البته در پایان ذکر این نکته ضروری است که چنانچه شاکی پرونده برای جبران ضررو زیان ناشی از ارتکاب جرم ،به محاکم کیفری دادخواست بدهد دادگاه به هردو توامان رسیدگی و رأی‌ صادر می کند منتها جهت اجرای حکم در خصوص ضررو زیان شاکی می بایست همانند پرونده های حقوقی درخواست صدور اجرائیه نماید و سپس اجرائیه جهت اجرابه اجرای احکام مدنی ارسال می‌گردد مثل پرونده های مطالبه وجه ناشی از تصرف عدوانی.

مبحث چهارم: فوت متعهد له در اجرای اسناد رسمی

درخصوص تعهد های که طرفین در قالب سند رسمی می آورند ،قانون‌گذار ضمانت اجرای قوی برای اجراآن قرار داده است.

ماده۱آیین نامه اجرای مفاد رسمی لازم الاجرا بیان می‌دارد

«ماده۱ـ واژه ها و اصطلاحات به کار برده شده در این آئین‌نامه بشرح ذیل تعریف می‌شود:
الف ـ سند لازم‌الاجرا
سند رسمی یا عادی که بدون صدور حکم از دادگاه قابل صدور اجرائیه برای اجراء مدلول سند باشد مانند سند رسمی طلب و چک.
ب ـ سند ذمه
سند حاکی از تعهد مدیون به پرداخت وجه نقد یا پرداخت جنس یا تعهد به فعل معین که در اصطلاحات ثبتی در معنی مقابل اسناد مربوط به معاملات با حق استرداد به کار می‌رود.
ج ـ سند وثیقه
سندی است که دلالت بر عقد رهن یا معامله با حق استرداد یا بیع شرط کند که به موجب آن شخصی (اعم از اینکه مدیون باشد یا نه) عین مال منقول یا غیرمنقول خود را وثیقه انجام عملی قراردهد، خواه آن عمل، رد طلب باشد یا عمل دیگر.

به موجب ماده۲آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا برای اجرای مفاد رسمی می توان علاوه بر مراجعه به محاکم از دفترخانه تنظیم کننده سند رسمی یا از اداره ثبت اسناد و املاک درخواست صدور اجرائیه نمود،که در این موارد دیگر احتیاج به صدور حکم نیست .و با درخواست متعهد له اجرائیه صادر می‌گردد .و پس از مهلت مقرر(۱۰روز پس از ابلاغ اجرائیه به متعهد توسط دایره اجراء اداره ثبت مفاد آن را اجراء نمود.»

ماده ۲آیین نامه مذکور بیان می‌دارد.

«درخواست اجراء مفاد اسناد رسمی از مراجع ذیل به عمل می‌آید:
الف ـ ‌در مورد اسناد رسمی لازم‌الاجراء نسبت به دیون و اموال منقول و املاک ثبت شده و نیز املاک مورد وثیقه و اجاره (مشمول قانون روابط موجر ومستأجر) اعم از اینکه ملک مورد وثیقه و اجاره ثبت شده یا در جریان ثبت باشد از دفترخانه‌ای که سند را ثبت ‌کرده‌است. ‌در مورد سایر اسناد راجع به املاکی که ثبت در دفتر املاک نشده است برای اجراء مفاد سند ذینفع باید به دادگاه صالحه مراجعه کند.
ب ـ ‌در مورد وجه یا مال موضوع قبوض اقساطی از ثبت محل و در این مورد باید اصل و تصویر گواهی شده قبوض اقساطی و سند پیوست تقاضانامه به ثبت محل داده شود. در تهران تقاضانامه اجرای قبوض اقساطی به اجراء داده می‌شود.
ج ـ ‌در مورد مهریه و تعهداتی که ضمن ثبت ازدواج و طلاق و رجوع شده نسبت به‌اموال منقول و سایر تعهدات (به استثنای غیرمنقول) از دفتری که سند را تنظیم کرده‌است و نسبت به اموال غیرمنقول که در دفتر املاک به ثبت رسیده است از دفتر اسناد رسمی تنظیم‌کننده سند.
د ـ در مواردی که موجر بعلت عدم وصول وجه قبوض اقساطی تخلیه مورد اجاره را بخواهد باید به دفتر اسناد رسمی تنظیم‌کننده سند مراجعه نماید.»

همچنین تبصره ماده۵آیین نامه فوق الذکر مقرر می‌دارد

«ورقه اجرائیه را فقط نسبت به تعهداتی می توان صادر کرد که در سند منجزا قید باشد»

حال که فهمیدیم در خصوص اجرای چه تعهداتی می توان بدون نیاز به حکم دادگاه اجرائیه صادر نمود می‌خواهیم ‌به این مسئله بپردازیم که اگر متهعد له فوت نماید چه اثری برجای می‌گذارد.ماده۹آیین نامه فوق الذکر مقرر می‌دارد.

«در صورتی که متعهدله فوت کند، هریک از ورثه می‌تواند با ارائه گواهینامه فوت و شناسنامه وراثت خود را اثبات کرده و درخواست صدور یا تعقیب اجرائیه مورث خود را در سهم‌الارث خود بکند ولی پس از اجراء اجرائیه وجه یا مال مورد تعهد به اداره ثبت سپرده می‌شود و تسلیم آن به ورثه موکول به ارائه گواهی حصر وراثت و مفاصا حساب مالیاتی خواهد بود»

مطابق این ماده چنانچه متعهد له قبل از صور اجرائیه فوت نماید ورثه وی می‌توانند با ارائه گواهی فوت و شناسنامه خویش به مرجع صالحه مراجعه و درخواست صدور اجرائیه نمایند.بدیهی است چنانچه موضوع تعهد قابل تجزیه باشد اجرائیه به میزان سهم الارث متقاضی صادر می‌گردد. مثل مطالبه وجه ناشی از صدور چک و چنانچه موضوع تعهد قابل تجزیه نباشد با درخواست هریک از ورثه ،در خصوص تمام موضوع تعهد اجرائیه صادر می‌گردد مثل تخلیه.

اگر متعهد له بعد از صدور اجرائیه فوت نماید،عملیات اجرایی متوقف می‌گردد تا زمانی که ورثه با ارائه شناسنامه وراثت خود جهت پیگیری عملیات اجرای حاضر گردندوالبته دایره اجرا می‌تواند از ماده۱۹آیین نامه اجرایی وحدت ملاک گرفته و اخطاریه ای به نشانی اقامتگاه متعهد له ارسال ،تا ورثه جهت تعقیب عملیات اجرایی مراجعه نمایند.هرچند این عمل اثر قانونی نداشته واز تکالیف دایره اجرامحسوب نمی گرددمنتها می توان برای تعیین تکلیف پرونده واجرای بهتر عدالت از این روش استفاده نمود.ماده۱۹آیین نامه اجرای اسناد رسمی مقرر می‌دارد.

«هرگاه متعهد قبل از صدور اجرائیه فوت شود و درخواست صدور اجرائیه علیه ورثه به عمل آید اجرائیه در اقامتگاه مورث به آنان ابلاغ واقعی می‌گردد. در صورتی که ابلاغ واقعی در محل مذبور به هریک از آنان میسر نگردد یا کسی که به نحو مذبور ابلاغ واقعی به او ممکن نگردیده اقامتگاه خود را اعلام ندارد و متعهدله نیز نتواند اقامتگاه او را به ترتیبی که ابلاغ واقعی میسر گردد تعیین نماید ابلاغ اجرائیه با رعایت ماده ۱۸ فوق‌الذکر وسیله درج در جراید به عمل می‌آید
تبصره ـ در صورتی که متعهد پس از صدور اجرائیه و قبل از ابلاغ فوت کند طرز ابلاغ به ورثه به ترتیب مذبور خواهدبود.»

‌بنابرین‏ مطابق با این ماده می توان اخطاریه ای تحت عنوان ورثه متعهد له به اقامتگاه متوفی ارسال و از آن ها خواست جهت پیگیری عملیات اجرایی به دایره اجرای اداره ثبت مراجعه نمایند.در این حالت تا مراجعه ورثه متعهد له عملیات اجرایی متوقف می‌گردد.

مبحث پنجم: فوت محکوم علیه در اجرای احکام مدنی

در اجرای احکام مدنی احکام صادره را می توان به چند بخش تقسیم کرد،از جمله۱- محکومیت های مالی ،که این بخش را نیز می توان به محکومیت های مالی که موضوع آن ها مطالبه وجه است و محکومیت های مالی که موضوع آن ها مطالبه وجه نیست مثل الزام به تنظیم سندرسمی تقسیم کرد.۲-احکام قائم به شخص مثل تمکین یا الزام محکوم علیه به کشیدن نقاشی۳-احکام غیر قائم به شخص مثل اجرای صیغه طلاق یا ساخت و تکمیل یک دستگاه آپارتمان.

فوت محکوم علیه در هریک از این موارد در بدو امرموجب توقف عملیات اجرایی می ‌گردد اما باکمی بررسی می‌توانیم ‌به این نتیحه برسیم که شدت و ضعف اثر فوت محکوم علیه در تمام این موارد یکسان نیست.حال می‌خواهیم هر یک از این بخش ها را به طور جداگانه بررسی نمائیم.

• • هزینه های راه‌اندازی اولیه

• • ابزارهای کاربردی یکپارچه

• همکاری بخش‌های مختلف(رودبارانی، ۱۳۹۱).

۲-۳-قابلیت‌های زیرساختی

قابلیت‌های زیرساختی عموماً به عنوان گسترش مؤثر منابع شرکت که برای پشتیبانی از پیاده‌سازی سیستم‌های CRM اختصاص داده شده است، تعریف می‌شود(رادهاکریشنان و همکاران^[۹۱]، ۲۰۰۸). ری و همکاران^[۹۲](۲۰۰۵) استدلال می‌کنند که قابلیت‌ها به ظرفیت یک شرکت برای گسترش منابع ، معمولاً در ترکیب، با بهره گرفتن از فرآیندهای سازمانی، برای تحت تأثیر قرار دادن یک پایان موردنظر، اشاره دارند. دیدگاه مبتنی بر منابع، بر اهمیت قابلیت‌ها و منابع خاص شرکت تأکید دارد( وید و هولند^[۹۳]، ۲۰۰۴؛ ملویل، ۲۰۰۴). منابع می‌توانند به صورت ملموس و ناملموس که توسط سازمان استفاده شده، مشخص شوند(رادهاکریشنان و همکاران، ۲۰۰۸). این دیدگاه ادعا می‌کند که شرط لازم برای موفقیت شرکت توانایی آن در ایجاد مهارت‌های منابع مشخص می‌باشد(تیسه و همکاران، ۱۹۹۷). بارنی^[۹۴](۱۹۹۱) پیشنهاد کرد که برای رسیدن به مزیت رقابتی، شرکت‌ها بر اساس منابع منحصربه‌فرد سازمان که با ارزش، کمیاب، دشوار برای تقلید و غیرقابل تعویض توسط منابع دیگر هستند، رقابت می‌کنند(ملویل، ۲۰۰۴؛ بارادواج، ۲۰۰۰). یک رویکرد استراتژیک نشان می‌دهد که با یک دیدگاه بلندمدت از منابع، از‌ جمله قابلیت‌ها در فرایند توسعه مشتری ‌مداری، سازمان می‌تواند عملکرد خود را بالا ببرد(انگ^[۹۵]، ۲۰۰۴). برای دیدگاه مبتنی بر منابع شرکت، منابع تکنولوژی، انسانی و کسب‌و‌کار شرکت باید با سیستم‌های CRM برای توسعه قابلیت‌های زیرساختی سازگار باشند. دیدگاه مبتنی بر منابع اصول اساسی اقتصاد را با دیدگاه مدیریت ترکیب می‌کند(پیترآف و بارنی^[۹۶]، ۲۰۰۳).

چگونه دیدگاه مبتنی بر منابع در زمینه CRM قابل اجرا می‌باشد؟ اول، همان مسئله تأکید بیش از حد بر تکنولوژی است که در هر دو فناوری اطلاعات (پاول و دنت میکالف^[۹۷]، ۱۹۹۷) و ادبیات CRM (پین و فرو، ۲۰۰۵؛ ریگ بای و همکاران، ۲۰۰۲) خطاب شده است. دوم، مفهوم قابلیت ارائه شده به عنوان یک دیدگاه مهم در CRM است که به توسعه ترکیبی از منابع که شرکت را قادر به تشکیل رفتار خود نسبت به افراد یا گروهی از مشتریان می‌کند، اشاره دارد(زابلا و همکاران، ۲۰۰۴). سوم، بر اساس دیدگاه مبتنی بر منابع قابلیت‌ها می‌تواند با یک فرایند انتخابی و مسیر وابسته توسعه داده شود(کلتمن، ۲۰۰۷؛ ری و همکاران، ۲۰۰۵)، در حالی که این با موفقیت برنامه CRM سازگار است(کلتمن، ۲۰۰۷)، این می‌تواند در مدل ایجاد ارزش CRM مورد استفاده قرار گیرد. اگرچه دیدگاه مبتنی بر منابع نیرومندی خود را در ادبیات نشان داده است، برخی محدودیت‌ها هم دارد. از آن‌جا که دیدگاه مبتنی بر منابع فرض می‌کند که منابع همیشه در راه صحیح و برای بهترین استفاده از آن‌ ها اعمال شده‌اند، آن کمی درباره چگونگی انجام می‌گوید. ‌بنابرین‏ مکانیسم‌هایی که می‌تواند منجر شود که یک شرکت به سمت مزیت‌های رقابتی برود باید مشخص شوند(ملویل و همکاران، ۲۰۰۴).

۲-۳-۱-تکنولوژی

زیرساخت تکنولوژی یک نیاز کلیدی برای CRM است. تکنولوژی جهت مکانیزه نمودن فرآیندها مورد استفاده قرار می‌گیرد. تکنولوژی چیزی است که تسهیل‌کننده پیاده‌سازی استراتژی مدیریت ارتباط با مشتری است(مندوزا و همکاران، ۲۰۰۶). از دیدگاه تکنولوژیکی فناوری اطلاعات یک توانمندساز در نظر گرفته شده است که اجازه سازماندهی برای ترویج روابط نزدیک‌تر با مشتریان، تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به مشتری و ارائه یک دیدگاه منسجم از مشتری را می‌دهد(گودهیو، ۲۰۰۲؛ ریالز و پین، ۲۰۰۱). در نتیجه سازمان‌ها به یک سیستم اطلاعاتی یکپارچه برای ارائه اطلاعات مربوط و دقیق به تمام کارکنان در سازمان نیاز دارند. یکپارچه‌سازی اطلاعات در سازمان معمولاً به یک پایگاه داده مرکزی و انبار داده برای ذخیره تمام اطلاعات مربوط به مشتری همراه با داده های عملیاتی در سازمان نیاز دارد(گودهیو، ۲۰۰۲؛ ریالز و پین، ۲۰۰۱؛ پپرز و همکاران، ۲۰۰۸ ). وجود داده های صحیح در ارتباط با مشتریان برای اجرای موفق مدیریت ارتباط با مشتری ضروری است. در نتیجه فناوری در اجرای مدیریت ارتباط با مشتری نقش مهمی دارد. در واقع با پیشرفت‌های انجام شده در زمینه تجهیزات IT^[98] سازمان، ظرفیت‌های خاص آن‌ ها در زمینه جمع‌ آوری، ذخیره و به اشتراک گذاشتن اطلاعات مربوط به مشتری افزایش یافته و در نتیجه توانایی سازمان‌ها در ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای تک‌تک مشتریان زیاد شده است(بوتلر^[۹۹]، ۲۰۰۰؛ یو و تیسای^[۱۰۰]، ۲۰۰۷؛ البدوی و اخلاصی، ۱۳۹۱). ضرورت تکامل فناوری اطلاعات و به‌ خصوص شبکه جهانی اینترنت و تجارت الکترونیکی فرصتی برای بهبود ارتباط با مشتریان نسبت به امکانات قبلی در بازارهای رقابتی امروز به وجود آورده است. هدف نهایی تبدیل این ارتباطات و تعاملات به سودآوری بیشتر از طریق افزایش خریدهای تکراری و کاهش هزینه های کسب مشتری می‌باشد. (صالحی صدقیانی و همکاران، ۱۳۸۴؛ رینولدز، ۲۰۱۰).

با ورود فناوری اطلاعات به سازمان‌ها، زیر چتر مدیریت ارتباط با مشتری، زمینه‌ای فراهم می‌شود تا سازمان‌ها به سمت سازمان‌های هوشمند و دانش‌محور حرکت کنند و با به‌کارگیری نرم‌افزارهای مدیریت ارتباط با مشتری، هزینه های پردازش اطلاعات را کاهش دهند و ارتباطات با مشتریان در زمان کمتر و با سرعت بیشتری صورت گیرد که نتیجه نهایی آن افزایش قدرت رقابتی سازمان در محیط متلاطم امروزی است(معمارزاده و همکاران، ۱۳۸۷؛ بویل^[۱۰۱]، ۲۰۰۴). رشد فناوری اطلاعات سازمان‌ها را قادر ‌کرده‌است که اطلاعات مربوط به مشتری را ثبت نمایند و به کمک این اطلاعات اطمینان داشته باشند که فعالیت‌هایشان بر اساس نیازهای مشتری است(رانجان و باتناگار، ۲۰۰۹). فناوری اطلاعات یک نیروی مهم و اساسی برای دستیابی به مزیت رقابتی است. آشنایی با انواع فناوری‌های روز و استفاده مناسب و به‌جا از آن‌ ها، سرعت و سهولت مبادله و رضایت مشتریان را افزایش خواهد داد. همگام با برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و همسو با گسترش کاربرد فناوری اطلاعات در سایر کشورها، لزوم استفاده از کارت‌های مغناطیسی در ایران احساس شد و فعالیت‌هایی در زمینه کاربردهای مختلف آن شکل گرفت. سیستم بانکی ایران نیز به تدریج استفاده از این نوع کارت‌ها را برای ارائه خدمات مختلف به مشتریان خود توسعه داد(محمدی، ۱۳۹۰).

از تکنولوژی‌های یارانه‌ای در ایجاد ارتباطات و همسو ساختن فناوری‌ها با اهداف کسب‌وکار بهره گرفته می‌شود. استفاده از نرم‌افزارهای CRM شرکت‌ها را قادر می‌سازد تا خدمات سفارشی را با کیفیت بالاتر و هزینه کمتر ارائه نمایند. همچنین موجب می‌شود تا کارکنان در نقاط تماس با مشتریان بهتر عمل کنند(سین و همکاران^[۱۰۲]، ۲۰۰۵). در جریان اجرای CRM، فناوری اطلاعات، نقش محوری در توانمندسازی شرکت‌ها برای حداکثر کردن سودآوری آن‌ ها از طریق هدف قرار دادن دقیق‌تر بخش‌های بازار و گروه‌های درون آن‌ ها دارد. شاخص‌های سنجش بعد تکنولوژی عبارتند از(سین و همکاران، ۲۰۰۵):

« و علی الثلاله الذین خلفوا حتی اذا ضاقت علیهم الارض بما رحبت و ضاقت علیهم انفسهم و ظنوا ان لا ملجاَ من الله الا الیه ثم تاب علیهم لیتوبوا ان الله هو التوّاب الرحیم؛ و آن سه نفر که در مدینه بازماندند و از شرکت در جنگ تبوک خودداری کردند و مسلمانان با آنان قطع رابطه کردند، تا آن حد که زمین با همه وسعتش بر آن ها تنگ آمد و حتی جایی در وجود خویش برای خود نمی یافتند و دانستند که پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. در آن هنگام، خدا به آنان توفیق توبه داد تا توبه کنند و خداوند توبه پذیر و مهربان است.»^[۶۷] از آیه فوق و شأن نزول آن به دست آمد که مردم و جامعه و رهبران جامعه باید تلاش کنند هم راه توبه را برای مجرمان باز گذارند و هم زمینه آن را فراهم کنند؛ چرا که توبه در تحول و سازندگی انسان نقش مؤثری دارد.

۱ـ۲ـ مستندات، شرایط توبه و مباحث پیرامون آن

این فصل دارای چندین مبحث است. در مبحث اول احکام و مستندات توبه، در مبحث دوم ارکان و شرایط توبه و در باقی مباحث مطالبی مانند، زمان انجام توبه، پذیرش توبه، زمان پذیرش توبه، احراز توبه ونقش مرور زمان در توبه مرد بررسی قرار می‌گیرد.

۱ـ۲ـ۱ـ احکام ‌و مستندات توبه

در این گفتار قرآن، روایات، اجماع و عقل، به عنوان مستندات توبه بیان می‌شوند.

۱ـ۲ـ۱ـ۱ـ قرآن

در قرآن آیاتی هست که به عنوان یکی از مستندات توبه می توان به آن ها استناد کرد، از جمله:

۱ـ سوره نساء، آیات ۱۶و۱۷: « اللذان یأتیانها منکم فاذوهما فإن تابا و اصلحا فاعوضوا عنها ان الله کان تواباً رحیماً، انما التوبه علی الله الذین یعلمون اَسوءَ بجهاله ثم یتوبون من قریب فاولئک. یتوب الله علیهم و کان الله علیماً حکیماً؛ و آن دو تن از شما که زشت کاری کنند بیازاریدشان، پس اگر توبه کردند و به شایستگی آمدند، از آن ها دست بردارید و در گذرید که خدا توبه پذیر و مهربان است. جز این نیست که توبه از آن کسانی است که به نادانی مرتکب کاری زشت می‌شوند و زود توبه می‌کنند. خدا توبه اینان را می پذیرد و خدا دانا و حکیم است.»

۲ـ سوره مائده، آیات ۳۳ و۳۴: « انما جزاء الذین یحاربون الله و رسوله و یسعون فی الارض ….ذلک لهم خزیٌ فی الدنیا و لهم فی الاخره عذابٌ عظیم . الا الذین تابوا من قبل ان تقدرو و علیهم فاعلموا اَنَّ الله غفور الرحیم؛ جز این نیست که سزای کسانی که با خدا و فرستاده او می جنگند و در زمین به تباهی می کوشند این است خواری و رسوایی آنان، در این جهان و آن جهان عذابی بزرگ دارند. مگر کسانی که پیش از آنکه بر آنان دست یابند، توبه کرده‌اند و بدانید که خدا آمرزگار و مهربان است.»

۳ـ سوره نور، آیات ۴ و۵: «و الذین یرمون المحصنات ثم لم یأتوا باربعه شهداء فاجلدوهم و ثمانین جلده و لاتقتلوا لم شهاده ابداً و اولئک هم الفاسقون الا الذین تابوا من بعد ذلک و اصلحوا فاِن الله غفور الرحیم؛ و کسانی که زنان پاکدامن را به زنا نسبت دهند، آنگاه چهار گواه نیاورند پس هشتاد تازیانه بزنیدشان و هرگز گواهی آن ها را نپذیرید و آنانند بدکاران نافرمان. مگر آنان که پس از آن توبه کنند و به کار شایسته بپردازند که خدا آمرزگار و مهربان است.»

۴ـ سوره مائده، آیه ۳۹: « هن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور رحیم؛ پس کسی که بعد از ظلمش توبه کند و عمل صالح انجام دهد، پس خداوند توبه وی را می پذیرد، به درستی که خداوند بخشنده و مهربان است.»

همان‌ طور که ملاحظه می شود آیه اول ‌در مورد جرم لواط، آیه دوم ‌در مورد جرم محاربه، آیه سوم ‌در مورد جرم قذف و آیه چهارم ‌در مورد جرم سرقت به نقش توبه در سقوط مجازات اشاره ‌کرده‌است. فقها نیز در کتب فقهی خود به ذکر این آیات پرداخته و آن را به عنوان یکی از مهمترین دلائل فقهی توبه در سقوط مجازات پذیرفته اند.^[۶۸]

۱ـ۲ـ۱ـ۲ـ روایات

در کلام معصومان علیهم السلام نیز از توبه و اثر آن در سقوط مجازات، بسیار صحبت به میان آمده که به برخی از آنان اشاره می شود:

۱ـ روایت عبدالله بن سنان از امام صادق علیه السلام، که ایشان فرمودند: سارق زمانی که توبه کرد و مال مسروقه را به صاحبش رد کرد، پس دستش بریده نمی شود.^[۶۹]

۲ـ روایت ابی بصیر از امام صادق علیه السلام، ‌در مورد مردی که بر او اقامه بینه زنا شده بود و فرار کرده بود، قبل از اینکه او را تازیانه بزنند، امام علیه السلام فرمودند: اگر توبه کرد چیزی بر او نیست.^[۷۰]

۳ـ روایت ابن جمیل از امام باقر یا امام صادق علیه السلام، ‌در مورد مردی که سرقت کرده، شراب نوشیده و یا زنا ‌کرده‌است. از حضرت سؤال شد که اگر کسی بر او آگاهی نیابد و او دستگیر هم نشود تا اینکه توبه کند و اصلاح شود. پس امام فرمودند: زمانی که اصلاح شد، حد بر او جاری نمی شود.^[۷۱]

همان‌ طور که ملاحظه می شود روایات به مسئله توبه اشاره کرده و آن را مورد توجه قرار داده‌اند.

۱ـ۲ـ۱ـ۳ـ اِجماع

اکثر فقها بر مسئله توبه ادعای اجماع کرده و آن را مورد پذیرش قرار داده‌اند. آیت الله موسوی بجنوردی در این باره می نویسد:« شیخ انصاری از شارح اصول کافی حکایت کرده که او بر وجوب توبه ادعای اجماع کرده و این طور عنوان کرده که ما در اصل وجوب توبه مخالفتی نیافتیم.»

‌بنابرین‏ در اصل وجوب توبه مخالفتی در میان فقها دیده نمی شود. لکن اختلاف در وجوب توبه تنها سر این است که آیا وجوب آن ارشادی است یا مولوی؟ ‌به این معنی که در صورت ارشادی بودن وجوب توبه ارشاد به حکم عقل است و در صورت مولوی بودن، ناظر بر ثواب و عقاب است.^[۷۲]

۱ـ۲ـ۱ـ۴ـ عقل

صاحب کتاب قواعد فقهیه چهار دلیل را در زمره دلیل عقلی بر توبه دانسته اند که به ذکر آنان می پردازیم:

الف) لزوم دفع ضرر محتمل به حکم عقل: شکی نیست که ترک توبه احتمال ضرر عظیم دارد که آن همانا عذاب شدید خداوند است. پس دفع ضرر محتمل به حکم عقل واجب است در صورتی که مراد از عذاب، عذاب اخروی باشد.^[۷۳]

ب) شکر منعم: توبه از جمله موارد شکر کردن نعمتهای پروردگار است و عقل مستقلاً حکم به لزوم شکرگذاری نعمتهای پروردگار می‌کند، ‌بنابرین‏ توبه عقلاً واجب است.^[۷۴]

در بحث سبک های تفکر، موضوع بر این فرض استوار است که آنچه که در زندگی افراد رخ می‌دهد ، نه تنها به میزان خوب اندیشیدن افراد بستگی دارد بلکه بر چگونه اندیشیدن آن ها مرتبط است. چون که افراد درک درستی از تقکر یکدیگر ندارند ، باعث عدم درک متقابل از یکدیگر می شود که نمونه های بارز آن در میان والدین و کودکان ، روسا و کارکنان دیده می شود. ‌بنابرین‏ درک درست از سبک تفکر یکدیگر باعث جلوگیری از این مشکلات احتمالی می کند ( استرنبرگ، ۱۹۹۷، ۳۲).

سبک تفکر عبارت است از شیوه ی ترجیحی تفکر^[۳۶] که معادل توانایی افراد نمی باشد. اگر که ما قبول داشته باشیم که سبک تفکر معادل توانایی افراد می‌باشد، بایستی افرادی که سبک های تفکر یکسانی با هم دارند ، در توانایی با هم یکسان عمل نمایند. اگر به فردی وظایف خاصی را بدهند که با سبک تفکر وی هماهنگی نداشته باشد، فرد توانایی تعدیل سبک تفکر خود ،در مقابل وظایف داده شده را دارا است. در مقابل اگر فرد توانایی انجام وظایف خاصی را نداشته باشد هیچ گاه نمی تواند از عهده آن وظایف برآید( استرنبرگ، ۱۹۹۹،۳۳).

طبق نطر استرنبرگ(۱۹۹۹) نظریه خودگردانی ذهنی^[۳۷] بر این اساس استوار است که نوع و شکل حکومتی که درجهان داریم، تصادفی نیست بلکه بازتاب بیرونی افکاری است که در ذهن های مردم دارد. آن ها راهکارهایی را جهت سازماندهی افکار ارائه می‌دهند ‌بنابرین‏ همه حکومت ها آئینه اذهان انسان ها هستند.

همانطوریکه جامعه نیاز به اداره کردن دارد ما نیز باید خودمان را اداره کنیم مانند حکومت باید ‌بر اساس اولویت ها تصمیم گیری کنیم و منابعی را بدان اختصاص دهیم و نسبت به تغییرات پاسخگو باشیم(استرنبرگ، ۱۹۹۹ ،۳۴).

۲-۱-۲- انواع خود گردانی ذهنی

نظریه خودگردانی ذهنی به ۴ شکل متجلی می شود: فردسالاری^[۳۸] ، پایورسالاری^[۳۹] ، جرگه سالاری^[۴۰] ، ناسالاری^[۴۱](هرج و مرج طلب). هر یک از این ۴ شکل، جهان و مسائل مربوط به آن را به شیوه ی متفاوتی در نظر می گیرند.

1. فرد سالار:

فردی با اراده و مصمم بوده و این فرد به کسی اجازه نمی دهد که در حل مسائل و مشکلات در کار او دخالت کند، او تصور می‌کند که ممکن است که دیگران ذهنیات خود را به او القاء کنند. کودکان فرد سالار در مدرسه با مشکلات مواجه هستند آن ها مایلند کار دیگری به جزء آن چه به آن ها گفته می‌شوند انجام دهند و هنگامی که تصور می شود در حال گوش دادن به حرف های معلم هستند احتمالا فکرشان جای دیگر است. روسای فرد سالار انتظار دارند تا وظایف بدون کم و کاست انجام شود.

1. فرد پایورسالار:

هدف ها را به صورت سلسله مراتب تنظیم می‌کند و نیاز به اولویت بندی هدفها را درک می‌کند، و چون همیشه تمامی هدف ها تحقق پیدا می‌کند فرد پایورسالار درمقایسه با فرد سالار بیشتر پیچیدگی ها را می پذیرد و نیاز به بررسی همه جانبه مسائل را تشخیص می‌دهد اولویت ها را مشخص می‌سازد این افراد مایلند خود را با سازمان ها وفق دهند چون نیاز به اولویت ها رادرک می‌کنند با این حال مایلند اولویت ها را بر اساس میل خود سازماندهی کنند نه سازمان‌ها.

1. فرد جرگه سالار:

این افراد علاقه دارند امور را در همان زمان تعیین شده انجام دهند ممکن است در مواردی برانگیخته شوند، اغلب مطمئن نیستند چه کاری را اول باید شروع کنند یا چه زمانی را صرف انجام یک کار کنند.

1. فرد ناسالار:

این افراد از طریق تنوع نیازها و هدف ها و هدف هایی که طبقه بندی اولویت آن ها مشکل است برانگیخته شود، مسائل را به صورت یک امر تصادفی در نظر می گیرند و از سیستم ها به طور جدی دوری می‌کنند و با آنچه سیستم ارائه می‌دهد مقابله می‌کند و فقط محدوده ی کار خود را در نظر می گیرند و در انطباق با کلاس درس با مشکل مواجه هستند بخصوص اگر محیط جدی و منظم باشد خلاقیت آن ها ممکن است نسبت به دیگران بیشتر باشد زیرا از هر موضوعی جزئیاتی را در نظر می گیرند و غالبا اجزاء متنوع و اطلاعات و عقاید را به شیوه ای خلاق در کنار هم قرار می‌دهند(استرنبرگ،۱۹۹۹،۳۸).

۲-۱-۳-کنش های خودگردانی ذهنی

• اجرایی^[۴۲]

طبق نظر استرنبرگ(۱۹۹۹) افراد دارای این سبک تفکر مایلند از مقررات پیروی کنند و کارهایی انجام دهند که قبلا طرح ریزی و سازماندهی شده است، و نقش خود را به جای خلق ساختارهای نو، در درون ساختارهای موجود ایفاء نمایند. فشار گروه همسالان کودک را تشویق به پذیرش سبک تفکر اجرایی و احترام به هنجارهای گروهی می‌کند ‌بنابرین‏ فشارهایی که از سوی بسیاری از منابع وارد می شود دانش آموزان را به پذیرفتن این سبک تفکر هدایت می‌کند. به ویژه در مدارس امروزی سرزمین ما که این سبک تفکر را تقویت می‌کند که در آن سی الی چهل دانش آموز را در آن جای می‌دهند که نقش معلم در آن به علت کثرت شاگردان و محتوای درسی به عنوان راهنما کاهش یافته و از روش کم هزینه سخنرانی استفاده می‌کند .

• قانونی گذاری^[۴۳] .

افراد دارای اینگونه تفکر مایلند کارها را به شیوه ای که ترجیح می‌دهند انجام دهند و خود تصمیم بگیرند که چه کاری انجام دهند و دوست دارند قوانین را وضع کنند و به مسائلی بپردازند که قبلا طرح ریزی و سازماندهی نشده باشند. سبک قانون‌گذار عملا به خلاقیت می‌ انجامد زیرا ‌به این مبحث علاقه دارند.

• قضایی^[۴۴]

افراد این گروه از تفکر مایلند قوانین و برنامه ها را ارزیابی کنند، آن ها اموری را ترجیح می‌دهند که در آن عقاید و امور موجود ارزیابی شود فردی که قضاوت نگر است فعالیت هایی مانند نوشتن مقالات انتقاد آمیز، ارائه عقاید، قضاوت ‌در مورد افراد و کارهای آنان و ارزیابی برنامه ها را ترجیح می‌دهند، و مدارس ایران برای این سبک تفکر ارزش بسیار کمی قائل هستند(استرنبرگ، ۱۹۹۹،۳۷).

۲-۱-۴-متغیرهای مؤثر در شکل گیری سبک های تفکر

انگیزش تحصیلی

از آن جایی که هدف از مطالعه متغیرهای مرتبط با یادگیری در دانش آموزان، بالا بردن سطح موفقیت تحصیلی آنان می‌باشد؛ و موفقیت تحصیلی نیز تحت تاثیر متغیرهایی از جمله انگیزش تحصیلی است لذا مطالعه هر یک از این متغیرها از اهمیت خاصی بر خوردار است.

انگیزه یکی از عوامل مهم در یادگیری به شمار می‌آید، که باعث می شود یادگیرنده بر اساس نیاز و علاقه فردی خود به سمت یادگیری گرایش پیدا کند. دانش آموزان در درس هایی موفقیت بیشتری کسب می‌کنند که نسبت به آن موضوعات علاقه و انگیزه بیشتری دارند. انگیزه موفقیت در کارها و تحصیل را به وجود می آورد و به همین تناسب، موفقیت بیشتر باعث انگیزه بیشتر برای ادامه کارها و تحصیلات را فراهم می آورد. یافته های تحقیقاتی متعدد نشان داده‌اند که موفقیت تحصیلی هم از ساختارهای دانش و هم از عوامل محیطی و موقعیتی مثل انگیزش تحصیلی متاثر است(برنشتاین و میر^[۱۸]، ۲۰۰۵).

در نظریه های آموزشی، انگیزه، یک مفهوم اساسی به شمار می رود که به تعبیرهای مختلفی از جمله، انگیزش دانش آموز، انگیزش یادگیری، انگیزش تحصیلی به کار رفته است. هر چند متخصصان همواره در متمایز نمودن این اصطلاحات فعالیت هایی انجام داده‌اند(صمدی، ۱۳۹۰).

برخی انگیزش تحصیلی را بر مبنای نظریه خود تعیینی ^[۱۹] تعریف کرده‌اند(دسی و همکاران^[۲۰]، ۲۰۰۰). در نظام طبقه بندی دسی و همکاران(۱۹۸۵) یادگیرندگان به لحاظ جهت گیری های انگیزشی در سه طبقه قرار می گیرند:

• • جهت گیری انگیزشی بیرونی^[۲۱]

• • جهت گیری انگیزشی درونی^[۲۲]

• افراد بدون انگیزه ^[۲۳].

بر اساس نظریه دسی و ریان^[۲۴](۲۰۰۰)، انگیزش از نیازهای ارگانیزمی و ارضای خود انگیخته که فعالیت را فراهم می آورد سرچشمه می‌گیرد. انگیزش درونی کیفیت عملکرد را ارتقاء می‌دهد. انگیزه درونی در پی ارضای نیازهای خودتنظیم گری برانگیخته و در پی تهدید به تنبیه شدن، ارزشیابی، فشار و امر و نهی تضعیف می شود. حتی دادن پاداش در برابر انجام تکالیف جالب توجه، به ویژه اگر این گونه پاداش ها به عنوان عامل کنترل تلقی شوند، انگیزه درونی را کاهش می‌دهد. یادگیرندگان زمانی دارای انگیزش درونی هستند که در خود ادراک شایستگی(خود تعیین کنندگی) کنند و خود، تعیین کننده اهداف خود و تنظیم کننده ی رفتار خود باشند. تحقیقات نشان داده است که بین انگیزه درونی، پیشرفت تحصیلی و لذت بردن از فعالیت های یادگیری همبستگی قوی وجود دارد(ریان و دسی^[۲۵] ، ۲۰۰۰، قاسمی پیر بلوطی، ۱۳۷۴).

مطالعات انجام شده در زمینه ویژگی های افراد پیشرفت گرا به ویژه افرادی که از جهت گیری درونی انگیزش برخوردارند حاکی از این است که این افراد در زمینه یادگیری خود انگیخته اند، اهداف تحصیلی واقع گرایانه ای برای خویش وضع می‌کنند، راهبردهای کارآمد به منظور دست یابی به اهداف خود استفاده می‌کنند و در صورت لزوم راهبردهای مورد استفاده را اصلاح و یا تغییر می‌دهند و سعی در استفاده بهینه از منابع در دسترس مانند زمان، مکان، همسالان، والدین، معلمان و منابع کمکی از قبیل فیلم، ویدئو و کامپیوتر دارند و همواره سعی در ساخت و خلق و انتخاب محیط هایی را دارند که یادگیری را افزایش دهد(پینتریچ^[۲۶]، ۲۰۰۲).

از طرفی، در مقابل جهت گیری درونی انگیزش، جهت گیری بیرونی انگیزشی قرار دارد. در جهت گیری بیرونی، پیامدهای محیطی و افراد دیگر نقش تعیین کننده ای در ایجاد رفتار و تصمیم گیری های آنان ایفا می‌کنند. انگیزش از مشوق ها و پیامدهایی سرچشمه می‌گیرد که به رفتار مشاهده شده وابسته است. افراد بیرونی بیشتر به وقایع خارجی و منابع بیرونی مثل پاداش یا تنبیه اجتماعی و … توجه دارند تا به احساس رضایت و لذت شخصی. انگیزش بیرونی نوعی دلیل محیطی برای شروع یا ادامه فعالیت و همینطور وسیله ای برای هدف، وسیله و رفتار است. پژوهش های انجام شده در این زمینه حاکی از این است پاداش های بیرونی به نوعی کنترل فرد از ادراک خود تعیینی را کاهش می‌دهند(وایتهد^[۲۷]، ۲۰۰۳، وانگ و گاتری^[۲۸] ، ۲۰۰۴).

نهایتاً در “بی انگیزگی” همانند جهت گیری بیرونی انگیزش ، افراد خود را شایسته و تعیین کننده نمی دانند. این افراد از پایداری در انجام تکلیف برخوردار نیستند. ادراک شایستگی و کنترل در آنان چنان پایین است که در موقعیت ها احساس درماندگی می‌کنند. کوشش برای این افراد یک عمل بی فایده است. آنان موفقیت ها و شکست های خود را نتیجه عوامل بیرونی و کنترل ناپذیر می دانند(دسی و ریان، ۲۰۰۰). پژوهش های انجام شده در این زمینه رابطه منفی بین بی انگیزگی و موفقیت تحصیلی را گزارش نموده اند (کوینگتون و مولر^[۲۹]، ۲۰۰۱).

رویکرد های مختلف انگیزشی

برای انگیزش نظریه ها و رویکردهای مختلفی ارائه شده است که معروف‌ترین آن ها را به اختصار توضیح می‌دهیم:

رویکرد رفتاری

پیروان رویکرد رفتار گرایی انگیزش را وابسته به کسب تقویت و اجتناب از تنبیه می دانند. این برداشت از انگیزش بر اندیشه ی اصلی رفتار گرایانی استوار است که می‌گویند پیامدهای اعمال و رفتارها هدایت کننده و کنترل کننده آن ها هستند. بنا به گفته ی لفرانسوا^[۳۰](۱۹۹۷)، لذت جویی روانشناختی-اصل لذت/ درد-خلاصه آسانی از اساسی ترین اصل انگیزشی رفتار گرایان است. طبق اصل لذت درد ما می کوشیم تا لذت کسب کنیم و از درد بگریزیم(دیبوراجی، ۱۳۸۵).

رویکرد شناختی