در مکتب روان شناسی فردی آدلر (۱۳۶۱) مدرسه در گسترش و شکل بخشیدن به روان انسان از اهمیت و منزلت بالایی برخوردار است. مدرسه نخستین مکان برای آزمون ادراک اجتماعی کودک است و در مدرسه آمادگی کودک برای زندگی به محک گذاشته می شود. در مدرسه موقعیت‏های بی‏شماری به وجود می‌آید که موجب تصحیح خط سیر زندگی کودک شده و انگیزه‏ هایی که در اثر تربیت نامناسب والدین باعث کاهش علایق اجتماعی شده اند، کشف و برطرف می‌شوند. مهمترین وظیفه مدرسه، تبیین مفهوم همبستگی و تعادل و شکوفایی آن در کودک است. مدرسه باید مکانی برای آموزش دانستن توانستن کار و قدرت عمل باشد، یعنی محلی برای ساختن و پرورش یک انسان واقعی.

وظیفه مهدکودک و مراکز پیش دبستانی از دیدگاه آدلر

مربیان باید این حس اجتماعی نوشکفته را به سوی دیگری هدایت کنند و مادر را نیز آگاه سازند که این رغبت را به سوی پدر هدایت کند. تا با توافق وی نحوه زندگی کودک را تثبیت کنند. افزون بر آن باید کودک را برای پذیرفتن برادران یا خواهران کوچکتری که خواهد داشت آماده سازند. این نکته ای است که اغلب نادیده می انگارند، حال آنکه تاثیر فراوانی در سبک زندگی کودک دارد (منصور، ۱۳۷۱).

کودکان ناسازگار معمولاً هدف مخربی دارد که این گزاره تئوری آدلر را درایکرز (۱۳۷۸) در قالب جدول ۲-۴ بیان کرده‌اند.

جدول شماره ۲-۴-تشخیص ‌هدف‌های‌ کودکان ناسازگار (درایکرز و کاسل، ۱۳۷۸، ص ۶۹)

هدف
کاهش علایق اجتماعی

رفتارهای بی فایده و غیرقابل قبول

افزایش علایق اجتماعی

رفتارهای مفید و مورد پذیرش جامعه

خرابکار غیرفعال
خرابکار فعال
سازنده کنش پذیر
سازنده کنش مند
توجه طلبی
«تنبل»

خجالتی ـ مشکل در اجرا

ناتوانی ـ مشکل در تغذیه

نااستواری ـ آزاد گذاردن

خود ـ کم طاقت ـ لکنت در گفتار ـ اضطراب

«آزاردهنده»

ظاهرساز

دلقک

علامت سوال متحرک

نااستواری

وحشت انگیزی

اشتباهات جزیی

«جذاب»

کودک نمونه

گفتارهای هوشمندانه

وجدان بیدار

جذابیت زیاد

ملیجک معلم

«موفق»

اظهارنظرهای زیرکانه

سازنده

شایسته اعتماد

ممکن است شاگرد ایده آلی بنظر برسد اما هدفش برتری است نه همکاری

قدرت طلبی

«لجباز»

تنبلی

فرمان ناپذیری

سرکشی

«سرکش»

جدل دایم

مخالفت کردن

عادات بد

به راه انداختن جنجال

وقت گذرانی بیهوده

صفات اغلب کودکان سازگار

– به حق و حقوق دیگران احترام می‌گذارد.

– در برابر دیگران بردبار است.

– به دیگران علاقه نشان می‌دهد.

– دیگران را تشویق می‌کند.

– شجاع است.

– احساس تعلق دارد.

– تلاش هوشمندانه دارد.

– تمایل به مشارکت دارد.

انتقام طلبی

«خشن غیرفعال»

عبوس و ترشرو

بی اعتنا و جسور

«شرور»

دزدی

شب ادراری

خشن و وحشی

ابراز ناتوانی

«ناامید»

حماقت

عقده کهتری

کودن

راحت طلب

ناشایست

به طور کلی دردیدگاه آدلر (۱۳۶۱) اعتقاد بر این است که کودک ناسازگار، کودکی است که عزت‏نفس او با مشکل مواجه شده است. امروزه نیز بسیاری از نظریه‏پردازان حوزه درمان مشکلات سازگاری و روان‏شناختی بر مسأله افزایش عزت نفس تمرکز کرده ‏اند (برای مثال فنل^[۲۹]۱، ۱۹۹۷، ۱۹۹۸؛ درایدن^[۳۰]۲، ۱۹۹۹، ۲۰۰۳؛ پوپ، مک هال^[۳۱]۳)

۲-۱۱-۳- نظریه درایکرز و کاسل

اگر با کودک به گونه ای برخورد شود که نتواند بر احساس کهتری طبیعی خود غلبه کند به تدریج دچار ناسازگاری رفتاری خواهد شد. علل احساس کهتری را می‏توان اجمالاً به سه دسته تأثیر محیط، کهتری واقعی، صفات عجیب و غریب تقسیم کرد.

جو عاطفی حاکم بر روابط اعضای خانواده، یکی از علل مهم و اصلی تشدید احساس کهتری است. مقایسه‏هایی که در خانواده صورت می‌گیرد، احساس کهتری را تشدید می‌کند و از سویی رقابت در مدرسه نیز می‌تواند پایه های احساس کهتری را پی ریزی کند. به طور کلی نباید از انسان بیش از آنچه در توانایی اوست انتظار داشت. چنین توقعی زمینه احساس کهتری را در وی هموار می‌سازد و در نتیجه از خود و دیگران ناراضی است. گاهی اوقات کهتری‏های بدنی یا روانی سرچشمه احساس کهتری می ‏شوند. کهتری‏های واقعی از دو جهت به فرد لطمه می‌زنند؛ یکی اینکه خودبخود در وی احساس ‌خود کم بینی ایجاد می‌کنند و از طرف دیگر تمسخر و استهزاء دیگران را نیز باید تحمل کنند. گاهی اوقات برای افرادی که به دلیل صفات عجیب و غریبی که دارند. اسامی عجیبی می‌گذارند و آن ها را مورد تمسخر قرار می ‏دهند، اگر این سه عامل با یکدیگر ترکیب شود، عمیق‏ترین ضرب را بر پیکر لطیف کودک وارد می‏ سازد و فرد در همان زمان درمی‏یابد که بیچاره و بدبخت است. آدمی احساس کهتری را ریشه و انگیزه اصلی تمامی رفتارهای غیرعادی می‏داند (منصور، ۱۳۷۱).

کودک در چنین شرایطی، هدفهایی را برای زندگی و برخورد با دیگران انتخاب می‌کند که مشکل آفرین هستند و این باعث ایجاد کودکی مأیوس می شود که همین یأس و ناامیدی باعث بروز رفتارهای ناسازگارانه می شود (موساک^[۳۲]۱، ۲۰۰۰). درایکرز و کاسل (۱۳۷۸) پس از مشاهده صدها کودک ناسازگار ‌به این نتیجه رسیدند که علت ناسازگاری کودکان را می توان در چهار زمینه دسته بندی کرد:

توجه طلبی، قدرت طلبی، انتقام طلبی، ابراز ناتوانی.

تلاش‌های زیادی در جهت کشف موارد دیگر انجام شده، ولی تاکنون بی‏نتیجه بوده است. این چهار هدف، قصد کودک را از رفتار ناسازگار از او نشان می‏ دهد و با کمک این هدفها می توان نوع فعالیت‏های کودک و علت ناسازگاری او را طبقه بندی کرد. باید بخاطر داشته باشید خود کودک را زیر این عنوان ها طبقه بندی نکنیم.

۲-۱۱-۴- نظریه های رفتاری

مفهوم سازگاری از پیچیدگی‏ها و مشکلات زیادی برخوردار است و همان طوری که ‌در مورد اکثر مفاهیم صادق است، اختلاف نظرهای زیادی در این خصوص به چشم می‏خورد. در سال‏های اخیر ما شاهد تغییرات گسترده‏ای در نگرش نسبت به سلامت و سازگاری بوده‏ایم. انسان هر دم با مشکلاتی رو در رو می‌گردد و می‌کوشد تا بر این موانع و مصائب فائق آید و گونه‌ای تعادل نسبی را در امور زندگی پدید آورد. این تعادل از طریق هماهنگی و ارتباط بین مشکلات و ساز و کارهای موجود جهت حل آن ها به دست می‌آید. ناهماهنگی در تعادل ساز و کارهای مشکل گشایی یا فرو گشودن مشکلات در ارتباط با تهدیدها منجر به ایجاد بحران‌های روانی می‌گردد. مک‌گروری (۱۹۷۸) هر گونه عاملی را که تعادل فرد را بر هم زند بحران نام داده است (اسلامی‌نسب، ۱۳۷۳).

سازگاری اجتماعی در اصطلاح، مراوده بین فرد و محیط و محیط اجتماعی تعریف شده است (ویزمن و پی‌کل، ۱۹۷۴). سازگاری اجتماعی به منظور اجرای وظایف، ارتباط با دیگران و خشنودی از این نقش‌ها را در بر می‌گیرد. سازگاری اجتماعی شامل انکار درونی و رفتارهای غیر مشهود نمی‌شود که معمولا در این مواقع بیماری به عنوان علائم بیماری تلقی می‌شود.

در تبین مفهوم سازگاری اجتماعی، ویزمن و پی‌کل (۱۹۷۴) مانند پارسون و بالز (۱۹۵۵) نقش‌ها را به دو دسته تقسیم کرده‌اند: نقش‌های وسیله‌ای و نقش‌های مستقیم.

نقش‌های وسیله‌ای، غالباً مربوط به حفظ روابط عاطفی در بین اعضاء خانواده می‌باشد. فردی ممکن است در یکی از این ها دچار مشکل شده باشد، ولی در دیگری مشکلی نداشته باشد. مثلاً درشغل ناسازگاری نشان بدهد ولی به عنوان پدر یا مادر موفق باشد.

منظور از سازگاری، انطباق متوالی با تغییرات و ایجاد ارتباط بین خود و محیط به نحوی است که حداکثر خویشتن سازی را همراه با رفاه اجتماعی، ضمن رعایت حقایق خارجی امکان پذیر می‏ سازد، بدین ترتیب سازگاری به معنی همرنگ شدن با جماعت نیست. سازگاری یعنی شناخت این حقیقت که هر فرد باید هدف‏های خود را با توجه به چهار چوب‏های اجتماعی، فرهنگی تعقیب نماید (فرید، ۱۳۷۵).

وقتی می‏گوییم فردی سازگار است که پاسخ‏هایی را که او را به تعامل با محیطش قادر می ‏کند آموخته باشد تا در نتیجه به طریق قابل قبول اعضای جامعه خود رفتار ‏کند تا احتیاجاتی در او ارضا شوند. یک فرد در یک موقعیت اجتماعی خاص می‏تواند خود را به طریق مختلف با آن موقعیت تطبیق دهد یا سازگار کند (فرید، ۱۳۷۵).

جریانی که با به وجود آمدن احتیاجی شروع شده و انسان پس از انجام فعالیت‏هایی به برطرف کردن آن احتیاجات اقدام کند، سازگاری می‏نامند (پورمقدس، ۱۳۶۷).

هرگاه تعادل جسمی و روانی فرد به گونه‏ای دچار اختلال شود که حالت ناخوشایندی به وی دست می‏ دهد و برای ایجاد توازن نیازمند به‌کارگیری نیروهای درونی و حمایت‏های خارجی باشد و در این اسلوب ساز و کارهای جدید موفق شود و مسأله را به نفع خود حل کند، گویند فرایند سازگاری به وقوع پیوسته است (اسلامی‌نسب، ۱۳۷۳).

روان شناسان به طور سنتی سازگاری فرد را در برابر محیط مورد توجه قرار داده ‏اند و ویژگی‏هایی از شخصیت را به هنجار تلقی کرده ‏اند که به فرد کمک می ‏کند تا خود را با جهان پیرامون خویش سازگار سازد. یعنی با دیگران در صلح و صفا زندگی کند و جایگاهی برای خود در جامعه به دست آورد. اکنون بسیاری از روان شناسان احساس می‏ کنند که اگر اصطلاح «سازگاری» در معنای ‌هم‌نوایی با اعمال و اندیشه‏های دیگران تلقی شود، در این صورت چنان باری از تلویحات منفی خواهد داشت که دیگر نمی‏تواند توصیفی از شخصیت سالم به دست دهد. آنان بیشتر به ویژگی‏های مثبتی مانند فردیت، آفرینندگی و شکوفایی استعدادهای بالقوه تأکید دارند (فرید، ۱۳۷۵).

سازگاری اجتماعی براین ضرورت متکی است که نیازها و خواسته‌های فرد با منافع و خواسته‌های گروهی که در آن زندگی می‌کند هماهنگ و معتدل شود و تا حد امکان از برخورد و اصطکاک مستقیم و شدید با منافع و ضوابط گروهی جلوگیری به عمل آید (اسلامی‌نسب، ۱۳۷۳).

سازگاری فرایندی در حال رشد و تحول پویا است که شامل توازن بین آنچه افراد می‏خواهند و آنچه جامعه‏شان می‏پذیرد به عبارت دیگر، سازگاری یک فرایند دوسویه است؛ از یک طرف به صورت مؤثر با اجتماع تماس برقرار می ‏کند و از طرف دیگر، اجتماع نیز ابزارهایی را تدارک می‏بیند که فرد از طریق آن ها توانایی‏های بالقوه خویش را واقعیت می‏بخشد. در این تعامل، فرد و جامعه دستخوش تغییر و دگرگونی شده و سازشی نسبتاً پایدار به وجود می ‏آید (شادمان، ۱۳۸۳).

سازگاری اجتماعی به وضعیتی گفته می‏ شود که افراد یا گروه ها، رفتار خود را به تدریج و از روی عمد و غیر عمد تعدیل می‏ کنند تا خود را با فرهنگ موجود سازگاری نمایند مانند رعایت عادت‏ها، عرف و تقلید. به عبارتی سازگاری اجتماعی آن نوع واکنش‏هایی است که شخص برای رعایت محیط اجتماعی از خود نشان می‏ دهد و آن ها را به علت هماهنگی‏شان با معیارهای اجتماعی و پذیرفته شدن از طرف آن، اساس رفتارخود قرار می‏ دهد (دیلمی، ۱۳۸۰).

انسان محصول اجتماع است و مسلماًً تحت تأثیر نظامها و فرهنگ‌های جامعه خود قرار دارد و سازگاری او یک سازگاری اجتماعی است؛ و در چنین شرایطی است که باید نیازهای خود را بر آورده سازد و آرامش و تعادل خود را حفظ کند، ‌بنابرین‏ انسان می‌باید با اجتماع سازش یا سازگاری نماید (اسلامی‌نسب، ۱۳۷۳).

موشازیندر^[۵۵] دو نوع شیوه سازگاری را مطرح می‌کند:

سازگاری هیجان مدار: شامل استراتژی‌های تخیلی کردن، فعالیت‌های هوشیاری که تحت تأثیر قانونمندی خاصی است.

سازگاری مسئله مدار: شامل استراتژیهای حل مسئله، عقلانی کردن، کم‌کردن موقعیت استرس‌زا (موشازیندر، ۱۹۹۶).

تحلیل فرایند سازگاری

جریان سازگاری از مراحل به هم پیوسته گوناگونی تشکیل شده که افراد را در حالات گوناگون در بر‌می‌گیرد. آغاز فرایند سازگاری از نیاز یا سائق شروع شده و با ارضای آن تمام می‌شود. ‌بنابرین‏ می‌توان مراحل سازگاری را خروج از حالت تعادل و رسیدن به حالت تعادل مجدد دانست.چرخه سازگاری را به صورت زیر می‌توان مطرح کرد (اسلامی‌نسب، ۱۳۷۳).

۱-۲٫ فلوچارت چرخه سازگاری افراد

دلایل سازگاری:

۱- می‌خواهیم به آرمان و آرزویمان برسیم.

۲- به خود شناسی و خود سازی اقدام و سپس احساس سلامت کنیم.

۳- نیازهای معنوی را پاسخ بگوییم.

۴- رابطه‌ای با خداوند برقرار کنیم و احساس کنیم که خالق از بنده راضی است.

۵- در طریق منطقی و عقلی گام گذاردن است.

۶- برای پیشرفت و تعالی و جلو رفتن و بهتر شدن است (اسلامی نسب، ۱۳۷۳).

ملاک و معیار سازگاری

تداعی برند^[۶۱]

تداعی کننده های برند عبارت از هر چیزی است که باعث به یادآوری یک برند در ذهن شود. این تداعی ها با هم در ارتباط بوده و این ارتباط، شبکۀ یکپارچه ای از دانش برند را ایجاد می‌کند. تداعی کننده های برند سه بعد اصلی را شامل می‌شوند: ویژگی ها (ویژگی های درونی و بیرونی برند)، مزیتها (مزایای کارکردی، تجربی و نمادین) و نگرش‌ها (فیر کلوز^[۶۲] و همکاران ، ۲۰۰۱) (ارزیابی کلی مصرف کننده از خوب یا بد، مطلوب یا نامطلوب، خوشایند یا ناخوشایندی یک برند).

ارزش ویژه برند^[۶۳]

استفاده از برند دارای قدمتی طولانی است. در اوایل دوره نام گذاری، نام های متفاوتی به محصولات جهت متمایز ساختن آن ها اختصاص داده می شد. این نام ها معمولا نام خانوادگی مخترع، بنیان‌گذار یا سرمایه گذار بوده اند. اگرچه امروزه گرایش به سوی عنوان توصیفی تر شده است( آرتور^[۶۴] ،۱۹۹۵).

واژه برند معانی چندگانه ای را پوشش می‌دهد. در یک سر طیف برند به معنی نام، لگو، سیمبل، هویت و مارک تجاری است و در سر دیگر تمامی ویژگی های مشهود و نامشهودی را که کسب و کار مبتنی بر آن است را شامل می شود(کیم^[۶۵]، ۲۰۰۵). بعبارت دیگر می توان گفت برند، نام یا نمادی (مانند لوگو، علامت تجاری یا طرح زمینه) مورد نظر برای شناسایی کالاها یا خدمات از یک فروشنده یا یک گروه از فروشندگان می‌باشد و برای متمایز نمودن کالاها از کالاهای رقبا می‌باشد. ‌بنابرین‏ گذاشتن برند به عنوان مزیت متقابل در دیدگاه های عرضه و تقاضا در نظر گرفته می شود (پایک^[۶۶] ، ۲۰۰۹).

مفهوم ارزش ویژه برند ابتدا در دهه ۱۹۸۰ میلادی معرفی گردید. و توجه زیادی را از سوی دانشمندان و فعالان بازاریابی به خود جلب نمود(راج^[۶۷]،۲۰۰۵). در ادبیات بازاریابی برای واژه ارزش برند معانی و تعابیر مختلفی قائل شده اند. اصطلاح اصلی ارزش برند در اوایل دهه ۱۹۸۰ از طریق شاغلین آمریکایی در عرصه تبلیغات به طور گسترده ای برای اولین بار مورد استفاده قرار گرفت. سپس توسط دانشگاهیانی مانند لوتسر(۱۹۹۸)، فورگوهر^[۶۸](۱۹۸۹)، آکر(۱۹۹۱) و کلر (۱۹۹۳) و افراد دیگر بسط داده شد.

ارزش ویژه برند را می توان نوعی دارایی غیر ملموس جهت ایجاد وفاداری و ارتباط بیش از پیش با مشتریان، که از برند معتبر حاصل می شود دانست(دلگادو و همکاران^[۶۹]،۲۰۰۵). محققین از محصولات برنددار مختلف داخلی و جهانی برای اندازه گیری ارزش ویژه برند استفاده می نمایند. محاسبه ارزش ویژه برند این امکان را به مدیران عالی شرکت ها ارائه می‌دهد که بتوانند نقاط قوت برند خود را مورد ارزیابی قرار دهند، ارزش ویژه برند را در طی زمان بررسی نمایند و استراتژی های بازاریابی مورد نظر خود را تدوین نمایند(کیم ، ۲۰۰۵).

ازدید آکر ارزش ویژه برند تفاوت قیمتی را که یک برند قوی در فروش خود در مقایسه با یک برند متوسط جذب می‌کند، نشان می‌دهد(آکر، ۱۹۹۶).ارزش ویژه برند توسط مؤسسه‌ علمی بازاریابی بزرگ بریتانیا به عنوان مجموعه ای از تداعی ها و رفتار بخشی ‌از مشتریان برند، اعضای کانال و شرکت اصلی شرح داده می شود که به برند اجازه کسب حجم بیشتر و سود ناخالص وسیعتر را نسبت به کالای بدون برند می‌دهد (مویسکو^[۷۰] ، ۲۰۰۶).

کلر معتقد است یک جنبه مهم و به نسبت بی نظیر از تحقیق برند تأکید بر جوانب غیرملموس از تصویر برند دارد که شامل ویژگی های ملموس و یا خواص و فواید عینی نیست . جوانب ناملموس برند وسیله ای رایج است که به واسطه آن بازاریان به تمایز برندهای خود با محصولات مصرفی و فیزیکی برتر می پردازند(کلر^[۷۱]، ۲۰۰۵).

به منظور شناخت ارزش برند به عنوان دارایی ناملموس، تأکید ویژه بر فهمیدن چگونگی ساخت، اندازه گیر ی و مدیریت ارزش ویژه برند می‌باشد. سه منظر اصلی درمطالعات علمی ارزش ویژه برند وجود دارد (کلر و لمن^[۷۲] ،۲۰۰۴) :

-۱ ارزش ویژه مبتنی بر مشتری: از این دیدگاه، ارزش ویژه برند بخشی از جاذبه یا دافعه محصول معین یک شرکت مشخص است که به وسیله بخش غیر قابل مشاهده محصول ارائه شده تولید می شود، نه با ویژگی های محصول.

-۲ ارزش ویژه مبتنی بر شرکت: ازاین دیدگاه، یک برند قوی اهداف بسیاری نظیر انجام تبلیغات و غالب فعالیت های ترفیعی، کمک به ایمن سازی توزیع، حفاظت یک محصول از رقابت و تسهیل رشد وتوسعه به سایر طبقات محصول را انجام می‌دهد. ‌بنابرین‏ ارزش ویژه برند ازدید شرکت ارزشی افزوده است که بواسطه اسم برند عاید شرکت می شود که این عایدی شامل محصول مشابه فاقد برند، نمی‌گردد.

-۳ ارزش ویژه از دید مالی: ازاین نقطه نظر، برندها دارایی هایی هستند که همچون وسایل وتجهیزات غا لباً خریدوفروش می‌شوند. ‌بنابرین‏ ارزش مالی یک برند ارزشی است که می‌تواند منجر به بازارمالی شود.

کیم و همکاران( ( ۲۰۰۳ نیز سه نقطه نظر مختلف برای ارزش ویژه برند مطرح می‌کنند: مبتنی ‌بر مصرف کننده، مبتنی بر مالی و ترکیبی .محققانی نظیر راست^[۷۳] و همکاران، ۲۰۰۴ ؛ یو ودانتو^[۷۴] ،۲۰۰۱؛ واشبرن وپلنک^[۷۵] ،۲۰۰۲ ارزش ویژه برند را مشابه آکر( ۱۹۹۱ ) وکلر( ۱۹۹۳ ) می پندارند و از اصطلاح ارزش ویژه برند مبتنی بر مصرف کننده استفاده می‌کنند.

در این تحقیق با توجه به جامعه هدف که مشتریان فروشگاه پروما در شهر تهران می‌باشند رویکرد اتخاذ شده رویکرد مبتنی بر مشتری خواهد بود.

تحلیل و نقد مبانی نظری

در مطالعه ادبیات تحقیق بیان شد که شرکت ها سعی در بالا بردن ارزش ویژه برند خود دارند و از عوامل تاثیر گذار بر ارزش ویژه برند فعالیت های بازاریابی می‌باشد. در مطالعات قبلی محققین از مدل های مختلف ارزش ویژه برند مبتنی بر مصرف کننده استفاده کرده‌اند . در این قسمت به بررسی انواع مدل های موجود می پردازیم و در انتها ذکر می شود که چرا مدل ارزش ویژه برند آکر برای بررسی تاثیر آمیخته ترفیع بر ارزش ویژه برند انتخاب شده است.

مدل های ارزش ویژه برند مبتنی بر مصرف کننده با جمع‌ آوری داده های اساسی به طور مستقیم از مصرف کننده از طریق مصاحبه ها ، نظرسنجی ها یا تجارب به مطالعه شیوه ادراک برند درذهن مصرف کننده می پردازد ( کارتانو و رائو^[۷۶] ، ۲۰۰۵). این مطالعات به دو روش صورت می پذیرد دسته ای که شامل ادراکات مشتری است(همچون آگاهی برند ، تداعی برند و یا کیفیت ادراک شده ) و دسته ای که شامل رفتار مشتری است .(همچون وفاداری به برند و تمرکز بر تفاوت های قیمتی)(مایرز^[۷۷] ، ۲۰۰۳).

مدل کلر

همان­طور که اشاره شد در جامعه ایران سه نیاز، نفع و طبقه اجتماعی وجود دارد که طی تاریخ معاصر به دلیل عدم پذیرش مشروعیتِ یکدیگر دائما در تضاد و مبارزه با هم بوده ­اند. این برخورد کماکان حاکی از آن است که حاکمان کشور نیازهای اساسی جامعه را متضاد با هم می­بینند نه مکمل یکدیگر و این­که جامعه­ سیاسی به ویژه بخش دولت آمادگی ذهنی و راه حل عملی برای قبول مشروعیت و توسعه همزمان این سه نیاز و منافع طبقات سه­گانه را ندارد. در این رابطه پرسش اساسی این است که برای حرکت به سمت آینده چگونه ‌می‌توان شرایط حضور فعال هر سه نیرو را در نظام سیاسی و اجتماعی کشور با حفظ توازن قدرت میان آن­ها و در جهت حل مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی فراهم کرد. به نظر امیراحمدی چنین حرکتی در وهله اول برای تغییر ذهنیت غلط حاکم به آموزش نیاز دارد. باید با بهره گرفتن از تاریخ مبارزات قدرت در ایران و کشورهای دیگر ‌به این نیروها نشان داد که تنها راه گریز از این دور و تسلسل باطل، به رسمیت شناختن نیازها و منافع همه طبقات اجتماعی درگیر و حرکت در جهت توسعه توأمان آن­هاست. به طور مشخص باید شرایط ذهنی و عملی را برای توسعه اقتصادی، توسعه سیاسی و عدالت اجتماعی به وجود آورد. این حرکت اولیه باید توأم با حرکت دیگری باشد که آن قبول این واقعیت است که هر نیروی اجتماعی در بهترین شرایط برای حل مشکل خود قرار دارد و قیم بودن برای نیروهای دیگر کارساز نیست. پذیرش این تفکر ما را به قبول حرکت دیگری رهنمون می­ شود و آن تشکیل احزاب سیاسی در چارچوب این منافع است، ما دست کم به سه حزب سیاسی نیاز داریم که سازمان­دهنده نیروها و مطرح­کننده­ خواست­های سه نیروی طبقاتی در جامعه­ ما باشند. ایجاد احزاب مورد نظر کمک بسیاری به رشد سالم جامعه مدنی می­ کند که در غیاب این احزاب، جامعه مدنی سیاست­زده شده است. این آموزش­ها باید در عمل به تغییر ساختار قدرت و ایجاد دولت ائتلافی کمک کند؛ دولتی که نمایندگان هر سه طبقه با حفظ منافع و نیازهای خود در آن مشارکت داشته باشد. گرچه ایجاد توازن قوا و رد انحصارطلبی طبقاتی در دولت ائتلافی از ضروریات است اما این امر به معنای تساوی قدرت میان آن­ها نیست. نیروهای اجتماعی باید به طور نسبی و در رابطه با توان خود در پیشبرد جامعه در این دولت حضور داشته باشند. این تنها نیرویی است که می ­تواند با سایر قدرت­های جهان رابطه منطقی و مفیدی برای حفظ منافع ملی کشور داشته باشد.

به طور کلی امیراحمدی نیز همانند مارکس بر نقش منافع طبقاتی در شکل­ گیری گرایشات سیاسی تأکید می­ کند. وی معتقد است به رسمیت شناختن نیازها و منافع همه طبقات، حرکت در جهت توسعه­ای همه جانبه است. یکی از راه­کارهای پیشنهادی وی تشکیل احزاب سیاسی است. تشکیل سه حزب سیاسی که سازمان­دهنده نیروها و بیان­کننده خواست­های این سه طبقه (بالا، متوسط و پایین) باشد. در واقع آن­چه از نظر امیراحمدی اهمیت اساسی دارد؛ منافع طبقاتی است که اندیشه­ ها را تعیین می­ کند و نه برخورد اندیشه­ ها را (امیراحمدی، ۱۳۸۱).

۲-۳-۲ نظریه­ های کارکردگرا

نظریه های کارکردگرا، نابرابری را برای نظام اجتماعی لازم و کارکردی می­پندارند و با توجه به وفاق ارزشی موجود در جامعه، آن را توجیه ‌می‌کنند. از این­رو کارکردگرایان نابرابری را منشاء گرایش‌های سیاسی مخالف نمی‌دانند. اما در ذیل همین پارادایم، بحث فرهنگ سیاسی مطرح شده است که گرایش سیاسی زیر مجموعه این بحث قرار ‌می‌گیرد و نظریه­ های مختلفی برای تبیین انواع فرهنگ سیاسی و در نتیجه گرایش‌های سیاسی مختلف مطرح می‌شود. در این­جا به اختصار به بحث از فرهنگ سیاسی می­پردازیم:

دیدگاه ­ها ‌در مورد فرهنگ سیاسی بخشی از بازتاب سیاسی دوران باستان کلاسیک است. برای مثال دورکیم ‌به این موضوع می ­پردازد که آیا جوامع پیچیده می ­توانند همبستگی کافی را برای ایجاد ثبات در جامعه ایجاد کنند؟ دورکیم به آن­چه که روح جمعی می­نامد (که از طریق مناسک جمعی گسترش می­یابد) و بازنمودهای جمعی (مجسم در نمادهاست و به صورت انتزاعی در آگاهی جمعی وجود دارد) علاقه­مند است (L. Van den Bergh: 300). کار معاصر درباره فرهنگ سیاسی مستقیماً به اواسط قرن بیستم بازمی­گردد، خصوصاً در ایالات متحده در جریان جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵). در این زمان، دانشمندان اجتماعی به تبیین و توضیح این­ موضوع می­پردازند که چرا برخی از کشورها به اقتدارگرا تبدیل شده در حالی­که برخی دیگر از حمایت نهادهای دموکراتیک برخوردار هستند. قبل از جنگ و در طول جنگ نیز انسان­شناسانی نظیر مارگارت مید^[۱۹] و روس بندیت^[۲۰] طرفدار رویکرد فرهنگ و شخصیت بودند. بنا به عقیده آنان، اعضای مختلف جامعه مدل­های مختلفی از شخصیت خواهند داشت که به انواع متفاوتی از برنامه­ ها و نهادهای سیاسی می­پردازند. در چنین شرایطی تئودور آدورنو و همکارانش به مطالعه­ ای گسترده در طول جنگ با عنوان شخصیت اقتدارگرا پرداختند (L. Van den Bergh: 301).

‌می‌توان گفت مهمترین کار در فرهنگ سیاسی در این دوره کار آلموند و سیدنی وربا (۱۹۶۳) در کتاب «فرهنگ مدنی» است. آلموند فرهنگ سیاسی را به عنوان الگویی خاص از گرایش­ها به سوی عمل سیاسی تعریف می­ کند (Chiltonthe, 2005). وربا نیز معتقد است: فرهنگ سیاسی یک جامعه دربرگیرنده نظامی از باورهای تجربی، نمادهای معنادار و ارزش­هایی است که موقعیت­هایی را که کنش سیاسی در آن رخ می­ دهند، تعریف می­ کند. در واقع فرهنگ سیاسی جهت­گیری­های ذهنی افراد نسبت به سیاست را مشخص می­ کند ( (Verba, 1965: 513. به طور کلی از دیدگاه آلموند و وربا، فرهنگ سیاسی برایندی از نگرش­ها و گرایش­های همه اعضای جامعه است. این نگرش­های فردی را می‌توان در سه مقوله دسته‌بندی کرد: ۱- بعد شناختی ۲- بعد احساسی ۳- بعد ارزشیآلموند و وربا با به کار بردن این سه نوع نگرش در چهار جنبه زندگی سیاسی به انواع فرهنگ سیاسی دست می‌یابند. این چهار جنبه عبارتند از: ۱- نظام به عنوان یک کل یا رژیم سیاسی ۲-دروندادها (تقاضاها و حمایت‌هایی که وارد سیستم سیاسی می‌شوند) ۳- بروندادها (سیاست‌ها و تصمیمات اتخاذ شده توسط دولت) ۴- خود یا بازیگر سیاسی (شریف، ۱۳۸۱: ۱۳). با توجه ‌به این چهار جنبه است که آلموند و وربا گونه شناسی خود را از فرهنگ سیاسی ارائه می‌دهند:

– فرهنگ سیاسی محدود (با آگاهی، انتظارات و مشارکت پائین)

– فرهنگ سیاسی تبعی (با سطوح محدودی از آگاهی و انتظارات ولی مشارکت پائین)- فرهنگ سیاسی مشارکتی (سطوح بالایی از آگاهی، انتظارات و مشارکت) (Rousseau, 2007: 15).

معمولا نحوه شناسایی در نوع رفتار دولت‌ها نهفته است و آن ها ممکن است که به صورت صریح یا ضمنی به تنهایی یا به وسیله جمع این شناسایی را اعلام نمایند:

الف : شناسایی آشکار یا صریح

شناسایی صریح فردی : شناسایی کشور جدید به طور صریح و علنی از سوی هر یک از کشورها، ضمن تنظیم یک سند رسمی ( معاهده خاص، اعلامیه، یادداشت دیپلماتیک) یا تلگرام صورت می‌گیرد؛ از جمله شناسایی کشورهای جدید آفریقایی از سال ۱۹۶۰ اصولا ‌به این شکل بوده است (ضیائی بیگدلی، ۱۳۹۰، ۲۱۴).

به نظر می‌رسد باید شناسایی صریح فردی را زمانی بدانیم که از طریق معاهده یا موافقتنامه یا هر سند رسمی دیگر یک کشور به صورت یک‌جانبه عضوی جدید را به عوان تابع حقوق بین الملل به رسمیت بشناسد .

شناسایی صریح جمعی: شناسایی کشور نوبنیاد به گونه علنی از جانب تعدادی از کشورها، به طور دسته جمعی یا چندجانبه، ضمن تنظیم یک سند رسمی (معاهده چند جانبه، اعلامیه چند جانبه، یادداشت دیپلماتیک چند جانبه، تصمیم یک کنفرانس یا کنگره بین‌المللی) انجام می پذیرد (ضیایی بیگدلی، ۱۳۹۰، ۲۱۴).

در این مورد می توان شناسایی یونان از سوی انگلیس، فرانسه، روسیه و امپراطوری عثمانی را ذکر کرد که به موجب قرارداد قسطنطنیه (۱۸۳۲) انجام پذیرفت و همچنین کنگره برلن (۱۸۷۸) دولت های رومانی، صربستان و مونته نگرو را به طور دسته جمعی مورد شناسایی قرار داد (موسی زاده، ۱۳۸۹، بایسته های حقوق بین الملل عمومی، ۶۰).

مهمترین خصیصه این نوع شناسایی ، توافق چند تابع حقوق بین الملل بر سر ایجاد عضو جدید می‌باشد که معمولا خود با اعلام علنی و با توافقنامه ای چند جانبه می‌باشد.

ب : شناسایی ضمنی یا فرضی

شناسایی ضمنی فردی: در صورت عدم صدور اعلامیه رسمی شناسایی، برقراری روابط دیپلماتیک بین یک دولت و نهاد ذی ربط دال بر شناسایی ضمنی است. به همین ترتیب انعقاد یک معاهده دو طرفه ‌در مورد موضوعی عام و کلی بر شناسایی ضمنی دلالت دارد (والاس، ۱۳۹۰، ۱۲۲ ـ ۱۲۱).

شناسایی ضمن جمعی: شناسایی ضمنی کشور نوبنیاد توسط عده ای از کشورها، به اشکال گوناگون: الحاق به یک معاهده بین‌المللی، پذیرش عضویت در یک اتحادیه یا یک سازمان بین‌المللی، شرکت در کنفرانس یا یک کنگره بین‌المللی (ضیائی بیگدلی، ۱۳۹۰، ۲۱۴).

البته عضویت دولت جدید در سازمان های بین‌المللی نمی تواند به منزله شناسایی آن دولت از سوی کلیه دولت های عضو تلقی شود و الحاق به یک معاهده و موافقت نامه چند جانبه را نمی توان دلیلی برای شناسایی عضو جدید از سوی کلیه اطراف معاهده به شمار آورد (موسی زاده، ۱۳۸۹، بایسته های حقوق بین الملل عمومی، ۶۱).

۲ : انواع شناسایی دولت ها در جهت تابع قلمداد شدن در حقوق بین الملل

عمل شناسایی که توسط اعضای اصلی جامعه ی بین‌المللی انجام می‌گیرد ، خود می‌تواند وضعیت خاصی را میان کشور شناسایی کننده و موجودیت شناسایی شونده با توجه به نوع شناسایی برای آن ها ایجاد کند. این وضعیت تحت تاثیر دائمی بودن یا موقت بودن یک شناسایی متغیر می‌باشد.

الف : شناسایی دوژوره یا قانونی

حکومتی که به عنوان دژوره شناسایی شود، حکومتی است که کنترل مؤثر داشته و در مقام و موضع خود مستقر باشد و تمام جلوه های ویژه حاکمیت آن بارز می کند (والاس، ۱۳۹۰، ۱۱۳).

پس از تشکیل یک کشور جدید یا استقرار کامل و کنترل مؤثر یک حکومت جدید، عمل شناسایی از سوی کشورها معمولا به صورت «دوژوره» انجام می پذیرد. اصولا اگر در بیانیه رسمی شناسایی، ذکری از دوژوره یا دوفاکتو بودن شناسایی نشود، شناسایی دوژوره محسوب می شود. شناسایی دوژوره یک کشور جدید، متضمن شناسایی دوژوره آن کشور نیز هست. شناسایی دوژوره قطعی، غیر قابل لغو، کامل و تمام است و کلیه آثار شناسایی را به بار می آورد. تنها راه عملی بی اثر کردن شناسایی دوژوره، قطع روابط دیپلماتیک و کنسولی با کشور یا حکومت شناسایی شده از سوی کشور شناسایی کننده است (ضیائی بیگدلی، ۱۳۹۰، ۲۱۹).

ب : شناسایی دوفاکتو یا عملی

گاه گاهی دشوار است که فورا معیارهای ذهنی و عینی را ‌در مورد حکومت انقلابی جدید به کار بست؛ در چنین شرایطی، رویه معمول دولت‌ها این بوده است که شناسایی موقت یا دوفکتو اعطا کنند. این بدین معنا است که ‌دولت‌های‌ خارجی مورد نظر، تمایل خود را برای رابطه داشتن با حکومت جدید، صرفا بر این پایه و به اندازه ی میزان کنترل آن بر اداره کشور، نشان می‌دهند (فن گلان، ۱۳۸۶، ۱۱۵).

اگر حکومتی به صورت دفاکتو شناسایی شود، این امر دلالت بر آن دارد که دارای کنترل مؤثر است و ظاهراً این کنترل استمرار خواهد داشت؛ یعنی احتمال دارد که رژیم مذبور پایدار و ماندگار باشد (والاس، ۱۳۹۰، ۱۱۳).

کشورها هنگامی که مبادرت به شناسایی دو فاکتو می‌کنند که در خصوص ثبات قدرت سیاسی کشور یا حکومت جدید تردید داشته باشند.این نوع شناسایی عکس شناسایی دژوره نیست اما قطعا در مقابل آن قرار دارد، و این وضعیت زمانی به وجود می‌آید که تزلزل حکومتی این احتمال را به دست بدهد که پس از مدتی امکان سقوط آن حکومت وجود دارد، البته در بیشتر مواقع دلایل سیاسی نیز در این نوع شناسایی دخیل می‌باشد. این نوع شناسایی ضمن اینکه احتمال دارد به دژوره تبدیل شود ، هر آن این امکان نیز وجود دارد که ملغی گردد.

بخش دوم : سازمان های بین‌المللی تابعان ثانویه حقوق بین الملل