بر پایه­ نظرات کمیسیون بین‌المللی یونسکو^[۲]در بررسی مشکلات ارتباطات، یکی از نقش ها و وظایف فناوری ارتباطات و اطلاعات در جامعه، موضوع آموزش و پرورش است. یعنی انتقال اطلاعات لازم برای رشد و پرورش افکار، ساخت و پرورش شخصیت و فراگیری مهارت ها، همچنین انتقال پیام های متنوع و گسترده­ لازم به منظور کمک به فراگیران در شناخت، درک و قدردانی از یکدیگر و اتحاد در تعهدات اجتماعی؛ از جمله وسایل عمده ای که از طریق آن می توان به تحرک روانی، احساس یگانگی، استدلال و اعتماد به نفس رسید، آموزش و پرورش است و در این مورد فناوری اطلاعات می‌تواند نقش عمده ای داشته باشد. رشد فناوری اطلاعات در کشورهای توسعه یافته و توسعه نیافته، بخصوص در زمینه­ وسایل ارتباط جمعی موجب فرصت های تازه ای در آموزش و پرورش می‌شوند.اول اینکه بین فناوری اطلاعات و آموزش روابط روشن و متقابلی وجود دارند.دوم این که وجود اطلاعات بسیار زیاد و مجموعه آن ها در طبقه بندی های تخصصی موجب شده تا افراد به طور قابل ملاحظه ای به دانش و کاربرد آن دسترسی یابند.سوم این که تسهیلات پخش رادیویی در بسیاری از کشورها موجب تدوین برنامه های آموزشی خلاق گردیده، و بعضی برنامه های آموزشی رسمی مکمل دروس مدرسه یا دانشگاه ‌شده‌اند.چهارم، فناوری اطلاعات، خصوصاًً وسایل ارتباطات راه دور موجب می شود تا کیفیت آموزش از طریق ابزار تصویری و صوتی در مدرسه بالا رود. فناوری اطلاعات می‌تواند به آموزش کودکانی بپردازد که به مدرسه دسترسی ندارند و مدت های مدیدی است که در مناطق روستایی فراموش شده اند(رضایی کمال آباد، ۱۳۸۸).

استفاده از فناوری به عنوان نوآوری آموزشی به غنی سازی محیط یادگیری، درگیرسازی فعالانه دانش آموزان، تسهیل رویکردهای فراشناختی، یادگیری تعاملی و مشارکت جویانه و غنی سازی منابع یادگیری کمک می‌کند و معایب روش های تدریس سنتی مانند سخنرانی را برطرف می‌کند. فناوری می‌تواند محدودیت های زمانی و مکانی را از بین ببرد و آموزش را همگانی تر کند (حسینی خواه،۱۳۸۷). فناوری اطلاعات و ارتباطات به ما می آموزد چگونه به تغییر سازمان بپردازیم و اصولأ چگونه در ارتباط با محیط و رقابت با سایر سازمان ها نوآوری بی افرینیم تا بتوانیم در تقابل با سازمان های نوین، اقدامی هوشمندانه داشته باشیم (لوین و وادمانی^[۳]، ۲۰۰۸). فناوری آموزشی از تدریس حمایت می‌کند با فناوری ، یادگیری معنی دار وهدفمند می شود ، روش های سنتی ومعلم محور تبدیل به روش های فراگیر محور وفرایندی می شود. با کمک فناوری آموزشی حل مسأله ومهارت های سطح بالاتر تفکر ، تفسیر وتحلیل اطلاعات ، مدیریت زمان وتوانایی اولویت بندی مهارت ها در فضای اطلاعاتی وجامعه جهانی مبتنی بر اطلاعات توسعه می‌یابد معلم به طراحی تجارب یادگیری می پردازد ودانش اموزان خود، فرایند های یادگیری را کنترل می‌کنند(رضایی کمال آباد، ۱۳۸۸).

یادگیری با بهره گرفتن از فناوری آموزشی شکلی جدید و متفاوت از دانستن و دیگر انواع یادگیری ارائه می‌دهد . ۱- یادگیری برای یاد گرفتن۲- یادگیری برای عمل کردن: (مشارکت گروهی) ۳- یادگیری برای زندگی در کنار هم و با هم ۴-یادگیری برای بودن ، این چهار محور چشم انداز وسیعی را پیش روی دست اندرکاران تولید برنامه های درسی منطبق بر فناوری قرار می‌دهد(توانا، ۱۳۸۸).

معلمان با تلفیق نرم افزار با گفتگوهای اکتشافی^[۴] و مداخله هوشمندانه با توجه به اهداف یادگیری باعث می­شوند یادگیری عمیق تر ودانش آموزان با یک تدریس هدایت شده روبرو گردند. شبیه سازی و تکنولوژی کنترل ، به معلم این امکان را می‌دهد که دانش آموزان را با انواع ایده ها وموقعیت های مجازی در گیر سازد تا از این طریق یادگیری جهت دار شود و یادگیرنده وادار به فعالیت همسو و یا مخالف کلاس شده که این پذیرش و عدم پذیرش خود موجب کسب اطلاعات جدید می شود و موجبات تغییر ذهنیات دانش آموزان را در شرایط حمایتی فراهم می آورد و این فرایند مستلزم معلمی با صلاحیت های حرفه ای در زمینه فناوری آموزشی می‌باشد( وجیرف ودوز، ۱۳۸۹).

کار با نرم افزارهای شبیه سازی را باید در جهت توسعه مهارت های سطح بالای تفکر در دانش آموزان دانست که می توان از طریق وادار کردن دانش اموزان به داشتن تفکر انتقادی ، توانایی حل مسأله وداشتن استراتژی ارائه دلیل برای بروز خلاقیت ویادگیری هدفمند وخلق واکنش های منطقی در پاسخ به مسائل با کاهش آزمایش وخطا توسعه داد( احمدی، ۱۳۸۷).

صلاحیت ومهارت استفاده از فناوری آموزشی دانش ‌و حوزه های شناختی را پشتیبانی وهم پوشانی می‌کند ودانش اموزان را به فعالیت وا می‌دارد .با بهره گرفتن از چند رسانه ای ها وارتباط با اینترنت معلم می‌تواند به تحریک مغزی دانش اموزان به عنوان محرک برای بهبود کیفیت شناخت در آنان دست یابد .فناوری آموزشی فرصت های زیادی را برای استفاده از انواع تکنیک های آموزشی ارائه می‌دهد .به عنوان یک ابزار می‌تواند با روش ها وامکانات آموزشی در زمان ها ‌و مکان های دور ، تعامل ‌و همکاری داشته باشد ، کابرد آن لاین^[۵] روشی ساده به نزدیک شدن به رفتار دانش آموز فراهم می آورد(ام اس جیلان دل،۲۰۰۹).

فن آوری با افزایش کارایی محیط یادگیری، و به منظور تشویق سواد فن آوری، تعمیق دانش وتولید دانش قدم بر می‌دارد. فناوری آموزشی منبعی با ارزش برای تولید دانش، بستری مناسب برای انتقال محتوا و ابزاری توانمند برای ایجاد تعامل در فرایند یاددهی – یادگیری در کلاس درس می‌باشد. فناوری آموزشی فرصت ‌پاسخ‌گویی‌ به نیاز دانش آموزان را بدون محدودیت به صورت فردی وگروهی با هم فکری هم سالان در هر زمان ومکانی را فراهم می آورد (ولنتین گارسی^[۶]، ۲۰۱۰).

در نتیجه وقتی انسان از نظر کیفری مسئول شناخته می شود که مسبب حادثه ای باشد . یعنی بتوان آن حادثه را به او نسبت داد . پس مسئولیت کیفری ، محصول نسبت دادن و قابلیت انتساب است و مقصود از قابلیت انتساب آن است که بر مقامات قضایی معلوم گردد که فاعل جرم ، از نظر رشد جسمی و عقلی و نیروی اراده و اختیار ، دارای آن چنان اهلیتی بوده است که می توان رابطه علیت بین جرم انجام یافته و فاعل آن برقرار کرد .

در حقیقت مسئولیت کیفری از نتایج مستقیم انتساب جرم به فاعل آن احراز می شود^[۸۲] .

با توجه به تعریف کوتاه از مسئولیت ، مسئولیت های خسارت های وارده بر زبان به چند قسم تفکیک می‌شوند که ما در این قسمت به بررسی انواع مسئولیت ها و تفاوت موجود بین آن ها می پردازیم .

• • • 1. مسئولیت قرارداری خسارت های وارده بر زبان

این نوع از مسئولیت زمانی به وجود می‌آید که متعهد از انجام تعهدات خود که از عقد یا قرارداد ناشی شده است باز ماند و بدین وسیله باعث ورود ضرر به طرف مقابل قرارداد گردد . به طور مثال اگر پزشکی در انجام تعهدات خود مبنی بر عمل زبان شخصی کوتاه کند مسئولیت قراردادی خسارت های وارده بر زبان را دارد . در این جا او باید از عهده خسارتی که وارد کرده برآید .

چهار شرط برای تحقق مسئولیت قراردادی :

1. 1. وجود قرارداد معتبر بین متعهد و متعهدله .

1. 1. متعهد از انجام قرارداد تخلف نماید .

1. 1. ضرری به متعهدله وارد شود .

1. زیان وارده باید نتیجه عدم عمل به قرارداد باشد و بین تخلف و ضرر رابطه سببیت وجود داشته باشد . ^[۸۳] البته احراز رابطه سببیت همه جا روشن نیست مثلاً اگر پزشک در ضد عفونی کردن وسایل جراحی کوتاه نماید ، ولی بیمار به علت بیماری قبلی که ارتباطی به خطای پزشک ندارد لال شود و گاهی نیز در نتیجه ی معالجه ای که پزشک انجام داده است حال بیمار رو به وخامت گذاشته شود و یا فوت نماید ، بدون اینکه بتوان خطا یا اشتباهی را به پزشک نسبت داد در این گونه موارد احراز رابطه سببیت بین عمل پزشک و صدمه وارده بسیار مشکل است . ^[۸۴]

   • • 1. مسئولیت غیرقراردادی^[۸۵] خسارت های وارده بر زبان

در صورتی که بین ۲ شخص هیچگونه قرارداد و عقدی وجود نداشته باشد و یکی از آنان ، به عمد یا به خطا به زبان دیگری زیان برساند ، مسئولیت خارج از قرارداد یا قانونی خواهد بود و نسبت به جبران آن از طریق موارد قانونی باید تلاش نماید .

نحوه رسیدگی جهت جبران خسارت های وارده بر زبان در پزشکی قانونی

مهمترین وظیفه پزشک در انجام کارشناسی مستقل ، تجزیه و تحلیل بالینی نقص عضوهای به وجود آمده مانند زبان و تعیین میزان دقیق آن پس از رسیدن به حداکثر بهبودی بالینی است .

در گزارش کارشناسی مستقل پزشکی که معمولاً در درخواست مرجع ثالث صورت می‌گیرد . کارشناس موظف به اعلام کلیه ضایعات بالینی مستند است . اما صرف اعلام ضایعات بالینی مستند به هیچ عنوان کافی نبوده و حتی در بسیاری از موارد می‌تواند گمراه کننده نیز باشد . ‌بنابرین‏ ضروری است که بعد از اعلام ضایعات بالینی مستند ، کارشناس به تجزیه و تحلیل بالینی آن ها بپردازد و در درجه اول ، روابط علیتی آن ها را بررسی نماید . تعیین روابط علیتی نه تنها از نظر قانونی بلکه از دید بالینی هم دارای اهمیت خاصی است ؛ به ویژه ‌در مورد ضایعاتی که پس آمد های بالینی و موقت یک آسیب هستند .

تطابق با مقتضیات قانونی ضرورت مرحله بعدی در روند گزارش کارشناس مستقل بالینی است . این فرایند نیازمند انجام کامل و سازمان یافته کلیه مراحل قبل و آشنایی کافی با مسائل قانونی است . باید توجه داشت که موارد قانونی از پیچیدگی خاصی برخوردارند که نداشتن حداقل احاطه علمی ضروری و هر گونه برخورد سطحی می‌تواند منجر به نتیجه گیری های اشتباه و غیر قابل جبران در فرایند تطابق با مقتضیات قانونی است .^[۸۶] به عنوان مثال از دیدگاه قانون مجازات اسلامی در حال حاضر نحوه جبران ضایعات جسمی زبان :

1. 1. آسیب هایی که دارا دیه مقدر هستند ( ماننده ماده ۶۱۱ ‌در مورد آسیب های دائمی ) (حال اگر بر اساس منابع قانونی برای ضایعه ای دیه تعیین نمود ، ارزیابی و تعیین ارش وظیفه کارشناس مستقل بالینی است . )

1. 1. آسیب هایی که دارای دیه مقدر نیستند ، اما قانون‌گذار صراحتاً خواهان تعیین ارش برای آنان شده است ( ماننده ماده ۶۹۵ ق.م.ا. ‌در مورد آسیب های دائمی )

1. 1. آسیب هایی که دارای دیه مقدر نیستند ، اما با توجه به تعیین دیه و ارش موارد مشابه ، ضرورت قانونی تعیین ارش را دارند .( مانند ارش خسارت هایی که به اداء حروف وارد می شود )

1. آسیب هایی که در قانون به آن اشاره نشده است .

هر کدام از موارد فوق دارای پیچیدگی قانونی خاص خود است . ‌در مورد ضایعات بند اول که دارای دیه مقدر هستند تطابق یافته های بالینی مستند با موارد قانونی نیازمند در نظر گرفتن بعضی جزئیات بالینی خاص و اشراف کافی به مسائل قانونی است . در ضایعات بند های دوم وسوم می توان جهت تعیین ارش ‌در مورد آسیب های دائمی زبان بر اساس میزان نقص عضو حاصله اقدام نمود . ^[۸۷]

شیوه های جبران خسارت های وارده بر زبان در فقه و حقوق

قصاص

قصاص مجازاتی است که بدون در نظر گرفتن خصوصیات و تفاوت های فردی ، قبیله ای و گروهی اجرا می شود و تفاوت های جانی نیر در مسائلی مانند علم ، فضیلت ، فقر ، غنا ، صحت ، مرض ، قوت ، ضعف ، کبر و صغر مانع اجرا قصاص نیست . ^[۸۸] در عین حال برای اجرای مجازات قصاص شرایطی مقرر شده که در فصل یک بدان اشاره شد . این شرایط که هر کدام دارای مبنا و فلسفه مخصوص به خود است ، دایره قصاص را محدود می‌کنند و در مواقع بدون این که تاثیری در وصف مجرمانه ، عمل داشته باشند ، تنها از اجرای مجازات جلوگیری می‌کنند .

اولین شیوه ی جبران خسارت های وارده بر زبان قصاص است . آنچه موجب قصاص عضو (برای زبان) می شود مانند آنچه موجب قصاص نفس می شود جنایت عمدی است . اگر جانی عمداً جنایتی مرتکب شود که غالباً موجب تلف شدن عضو باشد جنایت عمد است اعم از اینکه ارتکاب آن توام با قصد اتلاف باشد یا به قصد اتلاف نباشد اما اگر مرتکب جنایتی شود که غالباً موجب تلف شدن عضو نیست در صورتی عمدی خواهد بود که ارتکاب آن توام با قصد تلف باشد .^[۸۹]

چنانچه در قتل عمد نیز این مسئله بیان شد . ‌در مورد قصاص عضو زبان شروطی نیز وجود دارد و آن برابر داشتن سلامت عضو یا فلج بودن و بیماری آن است مگر آنکه عضوی که قصاص می شود پست تر از عضوی که بر آن جنایت شده است باشد .

همچنین برابری در اصلی بودن و زاید بودن عضو و برابری در محل مورد جنایت نیز در قصاص عضو از جمله قصاص عضو زبان از شروط مهم می‌باشد . مگر اینکه برابری ممکن نباشد .

شرط دیگر اینکه اطمینان داشته باشند که قطع عضو موجب سرایت و مرگ نخواهد شد.

زبان سالم در برابر زبان فلج بریده نمی شود ولی بالعکس زبان فلج عوض زبان سالم بریده می شود .

• • • 1. بررسی شرایط قصاص زبان :

طبق قوانین حاکم در قانون مجازات اسلامی برداشت می شود که :

کارایی‌ به ‌معنای‌ کمترین‌ زمان‌ یا انرژی‌ مصرفی‌ برای‌ بیشترین‌ کاری‌ که‌ انجام‌ شده‌ است. سطح‌ افزایش‌ کارایی‌ مستقیماً‌ به‌ دست‌ مدیران‌ سپرده‌ شده‌ است. افزایش‌ کارایی‌ موجب‌ ارتقا بهروری‌ و کمک‌ مؤثر در نیل‌ به‌ اهداف‌ سازمانی‌ خواهد شد.

در این تعبیر از کارایی، کاراترین سرپرست کسی است که واحدش بتواند با کمترین هزینه مواد و دستمزد روزانه ‌کار کند (رضائیان، ۱۳۸۶).

واژه‌ کارایی، مفهوم‌ محدودتری‌ دارد و در رابطه‌ با کارهای‌ درون‌ سازمانی‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد. کارایی‌ سازمان‌ عبارت‌ است‌ از مقدار منابعی‌ که‌ برای‌ تولید یک‌ واحد محصول‌ به‌ مصرف‌ رسیده‌ است‌ و می‌توان‌ آن را برحسب‌ نسبت‌ مصرف‌ به‌ محصول‌ محاسبه‌ کرد. ‌اگر سازمانی‌ بتواند در مقایسه‌ با سازمان‌ دیگر با صرف‌ مقدار کمتری‌ از منابع‌ به‌ هدف‌ مشخص‌ برسد، می‌گویند که‌ کارایی‌ بیشتری‌ دارد. به‌ عبارت‌ دیگر کارایی‌ به‌ معنای‌ کمترین‌ زمان‌ یا انرژی‌ مصرفی‌ برای‌ بیشترین‌ کار انجام‌ شده‌ است. یا در واقع نسبت مقدار کاری که انجام می شود به مقدار کاری که باید انجام می‌گیرد.

کارایی، یک مفهوم کمی است و اصولاً به میزان رضایت مشتری یا میزان دستیابی به اهداف مورد نظر اشاره دارد و در واقع نسبتی است که برخی از جنبه‌های عملکرد واحدها را با هزینه هایی که بر انجام آن عملکرد متحمل شده مقایسه می‌کند. (رضائیان، ۱۳۸۶).

۲-۶-۲- اهمیت کارایی

در سنجش اثر بخشی سازمان و به طور کلی در ازریابی عملکرد سازمان لازم است، که علاوه بر استفاده از معیارهای مربوطه، به درجه کارایی سازمان نیز توجه شود. کارایی از این جهت برای سازمان و عملکرد آن مهم است که یک سازمان ممکن است اثر بخش باشد، به اهدافش برسد، ولی کارایی لازم را نداشته باشد. به عبارت دیگر خیلی مشکل نیست که به هدف خود برسیم، اما نکته مهم این است که با مصرف چه میزان منابع و هزینه؟ همچنین عکس آن نیز صادق است یعنی سازمانی ممکن است کارا باشد، ولی اثربخش نباشد. (طاهری، ۱۳۸۵).

۲-۶-۳- عوامل مؤثر در کارایی

معمولا عوامل مؤثر در بهره‌وری در کارایی هم تأثیر دارند و موجب افزایش یا کاهش آن می‌شوند

عوامل درون سازمانی خود شامل:

– عوامل سخت‌افزاری: ماشین ‌آلات و تجهیزات و ابزار، تکنولوژی، مواد اولیه، منابع مالی و زمین؛

– عوامل نرم‌افزاری: اطلاعات، دستورالعمل ها، نقشه‌ ها و فرمول ها؛

– عوامل انسان افزاری یا مغزافزاری

– نیروی انسانی: توانایی، تخصص، تجربه، تحصیلات، انگیزه، محیط کار و برخوردهای مدیریت؛

– مدیریت: فلسفه و سبک مدیریت و…

دسترسی به تکنولوژی های اطلاعاتی و عوامل برون ‌سازمانی عواملی هستند که در بهره‌وری بسیار مؤثر هستند ولی بنگاه ها قادر به کنترل آن ها نیستند؛ مانند: سیاست های دولت، قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی، محیط کار، دسترسی به منابع مالی، برق، آب، حمل و نقل، ارتباطات و مواد اولیه و… (طاهری، ۱۳۷۶).

۲-۶-۴- شاخص های کارایی

هرینگتون امرسون^[۹۹] از معاصران زمان تیلور^[۱۰۰] محسوب می شود لیکن از آن جایی که او اکثر کار خود را به طور مستقل و در مسیر جداگانه ای به انجام رسانیده بایستی وی را در زمره پیشکسوتان مدیریت علمی به حساب آورد. تأکید عمده امرسون بیشتر بر بازدهی در سازمان های بزرگ خلاصه می شدو از این رو دوازده اصل بنام اصول دوازده گانه کارایی را تدوین نمود (رضائیان، ۱۳۸۶).

این اصول دوازده گانه عبارتند از:

۱- هدف های صریح و روشن

۲- درایت

۳-استشاره تخصصی (مشورت تخصصی انجام دادن)

۴-انضباط

۵-رفتار منصفانه

۶-اسناد و مدارک معتبر

۷-هماهنگی

۸-استانداردها و جداول زمانی

۹-شرایط استاندارد شده

۱۰-عملیات استاندارد شده

۱۱-روش های کار استاندارد و مکتوب

۱۲-پاداش برای انجام صحیح وضایف

شاخص های کارایی که به اشتباه به عنوان شاخص های بهره وری بیان شده اند نسبت ستانده به نهاده می‌باشند که افزایش آن ها نشان از بهبود است که این شاخص ها نیز به دو دسته تقسیم می‌شوند:

الف- شاخص های کارایی عمومی

ب- شاخص های کارایی اختصاصی

۲-۶-۵- شاخص های کارایی عمومی

این شاخص ها عموماً با الهام از مفاهیم اقتصاد کلان تعریف شده اند که به دو دسته جزئی و کل عوامل تولید دسته بندی می‌شوند که ویژگی این شاخص ها به گونه ای است که با محاسبه آن ها می توان بررسی های تطبیقی در واحد اقتصادی طبقه، گروه فعالیت بخش و قسمت اقتصادی را انجام داد . از مهمترین شاخص های کارایی عمومی شاخص های بهره وری نیروی کار، بهره وری سرمایه، بهره وری هزینه شاغلین و بهره وری انرژی را می توان نام برد که از تقسیم ارزش افزوده به عنوان یک ستانده به یک نهاده به دست می‌آید.(اعرابی،۱۳۸۳).

مفاهیم″کارایی″، ″اثربخشی″ و″بهره وری″، همواره با بهبود روش ها و سیستم ها و به طور کلی، بهبود سازمان، مطرح بوده و از اهمیت خاصی برخوردار است. در فرهنگ سازمانی، غالباً این مفاهیم به جای یکدیگر به کار می‌روند، در حالی که کاملاً مفهوم جداگانه ای دارند.

پیتر دراکر^[۱۰۱]، این تفاوت را ‌به این صورت بیان می‌کند:

– کارایی یعنی انجام دادن صحیح کار

– اثربخشی یعنی انجام دادن کار صحیح است

پس در جایی که بحث هدف و دستیابی به آن است، با کارایی سر و کار داریم. بحث کارایی چگونگی رسیدن به هدف است نحوه انجام کار و کیفیت مطرح می‌باشد. اگر هر دو با هم باشند ‌به این معنی است: درست انجام دادن کارهای درست.(پارسائیان، ۱۳۸۳).

جمع کارایی و اثربخشی که در این حالت بهره وری داریم ما گاهی به هدف می‌رسیم. مثلا فارغ التحصیل می‌شویم (اثربخشی) اما با چه معدلی؟ (کارایی) اگر هر دو با هم باشند ما به بهره وری رسیده ایم. پس در اثربخشی با انتخاب اهداف درست و در کارایی با چگونگی رسیدن به اهداف سر و کار داریم و در بهره وری با هر دو.

در برخی سازمان ها کارایی به اثربخشی منجر می شود. در برخی هم بین این دو رابطه وجود ندارد و امکان دارد یک سازمان از کارایی بالاتری برخوردار باشد ولی نتواند به هدف هایش برسد. زیرا کالایی را تولید می‌کند که متقاضی زیادی ندارد به همین گونه امکان دارد یک سازمان به هدف های سودآور خود برسد ولی کارایی نداشته باشد.

استراتژی الگوی بنیادی از اهداف فعلی و برنامه ریزی شده، بهره برداری و تخصیص منابع و تعاملات یک سازمان با محیط است.

به طور خلاصه، استراتژی به واحد یا طرح یک عملیات بلند مدت گفته می شود که برای رسیدن به هدف مشخص و طراحی شده است که شامل زمینه‌های گوناگون تصمیم گیری است در رابطه با محیط.(رضائیان، ۱۳۸۶).

استراتژی دارای سه عنصر است:

۱- اهداف

۲- راه ها

۳- منابع

فرایند مدیریت استراتژیک عبارتند از:

۱- تدوین استراتژی

۲- اجرای استراتژی

۳- ارزیابی استراتژی

در تدوین استراتژی به اثربخشی تأکید می شود. ارزیابی سازمان برای تعیین اینکه آیا کارهای درست را انجام می‌دهد یا خیر و مشخص نمودن شیوه ای که می‌تواند کارها را به شیوه ای اثربخش تر انجام دهد عصاره فرایند تدوین استراتژی می‌باشد.

امروزه تاب آوری به عنوان یک عامل تعدیل کننده مهم در کاهش ناراحتی ها و فشارهای روانی ناشی از دردها

بخصوص درد مزمن مورد توجه است. در تحقیقی که (فرایبرگ^۷،همدا^۸،روزنوینگ^۹،مارتینسن^۱۰،۲۰۰۵)با هدف بررسی صحت پیش‌بینی مقیاس تاب آوری برای بزرگسالان RSA¹¹ بر روی ۴۲زن و ۳۸ مبتلا به دردهای مزمن با میانگین سنی ۲۵ انجام دادند. به نتایج زیر رسیدند:۱٫ عامل تاب آوری بیشتر بر فشارهای روانی ذهنی تاثیر دارد تا دردهای روانی ۲٫ افراد دارای تاب اوری بالا بیشتر به خودشان در برابر ناملایمتیها و فشارهای روانی زندگی کمک میکنند۳٫ تاب آوری می‌تواند به سازگاری موفقیت امیز با چالش‌ها کمک کند۴٫ تاب آوری باعث تطابق بیشتر و افزایش حفاظت در برابر موقعیتهای فشارزا می شود.

۱٫ Conner 7. Freiberg

۲٫ Davidson 8. Hjemda

۳٫ Freitas 9. Rosenvinge

۴٫ Downey 10. Martinussen

۵٫ Curtis 11. Resilience Scale for Adult

۶٫ Cichetti

با توجه به مطالب و پژوهش های ذکر شده، سوال اصلی این پژوهش این است که آیا می توان کیفیت زندگی افراد مبتلا به دردهای مزمن را بر اساس میزان تاب آوری، مدت و شدت درد پیش‌بینی کرد ؟

سؤال‌‌های فرعی که این پژوهش به دنبال پاسخ به آن ها‌ است شامل :

آیا سلامت جسمانی مبتلایان به درد مزمن بر اساس میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است؟

آیا سلامت روانشناختی مبتلایان به درد مزمن بر اساس میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است ؟

آیا سلامت اجتماعی بر اساس مبتلایان به درد مزمن میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است ؟

آیا سلامت محیط بر اساس مبتلایان به درد مزمن میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است؟

۳-۱) اهمیت و ضرورت پژوهش

درد شایع ترین شکایت کلینیکی بیماران ودرمان درد آن از قدیمی ترین درمان های بشر به شمار می رود.علی رغم هزاران مقاله و تحقیق و پژوهش که در زمینه ی درد در دانشگاها و انیستیتوی تحقیقاتی انجام گرفته است هنوز دانش بشری قادر به تعریف کاملی از درد نشده است، وجود عناصر روانی و هیجانی و اجتماعی در درد باعث پیچیدگی بیشتر در توضیح مفهوم درد شده است.

دردهای مزمن در تمام جهان به شکل گستردهای شیوع دارند، در بسیاری از تحقیقات انجام شده معلوم گردیده است که حدود ۵۰ درصد از مردم جهان از دردهای مزمن متعدد رنج می‌برند. در بسیاری از آن ها درد علاوه بر مزمن بودن، شدید هم است. بسیاری از مردم جهان همواره با یک درد مزمن در طول زندگی خود مواجه هستند و این امر برای مردم هزینه های گزافی از نظر اجتماعی و اقتصادی به بار آورده است.

عوامل روانی واجتماعی جنبه ی بسیار مهمی از درد را تشکیل می‌دهند. شناخت عومل روانی اجتماعی کمک بسیار زیادی ‌در شناخت انواع دردها و عوامل مؤثر بر کنترل و پیشگیری و درمان دارد، با شناخت عوامل روانی اجتماعی می توان از بروز مشکلات ناشی از درد جلوگیری کرد. پژوهش ها در زمینه مفهوم تاب آوری که در کنترل و پیشگیری و مقاومت از دردبسیار اهمیت دارد و هچنین بررسی کیفیت زندگی مبتلایان به انواع دردهای مزمن در کشور بسیار کم بوده است و انجام تحقیقات در این مورد امری ضروری است ؛ برای اینکه هم یافته های پژوهش می‌تواند در شناخت ما ازعوامل روانی در دردهای مزمن نقش بسیار مهمی ایفا کند و هم مبنایی برای پژوهش های ‌دیگر را فراهم می‌کند.

بدیهی است که کمبود شناخت کامل پدیده ی دردتاثیر مستقیم ‌بر نظام بهداشتی و درمانی ما خواهد داشت و نبود شناخت کافی ‌در مورد این جنبه ها درمان دردهای مزمن دچار مشکلات جدی می‌کند. نتایج حاصل از پژوهش را می توان در اختیار مراکز درمانی تخصصی درد، بیمارستان ها، مراکز مشاوره و راهنمایی، هلال احمر و سایر مراکز دست اندرکار قرار داد. تا بر مبنای آن ها برنامه ریزی برای شناسایی، پیشگیری و رفع مشکلات جسمانی، روانی واجتماعی این افراد انجام گیرد.

از آنجایی که ایران تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی زیادی با کشورهای دیگر از جمله امریکا و کشورهای اروپایی دارد، حاصل این مطالعات می‌تواند، چشم انداز بهتری از تاثیر متغیرهای جمعیت شناختی و تاب آوری بر کیفیت زندگی افراد مبتلا به درد مزمن بدهد.

۴-۱) اهداف پژوهش

تعیین سهم تاب آوری، شدت و مدت درد در پیش‌بینی کیفیت زندگی افراد مبتلا به درد مزمن

تعیین سهم تاب آوری، شدت و مدت درد در پیش‌بینی سلامت جسمانی افراد مبتلا به درد مزمن

تعیین سهم تاب آوری، شدت و مدت درد در پیش‌بینی سلامت روانشناختی افراد مبتلا به درد مزمن

تعیین سهم تاب آوری، شدت و مدت درد در پیش‌بینی سلامت اجتماعی افراد مبتلا به درد مزمن

تعیین سهم تاب آوری، شدت ومدت درد درپیش بینی سلامت محیط افراد مبتلا به درد مزمن

۵-۱) فرضیه های پژوهش

کیفیت زندگی مبتلایان به درد مزمن ‌بر اساس میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است.

سلامت جسمانی مبتلایان به درد مزمن بر اساس میزان تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است.

سلامت روانشناختی مبتلایان به درد مزمن بر اساس تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است.

سلامت اجتماعی مبتلایان به درد مزمن بر اساس تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است.

سلامت محیط مبتلایان به درد مزمن بر اساس تاب آوری، شدت و مدت درد قابل پیش‌بینی است.

۶-۱) تعریف متغیرها

تعاریف نظری :

تاب آوری : عبارت است از فرایند مقابله و سازگاری موفقیت آمیز با شرایط چالش برانگیز و تهدید کننده ی زندگی، که این فرایند نه تنها شامل شکست ناپذیری افراد در برابر حالت‌های اضطرابی می‌گردد، بلکه موجب می‌گردد افراد با قوای روانی و ذهنی بیشتری در مقابل شرایط استرس آفرین مقاومت کنند .(ماستن^۱، بست^۲،گارمزی^۳،۱۹۹۰).

کیفیت زندگی : ادراک فرد از موقعیت شان در زندگی در متن فرهنگ و نظام های ارزشی که در آن زندگی می‌کنند و در ارتباط با اهداف، انتظارات و نیازهایشان می‌باشد، که ابعاد جسمانی، روانی، اجتماعی و محیطی فرد را شامل می شود. (میرخانی، ۷۸).

۱٫ Masten

۲٫ Best

۳٫ Garmzey

تعاریف عملیاتی:

تاب آوری : در این پژوهش منظور از تاب آوری نمره ای است که افراد در مقیاس تاب آوری کانر و دیویدسون دست آورده اند.

روابط مثبت با دیگران

۲-۳۰- اصول اساسی در ارتباط با کیفیت زندگی

کیفیت زندگی یک ارزشیابی ذهنی است و بیماران خود، بهترین قضاوت کنندگان زندگی خود هستند. اما گاهی شرایطی وجود دارد که این قضاوت را برای بیمار مشکل می‌سازد که در این موارد خاص، افراد مراقبت کننده از جمله پزشک و پرستار قادر خواهد بود این ارزیابی را انجام دهد.

کیفیت زندگی یک مفهوم چند بعدی است و باید از زوایا و ابعاد مختلف سنجیده شود که این ابعاد اجزای مرکزی چارچوب پنداشتی تحقیقات کیفیت زندگی را تشکیل می‌دهند.

۲-۳۱- نظریه های کیفیت زندگی

۱- کالمن

از نظر کالمن وقتی می توان گفت که یک کیفیت عالی برای زندگی وجود دارد که امیدهای فردا، با تجارب آن ها تطابق داشته باشد. حالت عکس هم صدق می‌کند. به بیان دیگر ادعاهای کالمن این است که شیوه زندگی با این مفهوم که فرد به خواسته های خود می‌رسد بهبود می‌یابد. کالمن اشاره دارد که اهدافی که توسط عوامل ایجاد می‌شوند باید واقع گراتر باشند. وقتی آرزوها را واقعی تر کرده و فرد را به توسعه و رشد در راه های دیگر تشویق کنیم فاصله میان امیدها و دستیابی به آن ها به خوبی کم می شود(مختاری، نظری، ۱۳۸۹).

۲- گودمن

گودمن در تحقیقات خود ‌به این نتیجه رسید که دو عامل بر کیفیت زندگی مؤثر هستند. عامل اول را ابزاری و عامل دوم را ارتباطی ذکر ‌کرده‌است که انعکاس کننده کیفیت ارتباط بین فردی است. این دو عامل مشابه نیازهای دوم و سوم مازلو یعنی نیاز به امنیت و نیاز به تعلق داشتن می‌باشد (مختاری، نظری، ۱۳۸۹).

۳- ریف و سینگر

ریف و سینگر کیفیت زندگی را شامل شش مؤلفه‌ می‌داند که عبارتند از :

۱) پذیرش خود : به معنای احترام به نفس ‌بر اساس آگاهی از نقاط قوت و ضعف.

۲) هدف داشتن در زندگی : با بهره گرفتن از هدف در زندگی، افراد می‌توانند در مقابل سختی ها مقاومت کنند.

۳) رشد شخصیتی : به صورت شکوفا ساختن کلیه نیروها و استعدادهای خود.

۴) تسلط بر محیط : یکی دیگر از مؤلفه های کیفیت زندگی تحت کنترل داشتن محیط پیرامون است.

۵) خود مختاری : ‌به این معنی که فرد بتواند ‌بر اساس معیارها و عقاید خویش عمل و زندگی کند.

۶) روابط مثبت با دیگران : عبارت است از توانایی برقراری روابط نزدیک و صمیمی با دیگران (مختاری، نظری، ۱۳۸۹).

۴- موری

موری با رویکردهای تلفیقی چهار مجموعه شرایط را برای بهبود کیفیت زندگی مؤثر می‌داند، منابع مادی، امنیت، عزت نفس و خشنودی و در هر زمینه یک سطح آستانه را پیش‌بینی می‌کند که در آن سطح شادکامی فرد تحقق می‌یابد. او عدالت و آزادی را به عنوان پیش نیازهای این شرایط فرض می‌کند و براین نظر است که کیفیت زندگی در صورتی بهبود می‌یابد که :

۱) منابع مادی پایه ای در دسترس باشند.

۲) قدرت سیاسی برای اجرا و تقویت استانداردهای جمعی وجود داشته باشد.

۳) محیطی فراهم باشد که در آن افراد بتوانند مسئولیت کارهایشان را بپذیرند و اعتماد به نفس خود را بهبود ببخشند.

۴) افراد بتوانند استقلال و توانمندی لازم برای خشنودی انسانی را تجربه کنند (غفاری، امیدی، ۱۳۸۸).

۵- دیوید فیلیپس

دیوید فیلیپس نیز کیفیت زندگی را در ابعاد فردی و جمعی مورد بررسی قرار می‌دهد که در سطح فردی مؤلفه های عینی و ذهنی را شامل می شود. لازمه کیفیت زندگی فردی در بعد عینی، تأمین نیازهای اساسی و برخورداری از منابع مادی جهت برآوردن خواست های اجتماعی شهروندان است و در بعد ذهنی به داشتن استقلال عمل در :

۱) افزایش رفاه ذهنی شامل لذت جویی، رضایتمندی، هدفمداری در زندگی و رشد شخصی.

۲) رشد و شکوفایی در مسیر سعادت و دگرخواهی.

۳) مشارکت در سطح گسترده ای از فعالیت های اجتماعی مربوط می شود.

کیفیت زندگی در بعد جمعی آن بر ثبات و پایداری محیط فیزیکی و اجتماعی، منابع اجتماعی درون گروه ها و جوامعی که در آن زندگی می‌کنند شامل انسجام مدنی، یکپارچگی، روابط شبکه ای گسترده و پیوندهای موقتی در تمامی سطوح جامعه، هنجارها و ارزش هایی اعم از اعتماد، نوع دوستی و رفتار دگرخواهانه، انصاف، عدالت اجتماعی و برابری طلبی تأکید دارد (غفاری، امیدی، ۱۳۸۸).

۲-۳۲-پیشینه های پژوهش

با توجه به مطالعات صورت گرفته توسط پژوهشگر، پژوهشی تحت عنوان موضوع پژوهش به صورت مستقیم یافت نشد، لذا در این قسمت پژوهش های مرتبط با متغیرهای تحقیق ارائه می شود.

پیشینه های پژوهش در داخل کشور

اصلانی و همکاران(۱۳۹۱) در پژوهشی به بررسی رابطه ی بین سبک های دلبستگی با کارکرد خانواده و کیفیت زندگی پرداختند. نتایج نشان داد بین سبک دلبستگی ایمن با کیفیت زندگی رابطه ی مثبتی وجود دارد. همچنین بین سبک های دلبستگی ناایمن اجتنابی و دوسوگرا ارتباط منفی معنادار وجود دارد.

شمس اسفند آباد و همکاران(۱۳۹۰) در پژوهشی به بررسی رابطه ی بین سبک های دلبستگی با کیفیت زندگی در دانش آموزان دختر پیش دانشگاهی شهر قزوین پرداختند. نتایج نشان داد بین سبک دلبستگی ایمن با کیفیت زندگی همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد، بین سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی با کیفیت زندگی ارتباط منفی معنادار وجود دارد، بین سبک دلبستگی ناایمن دوسوگرا با کیفیت زندگی ارتباط منفی معنادار وجود دارد.

صمدی و همکاران(۱۳۹۰) در پژوهشی به بررسی کیفیت زندگی و ارتباط آن با عزت نفس پرداختند. نتایج نشان داد که کیفیت زندگی و عزت نفس ارتباط مثبت و مستقیمی با هم دارند.

قاسمی زاد و همکاران(۱۳۹۰) در پژوهشی به بررسی رابطه بین کیفیت زندگی باعزت نفس در فرزندان شاهد ‌و ایثارگر پرداختند. نتایج نشان داد بین کیفیت زندگی و عزت نفس همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد.

‌نیک‌بخت نصر آبادی و همکاران(۱۳۹۰) در پژوهش خود دریافتند که بین میزان عزت نفس و کیفیت زندگی افراد همبستگی مثبت وجود دارد.

علی محمدی و همکار(۱۳۸۹) در پژوهشی به بررسی رابطه ی کیفیت زندگی خانواده های تحت پوشش کمیته امداد بر عزت نفس فرزندانشان پرداختند. نتایج نشان داد که بالا رفتن کیفیت زندگی خانواده ها منجر به بالا رفتن عزت نفس فرزندان می شود.

یوسفی و همکاران (۱۳۸۹) در پژوهشی به بررسی رابطه ی سبک های دلبستگی با کیفیت زندگی پرداختند. نتایج نشان داد بین سبک دلبستگی ایمن با کیفیت زندگی همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد، بین سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی با کیفیت زندگی ارتباط منفی معنادار وجود دارد، بین سبک دلبستگی ناایمن دوسوگرا با کیفیت زندگی ارتباط منفی معنادار وجود دارد.

پیشینه های پژوهش در خارج از کشور

زکی(۲۰۰۸) دریافت که بین کیفیت زندگی کودکان و عزت نفس آنان ارتباط مثبت و معنادار وجود دارد. یعنی هر قدر کیفیت زندگی کودکان افزایش یابد؛ مقدار عزت نفس نیز افزایش خواهد یافت.

ماریج وکامینز^[۸۵](۲۰۰۴) دریافتند که عزت نفس می‌تواند پیش‌بینی کننده ی مناسبی برای کیفیت زندگی دانش آموزان باشد.

کرموده و مک لین^[۸۶] (۲۰۰۱) در تحقیق خود در خصوص رابطه ی کیفیت زندگی، عزت نفس و سلامت ‌به این نتیجه دست یافتند، دانش آموزانی که در عزت نفس نمره ی بالاتری دارند، میزان غیبت کمتری در کلاس خواهند داشت و همچنین از کیفیت زندگی بالاتری نسبت به دانش آموزان دیگر برخوردار هستند.

فصل سوم

روش پژوهش