهه نود میلادی قرن بیستم آغاز حرکت کشور برای پیوستن به خیل کشورهای متصل به شبکه جهانی بود. اولین پایه­گذار اینترنت در ایران، مؤسسه تحقیقات نظری و ریاضیات است که در سال ۱۳۷۲ با اتصال ماهواره­ای به اتریش، به اینترنت متصل گردید و خدمات اینترنت را در اختیار مشترکان قرار داد. در سال ۱۳۷۹ تعداد شبکه­ های اطلاع­رسانی کشور بنا به گزارش مراکز اطلاع­رسانی ۴۱ واحد بوده ­است. در این سال تعداد قابل توجهی نیز در این عرصه به عنوان واسطه فعالیت ‌کردند و علاوه بر این مراکز اصلی، تعداد قابل توجهی از مراکز و سازمان­ها نیز دارای مراکز تخصصی و یا نیمه تخصصی بودند (محسنی، ۱۳۸۰). هر چند ‌در مورد میزان تعداد بهره­گیران کشور آمار دقیقی وجود ندارد، ولی سایت جهانی اینترنت تعداد کاربران اینترنت را در دوران مذکور۰۰۰،۰۰۰،۲۳ نفر برآورد ‌کرده‌است. در ایران قشر دانشگاهی جزء اولین پدیدآورندگان و کاربران اینترنت بوده­ و این وضعیت به اوضاع اینترنت در آمریکای شمالی و اروپا شباهت دارد. استفاده از اینترنت نیز در ایران بیشتر به ارسال نامه­ های الکترونیکی^[۴۹]، انتقال فایل^[۵۰]، و سیستم اعلانات الکترونیکی محدود می­ شود (برکهارت، ۱۳۷۸).

اینترنت در دهه هفتاد شمسی به ایران وارد شد، اما از آن به بعد، آمار کاربران اینترنت رشد بالایی را نشان می­دهد؛ تحقیقات دهه اخیر نشان می­دهد که ایران از نظر بهره­ مندی از اینترنت در بین ۱۷۸ کشور جهان رتبه ۸۷ را دارد؛ که ‌بر اساس طبقه‌بندی اتحادیه جهانی مخابرات جز کشورهای متوسط به­شمار می­رود و ۳۵ درصد کاربران اینترنت را قشر جوان تشکیل داده، میانگین صرف شده برای اینترنت ۵۲ دقیقه در هفته بوده ­است. (شفیعی، ۱۳۸۶).

گام­های بهره­جویی از اینترنت در کشور، در نخستین سال­های ظهور آن به قرار ذیل ترسیم شده­است:

سال ۱۳۷۱: تعداد کمی از دانشگاه‌های ایران، از جمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان، توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری و از طریق پروتکل UUCP به اینترنت وصل شد تا با دنیای خارج، نامه­ های الکترونیکی رد و بدل کنند.

سال ۱۳۷۲: در سال ۱۳۷۲ هجری شمسی ایران نیز به شبکه اینترنت پیوست. نخستین رایانه­ای که در ایران به اینترنت متصل شد، مرکز تحقیقات فیزیک نظری در ایران بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مراکز خدمات اینترنت در ایران است. مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات، به­عنوان نهاد ثبت اسامی قلمرو (.ir) در ایران به رسمیت شناخته می‌شود. این قلمرو مشخّصه برای هویت ایران در فضای اینترنت تعیین شده است.

سال ۱۳۷۳: مؤسسه ندا رایانه تأسیس شد. پس از راه‌اندازی اوّلین بولتن بورد و در عرض نخستین سال بهره‌جویی از اینترنت، اوّلین وب سایت ایرانی داخل ایران را راه‌اندازی کرد. همچنین، این مؤسسه روزنامه همشهری را به زبان فارسی در اینترنت منتشر کرد، که اوّلین روزنامه رسمی ایرانی در وب محسوب می­ شود. در همین سال به­دنبال اتصال به اینترنت از طریق ماهواره کانادائی کد ویژن^[۵۱]، مؤسسه ندا رایانه فعالیت بازرگانی خود را به­عنوان اوّلین شرکت خدمات اینترنتی آغاز کرد.

سال ۱۳۷۴: مجلس شورای اسلامی ایران تأسیس شرکت امور ارتباطات دیتا تحت نظر شرکت مخابرات ایران را تصویب کرد و مسئولیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را به طور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار داد.

سال ۱۳۷۷: پروژه ‌یونی‌کد^[۵۲] در ایران با قرارداد شورای عالی انفورماتیک و همکاری بنیاد دانش و هنر واقع در انگلستان و با نظارت و مدیریت فنی دانشگاه صنعتی شریف تحت عنوان «فارسی وب» آغاز شد. هدف پروژه این بود که با گنجاندن کامل و جامع الفبای فارسی در استاندارد ‌یونی‌کد، نشر فارسی در کامپیوتر، مخصوصاً اینترنت و وب استاندارد شود و اصولاً مشکل قلم (فونت)‌های غیراستاندارد موجود در نرم افزارهای ایرانی حل شود (عطاران، ۱۳۸۳).

۲-۳- اینترنت و جامعه اطلاعاتی

مفهوم اینترنت در ادبیات علمی و کاربرد آن بیش از هر مفهوم دیگری با مفهوم جامعه اطلاعاتی پیوند خورده است. بحث درباره ظهور جامعه اطلاعاتی و ویژگی­های آن دست­کم تا سه دهه پیش در ادبیات تحولات اجتماعی قابل پیگیری است. جامعه اطلاعاتی حاصل سازماندهی مجدد جامعه صنعتی حول محور اطلاعات و تکنولوژی ارتباطات است. شبکه فناوری ارتباطات و تکیه بیش از پیش فعالیت­ها بر اطلاعات، دانش و آگاهی تغییرات اساسی را بر ساختار پیشین جوامع صنعتی تحمیل ‌کرده‌است. گستردگی و عمق این تحولات در عرصه‌های مختلف حیات فردی و اجتماعی به­گونه ­ای با اندکی تسامح، مشابه تحولاتی است که پس از انقلاب‌ کشاورزی و سپس صنعتی در زندگی بشر رخ داده­است (محسنی، ۱۳۸۰).