Invest _i,t+1 = α_۰+α_۱ Q _i,t+α_۲R _i,t+α_۳SaleGrth _i,t+ α_۴Cash _i,t

+ α_۵Leverage _i,t+e _i,t+1

Invest: هزینه های سرمایه ای شرکت که از طریق میزان افزایش در مانده اموال، ماشین آالات و تجهیزات محاسبه می شود.

Q: نسبت کیوتوبین به ‌عنوان معیار فرصت‌های رشد شرکت که از طریق نسبت جمع ارزش بازار سرمایه با ارزش دفتری بدهی ها بر ارزش دفتری دارایی ها محاسبه می شود.

R: بازده کل سهام شرکت که شامل سود نقدی، تغییرات قیمت و سایر مزایای متعلقه در طول یکسال مالی است.

Sale Growth: نرخ رشد درآمد فروش که عبارت است از درصد تغییرات درآمد فروش در دوره t نسبت به دوره t-1.

Cash: مانده وجه نقد تقسیم بر کل دارایی ها

Leverage: اهرم مالی شرکت (نسبت کل بدهی ها به کل دارایی ها)

پس از برازش الگوی فوق، پسماندهای رگرسیون برای کلیه سال-شرکت‌های نمونه آماری استخراج می شود. این پسماندها، نشان دهنده میزان انحراف سرمایه گذاری هر ساال-شرکت از میزان سرمایه گذاری مورد انتظار آن می‌باشد و به ‌عنوان معیار ناکارآیی سرمایه گذاری موردنظر قرار می‌گیرد. پسماندهای مثبت(انحراف مثبت از سرمایه گذاری مورد انتظار)، بیانگر انتخاب پروژه هایی با خالص ارزش فعلی منفی یا همان سرمایه گذاری بیش از حد و پسماندهای منفی(انحراف منفی از سرمایه گذاری مورد انتظار) نشان دهنده گذر از فرصت‌های سرمایه گذاری با ارزش فعلی خالص مثبت یا در واقع سرمایه گذاری کمتر از حد خواهد بود(وردی،۲۰۰۶).

1. نحوه سنجش کارایی عملیاتی(ROA)

در تحقیق حاضر جهت اندازه گیری کارایی عملیاتی از معیار نسبت بازده دارایی ها استفاده می شود. بازده دارایی ها، میزان منافع حاصل از منابع سرمایه گذاری شده در شرکت را می سنجد و از طریق نسبت سود خالص تقسیم بر کل دارایی ها محاسبه می شود.

ROA=

1. معیار محدودیت مالی(شاخص KZ)

در سال ۱۹۹۷ کاپلان و زینگالس شرکت ها را از نظرمحدودیت های مالی به ۵ گروه تقسیم کردند، ملاک آنان برای تقسیم بندی ، میزان شکاف بین هزینه های داخلی و خارجی شرکت بود . در سال ۲۰۰۱ لامونت، پالک و رکویجو^[۴۰] این شاخص را بنام شاخصKZ نامگذاری نمودند. شاخص KZ یک الگوی رگرسیونی است که در آن محدودیت مالی تابعی از جریان نقدی، سود نقد تقسیمی، مانده وجه نقد، نسبت اهرمی و شاخص کیوتوبین می‌باشد. بر طبق این شاخص، شرکت هایی که KZ بالاتری داشته باشند، نشان دهنده این مطلب بود که وابستگی آن ها به حقوق صاحبان سهام بیشتر است. به بیانی دیگر شاخص بالاتر ، این مطلب را بیان می‌کند که شرکتی که در محدودیت مالی قرار دارد برای به دست آوردن منابع مالی خارجی توان استفاده از وام و اعتبارات را ندارد (ظرفیت بدهی اش پر شده است) و رو به انتشار سهام می آورد. این محققین با بهره گرفتن از رگرسیون ترکیبی ضرایب ذیل را به دست آوردند.

KZ _index=-1.002

: CF خالص جریان نقدی

: Div کل سود تقسیمی

: C مانده وجه نقد (وجوه نقد و موجودی نزد بانک‌ها)

: A ارزش دفتری کل داراییها

: Qشاخص کیوتوبین (معیار ارزش شرکت)

:نسبت اهرمی(نست کل بدهیها به کل داراییها)

شاخص KZ توسط تهرانی و حصارزاده(۱۳۸۸) در ایران بومی سازی شده و ضرایب آن با توجه به شرایط شرکت‌های پذیرفته شده در بازار بورس اوراق بهادار تهران، برآورد شده است. شاخصی که این محققین برای سنجش محدودیت مالی در یران ارائه نموده اند، به صورت ذیل می‌باشد.

KZ _index=17.33-37.486

مقدار KZ محاسبه شده برای شرکت‌ها، هر چه بالاتر باشد؛ نشان دهنده محدودیت مالی بیشتری است. در این تحقیق، با بهره گرفتن از الگوی فوق، شاخصKZ برای کلیه شرکت‌های نمونه آماری مورد مطالعه محاسبه خواهد شد. سپس با توجه به مقادیر به دست آمده این شرکت‌ها به پنج گروه طبقه بندی می‌شوند و گروه اول و دوم که بیشترین مقدار شاخص به آن ها تعلق دارد، به ‌عنوان شرکت‌های دارای محدودیت مالی طبقه بندی می‌شوند(تهرانی و حصارزاده،۱۳۸۸).

۳-۹-۳) متغیرهای کنترل

در این تحقیق، گروهی از متغیرهایی که در تحقیقات پیشین(مانند ژانگ^[۴۱]، ۲۰۰۸؛ ارسلان و همکاران^[۴۲]،۲۰۱۱ و تائوما،۲۰۱۱) برای تبیین ارتباط بین محیط گزارشگری مالی با راهبردهای سرمایه گذاری شرکت‌ها به کار رفته است؛ به ‌عنوان متغیر کنترلی در الگوی آزمون فرضیات وارد شده اند. بر این اساس، اندازه شرکت، اهرم مالی، و نسبت ارزش بازار سهام به ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام، به ‌عنوان متغیرهای کنترل در نظر گرفته شده اند. شواهد تجربی فوق، نشان می‌دهند که این متغیرها، رابطه معناداری با سطح سرمایه گذاری شرکت‌ها دارند و از طرفی منعکس کننده ویژگی های خاص شرکت‌ها می‌باشند. ‌بنابرین‏ برای تبیین تغییرات آن مناسب می‌باشند. متغیرهای کنترلی تحقیق و نحوه محاسبه آن ها بشرح ذیل است:

۱)اندازه^[۴۳] شرکت

اندازه شرکت یکی از معیارهای منعکس کننده ویژگی شرکت‌ها می‌باشد. ارسلان و همکاران (۲۰۰۶) پیشنهاد کردند که شرکت‌های با اندازه بزرگتر به دلیل حجم بالاتر فعالیت‌های عملیاتی، منابع بیشتری را در دارایی های ثابت و مولد و یا در دارایی های جاری و با نقدشوندگی بالا، سرمایه گذاری می‌کنند. در این تحقیق جهت وارد نمودن اندازه شرکت‌های در الگوی آزمون فرضیات از لگاریتم درآمد فروش استفاده می شود.

Size _i,t=Ln(Sales _i,t)

۲)اهرم مالی ^[۴۴]

اهرم مالی، منعکس کننده سیاست‌های مالی و اعتباری شرکت است که میزان استفاده شرکت از تسهیلات مالی را نشان می‌دهد. دوچین و ‌همکاران^[۴۵](۲۰۱۰) اعتقاد دارند که اهرم مالی عامل مهمی در تعیین سیاست‌های سرمایه گذاری واحدهای انتفاعی است. آن ها دریافتند که شرکت‌های با اهرم مالی پایین، که ظرفیت بدهی آن ها تکمیل نشده است و امکان دسترسی به منابع خارج از شرکت را با هزینه پایین دارند؛ پروژه های سرمایه گذاری بیشتری را جذب می نمایند. بر این اساس، در تحقیق حاضر، اهرم مالی به ‌عنوان متغیر کنترلی موردنظر قرار گرفته و انتظار می رود که رابطه معناداری با رفتارهای سرمایه گذاری شرکت‌های نمونه آماری داشته باشد.

Lev=

۳)نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری: این نسبت به ‌عنوان شاخص فرصت‌های رشد شرکت‌های سهامی مطرح می‌باشد و از تقسیم ارزش بازار سهام منتشره به ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام به دست می‌آید. ارسلان و همکاران(۲۰۱۱) نشان دادند که شرکت‌های با نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری بالاتر، با احتمال بیشتری در پروژه های با خالص ارزش فعلی مثبت سرمایه گذاری می‌کنند. زیراکه این گروه از شرکت‌ها، اتکای کمتری به منابع مالی خارج از شرکت دارند و در نتیجه با محدودیت های مالی کمتری مواجه هستند.

MTB _i,t=

۳-۱۰) روش‌ها یا نرم افزارهای رایانه ای

در تحقیق حاضر برای پردازش اولیه داده ها از نرم افزار Excel استفاده شده است و برای انجام کارهای آماری جهت تجزیه و تحلیل داده ها نرم افزار Spss نسخه ۱۶ به کار رفته است.

فصل چهارم

یافته های تحقیق

۴-۱) مقدمه

• • عوامل استرس زای محل کار : ترکیب هر دو CWB یعنی رفتار غیر مولد که سازمان را هدف قرار دهد و رفتار غیر مولد که افراد را هدف قرار دهد، پاسخی به عوامل استرس زا ، در محل کار هستند. بر اساس این دیدگاه، مردم رویدادهای خاص و رویدادهای محیط را که به عنوان تهدید رفاه دیده می‌شوند نظارت و ارزیابی می‌کنند. مثال‌های متداول و شایع شغلی که از عوامل استرس زا هستند : تعارض نقش ، ابهام ، جنگ بین فردی ، محدودیت های موقعیتی ) فاکس و همکاران ، ۲۰۰۱) . فشار حاصل از فرایند استرس شغلی ، می‌تواند : روحی (مانند نارضایتی شغلی ، قصد ترک کار) یا جسمی( به طور مثال علایم جسمی علایم مانند سردرد، تغییرات فیزیولوژیکی مانند افزایش فشار خون) یا رفتاری (به عنوان مثال، سیگار کشیدن و یا خروج از محل کار) باشد. رفتار غیر مولد جلوه ای از فشارهای رفتاری است (فاکس و همکاران ، ۲۰۰۱).

  

فشار حاصل از فرایند استرس شغلی

شکل ۲-۲) نتایج حاصل از فرایند استرس شغلی

• • احساسات : احساسات نقش محوری در فرایند استرس شغلی ایفا می‌کنند. احساسات پاسخ فوری به موقعیت هایی پر استرس هستند و آن ها انرژی، انگیزه و تغییرات فیزیولوژیکی ایجاد می‌کنند. ‌بنابرین‏ احساسات دارای نقش میانجی بـرای CWB می باشنـد. اما چنــد عامل
    کاهش دهنده نقش احساسات در استرس وجود دارد. افراد در گرایش خود در ارزیابی شرایط
    پر استرس متفاوتند و در این میان دو عامل شخصیت و ادراک کنترل مهمند(فاکس و همکاران ، ۲۰۰۱).

بسیار سخن از عامل کنترل در تعدیل استرس گفته شده به عنوان مثال اسپکتور و همکاران) ۱۹۸۶(. کنترل داشتن بر وظایف خاص (به عنوان مثال، استقلال کار) ممکن است در کاهش استرس مفید باشد.

• • ویژگی های شخصیتی: ویژگی های شخصیتی نیز از عوامل مرتبط با نقش احساسات در CWB هستند، یکی از ویژگی‌های شخصیت ، داشتن اضطراب پنهان می‌باشد. فاکس و اسپکتور (۱۹۹۹) معتقدند اضطراب پنهان با CWB همراه است. یکی دیگر از ویژگی بالقوه مهم شخصیت ، صفت خشم است . افراد داری صفت خشم بالا تمایلات قوی تری برای پاسخ به تحریکات در انواع مختلفی از شرایط تحریک آمیز دارند. فاکس و اسپکتور( ۱۹۹۹) دریافتند صفت خشم بخصوص با رفتار غیر مولد افراد ازنوع قراردادن سازمان به ‌عنوان هدف مرتبط است (فاکس و همکاران ، ۲۰۰۱).

• : کارکنان با شخصیت خودشیفته تمایل به رفتارهای کار غیرمولد بیشتر دارند، به ویژه هنگامی که محل کار استرس زا باشد( اسپکتور و همکاران، ۲۰۰۲).

به طور کلی می توان گفت عوامل شخصیتی که بر رفتار کاری غیر مولد تأثیر گذار است بی وجدان بون و عصابنیت و عوامل شغلی که بر رفتار کاری غیر مولد تأثیر گذار است، بازخورد و تنوع مهارت بوده و عوامل سازمانی که بر رفتار کاری غیر مولد تأثیر گذار است، عدالت توزیعی و محدودیت های سازمانی است( دیکشت ، ۲۰۱۴)

۲-۱-۴) چند نوع شناسی از CWB وجود دارد :

یکی از اولین آثار در CWB توسط کلارک و همکاران (۱۹۸۲) پیشنهاد می‌کند که می توان رفتار غیر مولد را به انحراف اموال و انحراف تولید تقسیم کرد. (شارکاوی و همکاران ۲۰۱۳).

شکل ۲-۳) تقسیم بندی رفتار غیر مولد توسط کلارک و همکاران (۱۹۸۲)

طبقه بندی ارائه شده توسط هولینگر ۱۹۸۳ :

۱- رفتار غیر مولدجزئی ۲- رفتار غیر مولد شدید

یکی دیگر از ابعاد که می توان بر اساس آن رفتار غیر مولدرا طبقه بندی کرد شدت آن است. برخی از رفتار منحرف، مانند صحبت کردن با همکاران به جای کار، به عنوان یک عمل انحرافی جزئی طبقه بندی شده است ، در حالی که، حوادث دیگر مانند حمله فیزیکی، به عنوان شدید طبقه بندی شده است. رفتار غیر مولد می‌تواند به شکل اعتراض بر علیه قربانی بودن بعلت بی عدالتی سازمانی رخ دهد (شارکاوی و همکاران ۲۰۱۳).

رابینسون و بنت (۱۹۹۵) در ادامه نشان می‌دهند که رفتارهای انحرافی را تنها نمی توان تنها با بهره گرفتن از دو بعد ‘ جزئی در مقابل انحراف جدی ‘ انحراف بین فردی در مقابل انحراف سازمانی ‘ دید.

آن ها خاطر نشان کردند که می توان انحراف را به چهار دسته از انحراف طبقه بندی کرد:

• • انحراف امول : شامل خرابکاری تجهیزات، سرقت اموال، و در نظر گرفتن رشوه

• • انحراف تولید شامل رفتارهای مانند ترک زود هنگام، به عمد کند کار کردن.

• • انحراف سیاسی: شامل نشان دادن تبعیض ، شایعه پراکنی ، و یا سرزنش دیگران

• تجاوز شخصی : شامل آزار و اذیت ، آزار کلامی

در سال ۲۰۰۰، بنت و رابینسون در بازبینی خود از طبقه بندی رفتار غیر مولد پشنهاد کردند که CWB را می توان به دو بعد کلی انحراف فردی و انحراف سازمانی طبقه بندی نمود (کریشر و همکاران ، ۲۰۱۰)

اسپکتور و همکاران (۲۰۰۶) پنج دسته، رفتار غیر مولد پیشنهاد می‌کنند. سوء استفاده، سرقت، خرابکاری ، انحراف تولید و خروج. (شارکاوی و همکاران ، ۲۰۱۳)

شکل ۲-۴) دسته بندی رفتار غیرمولد توسط اسپکتور و همکاران(۲۰۰۶)

اسکات (۲۰۰۳) یازده بعد از CWB به شرح زیر مطرح می‌کند:

سرقت اموال ، تخریب اموال ، سوء استفاده از اطلاعات ، سوء استفاده از زمان و منابع، حضور ضعیف، کیفیت پایین کار، استفاده از مواد مخدر، به کار بردن لفظ نامناسب ، اقدام فیزیکی و جسمی نامناسب.

۲-۱-۵)ابعاد رفتار غیر مولد :

• • قلدری : قلدری منبع اصلی فشار روانی در محل کار است و پیامدهای شناختی، جسمی و روانی ناگواری بر کارکنان دارد .علی رغم اینکه قلدری یکی از دلایل اصلی فشار روانی در سر کار است، توجه کمی به آن شده است . اثرات روانی قلدری، فشار روانی، افسردگی، کج خلقی، زودرنجی، عصبانیت و خودکشی است. (قلی پور و همکاران، ۱۳۸۸).

• • طفره رفتن ‌از کار : اجتناب یا فرار از کار را می توان مشتمل بر هر رفتاری دانست که با قصد سرباز زدن، انکار و فراموشی کار یا وظایف و مسئولیت های مربوط به آن، انجام می شود. به ویژه در مشاغلی که حضور فیزیکی در یک محل مشخص مطرح نیست مثل بازاریابان که اغلب، بیرون از محل سازمان فعالیت می‌کنند( واعظی و همکاران، ۱۳۹۱) .

• • انحراف تولید: انجام کار نادرست به صورت عمدی و یا اجازه رخ دادن آن.

• • خرابکاری : از بین بردن اموال سازمانی.

• • سرقت : برداشتن کالا شخصی یا اموال دیگر.

• • خروج : اجتناب از کار را از طریق که دیر یا غیبت کردن. (شارکاوی، ۲۰۱۳ ) .

به دلیل مزایایی که خلاقیت در سطوح فردی و اجتماعی دارد نیازمند تحقیقات وسیعی به منظور شناخت عوامل مؤثر بر خلاقیت و بالا بردن مهارت های خلاق هستیم تا ‌به این وسیله امکان تقویت خلاقیت مدارس و دیگر سازمان های نیازمند خلاقیت فراهم گردد (رنکو، ۲۰۰۷^[۹]). تحقیقات پیشین عموما تأکید داشتند خلاقیت به افراد خاصی تعلق داشته و نمی توان بر خصوصیاتی که افراد خلاق را از بقیه متمایز می‌کند، تأثیری گذاشت. اما با گذشت زمان پژوهشگران پی بردند ویژگی هایی که باعث بروز خلاقیت می شود در همه ی افراد به چشم می‌خورد (گرابنر، ۲۰۰۷^[۱۰] ).

۲-۲-۲خاستگاه خلاقیت

یکی از مهمترین سوالاتی که ‌می‌توان در زمینه خلاقیت مطرح نمود این است که خاستگاه یا منشاء و نقطه آغازین خلاقیت چیست؟

مفهوم خلاقیت بر محور مهمترین منابع و خاستگاه­های آن شامل: اطلاعات ذهنی، اطلاعات حسی، تعارض، افراد سالم و محیط مساعد، داشته­های ژنتیکی، معصومیت، اشتباه، اتفاق، دانسته ­های گذشته، وقایع غیر­منتظره، ناسازگاری، نیازهای فرایند، تغییر در صنعت، تغییر در بازار، تغییرات جمعیتی، تغییر در ادراک، و تکوین دانش جدید مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد(صادقی مال امیری، ۱۳۸۶)

خلاقیت میل ذاتی است که در وجود انسان‌ها به ودیعه گذاشته شده است و انسان مظهر خلاقیت الهی است(مطهری،۱۳۷۲). خلاقیت برای همه عرصه ­های زندگی و سلامت فکر و روح انسان حیاتی است. اگر افراد گرفتار نظمی تکراری و مکانیکی شوند، نابود خواهند شد. این یکی از تهدیدهایی است که تمدن­ها به آن دچار می‌شوند. بیشتر تمدن­ها­یی که از بین رفته­اند، نه فقط به دلیل تهدیدهای خارجی ، بلکه عمدتاًً به واسطه تکرار مکررات و افول خلاقیت از میان رفته­اند. با اطمینان ‌می‌توان ادعا کرد که هیچ­کدام از معضلات پیچیده بشری در هیچ­جا و هیچ زمانی قابل رفع نخواهد بود؛ مگر اینکه افرادی باشند که بتوانند با نهاد پیوسته در حال بسط و توسعه واقعیت­های پیش­رو، خلاقانه رفتار کنند. در حقیقت پایه و اساس جوامع توسعه یافته خلاقیت است. این جوامع نه تنها با بهره گرفتن از خلاقیت مسائل خود را شناسایی ‌می‌کنند، بلکه راه حل این مسائل را نیز از طریق خلاقیت می­جویند. غلی رغم سابقه طولانی خلاقیت در حیات بشری ، سازمان­ها در سال­های اخیر، به واسطه سرعت شگرف تغییرات تکنولوژی، رقابت جهانی و عدم اطمینان اقتصادی کشف کرده ­اند که منبع کلیدی و مستمر مزیت رقابتی و بقاء خلاقیت است (شالی، ۲۰۰۴-گلسون، ۲۰۰۲^[۱۱]۱).

‌می‌توان تمامی منابع و خاستگاه­های خلاقیت را بر اساس دو جنبه طبقه بندی کرد. یکی بر اساس نظر اندیشمندان؛ بدین صورت که اندیشمندانی نظیر فروید خاستگاه خلاقیت را در درون افراد می­دانند. در مقابل، اندیشمندانی نظیر، کمپل، سیمنتون، ویزبرگ و دراکر خاستگاه خلاقیت را بیرون از انسان می­دانند و دانشمندانی چون گیلفورد، روانشناسان انسان­گرا و دبونو خاستگاه خلاقیت راهم درون انسان و هم بیرون از انسان می­دانند. دوم بر اساس منابع و خاستگاه خلاقیت؛ بدین معنی که بعضی از خاستگاه­های خلاقیت، فردی بوده و بعضی از آن­ها محیطی می­باشند. صرف نظر از این که منبع خلاقیت، فردی یا محیطی یا ترکیبی از هر دو باشند، عمده منابع خصوصاًً منابع مورد نظر دراکر بیانگر نوعی نیاز بوده که در قالب یک مسئله ظهور می‌کنند (صادقی مال امیری، ۱۳۸۶).

۲-۲-۳ نقش انگیزش در خلاقیت

1. 1. انسان همواره نیازهای گوناگونی دارد که ممکن است نسبت به آن ها آگاهی داشته باشد یا نداشته باشد. این نیازها در افراد گوناگون متفاوت هستند و حتی در یک فرد خاص نیز از زمانی به زمان دیگر فرق می‌کند نیازهای انسان را می توان به دو دسته بزرگ “نیازهای اولیه” و “نیازهای ثانویه” طبقه بندی کرد. نیازهای اولیه مانند نیاز به آب، هوا، غذا، سرپناه و … عمدتاً ماهیتی زیستی و فیزیولوژیکی دارند. خصوصیت و ویژگی اصلی این نیازها، محدود بودن آن ها‌ است، یعنی با مصرف مقداری آب یا غذا نیاز به گرسنگی و تشنگی برطرف می شود. نیازهای ثانویه که ماهیتی اجتماعی– روانی دارند، سرشتی نامحدود و بی انتها دارند. مانند نیاز به وابستگی، تعلق، قدرت، دانش، شهرت، موفقیت، عزت نفس و … که در افراد مختلف تفاوت های بیشتری نسبت به نیازهای اولیه دارد. هر یک از این نیازها سرچشمه و موجب «انگیزش » در درون انسان می شود. “انگیزه” نیرویی است که موجب گرایش و حرکت فرد به سوی موضوع یا شیء یا هدف خاصی می شود و “انگیزش” حالتی درونی است که سبب می شود انسان به طریقی رفتار کند تا از تحقق هدفی اطمینان یابد.

1. 1. وقتی شخصی نیازی را حس می‌کند انگیزه ای درونش در جهت ارضا و تأمین این نیاز به وجود می‌آید. نیاز، تنش به وجود می آورد و تنش موجب پدید آمدن علاقه و تلاش و کوشش می شود، تلاش و جدیت، رضایت را به همراه دارد و زمانی که نیاز به شکل مطلوب برآورده می شود از شدت تنش کاهش میابد، ولی چنانچه نتیجه تلاش و کوشش به ارضای نیاز نینجامد و نیاز ادامه یابد، بازهم تنش به وجود آمده و در نتیجه چند حالت پیش می‌آید، فرد یا ‌تلاش‌هایش را تکرار می‌کند یا جهت آن را تغییر می‌دهد و یا نیاز دیگری جایگزین می کند.
      برای نمونه اگر فردی که انگیزه اش از تلاش، ترفیع شغل باشد، چنانچه نیاز خود را تأمین نکند و جایگاه شغلی وی تغییری نکند، ممکن است رفتار پرخاشگرانه و نامطلوب از او سر بزند و این رفتارها را جایگزین تلاش کند. ‌بنابرین‏ شناخت نیازها و انگیزه ها و نحوه ایجاد انگیزش در کارکنان سازمان از اهمیت بالایی برخوردار است.

1. 1. انگیزه نیز به دو نوع اصلی « انگیزه درونی » و «انگیزه بیرونی » طبقه بندی می‌شوند.
      در انگیزه درونی، گرایش فرد به یک موضوع به صورت خودجوش و درونی است. چنین انگیزه ای با پاداش، هدیه، پول، اجبار، انتظار، و توقع دیگران به وجود نمی آید، بلکه عشق و علاقه فرد است که او را به سوی فعالیت می کشاند. در انگیزه بیرونی، میل و اراده ی فرد نیست که او را به سوی تکلیف یا فعالیت می کشاند، بلکه اجبار، پاداش و تشویق است که فرد را وسوسه می‌کند.
      خلاقیت و آفرینندگی که در یک تعریف کلی به معنای «توانایی پدید آوردن فکر و اندیشه نو » است، در وجود انسان به صورت فطری وجود دارد، و ارتباط و وابستگی زیادی با انگیزه دارد. صاحب نظران خلاقیت معتقدند، انگیزه عامل مهمی در بروز شکوفایی خلاقیت است. برای مثال چنانچه فرد خلاق سرشار از انرژی نباشد و یا زحمات و سختی های کار را نپذیرد شاید هیچ گاه ایده خلاق او تحقق نیابد.

1. 1. در حقیقت، بسیاری از تلاش های فکری و آثاری که توسط افراد تولید می‌شوند به انگیزه خلاق نیازمندند. اغراق نیست اگر انگیزه خلاق را «فرا انگیزه » بنامیم، زیرا بسیار فراتر و والاتر از حد طبیعی و متعارف انگیزه در انسان ها عمل می‌کند. افراد عادی انگیزه متوسط دارند و انگیزه آن ها تحت فشارها، حالت ها و شرایط اجتماعی و محیطی، تضعیف شده و افت می‌کند اما در افراد خلاق این انگیزه فراتر از متوسط است. ‌بنابرین‏ “انگیزه” شور و شوق برای تلاش مضاعف در آن ها به وجود می آورد.

ویکورفازی^[۵] : ویکورفازی به منظور حل مسایل تصمیم ­گیری چند معیاره و دستیابی به بهترین راه حل توافقی معرفی شده­است. این روش جهت رتبه ­بندی و انتخاب گزینه­ ها با توجه به مجموعه ­ای از شاخص­ های مختلف، مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. هدف اصلی این روش، نزدیکی بیشتر گزینه­ ها به جواب ایده­آل در هر شاخص است (حبیبی، آرش. ایزدیار، صدیقه. سرافرازی، اعظم ، ۱۳۹۳).

فصل دوم

ادبیات تحقیق

مقدمه

دیدگاه ­ها, نظریه ­ها و تعاریف مختلفی در خصوص بودجه ارائه شده است. این تعاریف نیز متاثر از نظریه­ های اقتصادی ‌در مورد دولت بوده است و دیدگاه­ های موجود در زمینه سازمان نیز تحت تاثیر شرایط متفاوت سیاسی, اقتصادی و اجتماعی بوده است. در یک بررسی کلی ‌می‌توان گفت نظام بودجه ­ریزی به عنوان یک ابزار مهم و حساس برنامه­ ریزی به موازات رشد و توسعه سازمان، مراحل و تحولات مهمی را پشت سر گذاشته و امروزه به صورت یک نظام پیچیده فنی و مالی درآمده است. این نظام در آغاز پیدایش خود به علت محدودیت حوزه فعالیت سازمان عمدتاًً مربوط به درون سازمان بوده و حالا با مسائل خارج از سازمان روبرو ‌می‌باشد.

در این فصل ابتدا تعاریفی از بودجه، سیر تکوینی، ضرورت، اهمیت و اصول بودجه مطرح می­ شود، و در بخش دوم، راجع به موارد استفاده از بودجه، مراحل بودجه ­ریزی در سازمان تامین اجتماعی، روش­های بودجه ­ریزی، ویژگی­های بودجه ­ریزی مناسب، و عوامل مؤثر در بودجه ­ریزی، توضیحاتی داده خواهد شد.

در بخش آخر پیشنه­های تحقیق در داخل و خارج کشور راجع به موضوع پژوهش ارائه گردیده است.

۲-۱- تعاریف ومفاهیم بودجه

بودجه عبارت است ازشرح صورت وضعیت و پیش‌‌بینی درآمدها و هزینه ها برای یک دوره درآینده یک سازمان و یک ابزارمدیریتی است که مدیر را ‌در کنترل و سلامت مالی سازمان کمک می‌کند. استفل بودجه در سازمان­ های تخصصی را این چنین تعریف می­ کند: بودجه ­ریزی مشخص­کردن، تخصیص­دادن، بهبود و نظارت و مدیریت صندوق مالی سازمان است که یکی از دو عامل مهم و ضروری در مدیریت و داشتن خلاقیت در مدیریت ‌می‌باشد. تالبوت بودجه را به عنوان یک موقعیت پولی مناسب برای سازمان‌هایی که نگرانی­هایی درباره اولویت­های سازمان دارد، تعریف می­ کند )مکی^[۶]،۲۰۰۳(.

بودجه عبارت است از پیش‌بینی درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و برآورد هزینه ها و عملیات معین که در دورۀ محدودی از زمان انجام می شود (انصاری،۱۳۸۶(.

۲-۲- فلسفه وجودی بودجه

انسان‌ها در دوران مختلف همیشه درصدد بوده‌اند تا نیازها و خواسته‌های خود را به نوعی از امکاناتی که در طبیعت وجود دارد تأمین نمایند. اما با توجه به اینکه نیازها و خواسته‌های انسان نامحدود و در مقابل، منابع و امکاناتی که در اختیار دارد محدود است، ‌می‌توان گفت که بشر با دنیایی مملو از کمیابی زندگی می­ کند و لذا در مواجهه با این مشکل از قوه تعقل و قدرت تجزیه و تحلیل و توان پیش ­بینی خود استفاده کرده و با توسل به برنامه‌ریزی درصدد برآید تا با حداقل امکاناتی که در اختیار دارد، حداکثر مطلوبیت را نصیب خود نماید.

حتی آثار به جا مانده از زندگی بشر اولیه در صدها هزار سال پیش، قبل نشانه های زیادی از برنامه‌ریزی در امور دارد. با عنایت به مباحث مطرح شده، ‌می‌توان گفت: فلسفه وجودی بودجه‌نویسی دو عامل است: یکی نیازهای نامحدود بشر و دوم منابع و امکانات محدودی که در اختیار دارد (بابایی، ۱۳۷۸ ).

۲-۳- سیر تکوین بودجه و بودجه ­ریزی

مفهوم بودجه همگام با تکامل سازمان­ها و پیچیده­تر شدن وظایف سازمان­ها, تغییر و تکامل یافته است. این تکامل را ‌می‌توان به چهار مرحله متمایز تقسیم کرد.

در مرحله اول که تقریباً از ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۵ می‌باشد, تأکید عمده روی ایجاد یک سیستم با کفایت برای کنترل هزینه ها بود و حسابداری هزینه ها و پیوند بین حسابداری و بودجه مطرح بود.

مرحله دوم که در توسعه بودجه عملیاتی خود را نشان می‌دهد, استفاده از بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی بود و خود را در اصلاح ساختار مناسب, بهبود مدیریت و برنامه های اندازه‌گیری کار ظاهر ساخت و بر بودجه‌ای تأکید داشت که کار و فعالیت‌های سازمان را اندازه بگیرد.

مرحله سوم با پیوند دادن بودجه و برنامه به عنوان معیاری برای تجزیه و تحلیل رفاه اقتصادی آغاز شد و روی پیشرفت­هائی که در تکنولوژی­های تصمیم‌گیری و اطلاعاتی رخ داده بود تمرکز داشت.

مرحله چهارم بواسطه پیچیدگی محیط سازمان‌ها به وجود آمده و باعث استفاده از بودجه بر مبنای صفر به عنوان ابزار برنامه‌ریزی راهبردی (استراتژیک) گردیده است. بر این اساس سیر تکوین بودجه را ‌می‌توان به شرح ذیل برشمرد:

الف- بودجه به عنوان ابزار کنترل

ب- بودجه به عنوان ابزار برنامه‌ریزی

ج- بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی

د- بودجه به عنوان ابزار راهبردی(استراتژیک)

۲-۴- سیر تکاملی بودجه ­ریزی دولتی

به طور کلی قبل از مشروطیت و در دوران طولانی حکومت شاهنشاهی در ایران، نظارت مردم بر بودجه در حداقل بوده و شاهان در رأس حکومت قرارداشتند و چگونگی اخذ مالیات از مردم توسط آنان صورت می گرفت. با پیدایش انقلاب مشروطه، در زمینه بودجه قوانینی رواج یافت که عمدتاً” از قوانین فرانسه نشأت گرفته بود. در ایران اولین بودجه کشور را به روش جدید پس از مشروطیت، صنیع الدوله هدایت در سال ۱۲۸۹ هجری شمسی تهیه وتقدیم مجلس نمود. این روش تا سال ۱۳۲۰ هجری شمسی به همین منوال ادامه داشت و اداره امور بودجه بر عهده وزارت دارایی بود. در سال‌های ۱۳۲۷ همراه با بودجه جاری، بودجه عملیات شرکت های دولتی نیز تهیه و به مجلس تسلیم شد. در سال ۱۳۴۰ کلیه امور مربوط به بودجه عمرانی به سازمان برنامه و تمامی امور مربوط به بودجه عادی به وزارت دارایی محول شد. از سال ۱۳۴۶ وظیفه تهیه بودجه عادی و عمرانی که به طور جداگانه در دفتر مرکزی برنامه ریزی و دفتر مرکزی بودجه تهیه می شدند به واحد جدیدی بنام دفتر مرکزی طرح و بودجه واگذار شد. در سال ۱۳۴۷ برنامه پنجساله چهارم تصویب گردید و برنامه عمرانی پنج ساله پنجم از سال ۱۳۵۲ اجرایی شد و تا سال ۱۳۵۶ ادامه داشت (احمدی، ۱۳۸۲).

از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۶۷ مصادف با پیروزی انقلاب و شروع جنگ، بخاطر مشکلات پدید آمده عملا” اتفاق مهمی در روند تهیه و تنظیم بودجه کل کشور به وجود نیامد. در سال ۱۳۶۸ برنامه اول توسعه بعد از انقلاب اسلامی به تصویب مجلس رسید و تا سال ۱۳۷۳ ادامه داشت. در این سالها اهداف بودجه در قالب برنامه های پنج ساله اداه یافت تا در سال ۱۳۸۴ تهیه بودجه به روش عملیاتی مورد تأکید مسئولین قرار گرفت و بخشنامه بودجه سال ۱۳۸۵ نیز بر همین اساس تهیه و به کلیه دستگاه های اجرایی ابلاغ و در نهایت به مجلس تقدیم و به تصویب رسید (کردبچه، ۱۳۸۵).

۲-۵- ضرورت بودجه و بودجه‌ریزی

هیگز در سال ۲۰۰۳ در انگلستان گزارشی در خصوص نقش و وظایف مدیران غیر موظف تهیه نمود. بخشی از گزارش هیگز، به بررسی روابط میان سهام‌داران اختصاص یافته و بیان نموده بود: «برقراری یک ارتباط مهم، ارزشمند و اجتناب ناپذیر با سهام‌داران، از وظایف مدیران غیر موظف به شمار می‌آید» .

سهام‌داران بویژه سرمایه گذاران نهادی نیز در حاکمیت شرکتی شرکت، نقشی مهم ایفا می‌کنند. سرمایه گذاران نهادی می‌توانند بر مدیریت شرکت نظارت داشته باشند و نفوذشان بر مدیریت شرکت می‌تواند مبنا یی برای همسو کردن منافع مدیریت با منافع گروه سهام‌داران در راستای حداکثرسازی ثروت سهام‌داران باشد . در ادبیات مالی از تمرکز مالکیت به عنوان ساز و کاری مهم یاد می شود که مشکلات نمایندگی را کنترل می‌کند و حمایت از منافع سرمایه گذاران را بهبود می بخشد (کردتبار، ۱۳۸۷).

بسیاری از پژوهش‌های این موضوع را که افزایش سهام‌داران عمده و بزرگ،موجب محدود شدن مسایل و مشکلات نمایندگی می شود و انگیزه کافی برای نظارت بر مدیران را دارند مورد بررسی قرار داده‌اند. یو (۲۰۰۶)، یو و همکاران^[۹] (۲۰۰۲)، دلگادو^[۱۰] و هرتادو^[۱۱](۲۰۰۱) ‌به این نتیجه رسیدند که شرکت‌های با مالکیت نهادی بزرگتر وسهامداران عمده بیشتر دارای اقلام تعهدی اختیاری کمتر و در نتیجه کیفیت سود بالاتر می‌باشند. (یو و همکاران،۲۰۰۲؛ دلگادو و همکاران،۲۰۰۱). شواهد تجربی نشان می‌دهد که نقش نظارتی سهام‌داران عمده موجب بهبود فرایند گزارشگری و کاهش تضاد میان مدیران و سهام‌داران می‌گردد . دریافتند که سرمایه گذاران نهادی مایل به درگیر شدن در فعالیت‌های سهامداریند. چانگ^[۱۲] و ژانگ^[۱۳](۲۰۰۹) ‌به این نتیجه رسیدند که حضور سهام‌داران نهادی موجب افزایش کیفیت ساختار مالکیت می شود و آن ها علی‌رغم اینکه سبب افزایش کیفیت حاکمیت شرکتی می‌شوند، در شرکت به ‌عنوان امین و کاهنده هزینه های نمایندگی عمل می‌کنند. به شواهدی مبنی بر اینکه شرکتهایی با مالکیت نهادی بزرگتر کمتر از مدیریت سود استفاده می‌کنند دست یافت.

مفهوم حاکمیت شرکتی

بررسی متون متعدد و معتبر نشان می‌دهد که اولین و قدیمی‌ترین مفهوم عبارت حاکمیت‌‌‌ شرکتی، از واژه لاتین Gubenare به معنای هدایت کردن، گرفته شده است که معمولاً درمورد هدایت کشتی به کار می‌رود و دلالت بر این دارد که اولین تعریف حاکمیت‌‌‌ شرکتی، بیش­تر بر راهبری تمرکز دارد تا کنترل. تعریف‌های مختلفی از حاکمیت‌‌‌ شرکتی وجود دارد، از تعریف‌های محدود و متمرکز بر شرکت‌ها و سهام‌داران آن‌ ها گرفته تا تعریف‌های جامع و در برگیرنده پاسخ‌گویی شرکت‌ها درقبال گروه کثیری از سهام­داران، افراد یا ذی­نفعان. بررسی ادبیات موجود نشان می‌دهد که هیچ تعریف مورد توافقی ‌در مورد حاکمیت‌‌‌ شرکتی وجود ندارد. تفاوت‌های چشم‌گیری در تعریف بر اساس کشور مورد نظر وجود دارد. حتی در آمریکا یا انگلستان نیز رسیدن به تعریف واحد کار چندان آسانی نیست (جلالی، ۱۳۸۷، ۴).

فدراسیون بین ­المللی حسابداران درسال۲۰۰۴، حاکمیت‌‌‌ شرکتی را چنین تعریف ‌کرده‌است: «حاکمیت‌‌‌ شرکتی عبارت از مسئولیت‌ها و شیوه های به کار برده شده توسط هیئت‌ مدیره و مدیران مؤظف با هدف مشخص کردن مسیر راهبردی است که تضمین‌کننده دست­یابی به هدف‌ها، کنترل ریسک‌ها و مصرف مسئولانه منابع است» (حساس یگانه، ۱۳۸۵، ۳۳).

سازمان ‌همکاری وتوسعه ‌اقتصادی ‌درسال۱۹۹۸، حاکمیت ‌شرکتی را چنین بیان کرد: «حاکمیت‌‌‌ شرکتی، سیستمی ‌است که‌ به وسیله آن شرکت‌های تجاری، کنترل وهدایت شوند.ساختار حاکمیت‌‌‌ شرکتی، تقسیم حقوق ومسئولیت‌ها ‌را در بین اعضای هیئت‌ مدیره، مدیران، سهام­داران وسایر ذی­نفعان مشخص می‌کند. هم­چنین قوانین ورویه‌های تصمیم‌گیری درخصوص امورشرکت راباصراحتبیان می­ کند. با تحقق این امر، حاکمیت‌‌‌ شرکتی ساختاری را ارائه می‌کند که از طریق آن، اهداف شرکت، ابزارهای دست­یابی به آن اهداف و نظارت بر عملکرد، تعیین می‌شود» (۱۹۹۹OECD,).

حاکمیت‌‌‌ شرکتی عبارت است از فرایند نظارت و کنترل برای تضمین آن که مدیر شرکت مطابق با منافع سهام­داران عمل می‌کند (حساس یگانه، ۱۳۸۴).

حاکمیت‌‌‌ شرکتی را می‌توان مجموعه قوانین، مقررات، نهادها و روش‌هایی تعریف کرد که تعیین می‌کند شرکت‌ها چگونه و به نفع چه کسانی اداره می‌شوند (حساس یگانه، ۱۳۸۴)

حاکمیت‌‌‌ شرکتی شیوه­ای برای هدایت و اداره فعالیت‌های شرکت توسط هیئت‌ مدیره و مدیریت ارشد است (شرکت بورس اوراق بهادار تهران، ۱۳۸۶، ۲).

اساسی­ترین رکن بحث حاکمیت‌‌‌ شرکتی، اطمینان یافتن از اعمال حاکمیت صحیح سهام‌داران بر اداره شرکت است.باوجود این،وجود حالاتی خاص سبب می‌‌گردد که اعمال این حاکمیت مخصوصاً برای سهام‌داران خرد با موانعی روبرو شود .ازاین رو یکی ازمسائل مهم در حاکمیت‌‌‌ شرکتی،آگاهی ازساختار مالکیت وترکیب هیئت‌ مدیره می‌باشد تا با استفاده ‌از آن‌ها بتوان استراتژی‌های لازم در استقرار حاکمیت‌‌‌ شرکتی را تدوین نمود.

تئوری­های حاکمیت شرکتی

تعریف­های نظام حاکمیت شرکتی همگی هدف مشترکی را دنبال ‌می‌کنند وآن عبارت است از کنترل برمدیریت درانجام وظایف محول شده وحفظ منافع ذی­نفعان. این دیدگاه ­ها درمجموع، منجر به ارائه­ سه نظریه برای نظام حاکمیت شرکتی شده است که عبارتنداز:

نظریه ساختار سرمایه

باید توجه داشت که تأثیر ساختار مالکیت بر عملکرد و بازده شرکت‌ها موضوعی پیچیده و چند بعدی است. به همین دلیل انواع تعارض و تضاد منافع بین اشخاص و گروه‌ها را می‌توان انتظار داشت که از جمله آن ها می‌توان به تضاد منافع بین مالکان و مدیران، سهام‌داران و طلبکاران، سهام‌داران حقیقی و حقوقی، سهام‌داران درونی و بیرونی و غیره اشاره نمود. با وجود این، یکی از مهم‌ترین ابعاد تئوری نمایندگی به ناهمگرایی منافع بین مدیران و سهام‌داران مربوط می‌شود که موضوع اصلی اکثر پژوهش‌ها در این زمینه را تشکیل می‌دهد. به اعتقاد صاحب‌نظران، سهام‌داران همواره باید نظارت مؤثر و دقیقی را بر مدیریت اعمال نمایند و همواره تلاش کنند تا از ایجاد مغایرت در اهداف و بروز انحراف در تلاش‌های مدیران جلوگیری شود. البته در هر صورت سهام‌داران با انتخاب مدیران و تفویض قدرت تصمیم‌گیری به آنان تحت شرایطی ممکن است در موضع انفعال قرار داشته باشند که شدت و ضعف آن بستگی زیادی به عملکرد، صحت و دقت تصمیمات سهام‌داران دیگر خواهد داشت (پوشنر^[۱۴]، ۱۹۹۳)