سامانی(۱۳۸۶)به بررسی اعتبار و روایی فرم کوتاه مقیاس افسردگی، اضطراب و فشار روانی پرداخت. هدف از این مطالعه بررسی اعتبار و روایی فرم کوتاه مقیاس افسردگی، اضطراب و فشار روانی (DASS) است. در این راستا پس از کسب اجازه از سازنده این مقیاس، سوالات و محتوای این مقیاس مورد ترجمه قرار گرفت. پس از ترجمه، این مقیاس بر روی ۶۳۸ نفر (۳۳۰ دختر و ۳۰۸ پسر) از دانشجویان دانشگاه شیراز و دانشگاه علوم پزشکی شیراز اجرا شد. پس از تکمیل این مقیاس توسط گروه نمونه، محتوای مقیاس به دو شیوه مؤلفه‌ های اصلی (PC) و پیشینه ی احتمال (ML) مورد تحلیل عاملی قرار گرفت که نتایج این تحلیل استخراج سه عامل فشار روانی، افسردگی و اضطراب بود. در خصوص بررسی روایی همگرا و واگرای مقیاس مورد نظر از دو مقیاس پرسش نامه سلامت عمومی (GHQ) و پرسش نامه چند بعدی سلامت روانی (MHQ) استفاده گردید. نتایج مطالعه اعتبار این مقیاس به شیوه آزمون و بازآزمایی نیز حاکی از اعتبار مقیاس افسردگی، اضطراب و فشار روانی بود. هم چنین ‌در مورد تک تک عوامل موجود در این مقیاس ضریب آلفا نیز محاسبه شد. مجموع نتایج حاصل از این بررسی نشانگر کفایت این مقیاس برای استفاده در ایران بود.

رفعتی(۱۳۸۴) به بررسی رابطه بین سلامت عمومی، افسردگی و ویژگی‌های شخصیتی دانشجویان با موفقیت آنان پرداخت. نتایج پژوهش وی نشان داد که۲۴/۸ درصد واحدها از سلامت عمومی خوبی برخوردار نبوده و ۵۹/۸ درصد آن ها به نوعی از افسردگی رنج می‌برند. همبستگی معکوس و معنی داری بین نمرات سلامت عمومی، افسردگی و روان نژندی با موفقیت تحصیلی وجود داشت اما با انجام رگرسیون چند متغیره تنها افسردگی با موفقیت تحصیلی رابطه معنی داری نشان داد.

اصغری مقدم(۱۳۸۷) به بررسی مقدماتی اعتبار و پایایی مقیاس های افسردگی، اضطراب و استرس (DASS) در نمونه های غیر بالینی پرداخت. نتایج تحلیل عامل اکتشافی نشان داد در حالی که ۱۴ عبارت متعلق به استرس بر روی یک عامل قرار می‌گیرد (عامل استرس)، ۲ عبارت از عبارات متعلق به مقیاس افسردگی و ۲ عبارت از عبارات متعلق به مقیاس اضطراب بر روی هر سه عامل افسردگی، اضطراب و استرس دارای بارهای عاملی بالایی هستند. پس از حذف این ۴ عبارت، نتایج تحلیل عامل اکتشافی ساختار سه عاملی (DASS) را تأیید کرد. در این مطالعه، پایایی مقیاس های DASS از طریق بررسی ضرایب همسانی درونی و ضرایب بازآزمایی تأیید شد. به علاوه، اعتبار سازه دو مقیاس افسردگی و اضطراب با بهره گرفتن از روش محاسبه همبستگی بین نمره های دو مقیاس مذکور با نمره های آزمودنی ها در مقیاس های افسردگی بک و پرسشنامه چهارسامانه ای اضطراب مورد تأیید قرار گرفت. اعتبار همزمان مقیاس های افسردگی، اضطراب و استرس از طریق مقایسه نمره های یک نمونه فرعی برگرفته شده از جمعیت عمومی جامعه (۳۱۵ نفر) با گروه همتایی از بیماران مبتلا به اختلالات روان شناختی (۱۳۰ نفر) مورد تأیید قرار گرفت. بر اساس نتایج این پژوهش می توان گفت مقیاس های افسردگی، اضطراب و استرس دارای شرایط لازم برای کاربرد در پژوهش های روان شناختی و موقعیت های بالینی با افراد ایرانی است.

کاویانی(۱۳۸۸) پایایی و روایی مقیاس بیمارستانی اضطراب و افسردگی (HADS): بیماران افسرده و اضطرابی ایرانی را بررسی کرد . یافته ها: مقیاس HADS و زیر مقیاس های اضطراب و افسردگی دارای روایی، پایایی و هماهنگی درونی مناسبی هستند. در این مطالعه چند نوع روایی (صوری، محتوا، همزمان مبتنی بر معیار بیرونی، همگرا و تمایزی) ارزیابی شد. نقاط برش زیر مقیاس ها ارائه شدند. نتایج نشان می‌دهد که HADS دارای اعتبار لازم برای کاربرد در جمعیت بالینی ایرانی را دارا است. نقاط برش ارائه شده در این مطالعه برای HADS، BDI و BAI با نمونه ارائه شده توسط مولفان آن ها تفاوت هایی دارد.

طهماسیان(۱۳۸۸) به بررسی رابطه بین ابعاد خودکارآمدی و افسردگی در نوجوانان پرداخت. یافته ها نشان داد که همبستگی نمره کلی خودکارآمدی و خودکارآمدی اجتماعی، تحصیلی، هیجانی و جسمانی با نمره افسردگی منفی است. به علاوه خودکارآمدی جسمانی در ایجاد نشانه های افسردگی در پسران اوایل، اواسط و اواخر نوجوانی و دختران اوایل و اواسط نوجوانی تاثیرگذار است. خودکارآمدی تحصیلی در پسران و دختران همه سنین، نقش معناداری در ایجاد افسردگی دارد. خودکارآمدی اجتماعی در ایجاد افسردگی نوجوانان معنادار نیست و خودکارآمدی هیجانی تنها در ایجاد افسردگی در دختران اوایل نوجوانی معنادار است.نتیجه گیری: سطوح خودکارآمدی با نمرات افسردگی رابطه معکوس و خودکارآمدی تحصیلی، بالاترین همبستگی را با افسردگی دارد. خودکارآمدی تحصیلی و جسمانی به ترتیب بهترین و خودکارآمدی اجتماعی کمترین بروز افسردگی در نوجوانان سنین مختلف هستند و خودکارآمدی هیجانی تنها در دختران سنین اواخر نوجوانی پیش‌بینی کننده بروز افسردگی است.

یافته های مطالعه یوسفی و همکاران (۱۳۸۶) نشان داد که نشخوار فکری، باورهای مثبت و منفی فراشناخت می‌توانند پیش‌بینی کننده افسردگی باشند. همچنین پژوهش بهرامی و رضوان (۱۳۸۶) بیانگر این بوده است که باورهای فراشناختی مثبت و منفی می‌توانند تداوم نگرانی را به دنبال داشته باشند.

تقوی (۱۳۸۴) به بررسی روایی و پایایی مقیاس خود سنجی افسردگی(DSRS) برای دانش آموزان ایرانی پرداخت. هدف از مطالعه حاضر ، بررسی روایـی و پایایی مقیاس خودسنجی افسردگی( DSRS ) در ایران بود . ‌به این منظور، در یک بررسی ۹۲۳ نفر دانش آموز از ۶ شهر بزرگ کشور یعنی شهرهای تهران، شیراز، مشهد ، اصفهان، تبریز و اهواز در مطالعه روایی مشارکت نمودند. نتیجه این مطالعه نشان داد که ضریب روایی مقیاس افسردگی DSRS که بر اساس ضریب همبستگی بین نـمرات حاصـل از اجرای دو مقـیاس خودسنـجی افـسردگی (DSRS) و فرم کوتاه مقیاس افسردگی کودکان(CDS-A، نجاریان، ۱۳۷۳) به دست آمد برای مجموع آزمودنی‌ها ، آزمودنیهای دختر و آزمودنیهای پسر در۶ شهر مذکور به ترتیب ۷۲ /۰ ، ۷۹ /۰ و ۶۱ /۰ بود. در مطالعه ای دیگر ، ۹۱۸ نفر دانش آموز از ۶ شهر مذکور به منظور بررسی پایایی مقیاس افسردگیDSRS مشارکت نمودند. پایایی مقیاس افسردگی DSRS به روش بـازآزمایی و در فاصله ۴ هفته از آزمایـش اول برای کل نـمونه،آزمودنی­های دختر، و آزمودنی های پسر به ترتیب ۷۵ /۰ ، ۷۴/۰ و ۷۲ /۰ بود. بر اساس همین مطالعه، ثبات درونی مقیاس افسردگی DSRS از طریق ضریب آلفای کرونباخ محاسبه و برای کل نـمونه، آزمـودنـیهای دخـتر، و آزمـودنـیهای پسر به ترتیب ضرایب ۸۱ /۰ ، ۸۲ /۰، و ۷۷ /۰ به دست آمد. در مجموع پژوهش حاضر نشان می­دهد که مقـیاس افـسردگی DSRS واجـد شرایـط لازم بـرای استفـاده در ارزیـابـی­هـای بالینـی و پژوهش­های روان شناختی در ایران می‌باشد .

۲-۲-۲- پیشینه پژوهش ها در خارج کشور

هایفل، لین، آبرامسون و هالبرستد^[۱۰۴] (۲۰۰۵)، نشان دادند که بیمارانی که از نظر پزشکی دارای افسردگی شدید تشخیص داده شده بودند، سبک های شناختی منفی تر داشتند، اما سطوح بالاتر نگرش های ناکارآمد را در مقایسه با کسانی که هرگز افسرده نشده اند را نشان نمی دهند.

واتسون گفت ،هشیاری را نمی توان دید یا روی آن آزمایش کرد . ‌بنابرین‏ هشیاری مانند مفهوم روح فیلسوفان برای علم بی معنی است . روان شناسان فقط باید به چیزی که می‌تواند ببیند ،دستکاری کنند ،وارزیابی نمایند بپردازند –یعنی ،محرک‌های بیرونی وپاسخهای رفتاری آزمودنی به آن ها به عقیده واتسون ،هر چیز ی را که درن انسان بعد از ارائه محرک وقبل از اینکه پاسخ داده شود اتفاق بیفتد نمی توان دید . چون فقط می‌توانیم درباره آن حدس بزنیم ،پس برای علم ارزشی ندارد . رفتار گرایی تصویری ماشینی از انسانهابه صورت ماشین های منظمی که به طور خودکار به محرک‌های بیرونی پاسخ می‌دهند ترسیم می‌کند . گفته شده است که رفتار گرایان افراد را به صرت نوعی دستگاه سکه ای در نظر می گیرند .محرک‌های وارد می‌شوند وپاسخ های مناسب که از تجربه گذشته‌آموخته شده اند بیرون می ریزند . در این دیدگاه ،شخصیت چیزی بجز انباشت پاسخهای آموخته شده یا نظامهای عادت نیست ،تعریفی که بعد مابی .اف اسکینر ارائه داد. ‌بنابرین‏ رفتار گرایان شخصیت را به‌آنچه که نتوان دید وبه صورت عینی مشاهده کرد تنزل دادند و در برداشت آن ها جایی برای نیروهای هشیار وناهشیار وجود نداشت . با این حال ،نظریه پردازان جدیدتر یادگیری اجتماعی که توجیهات به دست ‌آمده از مدل‌های رفتارگرایی واتسون واسیکنر ارائه می دهندمقداری هوشیاری را به شخصیت بازگردانده اند .

اگر واتسون وروان شناسان رفتاری نخستین عقاید ،احساسها وپیچیدگی هایی را کنار گذاشتند ،در این صورت این مفاهیم کجا بودند ؟برای هوشیاری که در هر لحظه که بیدارید آن را تجربه می کنید ،چه اتفاقی افتاد ؟آن نیروهای ناهشیاری که گاهی به نظر می‌رسد ما را طوری واردار به عمل می‌کنند که احساس می‌کنیم کنترلی بر آن ها نداریم کجا بودند ؟

بررسی ناهوشیار:

سومین طرح تحقیق ،طرحی که مستقل از کار وونت وواتسون پدیدار شد ،به آن جنبه‌های ماهیت انسان پرداخت . زیگموند فروید در آغاز دهه ۱۸۹۰درباره آن جنبه ها تحقیق کرد . فروید ،پزشکی در شهر وین ،کشور اتریش نظام خود را روانکاوی نامید . روانکاوی وروان شناسی اصطلاحات مترادف یا قابل جانشینی نیستند . فروید آموزش روان شناسی ندیده بلکه پزشکی بود که با افراد مبتلا به آشفتگی های هیجانی کار می کرد .

با اینکه فروید به عنوان یک دانشمند آموزش دیده بود ،ولی از روش آزمایشی استفاده نکرد که نظریه شخصیت خود را بر مبنای مشاهده –بالینی بیمارانش ساخت فروید از طریق یک رشته جلسات روان کاوی طولانی ،آنچه را که بیمارانش درباره احساسها وتجربیات گذشته واقعی وخیالی خود به او گفتند به طور خلاق تعبیر کرد . روش او با تحقیق آزمایشگاهی دقیق عناصر تجربه هشیار یا رفتار کاملاًمتفاوت داشت . گروهی از نظریه پردازان شخصیت با الهام گرفتن از رویکردروان کاوی فروید ،برداشت‌های منحصر به فردی را خارج از جریان غالب روان شناسی آزمایشی شکل دادند . این نظریه پردازان یا نوروان کاوان روی انسان کامل به صورتی که در دنیای عملی فعالیت می‌کند تمرکز کردند ،نه روی عناصر رفتار یا واحدهای محرک –پاسخ ،به صورتی که آزمایشگاه روان شناسی بررسی می شدند . این نو روان کاوان وجود نیروهای هشیار وناهوشیار را پذیرفتند در حالی که رفتار گرایان فقط وجود چیزی را که می توانستند ببینند قبول کردند . در نتیجه نخستین نظریه پردازان شخصیت در کار خود حدسی بود وبیشتر به استنباطهایی اتکا می‌کردند که بر مشاهدات رفتار بیمارانشان استوار بودند .

بررسی علمی شخصیت :

‌بنابرین‏ می بینیم که روان شناسی تجربی وبررسی رسمی شخصیت که دو سنت جداگانه شروع شدند ،از روش های متفاوتی استفاده می‌کنند وهدفهای مختلفی دارند باید اشاره کنیم که روان شناسی تجربی در سال‌های شک گیری آن کاملاًشخصیت را نادیده نگرفت –چند جنبه محدود شخصیت بررسی شدند –ولی زمینه تخصصی مجزایی که به شخصیت معروف باشد وجود نداشت .

در اواخر دهه ۱۹۳۰بررسی شخصیت عمدتاًًاز طریق مطالعات گوردون آلپورت در دانشگاه هاروارد در روان شناسی آمریکا رسمیت یافت . به دنبال تلاش‌های مقدماتی او کتاب‌های حرفه ای پدیدار شدند ،نشریه هایی دایر شدند .دانشگاههادرسهایی را ارائه دادند وپژوهشهایی به اجرا در آمدند . این فعالیت‌ها خبر از آن می‌دادند که برخی از زمینه‌های مورد علاقه روان کاوان ونرروان کاان می‌توانند وارد روان شناسی شوند . روان شناسان دانشگاهی ‌به این باور رسیدند که امکان برسیعلمی شخصیت وجود دارد . از دهه ۱۹۳۰تا به امروز رویکردهای متعددی برای بررسی شخصیت پدیدار شده اند ما در این کتاب علاوه بر دیدگاه های روان کاوی ورفتاری که در فرق به آن ها اشاره شد ،درباره چند دیدگاه دیگر بحث می‌کنیم . این دیدگاه ها عبارتند از رویکرد عمده که معتقداست شخصیت به رشد خود در طول دوران زندگی ما ادامه می‌دهد ،رویکرد صفت ،که باور دارد قشمت عمده شخصیت ما مورثی است ،رویکرد انسان گرا که بر توانمندیها ،مزیت ها ،آرزوها انسان وتحقق یافتن استعدادما تأکید دارد ‌و رویکرد شناختن که به فعالیت‌های ذهنی هشیاری می پردازد .

سرانجام اینکه ،ما کار نظریه پردازانی را بررسی می‌کنیم که روی موضوعات محدودتر در شخصیت مانند نیاز به پیشرفت ،منبع کنترل ،رفتارهیجان خواهی ،درماندگی آموخته شده در خوش بینی /بدبینی تمرکز کرده‌اند .

تعریفهای شخصیت :

غالباً وقتی که دیگران وخود را توصیف می‌کنیم از واژه استفاده نموده ‌و همگی معتقدیم که می‌دانیم معنی آن چیست . شاید حق با ما باشد یک روان شناس اظهار داشت که اگر هر وقت که کلمه من را به کار می بریم مقاصد خود را بررسی کنیم می‌توانیم برداشت خوبی از معنی شخصیت داشته باشیم (آدامز ۱۹۵۴)وقتی که می گویید من در واقع همه چیز را درباره خود جمع بندی می کنید –تمایلات ونفرتها ،ترسها وامتیازات ،توانمندیها وضعفهای خود . واژه من همان چیزی است که شما را به عنوان فرد مجزا از دیگران توصیف می‌کند .

آن گونه که دیگران ما را در نظر می گیرند :

برای اینکه این واژه را دقیق تر تعریف کنیم می‌توانیم به منبع آن توجه داشته باشیم . شخصیت از واژه لاتین گرفته شده وبه نقابی اشاره دارد که هنرپیشه ها در نمایش استفاده می‌کردند . به راحتی می‌توانیم درک کنیم که چگونه پرسونا (نقاب )به ظاهر بیرونی علنی که به افراد دور وبر خود نشان می‌دهیم اشاره داشت .

‌بنابرین‏ ‌بر اساس ریشه شخصیت ،ممکن است نتیجه بگیریم که شخصیت به ویژگی‌های بیرونی وقابل رؤیت ما اشاره دارد،یعنی آن جنبه هایی از ما که دیگران می‌توانند ببینند در این صورت شخصیت برحسب تأثیری که بر دیگران می گذاریم تعریف خواهد شد –یعنی ،آنچه به نظر می‌رسد باشیم . یک تعریف شخصیت در واژه نامه ای استاندارد با این استدلال موافق است . طبق تعریف ،شخصیت جنبه قابل رؤیت منش فرد به گونه ای که بر دیگران تأثیر می گذارده است .

گفتار پنجم- اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری

یکی دیگر از معاهدات حقوق بشر دوستانه که دارای ارزش فراوانی است و قابلیت استناد دارد مربوط به اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری می شود. این اساسنامه در ژوئیه ۱۹۹۸ در شهر رم برگزار شد .در کنار نمایندگان کشورها،نمایندگان سازمان‌های غیر دولتی و سازمان‌های بین‌المللی نیز حضور داشتند.پس از بحث و تبادل نظر،اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی تهیه شد. نمایندگان کشورها ی حاظر در اجلاس این سند بین‌المللی را تأیید و امضا نمودند.ایران نیز از جمله امضا کنندگان این اساسنامه بود.طبق مفاد اساسنامه،این سند زمانی قدرت اجرایی پیدا می‌کند که دست کم ۶۰ کشور آن را در مجلس قانون گذاری خود به تصویب برسانند.پس از تحقیق این شرط در سال ۲۰۰۲ و با انتخاب قضات،دیوان کیفری بین‌المللی به طور رسمی آغاز به کار نمود.مقر آن نیز شهر “لاهه” هلند است.همکنون ۱۰۴ کشور از مجموع ۱۹۲ کشور جهان با تصویب اساسنامه به آن ملحق شده اند.

دیوان کیفری بین‌المللی صلاحیت رسیدگی به چهار دسته از ‌جنایت‌ها را دارد.این ‌جنایت‌ها عبارتند از:نسل کشی،جنایت علیه بشریت،جنایت جنگی و جنایت تجاوز.در اساسنامه دیوان هر یک از ‌جنایت‌ها تعریف و از هم تفکیک شده اند.

بند اول- نسل کشی یا ژنوسید

نسل کشی یا ژنوسید کشتار و نابودی یک گروه ملی،قومی،نژادی یا دینی است.نسل کشی در سال ۱۹۸۲ در صبرا و شتیلا، در سال ۱۹۹۱ در بوسنی و هرزگوین، در سال ۱۹۹۴ در رواندا،نمونه هایی از ارتکاب این نوع جنایت است.

بند دوم- جنایت علیه بشریت

شامل اعمالی است که به قصد ایجاد رنج زیاد یا صدمه شدید به سلامت جسمی یا روحی انسان با حمله سازمان یافته و گسترده بر ضد جمعیت غیر نظامی صورت می‌گیرد.اعمالی نظیرقتل،بردگی،کوچ اجباری،تجاوز جنسی،فاحشگی اجباری،آپارتاید و دیگر موارد مشابه نمونه هایی از این نوع جنایت است.

بند سوم- جنایت جنگی

دربرگیرنده نقض شدید کنوانسیون های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ است که ارتکاب آن به موجب اساسنامه دیوان،جنایت تلقی شده است. کنوانسیون‌های یاد شده که همه کشورهای جهان به آن ها پیوسته اند،بیان کننده قواعدی است که طرفهای درگیر در جنگ ملزم به رعایت آن هستند.این کنوانسیونها که مقررات حقوق بشر دوستانه را دربر می گیرند عبارتند از:حمایت از اسیران جنگی،حمایت از افراد غیر نظامی در جنگ و حمایت از مجروحان و بیماران نیروهای مسلح در جنگ زمینی و جنگ دریایی.

بند چهارم- جنایت علیه صلح

توسل به زور از سوی یک کشور بر خلاف مقررات حقوق بین‌المللی علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور دیگر است.در منشور سازمان ملل متحد که مهمترین معاهده بین‌المللی میان کشورها به شمار می‌آید،توسل به زور ممنوع اعلام شده است.بر اساس این سند بین‌المللی استفاده از زور صرفا در دو حالت مجاز است:۱-توسل به زور در مقام دفاع مشروع،۲-توسل به زور با مجوز شورای امنیت.

جنایتهایی که دیوان کیفری بین‌المللی به آن ها رسیدگی می‌کند ممکن است در جریان جنگ بین‌المللی،یعنی جنگ میان دو یا چند دولت روی دهد،مانند جنگ ایران و عراق،یا در جریان جنگ داخلی،مانند درگیری خونین در رواندا به وقوع پیوسته باشد. دیوان کیفری بین‌المللی صلاحیت رسیدگی به جنایاتی را دارد که در قلمرو کشورهای عضو اساسنامه رخ داده باشد.همچنین اگر قربانی جنایت یا عامل جنایت تبعه کشور عضو باشد،هرچند جنایت در کشور غیر عضو ارتکاب پیدا کند،دیوان،صالح به رسیدگی است. به طور مثال چون عراق به اساسنامه ملحق نشده است،دیوان نمی توانست به جنایات صدام رسیدگی کند. طبق اساسنامه،دیوان کیفری بین‌المللی اعمال جنایتکارانه ای را مورد قضاوت قرار می‌دهد که پس از لازم الاجرا شدن اساسنامه و تشکیل دیوان واقع شده باشند.از این رو جنایتهای ارتکابی پیش از سال ۲۰۰۲ قابل رسیدگی در این مرجع نیستند. البته تصور نشود که اختیار رسیدگی به جنایتهای بین‌المللی از دادگاه های داخلی کشورهای عضو سلب شده است. در اساسنامه که سند موسس دیوان است،صلاحیت ‌دادگاه‌های داخلی محفوظ است.بدین معنا که در محاکمه جنایتکاران جنگی یا مرتکبین دیگر جنایت هایی که شرح داده شد،دادگاه های داخلی در رسیدگی در اولویت قرار دارند و دیوان کیفری بین‌المللی وارد رسیدگی نمی شود.اما چناچه از اوضاع و احوال پیرامون قضیه معلوم شود که دادگاه داخلی “قادر” به انجام این کار نیست،یا “مایل” به محاکمه جنایتکاران نیست،در این هنگام دیوان،صلاحیت خود را اعمال می‌کند. ظهور دیوان کیفری بین‌المللی نقطه عطفی در حقوق بین‌المللی است.این رویداد به تقویت صلح و همبستگی میان ملتها یاری می‌رساند و جامعه جهانی را در سیطره نظم و قانون قرار می‌دهد.^[۱۶۸]

در انتها باید اذعان داشت که وقوع برخی درگیری های مسلحانه بر توسعه و تکامل حقوق بین الملل بشردوستانه تاثیر بسیار داشت . مثلا” استفاده از سلاح‌های شیمیایی و گازهای سمی و بدرفتاری با اسرا در جنگ جهانی اول زمینه تصویب معاهدات ۱۹۲۵ راجع به منع کاربرد گازهای خفه کننده و سمی و کنوانسیون ۱۹۲۹ راجع به رفتار با اسرای جنگی را فراهم آورد و تصویب کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ پاسخی به فجایع جنگ جهانی دوم بود.

نتیجه گیری:

حقوق بشر دوستانه ریشه در تاریخ جوامع بشری دارد و بر گرفته از پدیده‌ای تلخ و شومی بنام مخاصمات مسلحانه است .به دلیل آنکه، وقوع چنین مخاصماتی اجتناب ناپذیر بوده و حیات بشری و کرامت انسانی بشدت تهدید می شود لذا در این راستا توجه بیشتر به قواعد مقررات بشر دوستانه و رعایت دقیق آن ها در مخاصمات مسلحانه امری ضروری و حیاتی است. اما ذکر این نکته حائز اهمیت است که دین مبین اسلام در خصوص حقوق بشر دوستانه دارای احکام و قواعد گسترده ای بوده که چهارده قرن گذشته تدوین شده و رعایت حقوق انسانی را ملاک قرار داده که مصادیق آن را تا حدود زیادی می توان در معاهدات و کنوانسیون های امروزی مشاهده کرد.آنچه نگارنده در این تحقیق به آن رسیده است شامل این موارد می‌باشد:

۱- رعایت حقوق بشر دوستانه ی بین‌المللی، از دیدگاه اسلام، به عنوان یک وظیفه و تکلیف دینی و شرعی بوده و هر گونه تخطّی از آن، هم کیفر دنیوی و هم عقوبت اخروی دارد . اسلام بر این نکته تأکید فراوان دارد که هدف از تمام این تکالیف، وظایف و …، حفظ کرامت انسانی و ارتقا ارزش های والای آن است . دیدیم که در اکثر موارد، نظر اسلام پیرامون جنبه‌های حقوق بشر دوستانه ی بین‌المللی فراتر از سطح معاهدات بین‌المللی بود. در واقع، قوانین و مقررات اسلامی با این که حدود هزار و چهارصد سال پیش وضع گردیده اند، اما به مراتب از معاهدات و قوانینی که امروز در جهان مورد اجرا قرار می‌گیرد، پیشرفته تر، بهتر، عینی تر و کاربردی تر است و در عین حال، انطباق بیشتری با کرامت انسانی و عزّت نفس بشری دارد .

کشتی رانی به اعتبار موضوع نیز قابل تقسیم بندی است. این تقسیم بندی به شرح ذیل است:

بند اول: کشتی رانی تجاری

موضوع کشتی رانی تجاری یا بازرگانی حمل کالا، مسافر و یا کالا و مسافر با قصد حصول درآمد و سود است.

این نوع کشتی رانی مهم ترین فعالیت های دریایی است که قانون دریایی و سایر مقررات مربوط در واقع برای آن وضع شده است و به اجرا در می‌آید. غالب فصول قانون دریایی ایران با پرداختن ‌به این نوع کشتی رانی آن را در کانون توجه خود قرار داده است و به همین دلیل شمول احکام قانون دریایی بر آن محل شک و اختلاف نیست.

بند دوم: کشتی رانی صیادی

کشتی رانی صیادی همان گونه که از نامش پیدا‌ است، عملیات صید ماهی و سایر آبزیان را در بر می‌گیرد. هرچند این نوع کشتی رانی فی نفسه طبیعت فعالیت های تجاری را ندارد، لیکن با هدف تجاری و کسب درآمد صورت می‌گیرد. قانون دریایی ایران بدون توجه ‌به این نوع کشتی رانی از کنار آن گذشته و در نتیجه مقررات خاصی برای این قسم از فعالیت ها پیش‌بینی نکرده است. در حالی که مقررات حقوق دریا ها و مشخصاً کنوانسیون ۱۹۵۸ ژنو راجع به ماهیگیری و حفظ منابع جاندار در دریای آزاد، حق ماهیگیری و بهره برداری از آبزیان را به رسمیت شناخته و به اتباع این کشور ها اجازه ی استفاده از این حق را داده است. به موجب ماده ۱۴ این کنوانسیون مقصود از عبارت «اتباع» قایق ها و کشتی های ماهیگری دولت متبوع متعاهد است^[۲۱] که می‌تواند به صید ماهی بپردازند. از سوی دیگر کنوانسیون حقوق دریا ها مصوب ۱۹۸۲ نیز حق ماهیگیری در دریا های آزاد را برای اتباع همه کشور ها به رسمیت شناخته^[۲۲] و مسائلی همچون صدور مجوز ماهیگیری برای کشتی ها، تعیین سهمیه صید برای هر کشتی و مشخص کردن اطلاعات مورد نیاز از کشتی های ماهیگیری شامل آمار صید و گزارش موقعیت کشتی ها را صریحاً در نظر گرفته است.^[۲۳]

تردیدی نیست که جایگاه مطالعه و بررسی حقوق تمامی مسائل و موضوعات مذکور که به محوریت صید ماهی و سایر آبزیان تنظیم و تدوین شده اند، مقررات قانون دریایی کشور هاست. به همین دلیل در دستورالعمل قانون گذاری دریایی کمیسیون اجتماعی و اقتصادی آسیا و منطقه ی اقیانوسیه ی سازمان ملل متحد، که با هدف یکپارچگی و یکنواختی قوانین دریایی کشور ها تهیه و تدوین شده،^[۲۴] در بخش ایمنی کشتی ها^[۲۵] کنوانسیون بین‌المللی ایمنی کشتیهای ماهیگیری مصوب ۱۹۷۷ (SFV)^[26] را در کانون توجه خود قرار داده است و به دولت ها توصیه می‌کند تا با پیروی از مفاد این سند کشتی های ماهیگیری، ایمنی و فعالیت آن ها را به طور متحدالشکل در قوانین دریایی خود لحاظ کنند. از همین رو کشتی رانی صیادی را به دلیل اینکه اولاً با هدف تجاری انجام می شود، ثانیاًً در دریا صورت می‌گیرد و ثالثاً در معرض سوانح و خطرات دریایی است، باید تابع احکام حقوق دریایی دانست و همچنین باید در اصلاح و تدوین قانون دریایی ایران فصل مخصوصی ‌به این موضوع اختصاص یابد.

بند سوم: کشتی رانی تفریحی و گردشگری

این نوع کشتی رانی که به صورت تفریحی و سیاحتی با هدف استفاده از مناظر طبیعی و سواحل دریاها صورت می‌گیرد و یا به قصد مطالعات علمی انجام می شود، از نقطه نظر خطرات و سوانح دریایی و در نتیجه ایمنی دریانوردی تفاوتی با دیگر انواع کشتی رانی ندارد. ‌بنابرین‏، کشتی هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند از جهت ثبت و تابعیت، گواهینامه های دریایی و ایمنی دریانوردی باید تابع احکام حقوق دریایی باشند.

بند چهارم: کشتی رانی امدادی و نجات در دریا

این نوع کشتی رانی شامل نجات در دریا، یدک کشتی، کشتی شکستگی و راهنمایی می شود. هدف از این قسم از کشتی رانی کمک به کشتی هایی است که در اوضاع بحرانی و خطر قرار گرفته اند و یا اینکه نیاز به خدمات یدک کشتی دارند. هرچند ذات این نوع فعالیت ها تجاری نیست بااین حال، اشخاصی که در عملیات خدمت رسانی شرکت داشته باشند با شرایط خاصی که در قوانین کشور ها پیش‌بینی می شود، مستحق دریافت پاداش یا حق الزحمه هستند. ‌بنابرین‏، این نوع کشتی رانی به لحاظ هدف و نیز نوع خطرات دریایی که به آن دچار می شود، مشمول مقررات و ضوابط حقوق دریایی کشور ها بوده و تابع احکام آن است.

بند پنجم: کشتی رانی عمومی

منظور از کشتی رانی عمومی عملیاتی است که کشتی های نظامی به آن اقدام می ورزند و یا کشتی هایی که به فعالیت های دولتی با غیر تجاری می پردازند، نظیر کشتی های بازرسی، بیمارستانی، تدارکات و آموزشی. این نوع کشتی رانی عموماً تابع مقررات خاصی است و به همین دلیل از شمول مقررات حقوق دریایی خارج است. به موجب مقررات کنوانسیون مربوط به مصونیت کشتی های دولتی مصوب ۱۰ آوریل ۱۹۲۶ بروکسل، که ظاهراًً ایران به آن ملحق نشده است، توقیف، ضبط و مصادره ی این نوع کشتی ها ممنوع است. در این صورت دعاوی ناشی از تصادم و سایر سوانح دریایی، دعاوی مربوط به کمک نجات و نیز خسارات مشترک دریایی و بالاخره دعاوی راجع به تعمیرات و تجهیزات این نوع کشتی ها را می توان در دادگاه های خاصی که به همین منظور تشکیل می‌شوند رسیدگی کرد.^[۲۷]

مبحث سوم: سیر تاریخی حقوق دریایی

حقوق دریایی رشته ای است بسیار قدیمی که ریشه در تمدن های بزرگ و باستانی دارد. از زمانی که مردم دریا را شناختند و اقدام به دریانوردی کردند، شکل گیری مقررات حقوق دریایی آغاز شد. این رشته از حقوق به تناسب دستیابی بشر به تکنیک های صنعتی جدید و به موازات ساخت شناور های پیشرفته در اعصار مختلف به لحاظ کمی و کیفی متحول شده و به صورت کنونی در آمده است. برخی برای مطالعه ی گذشته ی حقوق دریایی توجه خود را بر مجموعه ای از قوانین دریایی متمرکز می‌سازند که به صورت مدون^[۲۸]در بنادر و سواحل به اجرا گذاشته شده است. همچنین بعضی دیگر از نویسندگان تاریخ حقوقی دریایی را به دوره های مختلف تقسیم می‌کنند و به هر یک از آن ها به طور جداگانه می پردازند. ما نیز با حفظ ایجاز کلام به روش اخیر تأسی می‌کنیم و در نتیجه سه عصر یا دوره قدیم، دوره میانی و دوره ی جدید را به شرح ذیل مورد بررسی قرار می‌دهیم.

گفتار اول: دوره ی قدیم

حقوق دریایی این دوره از قواعد عرفی و عاداتی تشکیل یافته ا ست که در خلال روابط و بازرگانی میان مصری ها و فنیقی ها به کار می‌رفت. اولین مجموعه ی قوانین دریایی که به ما رسیده به فنیقی ها برمی گردد، که تاریخی مملو از تجارب در کشتی رانی از خود باقی گذاشته اند.

هر یک از هیجانات شامل خشم، غم و اندوه، ترس، استرس، شادی، تنفر و بسیاری دیگر از انواع هیجانات منجر به رفتاری متناسب با آن هیجان می‌گردد. کنترل و تنظیم هیجانات چه افزایش و یا کاهش یک نوع هیجان توسط فرد می‌تواند در افزایش یا کاهش رفتاری خاص تاثیر گذاشته و سبب ساز رفتار دلخواه و فاصله گرفتن از رفتارهای نامطلوبی که با پیامد های منفی همراه هستند، گردد.

در همین راستا می توان به مؤلفه‌ تنظیم هیجان و به طور خاص خود تنظیمی شناختی هیجان اشاره نمود.

از آنجا که تنظیم شناختی هیجان نحوه کنترل و پردازش شناختی هیجانات فرد، در هنگام مواجهه با شرایطی خاص می‌باشد (گارنفسکی و گرایچ ۲۰۰۶)^[۲]، می توان تنظیم شناختی هیجان را یکی از پیش آیند های مهم رفتار ها، من جمله رفتارهای ‌تکانش‌گرانه ذکر نمود، چرا که وجود پیشوند شناختی در متغیر خود تنظیمی شناختی هیجان از آگاهانه بودن کنترل هیجانات توسط فرد و متعاقبا اهمیت این متغیر در کنترل رفتار حکایت دارد.

افزون بر این نتیجه بسیاری از تحقیقات نشان می‌دهند، تنظیم ناموفق شناختی هیجان با طیف وسیعی از رفتار های مخاطره جویانه مانند بروز بزهکاری، خشونت و رفتار پرخاشگرانه (ایزنبرگ^[۳] و همکاران، ۲۰۰۱)، اختلال های مرتبط با مصرف الکل (شر و گرکین، ۲۰۰۷)^[۴] و اختلال های مرتبط با مصرف مواد (فوکس، اکسلرد، پالیوال، اسلیپر و سینها ، ۲۰۰۷ )^[۵] و دیگر رفتار های نامطلوبی که در بخش های دیگر به تفصیل ذکر خواهد شد در ارتباط هستند.

هر چند تحقیقات چندی موید نقش خود تنظیمی شناختی هیجانات در بروز رفتار های ‌تکانش‌گرانه هستند با این حال تحقیقات اندکی در خصوص مکانیسم این ارتباط صورت گرفته است. یکی از مفاهیمی که نظر مولفان را به خود جلب ‌کرده‌است سازه تاب آوری می‌باشد. در واقع امروزه برای پیشگیری و درمان مشکلات روانی من جمله مشکلات شناختی یا هیجانی که منجر به رفتارهای مخاطره جویانه همچون خود کشی، سو مصرف مواد، ارتکاب جرایم و دیگر رفتارهای از این دست می شود به شناسایی و ارتقاء عوامل محافظت کننده مانند تاب آوری و ویژگی های آن می پردازند.

لذا همواره این موضوع مد نظر بوده است که مواجه شدن با شرایط مخاطره آمیز شرط لازم برای آسیب پذیری هست اما شرط کافی نیست. در کل اهمیت سازه تاب آوری به علت توانایی بازگشت به عقب، بهبود یا انطباق موفق در مواجهه با آسیب ها، عوامل محافظتی آن و نقش بلوک های ساختاری ای سازه برای توانمند کردن فرد جهت غلبه بر عوامل فشار زای زندگی از اهمیت فراوانی برخوردار است (بیسونت، ۱۹۹۸)^[۶].

در راستای ارائه مدلی جهت تبیین رفتار مخاطره آمیز در زنان بی سرپرست، پژوهش حاضر نقش سازه‌های تنظیم شناختی هیجان و تاب‌آوری را در بروز رفتار تکانشگری زنان مورد بررسی قرار می‌دهد. در این مدل سازه تاب‌آوری نقش واسطه را بین سازه‌های تنظیم شناختی هیجان و تکانشگری ایفا می‌کند.

۱ـ۲ـ بیان مسئله

غالب افراد موفق و خود ساخته چشم پوشی از لذات و پاداش های موقت و لحظه ای، پیگیری فعالیت های دارای اولویت بالاتر و انجام فعالیت هایی که در راستای اهداف زندگی سالم فردی و اجتماعی شان است را از اصول اصلی و شالوده موفقیت و رشد در حوزه ها و ابعاد مختلف زندگی خود می دانند؛ در طرف مقابل انجام رفتارهایی که برای پاسخ به نیاز های آنی و غیر ضروری و در نتیجه رسیدن به لذات و پاداش های لحظه ای و گذرا بدون توجه به پیامد های منفی که می‌تواند در آینده به همراه داشته باشد انجام می پذیرد، اثرات بسیار مخرب و مخاطره آمیزی بر سلامت زندگی فرد می‌گذارد. در این میان فرایند تصمیم گیری یا برگزیدن یک گزینه از میان چند گزینه، جهت مدیریت شرایط ایجاد شده، یکی از عالیترین پردازش های شناختی به شمار می رود. گونه ی ویژه ای از این فرایند که به عنوان تصمیم گیری مخاطره آمیز ^[۷](RDM) شناخته می شود ، در شرایطی پردازش می شود که شخص با گزینه هایی روبرو می‌گردد که انتخاب آن ها باری از سود و زیان در حال یا آینده به دنبال خواهد داشت.

رفتارهای تکانشی که در بسیاری از رویکردها، رفتار مخاطره آمیز نیز خوانده می‌شوند عملکردهایی هستند که اگر چه تا اندازه ای با آسیب یا زیان های احتمالی همراهند، اما امکان دستیابی به پاداش را نیز به نحوی از انحا فراهم می‌کنند. رفتار تکانشی به وسیله تعاریفی، دارای وجه اشتراک و گاهی هم متناقض تشریح شده اند. بعضی از این تعاریف شامل: “رفتار بدون تفکر کافی”، “عمل به غریزه بدون مهار ایگو” و “عمل سریع، ذهن بدون دور اندیشی و قضاوت هشیار” می‌باشند (عدالتی، اسمعیل زاده، هانیه، ۱۳۸۶). از این رو رفتار ‌تکانش‌گرانه دارای سه ویژگی اساسی: رفتار شتاب زده، رفتار برنامه ریزی نشده و رفتار بدون فکر و مستعد اشتباه است (سوان و هالندر، ۲۰۰۷)^[۸] و می‌تواند نقطه عطف بسیاری از اختلالات و آسیب های اجتماعی مثل خشونت، قمار بازی های بیمار گونه، سوء مصرف مواد، اختلال شخصیت مرزی و ضد اجتماعی باشد ( اختیاری و همکاران، ۱۳۸۷).

در همین راستا با توجه به آسیب پذیری جامعه نسبت به رفتارهای ‌تکانش‌گرانه، خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی باید مورد توجه خاص قرار گیرد. رفتار خانواده و بخصوص مادران با توجه ‌به این که یکی از واحدهای مهم و تعیین کننده در سرنوشت افراد هر جامعه هستند و همچنین از آنجا که رفتارهای والدین در این واحد از اجتماع از عوامل بسیار مؤثر بر وضعیت فرزندان آن ها می‌باشد، در بسیاری از موارد بروز رفتارهای پرخطر والدین من جمله مادران و بخصوص زنان بی سرپرست می‌تواند عواقب ناخواسته و نامطلوب زیادی را ایجاد نماید.