قانونی بودن مکان بازداشت و یا زندان یکی از مهمترین اصولی است که باید رعایت شود. به بیان دیگر، هر کسی که از آزادی خود محروم شده است، باید در یک بازداشتگاهی که قانوناً شناسایی شده است، نگهداری شود^[۴۱]. در خصوص اشخاصی که از آزادی خود محروم شده‌اند اطلاعات دقیق باید ثبت و ضبط شود. این اطلاعات باید شامل موارد زیر باشد:

1. 1. هویت وی

1. 1. دلایل جلب

1. 1. زمان جلب و انتقال فرد جلب شده به بازداشتگاه

1. 1. زمان نخستین حضور نزد مقام قضایی و یا غیر آن

1. 1. هویت مأموران اجرای احکام مربوطه

   

1. 1. اطلاعات دقیق در خصوص محل بازداشتگاه

1. جزئیات مربوط به مقامات قضایی و یا سایر مقامات که در جریان جلب و بازداشت بوده‌اند.

اطلاعات دقیق در خصوص بازداشت اشخاص مذبور و محل بازداشتگاه از جمله موارد نقل و انتقال، باید سریعاً در اختیار خانواده، وکلا و یا سایر اشخاصی که نفع مشروع نسبت به اطلاعات دارند، گذاشته شود.

ثبت به روز و رسمی اطلاعات مربوط به تمامی اشخاصی که در بازداشت به سر می‌برند، باید نزد هر بازداشتگاهی نگه‌داری شده و در اختیار هر مقام قضایی و یا سایر مقامات صالح و مستقل ملی که می‌خواهند از وضعیت اشخاص بازداشتی اطلاع حاصل کنند، قرار داده شود.^[۴۲]

جهت نظارت به انجام دقیق قوانین و مقررات مربوطه و معیارهای بین‌المللی در خصوص بازداشت شدگان، بازداشتگاه‌ها باید به طور منظم به وسیله اشخاص واجد شرایط و با تجربه مورد بازدید قرار گیرند. این اشخاص باید از طرف مقامات صالح انتخاب شده و در برابر آن ها مسئول باشند. مقام صالح مذبور باید از اشخاصی که مستقیماً مسئول اداره بازداشتگاه هستند، جدا باشد.

گفتار سوم : اصول مربوط به روند و نحوه رسیدگی

رعایت همه اصول دادرسی منصفانه در خصوص متهمین و طرفین دعوا و همچنین سازمان قضایی تنها زمینه‌ساز دادرسی منصفانه است. در این میان اصول دادرسی منصفانه در خصوص روند و نحوه رسیدگی برجستگی خاصی دارد. حتی یک سازمان قضایی مستقل و بی‌طرف می‌تواند به نحوی به دعاوی و اختلافات رسیدگی کند که از منظر اصول دادرسی منصفانه، غیر منصفانه تلقی شود. در این بخش سعی شده است اصول مربوط به روند دادرسی مورد توجه قرار گیرد.

بند اول : استماع منصفانه

استماع دعوا مهمترین بخش یک جریان دادرسی است. بسیاری از مواردی که نقض دادرسی منصفانه محسوب می‌شود در همین مقطع رخ می‌دهد. اصولی از قبیل لزوم تساوی سلاح‌ها، تساوی اشخاص در مقابل انواع نهادهای قضایی و برخورداری از مهلت کافی جهت تدارک پرونده از اصول مهم در این زمینه می‌باشد.

1. تساوی سلاح‌ها

در همه دعاوی و اختلافات اعم از کیفری، حقوقی، نظامی و تخلفات باید طرفین دعوا یا اختلاف از امکان یکسانی جهت ارائه مدارک و شواهد علیه طرف مقابل خود برخوردار باشند. هر گونه تبعیض در این خصوص می‌تواند دادرسی را به غیر منصفانه تبدیل کند.

1. تساوی اشخاص در مقابل انواع نهادهای قضایی^[۴۳]

نهاد قضایی یا رسیدگی کننده نباید در خصوص رفتار با طرفین دعوا یا اختلاف تبعیض قائل شود. هر گونه تبعیض از بابت نژاد، رنگ، قومیت، جنسیت، سن، دین، زبان، عقیده، گرایش‌های سیاسی و غیرسیاسی، ملیت، تمکن مالی، نقص عضو، ولادت و وضعیت اجتماعی دادرسی منصفانه را زیر سؤال خواهد برد.

1. 1. برخورداری از مهلت کافی جهت تدارک پرونده

1. 1. برخورداری از حق مشورت و داشتن وکیل در تمامی مراحل رسیدگی.

1. 1. برخورداری از کمک یک مترجم در مواردی که شخص قادر نباشد زبانی را که توسط نهاد قضایی مورد استفاده قرار می‌گیرد، بفهمد و یا به آن تکلم کند.

1. 1. برخورداری از این حق که حقوق و تکالیف طرفین تنها توسط تصمیمات مبتنی بر شواهد ارائه شده به نهاد قضایی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

1. 1. برخورداری از نظامی که در آن حقوق و تکالیف اشخاص بدون تأخیر ناموجه و با اخطار مناسب و دلایل موجه تعیین شود.

1. حق بر درخواست تجدید نظر از یک نهاد قضایی بالاتر.

بند دوم : استماع علنی

علنی بودن جریان استماع بدین معنا است که در درجه نخست طرفین اختلاف و شاخص ذینفع و در درجه بعدی عموم مردم بتوانند از مسائل و موارد مطرح شده در آن آگاهی بیابند. این کسب اطلاع می‌تواند به انحای مختلف باشد. ولی آنچه اغلب مد نظر است و یکی از اصول دادرسی منصفانه نیز به شمار آمده است، حق حضور در دادگاه یا مکانی است که به دعوا یا اختلاف رسیدگی می‌کند. لازمه برخورداری از چنین حقی این است که پیش از همه موارد، یک محل دائمی برای رسیدگی دعوا در نهادهای قضایی توسط دولت ایجاد شده و به نحو گسترده به اطلاع عموم برسد.

البته صرف ایجاد دادگاه یا مکان برای رسیدگی به دعاوی و یا اختلافات کافی نیست. به همین خاطر، برای حضور اشخاص ذی‌نفع باید امکانات مناسب ارائه شود. برای نمونه، اصل علنی بودن رسیدگی‌های قضایی در نظام حقوقی ایران مورد پذیرش قرار گرفته است ولی امکانات لازم در این خصوص مهیا نیست. برای مثال با توجه به کوچک بودن شعب دادگاه در دادگستری اغلب شهرها، طرفین دعوا به سختی می‌توانند حضور پیدا کنند و به طریق اولی نمی‌توان انتظار داشت که عموم مردم بتوانند حضور پیدا کنند. همچنین در صورت وجود امکانات نباید هیچگونه مانعی در مقابل حضور مردم در دادگاه ایجاد شود. هر گونه وجود دربان و نگهبان در دادگاه صرفاً باید برای ایجاد نظم باشد و نه ایجاد مانع در ورود به دادگاه.

البته روشن است که همه مردم نمی‌توانند در آن واحد در دادگاه حاضر شوند. به همین خاطر، امکان حضور نمایندگان رسانه های عمومی در دادگاه ضروری است. اشخاص مذبور می‌توانند از جلسه دادگاه به تهیه گزارش بپردازند. تنها مانعی که در اینجا ممکن است با نظر قاضی ایجاد شود، ممنوعیت گرفتن عکس و فیلمبرداری است.

همچنین، دادگاه می‌تواند در موارد زیر جلسه رسیدگی را به صورت غیر علنی برگزار کند:

1. 1. به اقتضای عدالت، حمایت از کودکان، شهود و یا حفظ هویت قربانیان جرائم جنسی.

1. به خاطر مسائل مربوط به نظم عمومی و یا امنیت ملی در یک جامعه باز و دموکراتیک که به حقوق بشر و حاکمیت قانون احترام می‌گذارد.^[۴۴]

بند سوم : تفهیم اتهام

هرکسی که متهم به جرائم کیفری شده است باید سریعاً و در اولین فرصت پس از آنکه اتهام از سوی یک مقام صالح عنوان شده باشد، به همراه جزئیات مسأله به زبانی که می‌فهمد، از ماهیت و علت اتهام عملیش آگاه شود. اطلاعات مذبور باید در بر گیرنده جزئیات اتهام و یا قانون قابل اعمال و موارد موضوعی که ‌بر اساس آن ها اتهام مطرح شده است، باشد به نحوی که برای روشن کردن ماهیت اتهام کافی باشد. تفهیم اتهام به متهم باید به نحوی صورت پذیرد که به او اجازه دهد تا به تدارک دفاع از خود پرداخته و سریعاً برای آزادی خود اقدام کند.

بند چهارم : حق بر کسب مشاوره

۲-اشتغال ذهنی جنسی: تمایل به تفکر بیش از حد ‌در مورد مسائل جنسی.

۳-کنترل جنسی درونی: اعتقاد به اینکه ابعاد جنسی زندگی فرد تحت کنترل شخصی خود فرد هستند.

۴-آگاهی جنسی: تمایل فرد به تفکر و اندیشه ‌در مورد طبیعت مسائل جنسی.

۵-انگیزش جنسی: تمایل به درگیر شدن در یک رابطه جنسی.

۶-اضطراب جنسی: احساس تنش، راحت نبودن، و اضطراب فرد ‌در مورد ابعاد جنسی زندگی.

۷-قاطعیت جنسی: تمایل به قاطعیت در روابط جنسی.

۸-افسردگی جنسی: تجربه فرد از احساس غمگینی، ناراحتی، و افسردگی ‌در مورد زندگی جنسی اش.

۹-کنترل جنسی بیرونی: اعتقاد فرد به اینکه مسائل جنسی اش تحت تاثیر چیزهایی خارج از کنترل وی قرار دارند.

۱۰-نظارت جنسی: تمایل فردآگاهی از تاثیری که مسائل جنسی زندگی اش بردیگران می‌گذارد.

۱۱-ترس از رابطه جنسی: ترس از ایجاد رابطه جنسی با فرد دیگر.

۱۲-رضایت جنسی: تمایل فرد به اینکه از ابعاد زندگی جنسی اش به حد زیادی رضایت داشته باشد(اسنل و همکاران، ۱۹۹۳).

۱-۵-۲-تعاریف عملیاتی

۱-تعریف عملیاتی رضایت زناشویی:عبارت از نمره هر آزمودنی در پاسخ به سوالات آزمون رضایت زناشویی اینریچ است که در این تحقیق برای سنجش رضایت زناشویی به کار رفته است . و نمره بالاتر نشانه رضایت بیشتر و بر عکس.

۲-تعریف عملیاتی مهارت‌های ارتباطی: عبارت از نمره هر آزمودنی در پاسخ به سوالات آزمون مهارت‌های ارتباطی است که در این تحقیق برای سنجش مهارت‌های ارتباطی به کار رفته است . و نمره بالاتر نشانه مهارت ارتباطی بیشتر و بر عکس.

۳-تعریف عملیاتی مؤلفه‌ های جنسی: عبارت از نمره هر آزمودنی در پاسخ به سوالات آزمون مؤلفه‌ های جنسی(MSQ) است که در این تحقیق برای سنجش مؤلفه‌ های جنسی به کار رفته است

فصل دوم:

پیشینه پژوهش

۲-۱- مقدمه

‌ازدواج مقدس ترین و پیچیده ترین رابطه میان دو انسان از دو جنس مخالف است که ابعاد وسیع، عمیق و هدف های متعددی دارد. بی شک هیچ نابهنجاری عاطفی و اجتماعی که از تأثیر خانواده فارغ باشد وجود ندارد. افلاطون می گفت برای آنکه جمهوری خوب سازمان یابد باید قوانین اصلی آن قوانینی باشد که رابطه زناشویی را سامان بخشد(دانش ،۱۳۸۴ به نقل ازاکبری،۱۳۹۱)

اگر جامعه ای از خانواده های سالم و متعادل برخوردار نباشد، نمی تواند ادعای سلامتی کند. خانواده هایی که در آن زن و شوهر با هم تفاهم دارند و از زندگی احساس رضایت می‌کنند کارکرد مناسب تری داشته و نقش خود را بهتر ایفا می‌کنند. رضایت زناشویی یکی از عوامی پیشرفت و دست یابی به اهداف زندگی است ( بخشی و همکاران،۱۳۸۶). رضایت زناشویی عبارت است از وجود یک رابطه دوستانه همراه با حس تفاهم و درک یکدیگر، وجود یک تعادل منطقی بین نیازهای مادی و معنوی زوجین . رضایت زناشویی در خانواده مهمترین رکن سلامت روانی افراد خانواده است(کجباف، ۱۳۸۳).

رضایت زناشویی نشانگر استحکام و کارایی نظام خانواده است. خانواده و جامعه سالم از پیوند های آگاهانه و ارتباط سالم و بالنده زوجین شکل می‌گیرد. چنانچه پایه خانواده از استحکام لازم برخوردار نباشد تبعات منفی آن نه تنها برای خانواده بلکه برای کل جامعه خواهد بود(ابراهیمی،۱۳۸۷). رضایت زناشویی کیفیتی است که از عوامل متعدی تاثیر می پذیرد از جمله: عوامل روانی- شخصیتی، اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی. در میان مجموعه ی این عوامل تعامل زناشویی گاه از عواملی نظیر بیماری‌های جسمانی و وضعیت حاد زیستی تاثیر می پذیرد و موجب می شود فرد نیازی فزاینده برای تکیه کردن به همسر خویش در انجام مسائل خود احساس کند. این پدیده قطعا” احساس دلتنگی و به دنبال ان هیجان پذیری و برافروختگی سریع را به بار خواهد آورد. از آنجا که رابطه ی جسم و روان رابطه ای متقابل و دوسویه است، قطعا” در اغلب موارد اختلال در عملکرد زیستی- فیزیولوژیکی بر تعادل روانی و تعامل اجتماعی تاثیر مخرب خواهد داشت. ‌در مورد روابط خانوادگی، این وضعیت موجب درک نکردن طبیعت و وضعیت روان شناختی همدیگر می شود. در چنین شرایطی تصمیم گیری و قضاوت تحت تاثیر احساس خواهد بود نه خرد و در نتیجه بعضا” بروز مشاجرات و اختلافاتی در روابط زوجین به بار خواهد آورد. ‌بنابرین‏ در نظر گرفتن وضعیت جسمانی و شرایط فیزیولوژیکی همسران در چهارچوب تعاملات زناشویی ، اهمیت داشته و بررسی و توجه بیشتری را ایجاب می‌کند(دنفورث،۲۰۰۴ به نقل ازاکبری و همکاران ،۱۳۹۱).

۲-۲- مفاهیم نظری رضایت زناشویی

از نظر اسپانیر و لیوایس^[۹] رضایت زناشویی حالتی از رضایت مندی در ازدواج است که به وسیله ی ادراک درون فردی (واکنش تجربه شده درونی ) یا یک ادراک بین شخصی ( سازش بین انتظارات یکی و رفتار دیگری ) تعریف می شود، تمرکز رضایت زناشویی به احتمال زیاد، بر رضایتمندی از فرصت ها، تصمیم گیریها درآمد، سبک زندگی، ارتباط، رابطه ی جنسی یا دوستان است (به نقل از تبریزی و همکاران، ۱۳۸۵).

رضایت زناشویی حالتی است که طیّ آن زن و شوهر از ازدواج با یکدیگر و با هم بودن احساس شادمانی و رضایت دارند (سینها و ماکرجی^[۱۰]۱، ۱۹۹۱ به نقل از میر احمدی زاده و همکاران، ۱۳۸۲).

و ینچ^[۱۱]۲ و همکاران او (۱۹۷۴) معتقدند که رضایت زناشویی انطباق بین وضعیّت موجود و وضعیت مورد انتظار است. طبق این تعریف رضایت زناشویی زمانی محقق می‌گردد که وضعیت موجود در روابط زناشویی با وضعیت مورد انتظار فرد منطبق باشد.

هم چنین الیس^[۱۲]۳ بیان می‌کند که رضایت زناشویی احساسات عینی از خشنودی، رضایت و لذت تجربه شده توسّط زن یا شوهر است هنگامی که همه جنبه‌های ازدواج شان را در نظر می گیرند (سلیمانیان، ۱۳۷۳).

رضایت زناشویی فرآیندی است که در طول زندگی زوجین به وجود می‌آید؛ زیرا لازمه آن، انطباق سلیقه ها، شناخت ویژگی‌های شخصیتی، ایجاد قواعد رفتاری و شکل‌گیری الگو‌های مراوده‌ای است. (خدابخش احمدی و همکاران ،۱۳۸۰).

رضایتمندی زناشویی را می توان نتیجه خرسندی عمومی از زندگی مشترک، رضایت از روابط جنسی و رضایتمندی عاطفی و هیجانی دانست(شاکریان و همکاران، ۱۳۸۹).

دونلان و همکاران^[۱۳] با اشاره به تحقیقات متعدد انجام شده، بر این نکته تأکید دارند که رضایت زناشویی بیش از همه، از ویژگی‌های شخصیتی زوجین متأثر است (دونالان، کانگر، براینت، ۲۰۰۴).

اکستی ^[۱۴]می‌نویسد:در الگوی تبادل اجتماعی رضایت زناشویی ‌به این صورت تعریف شده است.وجود ارتباط بین آنچه فرد در زندگی زناشویی انتظار دارد و آنچه در واقع امر در زندگی تجربه می‌کند (الماسی ،خبیری، فراهانی ،حمایت طلب،۱۳۸۹).

اولسون و همکاران^[۱۵] معتقدند سه زمینه کلی رضایتمندی که به یکدیگر وابسته اند عبارتند از: رضایت افراد از ازدواجشان، رضایت از زندگی زناشویی و بهطور کلی رضایت از زندگی(اولسون و همکاران،۱۹۸۹به نقل از الماسی و همکاران، ۱۳۸۹).

۲-۳-رضایت زناشویی

توبه را می توان از دیدگاه فقهی، با توجه به آثار آن بر دو قسم تقسیم نمود:

۱ـ توبه باطنی،۲ـ توبه حکمی

توبه باطنی، عبارت از توبه بین انسان و خداوند می‌باشد که با توجه به نوع گناه، دارای انواعی است. به طور کلی گناهان اقسام گوناگونی دارند که کیفیت توبه نسبت به هر یک نیز مختلف است. این گناهان را می توان به سه قسم تقسیم کرد:

الف) موجب زائل شدن حقی از دیگران یا ثبوت حدی از حدود الله نمی شود، بلکه گناه به خود گناهکار مربوط می شود وبه بیرون سرایت نمی کند؛ مانند حسادت و دروغگویی. در اینصورت اگر گناهکار از کرده خویش نادم و پشیمان شده و تصمیم بگیرد که برای همیشه به آن گناه عود نکند، توبه محقق شده واثرات توبه نیز بر آن بار می شود.

ب) موجب ثبوت مالی از حقوق الناس یا حقوق الله می‌گردد، مانند ترک زکات و خمس.

در این مورد، توبه زمانی قابل تحقق است که علاوه بر پشیمانی و ندامت از گذشته، حقوقی را که بر ذمّه او قرار گرفته، بپردازد.

ج) گناه موجب حدّ شرعی باشد که این خود از نظر کیفیت ثبوت حد، از جنبه حق به سه دسته تقسیم می شود:

۱ـ از جنبه حق الله موجب حق شرعی می شود؛ مانند زنا.

۲ـ از جنبه حقوق الناس موجب حق شرعی می شود؛ مانند قتل.

۳ـ هم از جنبه حق الله و هم از جنبه حق الناس موجب ثبوت حق می شود؛ مانند سرقت.^[۲۲]

در کتب فقهی راجع به توبه حکمی، تعریفی را نیافتم.

۱ـ۱ـ۱ـ۵ـ جایگاه توبه در قانون مجازات اسلامی

یکی از اهداف مجازات در نظام های کیفری، اصلاح مجرم است. برای همین در میزان، نوع و کیفیت مجازات باید ‌به این موضوع توجه کرد که مجرم باید بار دیگر اصلاح و جامعه پذیر شود. با در نظر گرفتن این هدف باید پذیرفت که منصفانه نیست، مجرمی که پیش از اِعمال مجازات و بعد از ارتکاب جرم، از ارتکاب عمل خود پشیمان شده و برای جبران آن پیش قدم می شود، با دیگر مجرمان به یک اندازه مجازات شود. امری که در منابع معتبر اسلامی از جمله قرآن کریم که روشنگر و هدایت کننده مسلمانان است، نیز به آن اشاره شده است. از طرف دیگر در منابع معتبر فقهی نیز این موضوع مورد تأکید قرار گرفته است. در قانون مجازات اسلامی برای چنین مجرمان پشیمانی که آثار ندامت و اصلاح را در خود نشان داده‌اند، تخفیف هایی در نظر گرفته شده است و حتی با حصول شرایط قانونی، موجبات برائت فرد مرتکب جرم را فراهم می آورد. توبه یکی از مفاهیم دینی ما است که در تعریف آن گفته شده: « توبه عبارت است از بازگشت از دوری به حق تعالی و نزدیک شدن به خداوند متعال یا ترک گناهان در زمان حال و عزم قطعی بر ترک آن در آینده و تلافی کردن تقصیرهای گذشته یا بازگشت از مخالفت حق به سوی موافقت او.» در ادامه به بررسی این نهاد فقهی در قانون مجازات اسلامی می پردازیم.

اگر هدف از مجازات، پشیمانی مجرم از کار خویش و عزم جدّی بر تکرار نکردن عمل مرتکب باشد، در این صورت مجازات کاری نامعقول به نظر می‌رسد. دین اسلام چنین تأسیسی را در حقوق کیفری پیش‌بینی ‌کرده‌است و اِعمال کیفر را در صورت توبه مجرم، تحت شرایطی منتفی می‌داند و این یکی از امتیازات بارز و منحصر به فرد حقوق جزای اسلام است. در قانون مجازات اسلامی، توبه یکی از اسباب شرعی سقوط مجازات است که به عنوان یک مبحث از فصل یازدهم با عنوان سقوط مجازات‌ها از مواد ۱۱۴ تا ۱۱۹ به آن پرداخته است، که این امر بیانگر میزان اهمیت نهاد فقهی توبه، نزد تدوین کنندگان این قانون است. توبه در جرایم مستوجب حد، چنانچه قبل از اثبات جرم باشد، موجب اسقاط مجازات خواهد شد. البته مطابق شرع وقانون، توبه در مواردی مجازات حدی را به مجازات تعزیری تبدیل خواهد کرد.

از جمله تبصره ۲ ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی، توبه شخص زانی و لائط را که به عنف مرتکب جرم زنا یا لواط شده باشدف به مجازات حبس یا شلاق تعزیری تبدیل می‌کند.

مقررات مربوط به توبه در قانون مجازات اسلامی در یک مبحث گنجانده شده است که این روش بهتر از مقررات پراکنده در جرایم مختلف در قانون مصوب ۱۳۷۰ است. ضمن اینکه در قانون مجازات به طور کلی به نقش توبه در جرایم مستوجب تعزیر هم اشاره شده است که در مواردی توبه مجرم موجب اسقاط و در مواردی دیگر موجب اختیار دادگاه در تخفیف مجازات مرتکب جرم تعزیری خواهد شد که این موضوع یعنی تعمیم تأثیر توبه به جرایم تعزیری از نوآوردهای قانون مجازات به شمار می‌آید. نکته قابل توجه دیگر در قانون این است که در صورت تکرار جرم، توبه تأثیری در سقوط مجازات نخواهد داشت. زیرا تکرار جرم، با دلیل وجودی توبه که ندامت از ارتکاب عمل مجرمانه و تلاش برای جبران آن است، مغایرت دارد. در واقع کسی که قبل از دستگیری، خود را معرفی و به جرم خود اعتراف کند، توبه او پذیرفته می شود و در واقع اَمان نامه ای می‌گیرد که طبق آن از تعرض مصون است. توبه در جرایم سنگین و سبک می‌تواند مؤثر باشد. اما تشخیص اینکه ‌در مورد کدام مجرم و کدام جرم ارتکاب یافته، می توان از توبه استفاده کرد، از اختیارات قاضی است؛ یعنی اینکه وقتی مجرمی برای معرفی خود به عنوان شخصی که توبه کرده، مراجعه می‌کند تشخیص پذیرش توبه و اِعمال تخفیف در مجازات مجرمان تفاوت هایی دارد. از جمله اینکه کسی که توبه کرده و برای برطرف شدن آثار جرم همکاری می‌کند، می‌تواند از تخفیف های قانونی و قضایی که در قانون پیش‌بینی شده است، برخوردار شود. فرد توبه کننده از ارتکاب عمل مجرمانه، در برخی موارد می‌تواند از مزیت تعلیق مجازات استفاده کند، در بعضی مواد در قانون مجازات، توبه مجرم این امکان را برای او فراهم می آورد که به تقاضای قاضی، وی مشمول عفو رهبری شود.

توبه مجرم بعد از ارتکاب جرم می‌تواند برای او مزایای متعددی داشته باشد؛ برای مثال هرگاه کسی به زنایی که موجب حد است،اقرار و بعد توبه کند، قاضی می‌تواند تقاضای عفو او را از ولی امر درخواست کند یا مجازات حد را بر او جاری سازد. در جرایم دیگری چون شرب خمر و لواط نیز توبه پیش‌بینی شده است. ‌بنابرین‏ متوجه می‌شویم که قانون‌گذار در قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ نگاهی متعالی ‌به این نهاد فقهی داشته و به نحو اَحسن ‌به این امر اشاره ‌کرده‌است.^[۲۳]

۱ـ۱ـ۲ـ توبه در ادیان

در این مبحث توبه در دین اسلام، توبه در دین یهود و توبه در آیین مسیحیت مورد بررسی قرار می‌گیرد.

۱ـ۱ـ۲ـ۱ـ توبه در دین اسلام

شواهد فراوان نشان می‌دهد که دانش‌آموزان، مراحل یک رویه یا روش حل یک مسئله را از روی مثال‌های حل شده استنتاج می‌کنند و سپس آن را در موارد دیگر، تخصیص یا تعمیم می‌دهند. این نوع تعمیم یا تخصیص، یکی از روش های یادگیری ریاضی است.

۲-۲۰ ماهیت قیاسی تفکر ریاضی

برای حل یک مسئله با بهره گرفتن از تفکر قیاسی، دانش آموز در مواجه شدن با یک مسئله جدید (مسئله هدف)، به دنبال مسئله ای مشابه با آن می‌گردد (مسئله منبع)، و سپس بین اجزای مسئله هدف و مسئله ی منبع، تناظر برقرار می‌کند تا بر اساس راه حل مسئله منبع، مسئله هدف را حل کند. در این فرایند، در واقع طرحواره‌ای شکل می‌گیرد که ویژگی‌های اساسی و رویه حل مسئله را در بر می‌گیرد و این طرحواره در حل مسائل مشابه، به کار می‌آید.

یکی از دلایلی که حل مسئله با کمک قیاس به شکست منجر می شود این است که فرد مسئله حل کن، تنها با بهره گرفتن از شباهت سطحی، مسئله منبع را انتخاب می‌کند.

دلیل دیگر این است که با وجود این که مسئله حل کن، مسئله منبع را به درستی انتخاب ‌کرده‌است، نتواند میان اجزای مسئله هدف یا مسئله منبع، تناظر درستی برقرار کند تا از راه حل مسئله ی منبع، به حل مسئله هدف دست یابد.

۲-۲۱ تفکر طرحواره مدار

تحقیقات فراوان نشان می‌دهند که دانش‌آموزان ابتدایی برای حل مسائل کلامی، از طرحواره هایی که برای انواع خاصی از مسئله ها ساخته اند، استفاده می‌کنند. حتی آموزش معلمان ابتدایی و گاهی دوره های بالاتر به گونه‌ای است که سعی می‌کنند برای هر یک از انواع مسائل، سرنخ هایی را برای دانش‌آموزان، مشخص کنند. مثلا به دانش‌آموزان یاد داده می شود که “با” به معنی جمع است.

یک دسته از مسائل، نیاز به یک طرحواره‌ی جز-کل دارند که دانش‌آموز با تشخیص جز و کل در آن، بتواند آن را حل کند. کلمات کلیدی مانند “در ابتدا”، “روی هم” و “بیشتر” در بازیابی طرحواره مناسب، به دانش‌آموز کمک می‌کند. لیکن زمانی که چنین طرحواره‌هایی به صورت طوطی وار شکل گرفته باشد، استفاده‌ انعطاف‌ناپذیر از آن‌ ها یا استفاده از یک طرحواره‌ی درست در یک زمینه‌ی نادرست، موجب بروز خطای منطقی می‌گردد.

۲-۲۲ تفکر همبسته

یکی از انواع طرحواره‌ها که دانش‌آموزان می‌سازند، “طرحواره‌ی عملگر” است. این طرحواره، توسط دانش‌آموزان و ضمن دیدن مثال های کتاب های درسی یا مثال های معلم ضمن تدریس و در اثر وجوه همبستگی میان چند جنبه خاص در آن مسائل و مثال ها با اعمالی که برای حل آن ها استفاده می شود، فتح می‌شوند و مورد استفاده قرار می‌گیرند. به عنوان مثال، در حل مسائل هندسه، مسائلی که از راه (ض ز ض) حل می‌شوند، همواره حاوی اطلاعاتی ‌در مورد دو ضلع و یک زاویه از مثلث هستند.

این نوع طرحواره‌ها، سازوکارهایی قوی برای حل مسائل هستند. لیکن اگر در مثال‌هایی که در یک متن آموزشی نوشته شده یا مثال‌هایی که معلم ضمن تدریس ارائه و حل می‌کند، جنبه‌های نامربوطی نیز دائم تکرار شوند به طوری که با آن نوع از مسائل، همبستگی کاذب زیادی به وجود آورند، دانش‌آموزی که تفکر همبسته دارد، این همبستگی کاذب را به صورت یک قانون منتزع می‌کند و به کار می‌برد و در عمل موجب خطا می‌شود.

۲-۲۳ استدلال و اثبات

استدلال و اثبات، از جمله مهارت‌هایی هستند که به طور کلی در زندگی روزمره و به طور خاص در آموزش ریاضی از جایگاه خاصی برخوردار می‌باشند. اثبات ریاضی، دنباله ای منطقی از استدلال هایی است که با یک مجموعه از داده های معین و مشخص (مانند اصول موضوعه، تعاریف، مفروضات و نتایج ثابت شده ی قبلی) شروع می‌شود و با بهره گرفتن از مراحل منطقی به یک نتیجه‌ معتبر می‌رسد (بایازیت، ۲۰۰۹). اثبات یک فعالیت پیچیده ریاضی است که بررسی ماهیت آن، به عوامل زیادی از جمله عوامل شناختی، ریاضی، تاریخی، معرفت شناسی و اجتماعی بستگی دارد (وبر، ۲۰۰۵). رأس (۲۰۰۰) بر این باور است استدلال اساس ریاضیات را تشکیل می‌دهد و بیان می‌دارد ” در حالی که علم توسط مشاهده تأیید می‌شود، ریاضیات توسط استدلال منطقی مورد تأیید قرار می‌گیرد” و در ادامه می‌گوید ” اگر توانایی استدلال در دانش‌آموزان رشد نکرده باشد، ریاضیات برای او به مجموعه‌ای از رویه ها و مثال‌های تکرای فاقد تفکر اینکه چرا چنین هستند، تبدیل می‌شود”. شونفیلد (۱۹۹۴) معتقد است که اثبات یکی از بیشترین موارداشتباهات مفهومی را در برنامه ی درسی ریاضیات دارد و ما واقعا نیاز داریم که آن را طبقه بندی کنیم.

به نظر می‌رسد یکی از دلایل عمده ی مشکلات دانش‌آموزان در درک و فهم و ارائه ی اثبات، این است که برخی از معلمان آنچه را که از نگاه دانش‌آموزان به عنوان دلیل و مدرک برای اثبات یک گذاره در نظر گرفته می‌شود، مورد توجه قرار نمی‌دهند و به جای این‌که به تدریج فهم آن‌ ها را در زمینه ی اثبات و ارائه ی استدلال‌های معتبر تصحیح کنند، روش‌های اثبات و قوانین تلویحی را به آنان تحمیل می‌کنند. توجه ‌به این نکته ضروری است که در بسیاری از مواقع این قوانین با آن چه که دانش‌آموزان را به ویژه در دوره های مقدماتی متقاعد می‌کند، نامتناسب و ناهماهنگ است. به طور کلی دانستن اینکه چه چیزی تفکر دانش‌آموزان را ‌در مورد اثبات هدایت می‌کند، برای معلمان و برنامه ریزان درسی امری ضروری است (هارل و ساودر، ۱۹۹۸).

شورای ملی معلمان ریاضی آمریکا (NCTM، ۲۰۰۰) استدلال و اثبات را به عنوان یکی از استانداردهای فرایندی آموزش ریاضیات مدرسه‌ای معرفی می کند و بیان می‌دارد که: برنامه آموزشی از پیش دبستان تا پایان پایه دوازدهم باید همه‌ دانش‌آموزان را قادر سازد تا:

• • استدلال و اثبات را به عنوان جنبه‌های اساسی ریاضی بشناسند؛

• • حدسیه‌های ریاضی بسازند و آن‌ ها را مورد بررسی قرار دهند؛

• • بحث‌ها و اثبات‌های ریاضی را تکمیل و ارزیابی کنند؛

• روش‌های مختلف استدلال و اثبات را انتخاب نمایند و به کار گیرند.

تحقیقات نشان می‌دهند که بعضی از دانش‌آموزان و دانش‌جویان، اهمیت اثبات را درک نمی‌کند و در برخی موارد ضرورتی برای یادگیری اثبات گزاره‌های ریاضی نمی‌بینند ( کلمنتس والرتون، ۱۹۹۶؛ هارل و ساودر، ۲۰۰۷؛ آناپا و سامکار، ۲۰۱۰).

فصل سوم

روش تحقیق

۱٫۳ مقدمه

تحقیق به عنوان یک فرایند پژوهشی، فعالیتی منظم است که در نتیجه آن پاسخ‌هایی برای سؤال های مورد نظر و مطرح شده در موضوع تحقیق به دست می‌آید و در درست ترین شکل خود دارای دو شرط زیر است:

• • کنترل دقیق، شرطی که مانع تاثیر عوامل نامربوط و مزاحم می شود؛

• نمونه‌گیری صحیح، شرطی که یافته های پژوهش را قابل بسط و تعمیم می‌سازد.

رعایت شرط اول، اعتبار درونی و رعایت شرط دوم، اعتبار بیرونی تحقیق را موجب می‌شود. هر تحقیق خاصی ممکن است اعتبار درونی یا بیرونی داشته باشد یا نداشته باشد (خاکی، ۱۳۸۴). لذا در یک پژوهش پس از طی مراحل تئوری و مبانی نظری، تعیین روش تحقیق و تعریف و توصیف کلیه عوامل و شرایطی که از بدو شروع تا دستیابی به اطلاعات و مرحله تجزیه و تحلیل آماری وجود دارند، ضروری است. در این فصل طرح کلی پژوهش، جامعه‌ آماری، نمونه و روش نمونه‌گیری، ابزار گردآوری داد‌ه‌ها و ویژگی آن‌ ها از نظر روایی و پایایی، نحوه جمع‌ آوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل داده ها مورد بررسی قرار می‌گیرند.

۳-۲ روش و طرح پژوهش

۴-۱-۳-۲-۲ نقاط ضعف نظریه بازار کارآ

اما در دنیای واقعی استدلال های روشنی علیه نظریه کارایی بازار وجود دارد. برای مثال سرمایه گذارهایی وجود دارند که همواره در اکثر موارد سودی بسیار بالاتر از حد متوسط بازار کسب کرده‌اند. وارن بافت یکی از همین افراد است. استراتژی سرمایه گذاری او خرید سهامی است که قیمت شان پایین تر از حد واقعی است. همچنین تعداد زیادی از مدیران سرمایه گذاری وجود دارند که بهتر از دیگران روندهای قیمت سهام را در بازارها شناسایی می‌کنند و برهمین مبنا سود بالایی کسب می‌کنند. ‌بنابرین‏ درحالی که چنین مواردی وجود دارد چطور ممکن است عملکرد سرمایه گذاران اتفاقی باشد و از هیچ الگویی پیروی نکند؟

در بسیاری از استدلال هایی که علیه نظریه کارایی بازار مطرح شده، آمده است الگوهای مشخص و تکرار شونده ای برای قیمت ها وجود دارد. در ادامه به برخی از مثال های این مورد اشاره می‌کنیم. تأثیر ژانویه الگویی تکرار شونده است که نشان می‌دهد در ماه نخست هر سال معمولاً سود بالاتری نصیب سرمایه گذارها می شود. همچنین دوشنبه آبی در وال استریت که خرید سهام را در جمعه بعدازظهر و صبح دوشنبه اشتباه اعلام می‌کند زیرا طبق الگوی تأثیر آخرهفته قیمت سهام یک روز پیش از تعطیلی آخر هفته و روز بعد از این تعطیلی بالاتر از دیگر ایام هفته است. مطالعاتی که در زمینه رفتار مالی سرمایه گذاران صورت گرفته و در آن به بررسی تأثیر ویژگی های شخصیتی سرمایه گذارها بر قیمت سهام پرداخته شده آشکار می‌کند که برخی الگوهای قابل پیش‌بینی در بازار سهام وجود دارد. معمولاً سرمایه گذارها مایلند سهامی را بخرند که قیمت آن پایین تر از ارزش واقعی است و برعکس تمایل دارند سهامی را بفروشند که قیمت کنونی آن از ارزش واقعی آن بیشتر است و در بازاری که تعداد زیادی سرمایه گذار در آن وجود دارد هر وضعیتی جز کارایی می‌تواند حاکم باشد.

پل کروگمن استاد اقتصاد دانشگاه ام آی تی معتقد است رفتار سرمایه گذارها باعث عدم کارایی بازارها می شود. ‌بنابرین‏ قیمت سهام حاصل اطلاعات موجود در بازار نیست و همواره از رفتار سودطلبانه سرمایه گذارها تأثیر می پذیرد.

۵-۱-۳-۲-۲ پاسخ نظریه بازار کارآ

نظریه کارایی بازار احتمال وجود موارد متناقض با قواعد این نظریه را نادیده نمی گیرد. در واقع طبق نظریه یاد شده، قرار نیست قیمت سهام همواره مساوی ارزش واقعی و منصفانه آن ها باشد. قیمت ها تنها در برخی مواقع و به طور اتفاقی ممکن است بالاتر یا پایین تر از ارزش واقعی شان باشند. ‌بنابرین‏ در نهایت قیمت ها به حد متوسط شان باز خواهند گشت.

‌به این ترتیب چون انحراف قیمت از ارزش واقعی حالت اتفاقی دارد، استراتژی های سرمایه گذاری که باعث کسب سود بالاتر از حد متوسط بازار می‌شوند همواره موفقیت آمیز نیستند. از سوی دیگر طبق این نظریه کسب سود بالاتر از حد متوسط حاصل تبحر و تجربه سرمایه گذار نیست بلکه شانس باعث این وضعیت شده است. طرفداران نظریه کارایی بازار طبق قوانین احتمالات چنین می‌گویند؛ در هر زمان مشخص در بازاری با تعداد زیاد سرمایه گذار، برخی سرمایه گذارها سودی بالا کسب می‌کنند و برخی نیز همان سود متوسط بازار را می‌برند.

۶-۱-۳-۲-۲ بازار چطور کارآ می شود

برای آنکه بازار کارآ شود سرمایه گذارها باید تصور کنند بازار غیرکاراست و می‌توانند سودی بالاتر از حد متوسط آن کسب کنند. نکته جالب اینکه استراتژی های سرمایه گذاری که قصد دارند از عدم کارایی بازار سود ببرند عملاً عامل حفظ کارایی بازار هستند. طبق نظریه کارایی بازار، بازار باید بزرگ و نقد باشد. اطلاعات نیز از لحاظ در دسترس بودن و هزینه باید در هر زمان در اختیار سرمایه گذارها باشد. همچنین هزینه معاملات باید کمتر از سود مورد انتظار از سرمایه گذاری باشد و سرمایه گذارها باید منابع مالی کافی در اختیار داشته باشند تا از موارد عدم کارایی تا زمانی که وجود دارند، استفاده کنند و مهم ترین نکته اینکه سرمایه گذارها باید معتقد باشند که می‌توانند سودی بالاتر از متوسط سود بازار کسب کنند.

۷-۱-۳-۲-۲ درجات کارایی

قبول نظریه بازار کارآ در خالص ترین شکل آن ممکن است دشوار باشد اما سه طبقه بندی برای این نظریه وجود دارد که نشان دهنده میزان امکان به کار بردن این نظریه برای بازار است.

۱- کارایی بالا: این گونه از نظریه شدیدترین گونه استفاده است که طبق آن تمام اطلاعات در یک بازار چه خصوصی چه عام در قیمت سهام مؤثر است. حتی اطلاعات نیروهای داخلی شرکت ها و بازار نیز باعث مزیت یک سرمایه گذار نسبت به سرمایه گذار دیگر نمی شود.

۲- کارایی متوسط: طبق این گونه نظریه کارایی بازار تمام اطلاعات عام در تعیین قیمت سهام مؤثر هستند و برای کسب مزیت نسبت به دیگر سرمایه گذاری ها نه تحلیل بنیادی و نه تحلیل تکنیکال مؤثر نیستند.

۳- کارایی ضعیف: در این گونه تمام حقیقت های پیشین سهام در قیمت کنونی آن مؤثر هستند. ‌بنابرین‏ برای پیش‌بینی قیمت آتی سهام از تحلیل تکنیکال نمی توان استفاده کرد (فاما،^[۲۴] ۱۹۷۰، ص۳۸۵)

۲-۳-۲-۲ توده‌واری غیر عقلایی

دیدگاه رفتار توده­وار غیر عقلایی بر روانشناسی سرمایه­ گذار تمرکز داشته و بیان می­دارد که نمایندگان (مدیران) همانند موش‌های صحرایی رفتار می‌کنند، یعنی کورکورانه­ از یکدیگر تقلید می‌نمایند، بدون اینکه به تجزیه و تحلیل­های عقلایی توجهی داشته باشند. فرض بر این است که سرمایه ­گذاران عاقل­تر قادر به کسب سود بیشتری از محل این رفتار هستند­(دونو و ولچ، ۱۹۹۶؛ ص ۶۰۴).

استراتژی مومنتوم یا بازخورد مثبت^[۲۵]، تمایل سرمایه‌گذاران برای خرید و فروش سهام بر اساس بازده‌های گذشته سهم را نشان می‌دهد، یعنی خرید برندگان اخیر و فروش بازندگان اخیر. این نوع رفتار توده‌وار تحت فرضیه بازار کارا عقلایی نیست، زیرا در فرضیه بازار کارا فرض می‌شود قیمت‌های بازار منعکس کننده تمامی اطلاعات موجود هستند. چنین استراتژی‌هایی می‌تواند تغییرات قیمت را تشدید کنند و بر نوسانات بیفزاید. البته از آنجایی‌که درک کامل اطلاعات جدید و عمل بر اساس آن برای مشارکت‌کنندگان در بازار وقت‌گیر است، از این رو قیمت‌های بازار اطلاعات جدید را تنها در طول زمان به طورکامل در بر می‌گیرند؛ بنایراین استراتژی‌های بازخورد مثبت ممکن است حتی عقلایی باشد و فعالانی که چنین استراتژی‌هایی را دنبال می‌کنند می‌توانند در حال بهره‌برداری از ثبات بازدهی در طی یک دوره زمانی دیده شوند­(بیچاندنی و شرما، ۲۰۰۱؛ ص ۲۸۲).

برخی پدیده ها حاکی از توده‌واری غیر عقلایی در بازار هستند، مثل تغییر قیمت‌ها در بازار بدون انتشار هیچ اخبار مشهود و قابل قبولی. با نگاهی به گذشته، مثال‌هایی که نشانگر این گونه اشتباهات هستند، مثل بالا رفتن قیمت سهام U.s.techology در اواخر دهه ۱۹۹۰، به چشم می‌خورند­(هشلایفر^[۲۶] و هانگ تئو^[۲۷]، ۲۰۰۱؛ ص ۱).

مقالاتی که در رابطه با توده‌واری غیر عقلایی نوشته شده است، متعلق به دلانگ، اشلیفر، سامرز و والدمن^[۲۸] (۱۹۹۰)؛ فروت، شارفشتین، اشتین (۱۹۹۲)؛ لاکس^[۲۹] و مارچسی^[۳۰] (۱۹۹۹) می‌باشند. در کل ‌در مورد ادبیات موضوع در خصوص رفتار توده‌وار تا کنون بیشتر به فرایند توده‌واری عقلایی پرداخته شده است.(دونو و ولچ، ۱۹۹۶؛ ص ۶۰۵).

۳-۳-۲-۲ توده‌واری عقلایی