دریک محیط آموزشی مجهز نقش مربی در مقام تسهیل کننده، در آموزش و پروش خردسالان یک اصل اساسی دیگر است. دیویی(۱۹۵۰)در آنچه که احتمالا اولین مدارس آزمایشی پیش دبستانی در امریکا بوده است، تغییرات قابل ملاحظه ای در تربیت معلمان داد. او تأکید می کرد که مربیان را باید به صورتی تربیت کرد که روحیه تحقیق فعال برای یادگیری را در کودکان برانگیزند ‌و تسهیل کنند، نه اینکه صرفا به یک کلاس مملو از کودک که نشسته و منفعل هستند، درس بدهند. به اعتقاد او نقش معلم ‌در کلاس پاسخ دادن، حمایت کردن و رهبری کردن هر کودک در کشف محیط و فرصت های آموزشی مربوط به موضوع هایی است که روزانه با توجه به علایق و توانایی‌های رشدی کودک انتخاب می شود. (آلن، ۱۳۷۰، ص۴۷)

ژان پیاژه (۱۹۸۰ – ۱۸۹۶)

ژان پیاژه درسال۱۸۹۶ در نوشاتل^[۴۶]، سوئیس متولد گردید. وی کودکی، جدی و بسیارباهوش بود. در سن ده سالگی اولین مقاله علمی خود را ‌در مورد پرنده کوچکی (گنجشک آلبینو^[۴۷]) که در پارک محل زندگی خود مورد مشاهده قرارداده بود، نوشت. پیاژه درست قبل از سن بیست و یک سالگی متجاوز از بیست مقاله در رشته جانورشناسی منتشر نمود. به طور خلاصه، پیاژه از نظر هوشی در دوران کودکی و نوجوانی اش پیشرسی نادری را از خود نشان داده است. علی رغم علاقه و توجه اولیه اش به علوم طبیعی، پیاژه جوان، مطالعات بسیاری را در زمینه‌های جامعه شناسی امور مذهبی و فلسفی انجام داد. به هنگام مطالعه فلسفه به شناخت شناسی^[۴۸] یا مطالعه چگونگی اکتساب دانش و معلومات علاقه مندی ویژه ای پیدا کرد. جستجوی وی برای برقرار کردن رابطه ای بین بیولوژی و شناخت شناسی، سرانجام وی را به دنیای روان شناسی رهسپار نمود. وی بعد از اخذ درجه دکترا، تدریس روان شناسی را آغاز ‌کرد و به منظور مطالعه بیشتر و کسب تجربیات عمیق تر در پاره ای از آزمایشگاه ها، کلینیک ها و دانشگاه های اروپایی، سوئیس را ترک کرد. (مفیدی، ۱۳۸۱، ص۱۲۲)

پیاژه ‌در مورد رشد شناختی کودکان تعدادی بی شماری کتاب و مقاله نوشته است. او براین عقیده بود که رشد هوشی در واقع تداوم مستقیم رشد بیولوژیکی کودک تازه تولد یافته است. کودک به هنگام تولد از نظر بیولوژیکی به پاسخ های حرکتی مختلف مجهز گردیده است که بعدها چارچوبی برای روند فکری او فراهم می آورد. موهبت های بیولوژیکی در کودک در حال رشد، مسیر رشد و روند شناختی را هموار می‌سازد. در واقع از دیدگاه وی، توانایی تفکر ریشه فیزیولوژیکی دارد و از آن منشا می‌گیرد. (همان، ص۱۲۳)

اهمیت خدمات پیاژه در زمینه درک رشد هوشی است. وی از طریق مشاهدات فشرده و جامع در خصوص کودکان که در طی دوره های طولانی صورت گرفت، توانست قلمرو بکر و دست نخورده فکر انسان را به تصویر بکشد و نقشه مراحل رشد هوشی انسان را ترسیم نماید. پیاژه طی سال‌های ۱۹۶۰-۱۹۳۰ تقریبا به طور ناشناس در انستیتوی ژان ژاک روسو، واقع در ژنو به کار اشتغال داشت واز روش منحصر به فرد خودشروع به شکل دهی نظریه انقلابی خود ‌در مورد رشد هوش کرد. مشاهده دقیق کودکان در محیط طبیعی روش بارز تحقیق وی به حساب می‌آید. پی بردن به روش کار پیاژه از این جهت اهمیت دارد که وی می‌توانست با بهره گرفتن از این روش سیستم پیچیده رشد هوشی را تشریح نماید. (همان، ص۱۲۳)

انتقاد هایی بر روش مشاهده و تحقیقات پیاژه وارد آمده است که در زیر بدان ها اشاره می شود:

1. 1. محدود بودن جامعه مورد تحقیق: در ابتدا نتایج و مشاهدات و مطالعات پیاژه به علت داشتن جامعه تحقیقی محدود قابل تعمیم ومورد استفاده عملی برای همگان نبود، و به علت همین نمونه های کوچک تحقیقی، از آمار و علم آمار نیز در تحقیقات خود استفاده نمی کرد.

1. 1. نداشتن چارچوب استاندارد برای مصاحبه و مشاهده: پیاژه لزوماً، سوالات همانندی از کودکان نمی کرد. ‌بنابرین‏ مصاحبه ها و مشاهدات وی دقیقا قابل مقایسه با یکدیگر نبودند.

1. مشکل ترجمه و تفسیر کارهای پیاژه به زبان های دیگر: از آنجا که کارهای پیاژه بیشتر به زبان فرانسوی نوشته می شد، همیشه ترجمه وتفسیر آن ها به زبان های دیگر و به طرز دقیق مشکلاتی داشت. البته در سال‌های اخیر، به علت وجود مترجمین روان شناس این مسأله دیگر وجود ندارد.

پیاژه برای رفع این قبیل ابهامات با بهره گرفتن از جامعه تحقیقی و نمونه های مشاهداتی وسیع تری، مطالعاتش را به صورت تازه ای آغاز کرد و از طریق تکرار، به جای انجام تجربه ای منفرد، شواهد کافی جمع‌ آوری نمود و توانست به عنوان مشهورترین نظریه پرداز در زمینه رشد هوشی و شناختی در دنیای امروز به همگان شناسانده شود. (همان، ص۱۲۶)

پیاژه برای شکل دهی تعریف عمومی خود از هوش ازمفهوم انجام عمل و دست کاری اشیاء محیط به وسیله کودک استفاده نموده وچنین می‌گوید: «هوش نمونه ای ویژه از سازگاری بیولوژیکی است، و دیگر این که “هوش شکلی از تعادل شناختی است. ” عبارت تعادل ^[۴۹] از فیزیک گرفته شده و به معنای توازن و تراز بین ساختارهای ذهنی فعلی و آتی شخص است. از دیدگاه پیاژه از طریق این جریان است که کودک با خبرهای تازه مواجه می‌گردد و فعالانه سعی در جهت ارتباط دادن آن ها با دانسته های قبلی خود دارد و ‌به این ترتیب به سطح جدیدی از تعادل (هوش) می‌رسد. از دیدگاه پیاژه می توان رشد هوش را به صعود از پلکانی تشبیه نمود که هر پله نشان دهنده یک حالت توازن در جهت تعادل جویی است. همان طور که فرد پله ها را می پیماید، در حقیقت به سوی سازش ^[۵۰]در حرکت می‌باشد. جریان عبور فرد از هر پلکان که در واقع جریان سازش و انطباق فرد با محیط پیرامونش می‌باشد شامل ترکیبی از دو جریان دیگر است. یکی جریان درون سازی^[۵۱] و دیگری جریان برون سازی^[۵۲]. درون سازی جریان برخورد فرد با محیط بر حسب ساختارهای فیزیکی و هوشی جاری فرد می‌باشد و برون سازی جریان تغییر ساختارهای موجود فرد به طریقی است که با موقعیت جدید به نحو موثرتری روبرو گردد. (همان، ص۱۲۷)

از نظر وی چهار مرحله اساسی در رشدذهنی هر فرد وجود دارد که به ترتیب ذکر می شود:۱- مرحله حسی- حرکتی^[۵۳](از تولد تا دوسالگی) –کودک زندگی را با توانایی دو نوع حرکت انعکاسی^[۵۴] آغاز می‌کند. الف-انعکاس هایی که غیرارادی هستند مانند حرکت زردپی زانو که به وسیله کسب تجربه تغییر داده نمی شود.

ب- انعکاس هایی که ارادی هستند مانند چنگ زدن، مکیدن که به وسیله تجربه کودک تغییر می‌یابند. اعمال ابتدایی و تکراری کودک مانند حرکت دست ها و مکیدن به نظر غیر ارادی می‌رسند اما به محض این که کودک چنگ زدن اشیا، گرفتن و دست ورزی با آن ها را یاد می‌گیرد و تجربه کار با اشیا را پیدا می‌کند، اعمالش شکلی هدف دار و ارادی به خود می گیرند. در این مرحله کودکان برای نامیدن اشیا و اعمال مختلف پیرامون خود از کلمات استفاده نمی کنند، برای به خاطر سپردن وقایع، به تجربیات لحظه ای و مستقیم خود نیازمندند ودرک کودک از جهان تنها شامل ادراکات و اشیایی است که در ارتباط با آن ها تجربه مستقیم دارد. وابسته بودن به تجربیات لحظه ای در طی این دوران، بدین معنا است که تقریبا هیچ چیز از قبل شکل گرفته ای، بین کودک و محیطش وجود ندارد. به اصطلاح سازمان ذهنی و فکری کودک هنوز ناپخته، خام و ناآزموده است، و ‌بنابرین‏ کیفیت تجربه از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. (همان، ص۱۳۱)

اول: مراقبه ذهن آگاهی مانند سایر تکنیک­های مراقبه^[۱۵۵] مشابه ارتقا واکنش تاخیری ‌می‌باشد و باعث تغییرات روانشناسی می­گردد که بر استرس غلبه می­ کند. محققان پیشنهاد ‌می‌کنند که تکنیک­های تسکین بخش بین روان و جسم، برای تسهیل مشکلات و چالش­ها درروابط ‌می‌باشد (گاتن^[۱۵۶]، ۱۹۹۳).

دوم: تأکید اصلی در ذهن آگاهی ‌بر پذیرش تجربیات شخصی بدون قضاوت ‌می‌باشد. از طریق پذیرش، شرکت کنندگان اغلب دلسوزتر می­شوند و آن ها احساس یکدلی بیشتری با دیگران دارند ( شایپرو و همکاران، ۱۹۹۸). به طور قابل توجهی، نظریه پردازان درباره افزایش روابط سالم، اهمیت پذیرش را قبول دارند ( کریستین^[۱۵۷] و جاکوبسن، ۲۰۰۰).

سوم: ذهن آگاهی تاثیرات عام تری دارد. همچنین ذهن آگاهی به ‌عنوان «روش انجام» در همه تجربیات زندگی نمود پیدا می‌کند. این رویکرد مشارکت همه تجربیات در ذهن و هشیاری بدون قضاوت را برای عملکرد بین شخصی مطلوب آشکار می­ کند.

محققان اثر افزایش رابطه مبتنی برذهن آگاهی (MBRE) را ‌در رضایت زناشویی^[۱۵۸] زوجین را نشان می‌دهند (کارسون، گیل و باکوم^[۱۵۹]،۲۰۰۶). شواهد نشان می‌دهند که ذهن آگاهی، رضایت ازرابطه، توانایی واکنش هدفمند به استرس در رابطه، مهارت ‌در شناسایی و بروز احساسات همسر ومقدار تعارضات رابطه و همدلی^[۱۶۰] را پیش‌بینی می­ کند (بارنس، براون، کراسمارک، کمپل و روگ^[۱۶۱]، ۲۰۰۷، واچس وکوردوا^[۱۶۲]، ۲۰۰۷) .

۲-۵- اثرات فردی و اجتماعی ذهن آگاهی

همان طور که شواهد تحقیق، نتایج مثبت ذهن آگاهی را تأیید می­ کند، امکان طبقه بندی این نتایج درچندین بعد وجود دارد: تنظیم هیجانی^[۱۶۳]، انعطاف پذیری^[۱۶۴] و فایده­های بین فردی^[۱۶۵] (کورکوران^[۱۶۶] و همکاران، ۲۰۱۰).

۲-۵-۱- تنظیم هیجانی

یکی از مکانیسم­های کلیدی که از طریق آن ذهن آگاهی روی خودگردانی^[۱۶۷] اثر می‌گذارد از طریق ایجاد جدایی بین خود (برای مثال، من، عزت نفس، خود انگاره) و رویدادها، هیجانات و تجربیات ‌می‌باشد. هدف اعمال مبتنی بر ذهن آگاهی آموزش افراد برای مشاهده محرک درونی و بیرونی به صورت عینی و ایجاد فرا آگاهی^[۱۶۸] ‌می‌باشد. به همین صورت ، اکثر آموزش ذهن آگاهی شامل ملاحظه، بررسی و نام گذاری محرک بدون ارزیابی یا اختصاص معنی به آن ها ‌می‌باشد، این مسئله افراد را ‌به این نتیجه می­رساندکه بین خودشان (خوداندیشی) و افکار ، هیجانات و تجربیات­شان فاصله ایجاد کنند. این فرایند همچنین به صورت “عدم تمرکز” توصیف می شود که در آن شخص “افکار را به ‌عنوان رویدادهایی در ذهن نظر ‌می‌گیرد تا ضرورتاً بازتاب واقعیت یا خودبینی صحیح” (سنویل^[۱۶۹] و همکاران، ۲۰۱۰). هنگامی که درگیری فرد در موقعیتی منفی بالا باشد، مردم احساس ‌می‌کنند ارزش خود آن ها تحت حمله قرار گرفته است اما هنگامی که نفس از رویدادها جدا باشد رویدادهای منفی از خود جدا شده و کمتر تهدیدآمیز می‌شوند (گلمن^[۱۷۰] و همکاران، ۲۰۰۰).

‌به این دلیل که ذهن آگاهی منجر به جدایی فکر از هیجان شده، و ‌به این دلیل که واکنش خودکار را کاهش می­دهد، افرادی که ذهن آگاهی را تمرین ‌می‌کنند در نشخوار^[۱۷۱] فکری کمتری درگیر می­شوند، که این مسئله آن ها را به بهتر از عهده رویدادهای تنش زا برآمدن نایل می­ کند (برودریک^[۱۷۲]، ۲۰۰۵). تحقیق نشان داده است که افرادی که در برنامه ­های ذهن آگاهی شرکت کردند نشخوار فکری کمتری را در واکنش به رویدادهای زندگی گزارش کردند (مکود^[۱۷۳] و همکاران، ۲۰۰۴). کورکوران و همکاران (۲۰۱۰) فرض کردند که، مراقبه ذهن آگاهانه آگاهی فراشناختی را افزایش می­دهد ‌و نشخوار فکری را با رهایی از قیدوبند فعالیت­های شناختی کاهش می­دهد وظرفیت­های توجه را ازطریق منابع موجود درحافظه کاری افزایش می‌دهد، این منابع شناختی در جهت راهبردهای تنظیم هیجانی مؤثر هدایت می‌شوند.

۲-۵-۲- انعطاف پذیری

تحقیقات نشان می‌دهد که مراقبه ذهن آگاهی مردم را قادر می‌سازد تا انعطاف پذیری شناختی^[۱۷۴] بیشتری داشته باشند و واکنش خودکار^[۱۷۵] کمتری نشان دهند (مور و مالینوسکی^[۱۷۶]، ۲۰۰۹؛ سیگل، ۲۰۰۸). یک گروه از شواهد رو به گسترش نشان می­دهد که ذهن آگاهی نقش عمده­ای در انعطاف پذیری در واکنش درمحدوده گوناگونی از موقعیت­های ارتباط میان فردی موثراست (بیشاب و همکاران، ۲۰۰۴ ؛ لاکی و همکاران، ۲۰۰۷). بائر (۲۰۰۳) پذیرش را به عنوان کیفیت اصلی همه برنامه ­های بالینی مبتنی بر ذهن آگاهی توصیف ‌کرده‌است. بر خلاف دیگر رویکردهای بالینی که بر تلاش برای تغییر همه نشانه های ناخوشایند تأکید ‌می‌کنند، رویکردهای مبتنی بر ذهن آگاهی تکنیک­های مختلفی را برای افزایش پذیرش محرک نامطلوب یا دردناک آموزش می­ دهند. این پذیرش، شرکت کنندگان در برنامه ­های ذهن آگاهی را تشویق می­ کند تا با ناخوشی­های اجتناب ناپذیر سازگار شوند و از رفتارهای اجتنابی و احتمالاً آسیبزننده پیش­گیری کنند.

براون و همکاران (۲۰۰۷) پی بردند که ذهن آگاهی به طور معکوسی با عصبانیت ارتباط دارد. در سطح عصب شناسی، تحقیق FMRI توسط کریسول، وی، اسین برگر و لیبرمن^[۱۷۷] (۲۰۰۷) انجام شد، آن ها پی بردند که سطوح بالاتر ذهن آگاهی با فعالیت بیشتر در بخش پیش پیشانی مغز^[۱۷۸] ارتباط دارد که به کنترل واکنش و انعطاف پذیری کمک می­ کند.

۲-۵-۳- اثرات بین فردی

از طریق آگاهی فراشناختی که توسط ذهن آگاهی ایجاد می­ شود، افراد می ­توانند ظرفیت درک فرایند­های هیجانی درونی خود را افزایش دهند، که می ­تواند به آن ها کمک کند تا فرایند­های هیجانی سایرین را بهتر درک کند (تیزدل و همکاران، ۲۰۰۲). تحقیقات اجتماعی نشان می­دهد که ظرفیت ما برای هم­سو شدن با سایرین تا حدی بستگی به دانش ما از ذهن خود و وضعیت درونی ما دارد ( سیگل، ۲۰۱۰). ذهن آگاهی توانایی ما را برای تحمل هیجانات در خودمان و سایر افراد افزایش می­دهد ( تیبزد^[۱۷۹]، ۲۰۰۹ ). تحقیقات بین ذهن آگاهی و رضایت­مندی زناشویی رابطه مثبت را نشان می­ دهند ( بارپی و لانگر^[۱۸۰]، ۲۰۰۵).

۲-۶- تعریف فراشناخت

ذهن انسان همواره درگیر انبوهی از پرسشها بوده است. یکی از مهمترین آن ها پرسش درباره این است که فرد درباره دانستن چه می‌داند، پرسشی که جواب آن ما را به سمت مفهومی به نام فرا شناخت^[۱۸۱] رهنمون می­سازد . این مفهوم در روانشناسی هم قبل از اینکه این اسم را به آن بدهند کاربرد داشته است. هری هارلو^[۱۸۲](۱۹۶۰) اولین بار مفهوم یادگرفتن یادگیری^[۱۸۳] را در یک رشته آزمایش با میمون ها به کار برد. در این آزمایش میمون ها وادار می­شدند تا مسائلی را که به آن ها داده می­شد حل کنند. یافته جالب هارلو این بود که میمون ها هرچه مسائل بیشتری حل می­کردند در حل مسئله^[۱۸۴] تواناتر می­شدند، یعنی میمون ها یاد می­گرفتند که چگونه یاد بگیرند (سیف، ۱۳۸۳).

درچهارچوب (حقوق بین‌المللی عرفی)شکنجه عبارت است از«ایراد عمدی درد یا رنج شدید جسمانی یا روانی ‌بر قربانی که باهدف تحصیل اطلاعات یااقرار گرفتن ازقربانی یاشخص ثالث تنبیه قربانی یاشخص ثالث،ارعاب یا اجبار قربانی یاشخص ثالث یاهرعاملی که مبتنی برقسمتی ازاقسام تبعیض باشد،توسط یک مقام رسمی یا کسی که باتحریک،رضایت یا تأیید ‌و موافقت ضمنی یک مقام رسمی اقدام می کند یاکسی که یک مأموریت رسمی را انجام می‌دهد،ارتکاب می‌یابد».^[۴۳]

وقتی که بزه دیده شکنجه سالمند باشد،آسیب بسیار شدید به اعضای خارجی ‌و داخلی یاحواس آن ها وارد می‌کند،باعث تخریب روحیه ‌و گرفتن میل به زندگی ازآنها می شود.

یکی ازنمونه هایی که ‌در یکی ازآسایشگاههای تهران مشاهده شده سالمند مبتلا به افسردگی شدید بود به صورتی که دراکثر ساعات روز گریه می کرد.درصد زیادی ازحواس خود را از دست داده بود.بی هدف ‌در خیابان راه می‌رفت،دربسیاری ازقسمتهای بدنش آثارضرب وجرح دیده می شد،هیچ امیدی به زندگی نداشت ودرفکر اقدام به خودکشی بود.

مبحث چهارم:آزاردیدگی ناشی ‌از جرائم علیه اموال ‌و مالکیت

گفتاراول:آزاردیدگی ناشی ازسرقت

جرایم علیه اموال ‌و مالکیت یکی دیگر ازعرصه های بزه دیدگی سالمندان است که همانند جرایم علیه اشخاصی که بزه دیدگی سالمندان درآنها بسیاربالاست ودرآمارجنایی سرقت یکی از رایج ترین جرائم علیه اموال است ‌در سال‌ ۱۹۹۵ درفرانسه ازنظر بزهکاری ظاهری ۳۶۶۵۳۲۰ فقره جرم احصاءشده است که ازاین رقم ۲۴۰۰۰۰۰ فقره آن سرقت وخرید وفروش اموال مسروقه بوده است.‌در کانادا ‌در سال‌ ۱۹۹۵، ۲۶۰۰۰۰۰ فقره جرم احصاء شده است که ۱۵۰۰۰۰۰ فقره آن سرقت وخرید وفروش اموال مسروقه بوده است.^[۴۴]

سرقت ازجمله جرائمی است که ارتکابش بلافاصله احساس می شود ویا اینکه رقم سیاه سرقت ‌و به ویژه رقم خاکستری سرقت بالا است.تعداد شکایت های مربوط به آن بسیاربالاست.وبه همین جهت آمار سرقت درآمار جنایی ‌از جایگاه خاصی برخوردار است.به طوری که درمیان جرائم علیه اموال سرقت حدود ۷۰تا۷۵ درصد ازاین جرائم راشامل می شود.^[۴۵]

سارق یامجرم برخلاف جرائم علیه اشخاص نیازبه شناخت بزه دیده ندارد.زیرا منظور تملک مال دیگری است.ولی درسرقت ‌از سالمندان وضعیت فرق می‌کند.درموارد زیادی سارق،مالک راکه یک سالمند است می شناسد مثلأ ممکن است سارق،مستخدم آن خانه ،خویشاوند،همسایه ویایک دوست یاهمکار باشد وبه محیط محل سرقت اشراف داشته ‌باشد و با آگاهی ازاینکه مالک دراکثر ساعات خواب است،دربستر بیماری است شنوایی ‌و بینایی ضعیفی دارد،توانایی دویدن ‌و فریاد زدن ندارد،تنها زندگی می‌کند وبه راحتی در روز یاشب باسلاح ویا حتی بدون سلاح می‌تواند وارد خانه او شود وبه راحتی بایک تهدید یا بستن دست وپای نحیف او یا نهایتأ ایرادضربه به سرش،بههدف شوم خود برسد.

سرقت یک سلسله جرائم مرتبط باخود رادارد،معمولأقبل ‌و بعد از سرقت،شبکه ای از جرائم نیز اتفاق می افتد،شکستن در یا خراب کردن دیوار(تخریب)ورود غیرمجاز به منزلغیر،ضرب وجرح،قتل،اخفاء اموال مسروقه،خرید وفروش اموال مسروقه ومانند آن که اگر بزه دیده سالمند باشد،آسیب هایی که پیر وهریک از این جرائم گریبانگیر او می شود به مراتب بسیار بیشتر می‌باشد،درتحقیقی که ‌در ژاپن انجام گرفته است مشخص شد که از ۱۴۸۳۵۹۰ فقره سرقت ‌در سال‌ ۱۹۸۹، ۵۱/۶ درصد آن ها یعنی ۹۶۵۵۶ نفربزه دیده سالمند بوده اند واین درحالی ست که از۶۱۱۳۳۰ نفر از افرادی که به دلیل سرقت بازداشت شده اند،۶/۲ درصد ازآنها یعنی ۱۵۹۵۸ نفرسالمند بوده اند.این آمارها نشان می‌دهند که بزه دیدگان سالمند بیشترازبزهکاران سالمند هستند.

گفتار دوم:آزاردیدگی ناشی ازجرایم کیف قاپی وجیب بری

بسیاری ‌از سالمندان تجربه جیب بری ازآنها ‌و به ویژه کیف قاپی رادارند.علت آن هم خصوصیات شکلی این جرائم و ویژگی های سالمندان می‌باشد که درکنار هم گویی موقعیت ارتکاب یک جرم سهل را برای مرتکبان فراهم می‌کند.این جرائم بویژه اطراف بانک هایی که سالمندان حقوق بازنشستگی خود را از آنجا دریافت می‌کنند،مراکز خرید،متروواتوبوس اتفاق می افتد.

متأسفانه اغلب جرم کیف قاپی با ایراد صدفات بدنی- گاهی بسیار جدی به سالمندان همراه است که عواقب آن گریبانگیر آن ها وخانواده شان می شود.

همچنین این جرائم برای سالمندان که دارای وضعیت مالی متوسط ویا پایینی هستند که شامل اکثر سالمندان(بویژه درکشور ایران)می شود وحقوق بازنشستگی ویاپول موجود درکیف یا جیبشان تنها راه گذاران امور مالی شان در روزهای آینده است ‌و صدمات مالی وروحی فراوانی به همراه دارد.

راه کارهایی مانند پرداخت حقوق بازنشستگی درمنزل سالمندان یاحضور مستمر پلیس دراطراف بانک هایی که حقوق بازنشستگی پرداخت می‌کنند تأثیر فراوانی ‌در پیشگیری خواهد داشت.خوشبختانه دربسیاری ‌از کشور ها ازجمله ایران،سازمان بازنشستگی کشور وتأمین اجتماعی باهمکاری شرکت پست،حقوق بازنشستگی سالمندان را که خواهان این امکان باشند به درب منزل آن ها می‌برند،طبق پژوهشی های انجام شده ‌در ژاپن ،زنان سالمند اغلب بیشتر ‌از مردان سالمند،بزه دیده جرائم جیب بری وکیف قاپی می‌شوند.

گفتارسوم:آزاردیدگی ناشی ‌از جرائم سوء استفاده مالی وکلاهبر داری

استثمار مالی سالمندان ازطریق شیوه های مجرمانه مانند کلاهبرداری،خیانت ‌در امانت،اختلاس جعل،فروش کالاهای تقلبی،فروش یک کالابه چندنفر،سرمایه گذاری متقلبانه وغیره امری شایع است.زیرا سالمندان درطی سالها پس اندازهای زیادی برای زندگی خود جمع‌ آوری می‌کنند و حسابهای پس انداز قابل توجهی دارند ‌و ازطرفی دیگر ترس ازتورم قدرت خرید آن ها راکم می‌کند وبیشتر باعث احساس نا امنی وبزه دیدگی درآنها می شود،تحقیقات انجام گرفته درکشورهای دیگر نشان می‌دهد که این نوع سوء رفتار،شایع ترین گونه سوء رفتار باسالمندان می‌باشد و مداخله قانون درآن ضرورت بیشتری دارد زیرا افرادی مانند مددکاران اجتماعی،روان شناسان وغیره نمی توانند به نحو مؤثری با آن بپردازند ‌و ضمانت اجراهایی مانند ابطال قرارداد یا وصیت نامه (وقتی که برای انعقاد آن بر روی سالمنداعمال نفوذ شده باشد)اقامه دعوی برای جبران خسارات وارده به اموال،اقامه دعوای استرداد اموال وغیره نیازمند تعقیب کیفری است.

استفاده غیرقانونی ازاموال سالمند،تجاوز ناروا به حق او برای تصرف دراموالش است ونابودکردن،استفاده نابجا ازاموال او ‌و امتناع از بازگرداندن آن به هنگام مطالبه مالک را شامل می شود.یک پژوهش آمریکایی بیان می‌کند بیشترین موارد تجاوز به حقوق مالی سالمند در خانواده مواردی بود که اعضای خانواده ‌از حساب‌های بانکی سالمندان مبالغ قابل توجهی پول بدون اجازه اوبرداشته بودند ومواردی که خانه یا سایر اموال سالمند بدون اجازه او به مالکیت فرد دیگری درآمده بود.

آن تحقیق ‌به این جمع بندی رسید که دراغلب موارد،تهدید به مداخله حقوق برای رفع تجاوز کافی است.

در این بخش می‌خواهیم به طور اجمال نظریاتی که تاکنون درباره علتهای افسردگی بیان شده را مرور کنیم :

۲-۱-۲-۷-۱- عوامل بیولوژیک :

سه رشته قراین تأثیر ژن‌های معیوب را حداقل در مستعد ساختن فرد نسبت به اختلالات خلقی نشان می‌دهند .

الف) خویشاوندان نسبی مبتلایان به اختلالات خلقی نسبت به جمعیت کلی ،‌میزان بروز بالاتری از این اختلال را نشان می‌دهند .

ب) میزان تطابق ، برای اختلالات خلقی در دو قلوهای مشابه (یک تخمکی) بسیار بالاتر از میزان آن در دوقلوهای نامشابه (دو تخمکی) که ژن‌های متفاوت دارند است .

ج) مطالعه بر روی دوقلوهای یک تخمکی که جدا از هم بزرگ شده اند ،‌حصول اطمینان ازاین موضوع را که در زمینه ژنتیک مشابه ، عوامل محیطی احتمالاً نا مشابه باشند ، امکان پذیر می‌سازد . چرا که در دوقلوهای یک تخمکی میزان تطابق برای اختلال خلقی حتی اگر محیط رشد آن ها متفاوت باشد بالاتر است.

ـ عوامل بیوشیمیایی

تحقیقاتی که بر آثار داروهای بازدارنده اکسیدازهای تک آمینی و داروهای ضدافسردگی سه حلقوی و همچنین لیتیوم ، روی انتقال دهنده های عصبی سروتونین و نوراپی نفرین داشته اند مؤید این مطلب هستند که افسردگی با کمبود ، و شیدایی با ازدیاد یکی از این دو انتقال دهنده های عصبی در اختلال های افسردگی همراه است .

کاهش در تعداد مکان‌های جذب مجدد سروتونین و افزایش غلظت سروتونین در اتوپسی مغز افراد خودکشی نموده مشاهده شده است . قراینی هم وجود دارد که فعالیت دوپامینی ممکن است در افسردگی کاهش و در مانی افزایش یابد . برای بی نظمی استیل کولین نیز در اختلالات خلقی قراینی در دست است .

ـ عوامل عصبی ـ غددی :‌

غدد درون ریز مایعاتی ترشح می‌کنند و تأثیر این عوامل هورمونی کانون پژوهش های زیادی بوده است . محور هیپوتالامیک ـ هیپوفیزی ـ آدرنال کم کار (موسم به LHPA)^[12] در افراد افسرده به افزایش ترشح کورتیزول منجر می شود . همچنین در افسردگی کندی آزاد شدن TSH (هورمون محرکه تیروئید) ،‌کاهش هورمون رشد (GH) کاهش هورمون محرکه فولیکول (FSH) ،‌کاهش هورمون لوتئنابزینک (LH) ،‌کاهش ترشح شبانه ملاتونیل و کاهش تستسترون در مردها وجود دارد .

همچنین مشاهده شده است که اختلالات عصبی هسته‌های قاعده ای و سیستم لیمبیک ،‌ احتمالاً با علائم افسردگی تظاهر می‌کنند . سیستم لیمبیک و هسته‌های قاعده ای رابطه نزدیکی با هم دارند، نقش عمده در ایجاد هیجانات برای سیستم لیمبیک فرض می شود . اختلال عمل هیپپوتالاموس را تغییرات خواب ،‌ اشتها و رفتار جنسی و نیز تغییرات بیولوژیک در معیارهای غدد درون ریز ، ایمنی و کرونه بیولوژیک مطرح می‌سازد . قامت خمیده ،‌کندی حرکتی و اختلالات شناختی جزیی که در افسردگی دیده می شود شباهت زیادی به اختلالات هسته‌های قاعده ای نظیر بیماری پارکینسون و سایر دمانسهای تحت قشری دارند .

-خواب :

اختلالات الگوی خواب از مهمترین شاخص‌های بیولوژیک افسردگی هستند . اختلالات عمده‌خواب در افسرده ها عبارتند از :‌کاهش زمان نهفتگی REM ، یعنی زمان بین خواب رفتن و شروع اولین دوره‌REM که در ۳/۲ بیماران افسرده مشاهده می شود . و همچنین افزایش زمانی کلی REM که با افزایش طول دوره اول REM همراه است . صبح خیزی و خواب مقطع شبانه نیز مشاهده می شود .

۲-۱-۲-۷-۲- نظریه های روانکاوی :

نظریه های روانکاوی درباره افسردگی بیشتر بر فقدان ، وابستگی بیش از حد به تأیید بیرونی ، و درونی ساختن خشم تمرکز دارند . بنظر می‌رسد که این نظریه ها تبیین قانع کننده ای از برخی رفتارهای افراد افسرده بیان می‌کنند ، اما اثبات یا رد آن ها کار دشواری است .

الف ـ فقدان :

بنظر کارل آبراهام دوره های آشکار بیماری افسردگی را «فقدان شئ لیبیدویی» تسریع می‌کند . این فقدان به فرآیندی قهقرایی می‌ انجامد که ضمن آن ایگواز حالت عملکرد پخته به حالتی که در آن ضربه خردسالی مرحله دهانی ـ سادیستی رشد لیبیدویی مسلط است (به علت یک فرایند تثبیت در اوایل کودکی) پناه می‌برد .

در تئوری ساختاری فروید ، درون فکنی دوسوگرایانه شئ مفقود در ایگو به علائم مشخص منجر می‌گردد که بازتاب کمبود انرژی قابل وصول برای ایگوست . سوپرایگو ناتوان از تلافی بیرونی شئ از دست رفته، به نماینده روانی شئ مفقود که اینک به صورت یک ماده درون فکنی شده درایگودر آمده است ، فشار می آورد . وقتی ایگو بر سوپرایگو تسلط یافته یا با آن در می آمیزد ،‌ انرژی وابسته به علائم افسردگی آزاد شده و در نتیجه افکار یک حالت مانی با علائم مشخص فزونی انرژی ظاهر می‌گردد .

مردان و زنان به طور متفاوت در برابر فقدانها و ضایعه ها از خود عکس العمل نشان می‌دهند . زنان عمدتاًً به واسطه ‌قطع و گسیختگی ارتباط و پیوندشان با شخص دیگر افسرده می‌شوند ، در حالی که مردان عمدتاًً به واسط از دست دادن ایده آل و یا هدف بزرگ عینی افسرده می‌شوند . سالیان دراز نظریه پایداری در خصوص این تفاوت حاکی از این بود که زنان بیش از اندازه به روابطشان وابسته بوده و توان فردیت یابی و استقلال فردی را ندارند . این دیدگاه هنوز هم به قوت خویش باقی بوده و برخی از درمانگران به افسردگی زنان از این نظرگاه نگاه می‌کنند .

ب ـ خشم معطوف به درون :

خشم معطوف به درون از تفکرات روانکاوی اولیه فروید و کارل آبراهام مشتق شده است . فروید در مقاله کلاسیک خود «سوگ ملانکولی» ،رد پای خشم را به طرد شدن از جانب یک فرد محبوب ، معمولاً مادر یا پدر در اوان کودکی می رساند . فرد طرد شده ، ناتوان از ابراز خشم به دلیل احساس گناه ، شخص طرد کننده را در وجود خود «جذب» کرده یا با آن همانند سازی می‌کند و سپس خشم را متوجه خود می‌سازد . طبق نظریه روانکاوی ، این خشم گرفتن نسبت به خود است که موجب کاهش احترام به نفس می‌گردد ، اتهام به نقش آشکار و نیاز ابراز شده برای تنبیه مشخصه افسردگی ملانکولیک است . در زندگی بعدی هر گونه فقدان یا طرد موجب فعال شدن دوباره خشم (همچنان معطوف به خود) و پدید آمدن واکنش افسردگی می‌گردد .

معمولاً مکانیزم‌های دفاعی در بیماران افسرده ، به شکل جا‌به‌جایی (مثلاً بیمار از طنز مصنوعی برای پوشانیدن افسردگی خود بهره می جوید) ، تبدیل (افسردگی ممکن است به نشانه ها و فشارهای جسمانی تبدیل شوند) ، انکار (انکار نشانه های افسردگی در خود) ، تظاهر پیدا می‌کنند .

۲-۱-۲-۷-۳- رویکرد شناختی بک :

آئرون بک (۱۹۲۱) ، روانپزشکی است که شناخت درمانی را به ‌عنوان درمانی برای افراد افسرده مطرح نمود و امروزه این روش به ‌عنوان یکی از مؤثرترین درمان‌های موجود برای این اختلال مورد توجه قرار گرفته است .

بک (۱۹۸۴ و ۱۹۷۶) در تحلیل بیماران افسرده سه موضوع مشترک را شناسایی کرد :

گفتار اول : تعریف جنایت تجاوز و دیدگاه های مختلف شرکت کنندگان پیرامون آن

‌در کنفرانس رم ، سه موضوع مهم در ارتباط با تجاوز بروز کرد :

۱- آیا اصولا جنایت تجاوز باید در اساسنامه دیوان کیفری درج گردد؟

۲- تعریف مربوط چگونه باید باشد ؟

۳- در صورت مقتضی ،شورای امنیت چه نقشی باید در احراز عمل تجاوز داشته باشد ؟

اظهاراتی که در کنفرانس رم شد حاکی از آن بود که دولت های مختلف ۸ موضع در قبال تجاوز داشتند برخی از دولت‌ها شدیداً مخالف درج تجاوز بودند آن دسته از دولتهایی که از توسل به زور درسیاست خارجی خود به طور معمول استفاده می­کردند طبیعتا تمایلی نداشتند تا چنین اقداماتی توسط دیوان مورد بررسی قرار گیرد و نمی­خواستند به دیوان صلاحیتی نسبت به اتباع خود بدهند. موضع ایالت متحده در کنفرانس رم تقریبا مشابه موضع اتحاد شوروی به هنگام تدوین منشور لندن بود .رئیس نمایندگی آمریکا در کنفرانس رم اظهار داشت که ایالات متحده مسئولیت­های ویژه­ای دارد و مواضع بحث برانگیز سیاسی خاصی نسبت به اقدامات آن دولت اتخاذ می شود و اینکه از ایالات متحده بسیار بیشتر از هر دولت دیگر خواسته می­ شود تا اقدام به عمل کند که برخی اوقات با مخاطرات بزرگی نیز همراه است. ^[۱۲۸]

ایالات متحده چنین استدلال می­کردکه درج این جنایت تنها می­توانست اعتبارآینده دیوان را با مخاطرات مهلک درگیر سازد. دو قدرت هسته ای جدید یعنی هندو پاکستان که سرگرم آزمایشات هسته ای بودند مایل نبودند خود را در معرض اتهام احتمالی تجاوز قرار دهند چنین احساس می کرد که حاکمیت ملی اش درمخاطره قرار ‌می‌گیرد اما این اعتراضات نسبت به درج تجاوز در واقع به اعتراض به اصل ایجاد دیوان و فلسفه وجودی آن برمی­گشت . استدلالی دیگر که علیه درج تجاوز مطرح شد این بود که جرمی زاید و غیر ضروری است چرا که رهبران دولتی که متهم به تجاوز باشد در همان حال متهم به ارتکاب سایرجرائمی که به روشنی تعریف شده نیز خواهد بود این استدلال صرف نظر از بی توجهی به ارزش نقش تعریف تجاوز ‌به این دلیل نیز مردود است که عدم درج تجاوز با اصول و قواعد نورنبرگ نیز در تناقض است و یک سیر قهقرایی از حقوق بین‌المللی محسوب می­ شود مضافا بر اینکه این خود جنایت تجاوز است که می‌تواند منجر به ارتکاب سایر جرائم گردد .­­‌بنابرین‏ ‌پیش‌گیر ی اولیه از جنگ تجاوز می‌تواند احترام به سایر قواعدحقوق بین‌المللی را به ارمغان آورد. بعد ازاینکه راه های تلفیقی متعدد مطرح شد ولی هیچ کدا م حمایت کافی را به دست نیاورد حل اختلافات به زمانی دیگر موکول شد ‌بنابرین‏ با آنکه بند ۱ ماده ۵ اساسنامه رم صلاحیت دیوان کیفری ‌در مورد تجاوز را نیز اعلام نمود ، بند ۲ ماده ۵ مذبور چنین مقرر می­داشت دیوان زمانی نسبت به جنایت تجاوز اعمال صلاحیت می­ کند که مقررات راجع به تعریف این جرم و شرایطی که بر اساس آن دیوان باید نسبت ‌به این جرم اعمال صلاحیت کند مطابق مواد ۱۲۱ و ۱۲۳ مورد پذیرش قرار گیرد .

بدین­سان جنایت تجاوز کاملا دراساسنامه درج گردید،اما موضوعا و عملا مشمول صلاحیت دیوان قرار نگرفت . ‌بنابرین‏­گرچه این اشتمال بیانگر تمایل عمومی به تعقیب این جرم است ولی ایجاد عملی صلاحیت دیوان به سادگی میسرنیست چراکه بعد از لازم الاجرا شدن اساسنامه ، پس از توزیع شصتمین سندکه ‌در اول جولای ۲۰۰۲ صورت گرفت ،هفت سال باید بگذرد تا کنفرانس تجدید نظر در اول جولای ۲۰۰۹ بتواند به بررسی اصلاح اساسنامه دیوان بپردازد ( بند یک ماده ۱۲۳ اساسنامه) . برای پذیرش و تصویب اصلاحیه، رأی‌ اکثریت دو سومی نمایندگان مجمع ‌دولت‌های‌ عضو اساسنامه لازم است ( بند ۳ ماده ۱۲۱ ) حتی پس از آن نیز دیوان بین‌المللی کیفری تنها می‌تواند در ارتباط با این جرم نسبت ‌به این سرزمین یا اتباع دولتهایی اعمال صلاحیت کند که اصلاحیه مذبور را تصویب کردند (بند ۵ ماده ۱۲۱ اساسنامه ) ^[۱۲۹] اما بحث درباره تعریف تجاوز وشرایط اعمال صلاحیت دیوان بر آن در کمیسیون مقدماتیکه به موجب قطعنامه f از جمله به منظور تببین مقررات تجاوز شامل تعریف و عناصر جنایت تجاوز و تعیین شرایط اعمال صلاحیت توسط دبیر کل ملل متحد همچنان ادامه یافت.

گفتار دوم : صلاحیت دیوان و نقش شورای امنیت از دیدگاه شرکت کنندگان در کنفرانس رم

دیوان کیفری به منظور رسیدگی به خطیرترین جنایات مورد اهتمام جامعه بین‌المللی ایجاد شده و صلاحیت آن در رسیدگی به جرائم ارتکابی توسط افراد است و اما مسئله وقوع عمل تجاوز توسط دولت‌ها به عنوان پیش شرط رسیدگی به جنایت تجاوز ارتکابی توسط اتباع آن دولت مسئله ای خارج از حیطه عملکرد افراد و به عنوان عمل دولت‌ها محسوب می شود و نیز مطابق ذیل بند ۲ ماده ۵ اساسنامه رم تعیین شروط لازم در خصوص اعمال صلاحیت دیوان برجنایت تجاوز باید با مقررات مربوطه در منشور ملل متحد هماهنگ باشد .

از یک سو مطابق مفاد صریح ماده ۲۴ منشور ملل متحد ، شورای امنیت به عنوان مسئول اولیه واصلی

حفظ صلح و امنیت بین‌المللی دراحراز و قوع عمل تجاوز دارای اولویت و تقدم(ونه صلاحیت انحصاری)است و از سوی دیگر در صورت امتناع شورای امنیت از احراز وقوع عمل تجاوز، رسیدگی به دیوان کیفری به جنایت تجاوز با بن بست مواجه و مسکوت می­ماند . ملاحظه سوابق شورای امنیت در خصوص احراز عمل تجاوز حاکی از آن است که این شورا در طول نیم قرن حیات خود بسیار به ندرت مبادرت به احراز عمل تجاوز کرده به نحوی که در مقایسه با همه موارد تجاوزی که درجهان به وقوع پیوسته است . میزان احراز عمل تجاوز توسط این شورا بسیار کم است . شورای امنیت فقط ‌در قطعنامه ۱۹۸۵ ۵۷۳ ‌در مورد حمله اسرائیل به اهداف سازمان آزادی بخش فلسطین در تونس این عمل را عمل تجاوز نظامی نامید و نیز در قطعنامه ۱۹۸۵ ۵۷۷ در ارتباط با حملات آفریقای جنوبی به آنگولا آن را ” اعمال تجاوز کارانه ” نامید . البته این دو مورد بسیار نادر نیز فقط بعد از ۴۰ سال از تأسيس شورای امنیت صورت گرفت ;حتی پس از پایان جهان دو قطبی نیز شورای امنیت در تهاجم آشکار عراق به کویت در پی چشم جهانیان را طی قطعنامه ۱۹۹۰ ۶۶۰ و بعد وجود یک تهاجم و یک نقض صلح در امنیت احراز و اعمال تجاوزکارانه را صرفا در قطعنامه ۱۹۹۰ ۶۶۷ علیه کارکنان دیپلماتیک احراز کرد . این شورا درده ها مورد آشکار از مناقشات بین‌المللی نیز به دلیل مواجهه با وتوی یکی از اعضای دایم هیچ گونه تصمیمی اتخاذ نکرد بدیهی است که مشروط بودن رسیدگی دیوان کیفری به احراز عمل تجاوز توسط شورای امنیت به معنی عدم صلاحیت این دیوان در رسیدگی به جنایت تجاوز خواهد بود .