به علاوه در قانون کار، کارگران ۱۵ تا ۱۸ سال کارگران نوجوان تلقی می‌شوند و مقرر شده است که باید مرتب توسط سازمان تأمین اجتماعی تحت معاینه سالیانه قرار گیرند. در خلال این معاینات، پزشک مسئول باید نظر خود را درباره مناسب بودن نوع کار با توان کارگر نوجوان اعلام دارد.
ماده ۸۱ این قانون کارگران نوجوان را نمی‌توان در مشاغلی که از نظر جسمی یا عاطفی و اخلاقی زیانبار هستند به کار گمارد.
ماده ۸۴ ساعات کار روزانه کارگران جوان نیم ساعت کمتر از ساعت کارگران بزرگسال است.
ماده ۸۲ کارگران نوجوان مجاز به اضافه‌کار، کارهای زیانبار و خطرناک، کار شبانه بین ساعات (۱۰ شب تا ۶ بامداد) نیستند و نباید بدون کمک وسایل مکانیکی بیش از حد مجاز بار حمل کنند.
طبق مواد ۸۲ و ۸۳ قانون کار مجازات‌ها برای کسانی که از این مقررات تخلف کنند پیش‌بینی شده است. مواد ۵ و ۶ به غیر از این مقررات که مربوط به کار کودکان می‌شود. کودکان از همان مزایا و حمایت‌ها برخوردارند که به کارگران بزرگسال تعلق می‌گیرد. قانون کار از کارگران نوجوان در برابر تبعیض، کار اجباری و استثمار حمایت می‌کند.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

کار کودک به فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که به لحاظ روانی، جسمی، اجتماعی یا اخلاقی خطرناک و آسیب‌رسان باشد. و مزاحم تحصیل کودک باشد مثلاً باعث محروم ساختن وی از رفتن به مدرسه یا مجبور کردن وی به ترک تحصیل یا ملتزم کردن او به گذراندن مدرسه ضمن کار سنگین و طولانی باشد.
کار کودکان در جهان همیشه به عنوان یک معضل اجتماعی مطرح بوده و به ویژه که برخی از کشورها کودکان را مجبور به انجام کارهای سخت و طاقت‌فرسا می کند که باید اذعان نمود در برخی از نقاط پیشرفته جهان امروزه کودکان مورد سوء استفاده‌های مختلف از سوی افراد گروه‌ها و جریان‌های ضد بشری قرار می‌گیرند.^[۱۷۳] این کودکان آسیبپذیری را در برابر همه نوع سوء استفاده مالی، عاطفی و جنسی دارند منابع استثمار کننده این کودکان همان‌قدر متعددند که تماس‌های آنها نظیر مشتریان، استخدام کنندگان سایر کودکان و دوستان.
براساس ماده ۱۶ قانون کار (مصوب ۱۳۳۷) به کار گماردن اطفال کمتر از ۱۲ سال حتی به عنوان کارآموزی ممنوع بود.
طبق ماده ۷۹ قانون کار، حداقل سن کار کودک ۱۵ سال است. لیکن در قانون حمایت از کودکان صرفاً به کارگیری اطفال برای اعمال خلاف توسط والدین ممنوع اعلام شده است. بنابراین به نظر می‌رسد چنانچه کودک را والدین به کار خلاف وادار نکنند، در هر سنی می‌توانند توسط والدین یا بزرگسالان در خانواده مجبور به کار شود. از این رو لازم می‌آید که قانون‌گذار با تأکید بر اعتبار قانون کار به صراحت اعلام کند والدین مطلقاً نمی‌توانند فرزندان زیر ۱۵ سال خود را به کار وادارند. لذا والدین در مقابل سکوت قانون کار در مورد خودشان کودکان را اغلب به مشاغل سخت از جمله دستفروشی، کارگری، شاگردی و پادویی در مغازه‌ها و زباله‌گردی مشغول می‌کنند.
در مقابل مطلب دیگری وجود دارد و آن هم در قوانین مجازات کیفری برای افرادی که کودکان را به کار خلاف وادار نمایند، در نظر گرفته است، مسئولیت مدنی برای والدین در این زمینه تعریف نکرده است. از طرفی قوانین کیفری هم که در این زمینه تصویب شده است، متروک شده‌اند و والدین فرزندان خود را به انواع مشاغلی مانند تکدی‌گری و دیگر مشاغل وادار می‌نمایند. با متروک ماندن این قوانین ظلم و اجحاف بیحد حصری بر روح و روان این کودکان خواهد رفت. در این جا به ذکرچند مورد از مجازاتهایی که برای سوء استفاده کننده گان از قانون کار در مورد کودکان مقرر گردیده اشاره می نماییم.
بر اساس ماده ۵۸ همین قانون کارفرمایانی که از این حکم عدول می‌کردند به حداکثر مجازات (جریمه نقدی هزار ریال تا ده‌هزار رسال و حبس تأدیبی از یک تا دو ماه یا هر دو) محکوم می‌شوند.
با تصویب «قانون تشدید مجازات به کار گماردن اطفال کمتر از ۱۲ سال در کارگاه‌های فرش‌بافی در سال ۱۳۷۴ به موجب ماده واحده این قانون «هرکس اطفال کمتر از ۱۲ سال را به هر عنوان در کارگاه‌های فرش‌بافی به کار گمارد به حبس جنحه‌ای از شش ماه تا یک سال و تأدیه غرامت از پنج هزار ریال تا پنجاه هزار ریال محکوم خواهد شد در صورت تکرار، سه سال حبس جنحه‌ای و تأدیه ۳۰۰ هزار ریال غرامت است».

۴- مسئولیت مدنی دولت در برابر آزار جنسی کودکان

در زمینه حمایت از کودکان در مقابل جرایم جنسی، قانونگذار، بدون توجه و اشاره به آزار جنسی عملاً مواردی را جرم تلقی کرده است که می‌توان در زمره آزار جنسی قرار داد. در مورد سوء استفاده جسمی و جنسی و خشونت، اگر این مسائل از طرف اعضای خانواده انجام شود حتی برای پدر حد اعدام در نظر گرفته شده،(ماده۸۲ ق.م. ا.) و تنها استثناءدر این زمینه این است که اگر پدر یا جد پدری فرزند خود را بکشد قصاص نمیشود و فقط ملزم به پرداخت دیه است. طبق قانون مجازات اسلامی می توان به ذکر مواردی از جرائم مرتکبین این عمل در ذیل اشاره نمود.
بر اساس ماده ۲۰۹ قانون یاد شده: «هر کس بدون اکراه یا تهدید، هتک ناموس دختری را که به سن ۱۵ سال نرسیده است نماید، جزای او حبس مجرد است از دو تا هشت سال و اگر مجنی علیه‌ها به نُه سالگی نرسیده باشد به فاعل، جزای کسی که به عنف یا تهدید و اکراه مرتکب شده باشد داده می‌شود.»
طبق ماده ۲۰۷ مجازات عمومی ۱۳۰۴ مقرر می‌دارد: مرتکب لواط و زنای محصنه و زنای با محارم نسبی و زنای به عنف در صورتی که جنایت مطابق مقررات شرعیه ثابت شود اعلام می‌گردد والا در محاکم عمومی و مطابق موارد ذیل مجازات خواهد شد».
ماده ۲۰۸ همین قانون عمل هتک عفت (غیر از مواقعه) در صورتی که همراه با تهدید و یا در حضور دیگران باشد قابل مجازات است.
ماده ۶۳ قانون مجازات اسلامی: «زنا عبارت است از جماع مرد با زنی که ذاتاً بر او حرام است اگرچه دردبر باشد، در غیر موارد و طی به شبهه».
ماده ۶۴ قانون مجازات اسلامی زنا در صورتی موجب حد می‌شود که زانی یا زانیه نابالغ و عاقل و مختار بوده و به حکم و موضوع آن نیز آگاه باشد.
ماده ۸۳ قانون مجازات اسلامی: «زنای زن محصنه یا نابالغ موجب حد تازیانه است.»
ماده ۸۸ همان قانون: «حد زنای زن یا مردی که واجد شرایط احصان نباشد صد تازیانه است.»
طبق ماده مکرر ق.م.ع. مصوب ۱۳۰۴،هر کس مرتکب یکی از جرم های مذکور در ماده ۲۰۹،۲۰۸،۲۰۷ این قانون گردد (جرائم مربوط به عفت و اخلاق عمومی و تکالیف خانوادگی )، علاوه بر مجازات مقرر به تأدیه خسارت معنوی مجنی علیه که در هر حال کمتر از ۵۰۰ ریال نخواهد بود.
این ماده نیز قابلیت اجرا دارد. زیرا طبق ماده ۷۲۹ ق.م.ا. در کلیه قوانین مغایر با این قانون ملغی است.و ماده فوق اشاره به جبران خسارت معنوی در باب مسئولیت مدنی به صورت مال دارد. بنابراین با مسئولیت کیفری مانعه الجمع نیست و قاضی می تواند مثلاًعلاوه بر حکم به زنا، مرتکب را به جبران خسارت معنوی با محکوم نمودن به پرداخت مال الزام نماید.
درست است که معنویات را نمی توان با پول ارزیابی کرد و نمی توان گفت دقیقاًحیثیت بر باد رفته دختری به چند تومان ارزش دارد. و بشر از این محاسبه عاجز است و این گونه خسارت معنوی قابل ارزیابی به پول نیست، ولی مقداری پول می تواند تا حدی موجب رضایت خاطر و تسلی زیان دیده خسارت معنوی گردد که می بیند جامعه در مقابل ظلمی که بر وی رفته است سکوت ننموده و از همه امکاناتش استفاده نموده است و به این ترتیب بخشی از خسارات معنوی از راه مادی جبران می شود، و الزام به پرداخت مال می تواند متجاوزین به حقوق افراد را که انگیزه ای جزجلب منفعت نا مشروع ندارند پشیمان نمود. و حداقل الگوی تشویق آمیزی برای آنها که بالقوه در پی کسب منفعت از هر راهی هستند نباشند.^[۱۷۴]

۵- مسئولیت دولت در برابر حمایت از قاچاق کودکان

قاچاق اشخاص،به معنی استخدام کردن، اعزام انتقال پناه دادن یا پذیرفتن اشخاص است به وسیله تهدید یا توسل به زور یا اشکال دیگر اجبار، ربودن، تقلب یا فریب اغفال و سوء استفاده از قدرت یا سوء استفاده از وضعیت آسیب پذیری یا دادن یا گرفتن مبالغ یا منافعی برای تحصیل رضایت شخصی که روی دیگری کنترل دارد که این اقدامات به منظور بهره برداری صورت می گیرد ( فحشا دیگران، بهره برداری جنسی، کار یا خدمات اجباری، به بردگی اشخاص که موضوع و بهره برداری و سوء استفاده واقع می شوند.^[۱۷۵]
اگرچه ماهیت این جرم چند منظوره است،اما غالباً ًبه منظور بهره برداری جنسی صورت میگیرد و از جنایاتی است که حائز آثار اخلاقی و اجتماعی قابل توجهی می باشد و از رشد تکان دهنده ای برخورد دار است و در میان انواع تجارت جنایت سازمان یافته سریع ترین رشد را دارد،و منافع زیادی عاید سازمان های جنایتکارانه می گردد و به نوعی برده داری کلاسیک نیز وجود دارد.^[۱۷۶]
الف-در سال ۲۰۰۰ در پارلمان ایالت متحده قانونی علیه قاچاق اشخاص به تصویب رسید که ذکر مواردی از آن خالی از فایده نمی باشد:۱- سالانه حداقل ۷۰۰هزار نفر زنان و کودکان از مرزهای بین المللی قاچاق می شوند که حدود ۵۰ هزار نفر از آنها به سرزمین ایالت متحده قاچاق می شوند.
ب- اکثر این اشخاص از طریق زور،فریب یااجباربه بازار تجارت جنسی بین المللی و نهایتاًسر از فحشاء،عکس های مستهجن و سایر خدمات جنسی تجاری در می آورند.
پ- قاچاق اشخاص شامل کار اجباری و نقض فاحش معیارهای حقوق بشری و بهداشت عمومی و قواعد کار در سطح جهانی می شود.
ت- قاچاقچیان زنان و دختران را بخاطر فقر،فقدان آموزش،بیکاری و تبعیض و نبود فرصتهای اقتصادی در کشور مبدأ خود در وضعیت نابسامانی هستند،و با وعده های دروغین در خصوص اشتغال در کارهای پرستاری، خدمتکاری، کار در کارخانه هاوفروشندگی تطمیع میکنند.
ث-قانون موجود وسیستم اجرای قانون در کلیه کشورها برای جلوگیری از قاچاق و به دام عدالت انداختن قاچاقچیان ناکافی است.
ج- رویه های جاری در خصوص برده داری جنسی و قاچاق زنان و کودکان ناقض اصول کرامت ذاتی،ارزش تمام افراد بشر شناخته شده در اعلامیه به رسمیت شناخته شده است.
چ- باید به طور یک جانبه و چند جانبه برای سرکوب صنعت قاچاق اشخاص با اتخاذ اقداماتی در جهت ارتقای همکاری میان کشورها ی مربوطه و مسیرهای قاچاق بین المللی اقدام کنند.^[۱۷۷]
۵-۱-قاچاق اشخاص در پروتکل الحاقی به کنوانسیون پالرمو
پروتکل پیشگیری، سرکوب و مجازات قاچاق اشخاص بویژه زنان و کودکان مکمل کنوانسیون ملل متحد جنایت سازمان یافته فراملی، هستند این عنوان جنایتی است که دارای اهداف زیر می باشد : الف – پیشگیری و مبارزه با قاچاق اشخاص با بذل توجه ویژه به زنان و کودکان،ب- حمایت و کمک بزه دیدگان و مجنی علیه (اشخاص موضوع قاچاق ) با توجه کامل به حقوق بشری آنها و رعایت آن
راهکارهای مؤثر دولت در زمینه پیشگیری گسترده در کشورهای مبدأ بزه دیده ضروری است :
الف -بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در کشور مقصد ( بیماری های ایدز و هپاتیت )
ب- رویکرد پروتکل نسبت به قاچاق زنان و کودکان
۵-۲- تمهیدات موجود در پروتکل الحاقی به کنوانسیون در بر خورد با جنایت قاچاق اشخاص:
دسته اول : اقداماتی در سطح فراملیهریک از دولت های متعاهد عضو کنوانسیون تدابیر را با وضع مقررات خاص و سایر اقدامات به مرحله اجراء در آورند.عمدتاً شامل جرم انگاری، اقدامات پیشگیرانه (کنترل و ایمنی اسناد، آموزش کارکنان )و اقدامات حمایتی و آموزشی(اقدامات حمایتی قضایی، اطلاع رسانی و معاضدت حقوقی، دخالت در فرایند رسیدگی کیفری، کمک های پزشکی،روانی،مادی – حمایت اجتماعی، اقدامات امنیتی)
و دسته دوم : اقدامات بین المللی شامل: تبادل اطلاعات، (از طریق مراجع اجرای قانون – مراجع مهاجرت خود )-تصدیق اعتبار اسناد هویت یا مسافرت – برگرداندن قربانیان قاچاق به وطن.^[۱۷۸]
علاوه بر موارد مذکور، قوانین ایران در مورد ممنوعیت تجارت کودکان یا بهره‌کشی غیر قانونی از آنان صلاحیت‌دار و مجازات‌های شدیدی برای متخلفین در نظر گرفته شده است. ماده یک قانون مجازات کسانی که افراد را به طور غیر قانونی از مرز‌ها عبور می‌دهند مقرر می‌دارد که:
«هرگاه کسی دیگری را به طور غیرقانونی از مرز عبور دهد به حبس محکوم می‌شود. اگر شخصی که از مرز عبور داده می‌شود. هنوز به سن بلوغ نرسیده باشد مرتکب به سه تا پنج سال حبس محکوم می‌شود.»
«قانون تشدید مجازات آدم‌ربایان» مقرر می‌دارد که: هرکس دیگری را به سودجویی یا انتقام برباید و مخفی کند اگر فرد ربوده شده کمتر از ۱۵ سال داشته باشد، مرتکب به سه تا پانزده سال زندان محکوم خواهد شد.اگر فرد ربوده شده در اثر آدم ربایی یا در اثر حمله فوت کند یا مفقود شود مرتکب به اعدام محکوم می شود اگر سن قربانی زیر ۱۵ سال باشد و مورد تجاوز جنسی قرار گیرد، مرتکب به حبس ابد و اگر قربانی زیر ۱۲ سال داشته باشد، مرتکب به اعدام محکوم می‌شود.
بر اساس ماده ۳ قانون مجازات اسلامی: مرتکبین خرید و فروش نوارهای غیرمجاز صوتی و تصویری تولید و تکثیر و توزیع اقلام صوتی و تصویری غیر مجاز جرم است و پیگرد قانونی دارد. استفاده از افراد نابالغ برای نگهداری، نمایش، فروش و تکثیر نوارهای غیرمجاز ممنوع بوده و به اعمال حداکثر مجازات مقرر منجر می‌شود جمهوری اسلامی ایران «قانون تشدید مجازات عبوردهندگان غیر مجاز اشخاص از مرزهای کشور» و قانون استفاده از کودکان برای قاچاق مواد مخدر را به مورد اجرا درآورده است.
برای اجرای این قوانین، ایران توافق‌نامه‌های دوجانبه‌ای را با کشورهای دیگر امضاء کرده است. در مورد انتقال غیرقانونی کودکان این توافق‌نامه‌ها، دول متعهد را به بازگرداندن کودک مکلف می‌سازد. در اجرای روح پیمان‌نامه حقوق کودک، کودکانی که در امر قاچاق مواد مخدر به کار گرفته می‌شوند، قربانی تلقی می‌گردند نه مجرم. بنابراین مجازاتی برای کودک مقرر نشده است بلکه از والدین یا قیم کودک تعهد گرفته می شود در آینده از کودک بیشتر مراقبت کنند.
هنگام تصویب یا تشدید قوانین مجازات تجارت کودکان مهم است که کودکان مجرم تلقی نشوند زیرا آنان قربانی هستند نه مجرم، همین طور زمانی که کودکان در معرض سوء استفاده تجاری قرار می‌گیرند به خصوص اگر در کشور بیگانه هم باشند، لازم است برخورد انسانی با آنان در درجه اول اهمیت قرار گیرد. ماده ۳۹ دولت را مکلف می‌کند برای پیشبرد امر بازپروری و بازگشت این کودکان به جامعه تمام تدابیر لازم را اتخاذ کند.^[۱۷۹]
طبق ماده ۳۰ ق.م.ع اصلاحی ۱۳۵۲: «مجازات شخص یا اشخاصی که اداره یا سر دستگی دو یا چند نفر را در ارتکاب جرم به عهده داشته باشند،اعم از این که عمل آنان شرکت در جرم باشد،حداکثر مجازات آن جرم خواهد بود، مگر این که در قانون مجازات خاصی تعیین شده باشد.»

دیتمار و همکاران در سال 1995 به مطالعه همسانی جنسیتی و نماد کالا: ملاحضات مربوط به تصمیم گیری در خرید آنی پرداختند. در این تحقیق این افراد بدنبال پیدا کردن رابطه بین جنسیت و نوع محصولات خریداری شده بودند. نتایج این تحقیق نشان داد که محصولات به صورت آنی خریداری می­شوند تا بازتاب دهنده هویت فرد باشند. مردان تمایل به خرید وسایل تفریحی و سرگرمی دارند، درحالی که زنان بدنبال کالاهای نمادین و آن دسته از کالاهایی هستند که بیان کننده شخصیت آنان باشد.
دیتمار و همکاران در سال 1996 به مطالعه اهداف، ملاحضات تصمیم ­گیری و تصویر ذهنی هر فرد در خریداران آنی مرد و زن پرداختند. این افراد به بررسی خرید آنی محصولات مختلف در بین زنان و مردان پرداختند. نتایج این پژوهش نشان داد که محصولات ورزشی و جواهرات، بیشتر به صورت آنی خریداری می­شوند و خرید آنی زنان بیشتر از مردان است. خرید اجباری از دو عامل تشکیل شده است: مادی گرایی و تناقصات فردی. خلق و خوی فرد یکی از عوامل مهم در خرید آنی است و مادی گرایی و تناقص فردی نیز از طریق تغییر خلق و خوی مؤثر است.
وود^[172] در سال 1998 به مطالعه وضعیت اقتصادی-اجتماعی، به تأخیر انداختن کامروایی و خرید آنی پرداخت. برای اجرای این تحقیق از پرسشنامه ای با 67 گزاره و نمونه 594 نفری استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که 60 درصد خرید از سوپرمارکت ها و 53 درصد از خریدهای عمده از فروشگاه­ها بدون برنامه ریزی هستند. تقریبأ 25 درصد افراد خرید آنی را تجربه کرده ­اند. جایگاه اجتماعی-اقتصادی با درآمد و تحصیلات سنجیده شد. این نوع خرید آنی، خصوصاً درخرید پوشاک در زنان بیشتر از مردان است. کسانی که تحصیل کرده بودند بیشتر کامروایی را به تعویق انداخته و خرید آنی در آن ها پایین است. درآمد خانوار نیز بر خرید آنی بی­تأثیر است.

هاسمن در سال 2000 در مطالعه­ ای به بررسی تأثیر عوامل جمعیت­شناختی و انگیزه­ های لذت­جویانه و دلایل غیر اقتصادی (مثل لذت، فانتزی بودن و کامروایی­های اجتماعی و احساسی) پرداخت. برای تست­کردن فرضیه ­های مرتبط با انگیزه­ های مصرف­ کنندگان در ارتباط با خرید آنی هم از داد­ه­های کیفی و هم از داده های کمی استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که هیچ رابطه­ای میان جمعیت­شناختی و خرید آنی در افراد وجود ندارد (سایرین می گفتند درآمد و جنسیت مؤثر هستند). خرید آنی با انگیزه لذت­جویانه و تمایل آن­ها به ارضای عزت نفس در ارتباط است. ادراک از تصمیم گیری صحیح به عنوان میانجی در رفتار خرید آنی مؤثر است. بسیاری از مردم به دلایل غیراقتصادی ممکن است کالا را خریداری کنند.
ورپلانکن و هرآبادی در سال 2001 به بررسی تفاوت­های فردی در تمایل به خرید آنی پرداختند. برای انجام این تحقیق مقیاسی با 20 عامل را برای سنجش تمایل به خرید آنی توسعه دادند. تمایل به خرید آنی را در دو جنبه عقلایی و عاطفی مورد سنجش قرار دادند. در مطالعه دوم خود هر یک از این دو جنبه تمایل خرید آنی را با توجه به نوع شخصیت مورد سنجش قرار دادند. نتایج این تحقیق نشان داد که هر چه استقلال افراد کمتر باشد زودتر از لحاظ عاطفی تحت تأثیر دیگران قرار می گیرند و تمایل به خرید آنی آنها بالاتر است (رابطه منفی میان استقلال و تمایل به خرید آنی وجود دارد). هرچه افراد وظیفه شناس تر باشند، تمایل به خرید آنی آن ها کمتر است (رابطه منفی بین وظیفه شناسی و خرید آنی وجود دارد). تمایل به خرید آنی از هر دو جنبه احساسی و عقلایی با برون گرایی رابطه مثبت دارد.
جونز و رینولدز در سال 2003 به بررسی گسترش خرید آنی و سوق از متغیر شخصیت به متغیر محصول پرداختند. مفهوم­سازی محصول خاص در رفتار خرید آنی پیشگو­کننده بهتری از رفتار واقعی خرید آنی است. سطوح بالاتری از تمایل عمومی به خرید آنی با سطوح بالاتری از خرید محصولات خاص در ارتباط است. هرچه درگیری ذهنی به یک محصول خاص بیشتر باشد تمایل به خرید آنی در آن نیز بالاتر است. تمایل به خرید آنی در طبقات خاصی از محصولات یکسان است.
آدلار و همکاران در سال 2003 به بررسی فرمت­های رسانه­ای بر هیجانات و نیت خرید آنی پرداختند. این تحقیق در مورد خرید سی دی انجام گرفت و سه نوع سبک رسانه­ای به کار رفت: متن آهنگ­ها، تصاویر موزیک ویدئو­ها، خود موزیک ویدئو­ها. نتایج این پژوهش نشان داد که نمایش متن آهنگ­ها نسبت به نمایش تصاویری از موزیک ویدئو، اثر بیشتری بر خرید آنی دارد. زمانی که فرد در معرض محرک­های ویدئویی قرار می گیرد. نسبت به زمانی که در معرض نوشته یا تصویر قرار می­گیرد، پاسخ­های هیجانی مثبتی را از خود نشان می­دهد. پاسخ­های هیجانی مثبت منجر به قصد خرید آنی می­ شود. زمانی که فرد در معرض محرک­های ویدئویی قرار می­گیرد. نسبت به زمانی که در معرض نوشته یا تصویر قرار می­گیرد، قصد خرید آنی بیشتری ر از خود نشان می­دهد.
مای و همکاران در سال 2003 به بررسی اکتشافی در مورد رفتار خرید آنی در اقتصاد در حال گذر پرداختند و از مصرف­ کنندگان شهر ویتنام برای پژوهش خود استفاده کردند. نتایج نشان می­دهد که فرد گرایی، سن و درآمد با خرید آنی در ارتباط هستند و علت اصلی مبادرت به خرید آنی استفاده شخصی افراد از محصول می­باشد.
پارک و شارون لنون در سال 2004 به بررسی خرید آنی و تعاملات فرا­اجتماعی پرداختند. این افراد برای پژوهش خود از از کسانی که خریدهای تلویزیونی انجام داده بودند، استفاده کردند. 154 نفر از این نوع خریداران را انتخاب کردند که 67 درصد آنها بالای 45 سال بودند. بیش از نیمی از این افراد پوشاک سایز بزرگ را خریداری کرده بودند. تقریباً 4 درصد پاسخ دهندگان خرید آنی را انگیزه خرید تلویزیونی خود دانسته اند. در این تحقیق هر دو انگیزه های لذت جویانه و منفعت طلبانه لحاظ شدند. تمایز محصول و تجربه خرید از تلویزیون نقش حیاتی ایفا می کند. بعلاوه، امکان خرید از خانه نیز اهمیت زیادی دارد. هرچه افراد زمان بیشتری تلویزیون نگاه کنند. احتمال خرید آنی بالاتر می رود. نتایج این پژوهش نشان داد که 1-رابطه مثبت میان خرید آنی و درمعرض قرار گرفتن خرید تلویزیونی وجود دارد.2- رابطه مثبت میان خرید آنی و تعاملات فرا اجتماعی وجود دارد.3-رابطه مثبت میان تعاملات فرا اجتماعی و و در معرض قرار گرفتن خرید تلویزیونی وجود دارد.
کوسکی^[173] در سال 2004 به مطالعه خرید آنی در اینترنت پرداخت و عوامل مشوق و بازدارنده را مؤثر بر خرید آنی را بررسی کرد. عوامل مشوق عبارتند از: گمنامی، سهولت دسترسی، سطح وسیعی از محصولات در دسترس، ترفیعات بازاریابی، بازاریابی مستقیم و استفاده از کارت­های اعتباری و عوامل بازدارنده عبارتند از: به تعویق انداختن لذت، دسترسی آسان، کنترل فزاینده مصرف ­کننده، محیط درک­شده ضعیف و مقایسه­های مربوط به قیمت و محصولات از عوامل بازدارنده در خرید آنی هستند. نتایج نشان داد که سهولت دسترسی، محصولات وسیع، ترفیعات بازاریابی و کارت­های اعتباری با خرید آنی رابطه مثبی دارند و کنترل فزاینده مصرف ­کننده، محیط درک­شده ضعیف و مقایسه­های قیمتی و محصول با خرید آنی رابطه عکس دارند.
ورپلانکن و همکاران در سال 2005 به مطالعه شیوه و سلامت مصرف کننده: نقش خرید آنی در غذاهای ناسالم پرداختند. تمایل به خرید آنی با عادت خوردن غذاهای زود طبخ (اسنک) در ارتباط است. کمبوط عزت نفس و وضعیت عاطفی منفی خیلی شدید با تمایل به خرید آنی در ارتباط است و این دو عامل مستقیماً با عادت خوردن غذاهای زود طبخ در ارتباط است. عادت به خوردن غذاهای اسنک با اختلالات غذایی در ارتباط است که خود منجر به کم شدن عزت نفس می شود. هم خرید آنی و هم خوردن غذاهای زود طبخ از جمله رفتارهایی هستند که لذت کوتاه مدتی دارند.
جفری و هاج^[174] در سال 2007 به مطالعه عوامل تأثیرگذار در خرید آنی آنلاین پرداختند. تمایل به خرید آنی با میزان زمانی که افراد در اینترنت سپری کرده اند، رابطه مستقیم دارد. اگر محصولات موجود در وب سایت ها مناسب باشد، دلایل عقلایی برای خرید آن محصولات ایجاد شده و خرید آنی افزایش می­یابد.
سیلورا و همکاران در سال 2008 در مطالعه با عنوان خرید آنی: نقش عاطفه، تأثیر اجتماعی و سلامت ذهنی، به بررسی تأثیر این عوامل بر خرید آنی پرداختند. نتایج نشان داد که بخش عقلایی خرید آنی با فقدان تصمیم ­گیری خرید در ارتباط است و خرید آنی عقلایی با سلامت ذهنی به صورت منفی در ارتباط است. بخش عاطفی خرید آنی با احساساتی از هیجان و اشتیاقی مقاومت ناپذیر به خرید در ارتباط است. زنان بیشتر از مردان تمایل به خرید آنی دارند و رابطه منفی میان خرید آنی و سن وجود دارد.
ژو و وونگ^[175] در سال 2008 به مطالعه تأثیر محرک­های داخل فروشگاهی بر روی خرید آنی مصرف کننده در سوپرمارکت­های چینی پرداختند. این افراد به بررسی اثرات پوسترها در نقطه خرید^[176] پرداختند و این کار را از دو جنبه انجام دادند. اثر اول به بررسی اثر ترویجی و آگاهی­دهنده (یعنی اینکه این پوسترها قیمت کمتر و تخفیف را نمایش می دهد) و اثر دوم اثر لذت جویی و عملی (مثل لذت بردن، مدرن بودن و جذاب بودن) است. پوسترهای درون فروشگاهی نباید فقط برای تخفیف و آگاهی از قیمت کمتر باشند بلکه باید برای تحریک کننده بودن محیط نیز استفاده شوند و این پوسترها راهی برای افزایش خریدهای آنی می­باشد. درآمد خانواده­ها نقش مهمی را در خرید آنی آنها ایفا می­ کند.
تندای و کریسپن^[177] در سال 2009 به مطالعه محیط داخل فروشگاه و خرید آنی پرداختند. در میان 9 عامل یافت شده مؤثر بر خرید آنی کوپن­ها، نمایش داخل فروشگاهی، تبلیغات، رفتار کارکنان و قیمت به عنوان مهمترین عوامل مشخص شدند. 5/62 درصد افرادزیر 30 سال هستند که خرید آنی را تجربه کرده ­اند. محیط داخل فروشگاه بر خرید آنی مؤثر است. در میان فقیران عوامل با ماهیت اقتصادی مثل قیمت و کوپن اهمیت بیشتری دارند. جو داخل فروشگاه مثل موسیقی و رایحه به بیشتر ماندن در فروشگاه کمک می­ کند و بیشتر ماندن در فروشگاه باعث خرید آنی بیشتری می­ شود.
لای^[178] در سال 2010 به بررسی نحوه تأثیر وضعیت و روش­های مالی بر رفتار خرید آنی پرداخت و در این پژوهش دانشجویان دانشگاه­ها را برای مطالعه خود انتخاب کرد. افرادی که خرید آنی پایینی داشتند دوره­ های برنامه­ ریزی خاصی برای وضعیت مالی خود داشتند. افرادی که خرید آنی در آن­ها بالاتر است، بیان کردند که پول راهی برای پاداش دادن به خودشان است که این را از دوران کودکی خود تجربه کرده ­اند. افراد با خرید آنی بالاتر تمایل به فعالیت­های اعتباری دارند و پول­گرا­تر (فکر بیشتری در مورد جنبه­ های مختلف پول می­ کنند) هستند.
هیو جانگ و همکاران در سال 2011 به مطالعه کاربرد مدل S-O-R در محیط خرده فروشی و نقش انگیزه لذت­جویی بر خرید آنی پرداختند. مطالعه بر روی 212 مصرف کننده صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که ویژگی­های محیطی فروشگاه بر واکنش­های هیجانی مصرف ­کننده مؤثر است. واکنش­های هیجانی مثبی بر رفتار خرید آنی مؤثر است. انگیزه لذت جویی در مصرف ­کننده به عنوان میانجی میان ویژگی­های محیطی و واکنش هیجانی مثبت عمل می­ کند.
ورهاگن و وندولن در سال 2011 مطالعه­ ای را با عنوان تأثیر عقاید فروشگاه آنلاین بر خرید آنلاین مصرف کننده: مدل و کاربرد تجربی صورت داد و در پژوهش خود به بررسی متغیر­های جذابیت کالا، لذت­بردن، سبک ارتباطات فروشگاه آنلاین، خرید آنی آنلاین، احساسات مصرف ­کننده پرداخت. نتایج آنها نشان داد که جذابیت کالا، لذت بردن و سبک ارتباطات فروشگاه آنلاین تأثیر چشمگیری بر خرید آنی آنلاین دارند و توسط احساسات مصرف کننده تعدیل می­شوند.
یوون^[179] در سال 2012 به بررسی پیش زمینه­ ها و پیامدهای تجربیات داخل فروشگاهی بر اساس گونه شناسی تجربی پرداخت. یوون در این پژوهش به بررسی اثرات مشوق های خرید بر تجربیات خرید برای 3 نوع از خرده فروشی­ها (فروشگاه­های زنجیره­ای، حراجی­ها و فروشگاه­های اینترنتی) و 2 نوع محصول(عطر و مواد شوینده) پرداخت و از نظرات 302 نفر استفاده کرد. نتایج نشان داد که خریداران فروشگاه­ها بیشتر تجربیات احساسی را ترجیح می دهند درحالی که خریداران فروشگاه­های حراجی و اینترنتی تجربیات عقلایی را ترجیح می­ دهند. افراد در خرید عطر بیشتر احساسی و در خرید شوینده­ها عقلایی هستند. نوع فروشگاه و نوع محصول میانجی میان مشوق­های خرید و تجربیات آن است.
لوپز و فرانکوس^[180] در سال 2013 به بررسی ویژگی­های شخصیتی، مادی گرایی و خرید آنی پرداختند. مطالعه این افراد بر روی 667 خانم انجام شد و نتایج نشان داد که مادی­گرایی به عنوان میانجی میان مدل 5 عاملی شخصیت و خرید آنی می­باشد. روان آزرده خو^[181] اثر مستقیم بر روی خرید آنی دارد. بعلاوه، مادی گرایی میانجی میان برونگرایی، آزادی در مقبل تجربیات خرید و سازگار بودن و خرید آنی عمل می­ کند. برون گرایی رابطه مثبت با مادی گرایی دارد. در حالی که آزادی در مقبل تجربیات جدید و سازگار بودن با مادی گرایی رابطه منفی دارند. وظیفه­ شناسی نیز رابطه منفی با خرید آنی دارد.
ون جو پارک و همکاران در سال 2013 مطالعه­ ای را با عنوان ویژگی­های ظاهری محصول، وبگردی و خرید آنی اینترنتی در وب­سایت­های خرید انجام دادند و متغیرهای تنوع انتخاب، وبگردی، ویژگی­های ظاهری محصول، خرید آنی اینترنتی را برای پژوهش خود انتخاب کردند. نتایج بدست آمده از این پژوهش حاکی از آن است که تنوع انتخاب تأثیر مثبتی بر وبگردی دارد و وبگردی تأثیر مثبتی بر خرید آنی دارد و بویژه عوامل تنوع انتخاب و ویژگی های ظاهری محصول تأثیر مستقیمی بر خرید آنی اینترنتی دارند.
یونگ لی و همکاران در سال 2013 مطالعه­ ای را با عنوان ویژگی­های وب­سایت در تحریک خرید آنی آنلاین: یک بررسی تجربی بر ادراکات مصرف ­کننده انجام دادند و متغیرهای ویژگی­های شخصیتی، دسترسی به محصول، ویژگی­های ظاهری، آسانی استفاده از وب سایت، آنی­گرایی، ارزیابی هنجاری را برای پژوهش خود انتخاب کردند. نتایج پژوهش این افراد نشان داد که ویژگیهای شخصیتی، تعیین­کننده­ های کلیدی تحریک به خرید آنی هستند، در حالی که عوامل وب سایت پیش سازهای مهمی برای خرید آنی آنلاین هستند.
موئز التیفی در سال 2013 مطالعه­ ای را با عنوان پیشینه و تأثیر تعهد بر خرید آنی از طریق اینترنت انجام دادند و متغیرهای پیمایش، ظاهر، ویژگی­های وب سایت، خشنودی از خدمت، تعهد، خرید آنی را برای پژوهش خود انتخاب کردند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ویژگی­های وب­سایت عوامل مهمی در خشنودی مصرف ­کننده است که به طور فزاینده­ای به تعهد مصرف ­کننده به سایت و در نتیجه به خرید آنی منجر می­ شود.
مویوگاناتام و بکارت در سال 2013 مطالعه ای را با عنوان مروری بر رفتار خرید آنی اینترنت انجام دادند و متغیرهای محرک­های داخلی و خارجی، عوامل موقعیتی، مرتبط با محصول و جمعیت­شناختی و فرهنگی و خرید آنی را برای پژوهش خود انتخاب کردند. این پژوهش منجر به طبقه ­بندی عوامل مختلف مؤثر بر خرید آنی و توسعه بیشتر چارچوب پژوهش شد. این مقاله برای درک رفتار آنی مصرف ­کننده توسط بازاریابان و پژوهشگران مفید می­باشد.
در مطالعه­ ای که توسط جیوتی بادگیان و ورما ­درسال 2014 با عنوان عوامل درونی مؤثر بر رفتار خرید آنی انجام گرفت، به بررسی تأثیر عوامل درونی از جمله شخصیت، فرهنگ، گرایش به لذت خرید، مادی گرایی و گرایش به خرید آنی بر روی رفتار خرید آنی پرداختند. با بهره گرفتن از مدل معادلات ساختاری، پاسخ 508 مصرف ­کننده در بخش­های مختلف منطقه پایتخت هند مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان داد که در حالی که سه سازه مادی­گرایی، گرایش به لذت خرید و گرایش به خرید آنی رابطه مثبت و معنادار با رفتار خرید آنی دارد ولی، سازه فرهنگ فقط رابطه معنی­داری با خرید آنی دارد. همچنین عامل جنسیت، تأثیری در متغیرهای درونی بر رفتار خرید آنی ندارد.
خلاصه مطالب ارائه شده در قسمت بالا در جدول (2-3) آورده شده است.
جدول 2-5) مطالعات خارجی خرید آنی

نام محقق

عنوان

متغیرهای تحقیق

نتایج تحقیق

1.وینبرگ و ولفگانگ (1983)

خرید آنی مصرف کننده به عنوان نتیجه­ای از هیجانات

هیجانات (قدرت، جهت و کیفیت) و خرید آنی

نتایج تحقیق نشان داد که پردازش اطلاعات نقش مهمی در خرید آنی بازی می کند اما پیوند هیجانی (احساسی)، بیشتر این رفتار را تحت تأثیر قرار می­دهد.

2. آبرات و گوودی
(1990)

مطالعه اثر محرکهای داخل فروشگاهی و فرهنگ بر رفتار خرید آنی

محرک­های فروشگاهی، فرهنگ و خرید آنی

نتایج نشان می­دهد که محرک های فروشگاهی (وابستگی به محل فروش کالا، نشانه­گذاری قفسه­ها، نمایش در انتهای مسیرهای قفسه­ها و نمایش های خاص) و فرهنگ نقش مهمی در تعیین رفتار خرید آنی ایفا می­ کند.

3. هان و همکاران (1991)

رفتار خرید آنی در خریداران پوشاک

سن، خرید برنامه ریزی شده و خرید آنی

وی زنی بود که بر اثر زهد و عبادت و شایستگی‌ها‌ی روحی درجه‌ای پیدا کرد که فرشته‌ی وحی بر او ظاهر شد و وجودش زمینه‌ی ظهور معجزه‌ی الهی و حامله‌ی مسیح گشت؛ مسیحی که خود برتر از عالم جسم و دنیا بود.
از دید مولانا اعتماد مریم(س) به خداوند، نمونه‌ی بارز وثوق به حق است و مائده‌ها‌ی آسمانی نتیجه‌ی این وثوق است که از جانب خداوند به او می‌رسید.
از دیگر تعالیم عرفا اظهار نیاز و احتیاج به درگاه خداوند و خواستنی از روی اضطرار است. مولانا در بیان اینکه اگر بنده سراپا نیاز باشد و از سر اضطرار خدا را بخواند، حتماً نیازش برآورده می‌شود، ولو آنکه به ظاهر محال باشد، باز نمونه‌ی کاملی دارد: مریم(س) که سراپا درد و نیاز و اضطرار بود و در برابر غوغاگرانی که او را به ناپاکی و بی حفاظی متهم می کردند، دفاعی نداشت. پس لطف الهی به مصداق «أمن یجیب المضطر اذا دعاه» (نمل آیه‌ی ۶۲) نیاز و درد مریم را پاسخ گفت و طفل نوزاد در آغوش او لب به سخن گشود.
نگاه مولانا به حضرت مریم(س) ، تنها نگاه به زنی پارسا و ستایش پارسایی او نیست؛ بلکه در وجود وی انسان کاملی را نشان می‌دهد که تجسم فضائل و تبلور معنویت‌ها‌ی بسیار است و باید سرمشق همه‌ی سالکان اعم از زن و مرد قرار گیرد.از منظر مولانا، لااقل بخشی از منزلت عیسی بدان است که مادری چون مریم(س) دارد:
«شیر جان زین مریمان خور چونکه زاده‌ی ثانیی
تا چو عیـــــــسی فارغ آیی از بنین و از بنات»
(مولوی ، ۱۳۷۶،غ۳۸۶ :۱۸۵ )
ب)مادر یحیی، صاحب کرامت:
خاله مریم(س) ، مادر حضرت یحیی پیامبر (ع) نیز در زمره‌ی زنانی است که وجودشان شایستگی ظهور معجزه‌ی الهی را پیدا کرده است. مولانا می‌گوید مادر یحیی چون با مریم روبرو می‌شد، جنین او در شکم، جنین مریم را در شکمش سجده می‌برد.
این دو بانوی بزرگوار که مقام مادری آن هم مادری پیامبران را با خود دارند، هر دو در نظر مولانا از کرامت و فراست برخوردار بوده اند و به نیروی الهی از حقایق بزرگی که در درونشان تکوین یافته بود و جهان در انتظار تحولات اساسی آنان بود، آگاهی داشتند.
لازم به ذکر است که معجزات مربوط به مردان بیشتردر خارج از وجودشان رخ می‌دهد: طوفان نوح، ناقه‌ی صالح، باد و قوم ثمود، شکافته شدن دریا برای موسی، خون شدن نیل برای فرعونیان، تسخیر باد و اجنه توسط سلیمان، گلستان گشتن آتش بر ابراهیم، زنده شدن مردگان به دست عیسی، شکافته‌شدن ماه به اشاره حضرت رسول اکرم(ص) و به سخن آمدن سنگریزه در دست حضرتش؛ ولی در‌باره‌ی زنان ، معجزات الهی در وجود خود این زنان تحقق پیدا می‌کند، چنان‌که در باره‌ی حضرت مریم و مادر یحیی پیش آمد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ج)مادر موسی، مهبط وحی:
قرآن کریم، از نزول وحی الهی بر زن نیز خبر داده است: مولوی می‌گوید به مادر موسی‌ وحی آمد که طفل را در آب انداز، امیدوار باش و شیون مکن که او را به تو باز خواهیم رساند.
مولوی داستان به آب انداختن موسی را با توجه به مهر و عاطفه‌ی مادر و لرزیدن او بر جان فرزندش چنان زیبا و اثرگذار روایت کرده‌است که بیان او با همان داستان‌ها‌ی فرعی که در کنارش آمده، الهام بخش شاعر بی‌نظیر معاصر، پروین اعتصامی شده و او در منظومه‌ی زیبای «لطف حق» با لطافت و رأفت زنانه خویش عاطفه‌ی مادر موسی را با چیره دستی تمام تصویر کرده و به شعر درآورده است.
د)آسیه ، مشتاق هدایت فرعون:
آسیه همسر فرعون هدایت یافته بود و اشتیاقی داشت که فرعون را هم از گمراهی و هلاکت نجات دهد. چون موسی (ع) آیین حق را به فرعون عرضه سر از پا نشناخت ؛ اشک‌ها ریخت، گرم شد، از جا برخاست و گفت: اگر این دعوت به گوش خورشید می‌رسید، در پی اجابت آن، سرنگون به زیر می‌آمد، تو چگونه آن‌را نپذیرفته و جان بر آن نیفشانده‌ای ؟مولانا سخنان شوق انگیز آسیه را مفصل آورده است و می‌گوید قطره در هراس از فنا شدن به دست باد و خاک و تف خورشید است؛ اکنون این سعادت را یافته که دریا به تقاضای وی آمده است. اگر قطره‌ی خود را در کف دریا نهی، از تلف شدن ایمن می‌گردی و دریایی پر گهر می‌یابی. زنهار درنگ نکنی و این دعوت را که از دریای لطف الهی آمده است، بپذیری.
ه)بلقیس، صاحب عقل صد مرده:
مولانا در میان قصص قرآنی ، به ماجرای نامه نوشتن سلیمان به بلقیس و فراخواندن او به حق و حقیقت نیز پرداخته است:
«رحمت صد توبر آن بلقیس باد که خدایش عقل صد مَرده بداد»
(مولوی ، ۱۳۷۰،د۲،ب۱۶۰۵: ۷۵)
در بیت فوق، «صد» نشانه‌ی کثرت است و معنای واقعی ندارد، لکن انتخاب مولانا که از نظر وزن عروضی شعر می‌توانست «ده» به جای «صد» بیاورد، معنا دار و قابل توجه است.ستایش عقل بلقیس از آنجا ناشی می‌شود که در محدوده‌ی حواس، گرفتار نماند و در هدهد، حقیقت فراسوی ظاهر را دریافت:
«چشم هدهد دید و جان عنقاش دید حس چو کفی دید و دل دریاش دید»
(مولوی ، ۱۳۷۰،د۲،ب۱۶۰۸: ۷۵)
و)زنان مصر، نماد عاشقان حق:
عشق حق و عقل باختن در جلوه‌ی جمال حضرت حق را مولوی در داستان یوسف صورت می‌دهد:
«چون ببازی عقل درعشق صمد عشر امثالــت دهد یا هفتــصد
آن زنان چون عقل ها درباختند بررواق عشـــق یوسف تاختند
عقلشان یک دم ستد ساقی عمر سیر گشـــتند از خرد باقی عمر»
(مولوی ، ۱۳۷۰،د۵،ب۳۲۴۰: ۱۵۶)
مولانا در میانه‌ی این تمثیل نمادین و تأویل جمال یوسف، عبارتی می‌گوید که بار معنایی متفاوتی دارد. وی مخاطب خام و بی‌ذوق خود را که البته از ذوق عشق و جمال الهی بدور است، با خطاب «ای کم از زن» مورد عتاب قرار می‌دهد که:
«اصل صد یوسف جمال ذوالجلال ای کم از زن شو فدای آن جمال»
(مولوی ، ۱۳۷۰،د۵،ب۳۲۴۱: ۱۵۶)
ز)عایشه، شاهد باران غیب:
مولانا در میان زنان مشهور به قصه‌ای در‌باره‌ی عایشه همسر پیامبر پرداخته است که صرف‌نظر از عدم صحت وقوع آن، امکان هویدا شدن حقایق غیبی را در چشم زن، از دیدگاه مولانا نشان می‌دهد. او می‌گوید روزی پیامبر(ص) برای تشییع یکی از اصحاب به گورستان رفت. هنگام بازگشت به خانه، عایشه از اینکه جامه‌ها‌ی حضرت به علت بارش باران‌ تر نشده اظهار تعجب کرد. پیامبر (ص) پرسید: امروز چه پوششی بر سر داشتی؟ عایشه جواب داد: ردای تو را خمار خود کرده بودم. پیامبر فرمود: به همین علت توانسته‌ای باران غیب را ببینی؛ زیرا آن باران از جنس باران مادی نبود که جامه‌ی مادی را تر کند؛ از ابری دیگر و از آسمانی دیگر بود که خداوند به علت ردایی که بر سر کرده بودی، آن را به چشم تو نمایاند.
ح)رابعه، باطل السحر ثروت:
رابعه از چهره‌ها‌ی مشهور عرفان اسلامی در دوره‌ی زهد به شمار می‌رود. یکی از آموزه‌های عرفانی او ستیز با دنیا پرستی و مظاهر مادی زندگی است که دستمایه‌ی نویسندگان کتب عرفانی در پرداختن حکایات و ماجراهای شورانگیز عارفانه شده است. مولانا هم به حکایات منقول درباره‌ی رابعه توجه داشته و درباره‌ی تلقی او از خطر جمع آوری درهم و دینار و انباشت ثروت، ماجرای نمادینی را آورده است. وی می‌نویسد: روزی خدمتکار رابعه دو درم آورد و به دستش داد. یک درم به دست راست گرفت و یک درم به دست چپ. وقت غذا خوردن گفتند بخور؛ گفت معاذالله! این درم جادوست و آن درم جادوست. من دو جادو را به همدیگر جمع نکنم که ایشان هر دو همنشین شوند، فتنه بیندیشند و تدبیر فراق ما کنند و میان روح و پیکر جدایی افکنند. ملاحظه می‌شود که این بانوی بزرگ چه اصل مهمی را با چه زبان ساده‌ای برای تنبه انسان‌ها بیان کرده است.
ط)لیلی ،نماد عشق:
از دیدگاه مولانا، بهترین کسی که می‌‌تواند نماد عشق و جمال الهی باشد،«لیلی» است ؛ او هم در « فیه ما فیه » و هم در « مثنوی» حکایت عیب‌جویان لیلی را نقل می‌کند که به مجنون گفتند زیباتر از لیلی در این شهر بسیار است و مجنون پاسخ داد: لیلی صورت نیست و من لیلی را به صورت دوست نمی‌‌دارم؛ او برای من همچون جامی است که از آن جام، شراب می‌‌نوشم. من عاشق شرابم و شما را نظر بر قدح است و از شراب آگاه نیستید.
«ابلهـــــان گفتنـد مجنـون را زجهل حسن لیلی نیست چندان، هست سهل
بهتـر از وی صـد هـــزاران دل ربـا هسـت همچـون مـاه انـدر شــهر مـا
گفت صورت‌کوزه است و‌حـسن می خـدایــم مـــــی‌‌دهـد از نقــش وی
کوزه می‌بیـــنی ولیـکن آن شـراب روی ننمایـد بــه چشـــم نـاصـواب»
(مولوی ، ۱۳۷۰،د۵،ب۳۲۹۴: ۱۵۹)
این تلقی عرفانی و معنوی از لیلی که سرآمد نوع زن در مقام معشوقه است، فارغ از تمایلات جسمانی و صرف نظر از جنسیت اوست؛ او با ویژگی‌‌های دیگری، مظهر و نماد حق شده است. اصولاً در ادبیات فارسی تفاوت عمده‌ای میان نگرش شاعران عرفانی و غیر عرفانی به زن وجود دارد و نگرش مولانا از این نظر محل درنگ است. پاک‌تر از لیلی در میان شخصیت‌های شعر عاشقانه وجود ندارد و جالب‌تر آن است که او از زیبایی وافر هم برخوردار نیست، در‌حالی که زیبایی معشوق در اشعار عاشقانه نقش بسزایی ایفا می‌‏کند.
لیلی نماد و تجلی‌گاه خداوند است؛ اما مولانا به مخاطبان خود توجه می‌دهد که این نمادپردازی نباید موجب دور شدن آنها از توحید گردد؛ زیرا نماد، اصالت و استقلالی از خود ندارد و مقصود اصلی در به‌کار بردن نماد، مدلول نماد است. به‌عبارت دیگر، معشوقان و از جمله لیلی پرده‌ای برای نمایش حق هستند و نباید فراموش کرد که بنابر اصل وحدت عشق و عاشق و معشوق، هر چه هست، خداوند است و جز او در عالم وجود نیست.
«این کیست این؟ این کیست این؟ در حلقه ناگاه آمده
ایـن نـور اللهـــیسـت ایـن، از پیـش الله آمده
لیـلی زیبـا را نـگر، خوش طالب مجنـــــون شــده

با وجود اهمیت IP تا سال ۱۹۹۶ تنها بروکینگ آن را بعنوان یک جزء مجزا در اجزاء متشکله IC دانسته است . این در حالی است که بیشتر نظریه پردازان IP را بعنوان یک جزء کوچک از اجزاء اصلی IC دانسته اند مانند )ادوینسون و مالون ۱۹۹۷ ، استیوارت ۱۹۹۷ ،اسویبی ۱۹۹۷ یاندت ۱۹۹۷ ،سوبرامانین و اسنل^[۴۰] ۲۰۰۴، بروکینگ ۱۹۹۶).
مالکیت معنوی را می توان از طریق هرگونه توسعه داخلی و یا از طریق شبکه های موجود در خارج از سازمان بدست آورد. چاکرابرتی و انیانوا در سال ۱۹۹۳ ارتباط مثبتی مابین هزینه های R&D و شمار اختراع های واگذار شده یافته اند. در عملی مشابه گریلیچس^[۴۱] ۱۹۹۸ ارتباطی مشابه بین آندو یافت و اذعان کرد که از طریق آنها می توان میزان اثربخشی صنعت را در کنترل خود درآورد. یکی ازاساسی ترین منابع R&D ،IP و هزینه های صرف شده در این بخش است، از سوی دیگر ایده های جدید حاصل شده از مشتریان، تامین کنندگان یا رقبا یک منبع اساسی برای نوآوری و IP محسوب می شود. تحقیقات انجام شده همچنین نشان داده است که بدون تلاشهای داخلی در R&D، یک شرکت فاقد تجهیزات مناسب برای تشخیص، انسجام و بکاربردن اقتصادی دانش تجاری می باشد.

کوهن و لوینتال بیان کرده اند که توانایی جذاب بودن یک شرکت به میزانی بسیار زیاد ماحصل سرمایه گذاری در R&D است. بنابراین بدون سرمایه گذاری کافی در R&D یک شرکت فاقد امکانات لازم برای بهره برداری از ایده های جدیدی خواهد بود که از منابع خارجی بدست آمده است و در نتیجه نمی تواند آنها را به IP جدید تبدیل نماید. از طرف دیگر این سرمایه نیروی محرکی برای رشد سرمایه اجتماعی – مشتری نیز خواهد بود .
بهمین نحو گریلیچس(۱۹۹۸) اثبات کرد که IP را می توان محتمل ترین خروجی فعالیت های نوآورانه دانست، این اظهار نظرها اثبات می کند که سرمایه گذاری در R&D و توانایی ها در ایجاد اختراع به بالا رفتن میزان ذخایر IP شرکت منجر می شود ( نورما، ۲۰۰۵).
آلمیدو و روسنکوف^[۴۲] (۲۰۰۵ و۲۰۰۳) نشان دادند که اطلاعات مربوط به حق ثبت و اختراع های یک شرکت، نشان دهنده موجود بودن فرایند نوآوری در آن سازمان و ارتباط آن نوآوری با توسعه اقتصادی و تکنولوژیکی در سازمان است. میزان هزینه های R&D از یکسو و تعداد حق ثبت و اختراع داده شده از سوی دیگر دو شاخص اصلی هستند که می توانند تا حدی IP یک سازمان و همینطور قابلیت سازمان برای نوآور بودن را نمایان سازد. علاوه بر این، مالکیت معنوی یک شرکت می تواند این پیام را برای توانمندیهای تکنولوژیکی یک شرکت داشته باشد که نوآوریهای بیشتری در فعالیتها انجام داده و خود را بیشتر با بازارهای جدید همسو سازد تا از این طریق سرمایه گذاری در زمینه نوآوری محصولات و فرایندها افزایش و از این طریق به حصول بیشتر درآمد در آینده مطمئن گردید. از زمانی که قوانین حمایت از حق و حقوق مالکیت معنوی وضع گردیده، شرکتهای تکنولوژی گرا توانسته اند از داراییهای فکری و معنویشان، ارزش بدست بیاورند، این نوع شرکتها توانسته اند به حق ثبت و اختراع، لیسانسها و مجوزهای بیشتر دست یافته و در راستای توسعه حوزه هایشان اقدام نموده و کسب و کار و میزان IP را سروسامان ببخشند. برای مثال در سال ۲۰۰۵ IBM در حدود یک میلیارد دلار درامد از انواع IP داشته و این در حالی است که شرکت HP حدود ۲۰۰ میلیون دلار از اعطای انواع لیسانس بدست آورده است. مایکروسافت هم در این سال حدود ۳۰۰۰ حق ثبت و اختراع داشته که این رقم در سال ۱۹۹۰ تنها پنج عدد بوده است ( چانگ، ۲۰۰۷).
هر چقدر IP در سازمان توسعه داده شود، منافع حاصل از آن سود زیادی را عاید شرکت می کند ( تیس^[۴۳]، ۱۹۹۸). تیس در سال ۱۹۹۸، ۳ معیار را برای نمایش چگونگی کسب ارزش از طریق IP پیشنهاد کرد : این سه معیار عبارت از ۱- تناسب ۲- وجود بازار برای دانش فنی ۳- توانمندیهای پویا بودند.
این سه مورد همان سه معیار مورد استفاده توسط راجرز (۱۹۹۵) است که از آنها برای نشان دادن چگونگی انتشار یک نوآوری در چرخه نوآوری استفاده نموده است.
۲-۷-تحقیق و توسعه (R&D)
R&D به یک بخش خودکفا در سازمان اطلاق می شود که با زمینه هایی مانند تحقیق مداوم در زمینه ارائه محصولات و خدمات جدید ارتباط دارد (_ عبدالمحمدی، ۲۰۰۵).
در سالهای اخیر IP و R&D در تیررس توجهات زیاد در مقوله IC قرار گرفته اند، چرا که در اقتصاد دانشی ایده ها و نوآوریهای مرتبط با محصولات و فرایندها مهمترین منابعی هستند که می توانند جانشین زمین، انرژی و مواد خام بشوند. مخصوصا در صنایعی مانند تکنولوژی ارتباطات نقش R&D و IP به سرعت در حال تغییر و پررنگتر شدن است. ابرنتی و همکاران (۲۰۰۳) در زمینه اهمیت R&D مطالعاتی انجام داده اند که ماحصل همگی آنها به صورتی کاملا مشخص نشان دهند عایدات مثبت ناشی از سرمایه گذاری در R&D شرکتها بوده است. قابل توجه اینکه بازگشت سرمایه به شرکت از این طریق چندین برابر بازگشت سرمایه حاصل از سرمایه گذاری در زمینه دارایی های مشهود می باشد. آنها نشان داده اند که بدون سرمایه گذاری در زمینه R&D ، یک شرکت قادر به تشخیص و بکارگیری اقتصادی فرایندهای تکنولوژیکی جدید نخواهند بود . چن (۲۰۰۵) و همکاران اثبات کردند که سرمایه گذاری در R&D اثر مثبتی بر روی سودآوری و بدنبال آن IP بدست آمده اثر مثبتی بر روی ارزش و عملکرد مالی شرکت می گذارد.
تاکنون بسیاری از محققان در رابطه با وجود ارتباط مشخص و معنی دار مابین هزینه های R&D و عملکرد کسب و کار و همینطور ارزش بازار تحقیق کرده و به نتایج مثبتی در این زمینه دست یافته اند ( چاوین و هیرسچی^[۴۴]، ۱۹۹۳ و کیلیچز و کوکبارن، ۱۹۹۸).
تحقیقات دیدز^[۴۵] (۲۰۰۱) نشان داده است که شدت R&D (توانایی توسعه تکنولوژی موجود و توانایی جذب تکنولوژی جدید)، ارتباطی مثبت با ارزش افزوده بازار دارد. پس می توان نتیجه گرفت که هزینه های R&D شرکت نه تنها بر روی عملکرد جاری و ارزش بازار موثر است بلکه بر روی عملکرد آینده نیز تاثیری شگرفت می گذارد ( وانگ^[۴۶] و دیگران، ۲۰۰۵).
بونتیس در سال ۱۹۹۸ شاخصهای زیر را برای R&D برشمرده است:
به اجرا در آوردن ایده های جدید
حمایت از توسعه ایده های جدید
به اجرا در آمدن بیشتر ایده ها در سازمان میزان حمایت رویه های موجود از نوآوریها ( انگستروم^[۴۷]، ۲۰۰۳).علاوه بر موارد بالا کیفیت(سطح تحصیلات و تجربه و …) و کمیت شمار کارکنان R&D) که از لحاظ تجربی با توسعه محصولات و تکنولوژی های جدید مرتبط هستند نیز میتواند جزء شاخصهای مهم R&D در نظر گرفته شود ( همرت، ۲۰۰۴ و پاوولیونگ و کولیانگ، ۲۰۰۴).
تحقیقات پاو لونگ و کو لیونگ^[۴۸] (۲۰۰۴) نشان داده است که شمار کارکنان R&D و به همان اندازه وجود کارکنانی با کیفیت و با درجه بالا در سازمان در توسعه هرچه بیشتر محصولات جدید در سازمان تاثیر می گذارد. همرت^[۴۹] (۲۰۰۵) عقیده دارد که میزان دسترسی به دانش کارکنان بخش R&D بر روی عملکرد و اکتساب تکنولوژی های جدید در شرکت اثرگذار است. همرت بر این اعتقاد است که میزان دانش داخلی به شدت با دانش کارکنان بخش R&D شرکت بستگی دارد. از این مطالعات می توان اینگونه برداشت کرد که وجود سرمایه انسانی مناسب، تیم مدیریت ارشد کارآمد و کارکنان شایسته تحقیق و توسعه برای نوآوری و خلاقیت و بالطبع عملکرد مالی مناسب یک شرکت ضروری است. البته باید اذعان کرد که این تحقیقات در شرکتهایی کارآفرین و با تکنولوژی بالا صورت پذیرفته است ( نورما، ۲۰۰۵).
۲-۸- سرمایه نوآوری:
سرمایه نوآوری یکی از اجزای IC است که بندرت در مدلهای IC بدان اشاره شده است. به گونه ای که تحقیق انجام شده بوسیله ون بورن (۱۹۹۹) در ادبیات سرمایه های فکری یک استثناء در این موردی می باشد . نوآوری به معنای ایجاد ترکیبی جدید از فاکتورهای ضروری تولید در یک سیستم تولیدی است که به ارائه محصولات، تکنولوژی های، بازارهای، مواد و ترکیبات جدید منجر می گردد. سرمایه نوآوری به قابلیت سازماندهی و اجرای تحقیق و توسعه و بوجود آوردن بی وقفه محصولات و تکنولوژی های جدیدتر برای پاسخگویی به مشتریان و بالاتر بردن رضایت آنها از این طریق اطلاق می گردد.
جین چن (۲۰۰۴) در تقسیم بندی که از سرمایه نوآوری به عمل آورده، آنها را در سه دسته اصلی گنجانده است. این سه دسته عبارتست از:
الف- موفقیتهای نوآورانه^[۵۰]
شامل محصولات جدید، حق ثبت و اختراع ها و تکنولوژی های بدست آمده از طریق نوآوری تکنیکی است . این موفقیتها نمایانگر پیشینه تاریخی نوآوری در شرکت است.
ب- مکانیزم نوآورانه^[۵۱]
یک شرکت زمانی به موفقیتهای نوآورانه خواهد رسید که مکانیزم نوآورانه داشته باشد. در این مکانیزم بایستی مکانیزم سرمایه گذاری، مکانیزم عملیاتی، مکانیزم همکاری و مکانیزم های انگیزشی تعبیه شده با شد . بدین صورت که برای انجام یک نوآوری مؤثر بایستی ۱- سرمایه گذاری کافی در سرمایه های انسانی و ابزارآلات اولیه مورد نیاز انجام پذیرد ۲- خط مشی های استراتژیک مناسب توسط سطوح ارشد سازمانی تصویب بگردد و نهایتا -۳ همکاری مناسب مابین بخشهای R&D ، بازاریابی و ساخت و همینطور با خارج از سازمان در جهت کسب موفقیت در بدست آوردن حمایتهای تکنیکی مؤثر برقرار شود.
ج- فرهنگ نوآورانه^[۵۲]
فرهنگ نوآورانه شالوده یک مکانیزم نوآورانه را تشکیل می دهد. تحقیقات نشان می دهد که تمامی شرکتهایی مانند M 3 و اینتل که فعالیتهای نوآورانه شان را دوباره سازمان داده اند، فرهنگ نوآورانه نیرومندی داشته اند. وجود چنین فرهنگی به یک سازمان اجازه می دهد تا تعدیلات مناسب را در استراتژی، سازماندهی و کارکنانش انجام داده و از طریق برقراری شرایط مطلوب در فرایندهای نوآوری، شرکت را به عنوان طلایه دار در مدیریت نوآوری مطرح سازد.
۲-۹-اندازه گیری سرمایه های فکری
اندازه گیری IC صرفا برای تعامل با خارج از سازمان لازم و ضروری نیست. اهمیت این اندازه گیری تنها به دلیل توانایی در نشان دادن جوهره IC یک شرکت نبوده بلکه نکته حایز اهمیت در توانایی آنها در نشان دادن مواردی است که بایستی تغییر نموده و اصلاح بشوند. اندازه گیری صرفا یک نتیجه نیست بلکه یک آغاز است.
۲-۹-۱- اهداف اندازه گیری IC
هدفهای اندازه گیری IC در مطالعات صورت گرفته شامل موارد زیر است:
شناسایی و نقشه یابی ( نقشه برداری) دارائیهای نامشهود
شناخت الگوها و جریانهای دانش در درون سازمان
الویت بندی مباحث دانشی حیاتی و سرنوشت ساز
تسریع و شتاب دادن به الگوهای یادگیری درون سازمانی
شناسایی بهترین اقدامات (BP) و اشاعه آن در سرتاسر سازمان
تحت نظات داشتن مستمر ارزش دارائیها و پیدا کردن راههایی برای افزایش ارزش آنها
درک شبکه های اجتماعی سازمان و شناسایی عاملان تغییر
افزایش نوآوری
درک بیشتری از این موضوع که چگونه دانش، یکسری روابط متقابل را بوجود می آورد.
افزایش همکاریها و گسترش فرهنگ تسهیم دانش در نتیجه افزایش آگاهی از منافع و مزایای مدیریت دانش
افزایش خود ادراکی کارکنان از سازمان و افزایش انگیزش آنها
ایجاد و خلق فرهنگ عملکرد گرا ( کنان و دیگران، ۲۰۰۲).
افزایش شفافیت
هزینه سرمایه کمتر
افزایش قیمت سهام
استفاده از آن به عنوان یک وسیله بازاریابی
بهبود خط مشی گذاری در سطح کلی و کاهش شکاف اطلاعاتی در بازارهای مالی و موفقیت شرکتها در زمینه اجرای استراتژیهای خود و… ( کنان، ۲۰۰۴).
۲-۹-۲- مدلها و روش های اندازه گیری سرمایه فکری
با بررسی تاریخچه موجود در زمینه سرمایه های فکری، می توانیم شیوه های اندازه گیری موجود برای IC را که به نحو بهتری از عهده این کار برآمدند در چهار مقوله اصلی زیر قرار دهیم:
الف-مستقیم (DIC)
ب– شیوه های کارت امتیازدهی (SCM)

۶

منبع: مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰
از بین شهرستان­های خراسان­رضوی، مشهد، سبزوار، نیشابور و کاشمر بیشترین تعداد کتابخانه عمومی را دارد و کمترین مربوط به شهرستان­های فیروزه، زاوه و خوشاب است.
۳-۲-۹- ویژگی‌های اقتصادی استان^[۱۵]
– نرخ بیکاری پائین­تر استان (۱/۹ درصد) در مقایسه با کشور (۱/۱۱ درصد) در سال ۱۳۹۰٫
– نرخ مشارکت پایین تر استان (۵/۳۶ درصد) در مقایسه با کشور (۳۷ درصد) در سال ۱۳۹۰٫
– کاهش سهم بخش کشاورزی، رشد اندک سهم بخش صنعت و معدن و افزایش سهم بخش خدمات از اشتغال طی دوره (۱۳۹۰-۱۳۶۵).
– پایین بودن نرخ رشد تولید ناخالص داخلی استان سالانه ۴/۱۴ درصد در مقابل نرخ ۶/۲۳ درصدی در کشور .
– اختصاص ۰۹/۶۴ درصد سهم ارزش افزوده استان به بخش خدمات در مقابل ۸۹/۴۸درصد در کل کشور.
۳-۲-۹-۱- بخش صنعت
– استقرار بیشترین تعداد واحدهای صنعتی در حریم ۱۵ و ۳۰ کیلومتری شهرهای استان.
– بیشترین تراکم در شهرستان مشهد و بعد از آن به ترتیب در نیشابور، سبزوار، فریمان، چناران و تربت حیدریه.
– از میان ۱۷۳۷۶۱ نفر شاغل در بخش صنعت ۷ درصد (۱۳۲۰۶ نفر) متخصص می باشند. بیشترین تراکم نیروی متخصص در شهرستان مشهد، نیشابور، چناران و تربت حیدریه.
۳-۲-۹-۲- بخش معدن
– رتبه سوم کشور در ذخایر معدنی و کمتر از ۲/۰ درصد سهم ارزش افزوده معدنی کشور شیوه سنتی استخراج معدن
– عمده صنایع فرآوری و بهره‌برداری مواد معدنی استان شامل کارخانه‌های فراوری‌کننده سنگ­های تزئینی، خاک­های صنعتی، کارخانجات سیمان، طلا، کرومیت (فروکروم سبزوار)، کائولن (کائولن‌شویی خراسان در تربت حیدریه)، کاشی و سرامیک‌ها، سنگ گچ، گچ خاکی، آهک، بنتونیت (ایران کمیرال).
– ۵۸۳ معدن فعال در سطح استان وجود داشته که بیشترین تراکم معادن در شهرستان مشهد، نیشابور، گناباد و خواف.
– محدوده­های معدنی اصلی استان: مشهد در زمینه کانی های غیرفلزی ساختمانی، سبزوار در زمینه کانی های غیرفلزی ساختمانی و فلزی، خواف در زمینه کانی­های فلزی (بیشترین معادن سنگ آهن پلاسر).
– معادن استان برای ۷۱۵۵ نفر شغل ایجاد کرده اند. ۹۴ درصد از معادن استان در حریم ۱۰ کیلومتری روستاها قرار دارند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

– بیشترین تراکم معدن در ارتفاعات شمال غربی سبزوار در منطقه شکار ممنوع ریوند قرار دارد.
۳-۲-۹-۳- بخش کشاورزی
در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹، استان بیش از ۰۶/۱ میلیون هکتار سطح زیرکشت انواع محصولات زراعی و باغی و بیش از ۷/۱۳ میلیون واحد دامی با تولید بیش از ۷/۷ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی و دامی را داشته است.
– سهم بخش کشاورزی استان در ارزش‌افزوده بخش کشاورزی کشور درسال ۱۳۸۸، ۸/۷درصد
– سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی استان ۲۷/۱۳ درصد
– نرخ رشد اشتغال در بخش کشاورزی طی دوره ۸۹-۱۳۸۰ ، ۷/۲۴ درصد
– در سال ۱۳۹۰ تولید آبزیان استان ۴۰۷۲ تن بوده که نسبت به سال قبل ، ۲۴/۱۷ درصد رشد
– گندم و جو آبی به تنهایی بیش از ۶۰ درصد از سطح زیرکشت زراعی آبی استان
– در بسیاری از شهرستان­ها نظیر چناران، جغتای، زاوه، جوین، بردسکن، خواف، گناباد، تخت جلگه، رشتخوار، خلیل­آباد و بجستان بیش از ۸۰ درصد از سطح زیرکشت به کشت آبی اختصاص یافته است.
– تنها سه دشت گنبدلی، آق­دریند و کلات نادری در حوضه آبریز آزاد قرار دارند که کشت غالب این دشت­ها، محصولات زراعی و باغی آب­بر نیست (مطالعات آمایش خراسان­رضوی، ۱۳۹۰).
۳-۲-۹-۴- بخش خدمات و گردشگری
– استان خراسان رضوی با سهکی حدود ۸/۷درصد جمعیت کشور، کم و بیش به همین نسبت در کل شاغلان بخش خدمات کشور (۷/۷ درصد)، سهم دارد. در بین شهرستان­های استان، مشهد با ۳/۶۳ درصد سهم، بیشترین شاغلان بخش خدمات را به خود اختصاص داده است، در حالی­که مشهد در حدود ۳/۵۱ درصد جمعیت استان را دارد. در سایر شهرستان­های استان نیز سهم هر شهرستان بخش خدمات استان نسبت به سهم هر شهرستان در کل جمعیت استان کوچک­تر است.
– پس از مشهد، شهرستان­های سبزوار و نیشابور، سهم بیشتری در انواع فعالیت­های خدماتی استان نسبت به سایر شهرستان­ها دارا می­باشند.
– رشته فعالیت­های عمده فروشی، خرده فروشی و تعمیرات، حمل و نقل و انبارداری و همچنین آموزش، از بیشترین سهم در فعالیت­های خدماتی استان و هر یک از شهرستان­ها برخوردار می­باشند.
همچنین در بخش گردشگری، تعداد زائر و گردشگر داخلی ۲۵ میلیون نفر است:
– تعداد زائران و گردشگران خارجی به استان در سال ۱۳۹۰: ۲۶۸۶۵۵ نفر (۱/۸ درصد کل گردشگران خارجی به کشور)
– تعداد مراکز اطلاع رسانی گردشگری استان: ۴ مرکز (در ورودی شهرهای قوچان، نیشابور، تربت­حیدریه، و مشهد)
– ۴۸۰ نقطه جاذبه گردشگری طبیعی-تاریخی و مذهبی
– ۳ منطقه نمونه بین المللی گردشگری به نام های شاندیز-نیشابور و توس
– تعداد ۱۶۲ هتل در استان که از این تعداد ۱۴۸ هتل (۹۱ درصد) در مشهد
– شهر مشهد از نظر منابع و جاذبه‏های زیارتی و گردشگری از نواحی کم نظیر کشور با عملکرد ملی و بین ­المللی
۳-۲-۱۰- ویژگی‌های زیربنایی
– استخوان­بندی اصلی راه­های منطقه را دو محور اصلی مشهد به تهران که محورهای شرقی- غربی منطقه هستند و نیز محور اصلی شمالی- جنوبی مشهد به زاهدان تشکیل می­دهد. دیگر محور ارتباطی مهم، محور بجنورد- سبزوار است که دو مسیر اصلی مشهد- تهران را به یکدیگر متصل می­نماید. در این منطقه محور آزادراه- بزرگراه منحصر به محور مشهد- قوچان و بخشی از محور مشهد- تهران است.
– در بحث بهداشتی- درمانی، بیشترین تراکم بیمارستان­ها و موسسات درمانی، در مشهد و در مرتبه بعد در نیشابور قرار دارد.
– همچنین بیشترین تراکم خدمات برتر مانند بانکداری، در مشهد و پس از آن در نیشابور و سبزوار است (مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰).
جدول۳-۲۲ توزیع برخی از عوامل زیربنایی شهرستان‌های خراسان‌رضوی

نام شهرستان