معنویت و مذهب می‌توانند باعث بهبود کیفیت زندگی در زنان مبتلا به سرطان گردد به عبارتی زنانی که دارای سرطان رحم بودند اگر از لحاظ معنوی اعتقادات قوی تری داشتند، کیفیت زندگی خود را نیز بهتر ارزیابی می‌کردند و درمان آن ها در زمان کوتاه تری طول می کشید ( آندرا^[۴]و همکاران، ۲۰۰۵).

دباغی، اصغر نژاد فرید، عاطف وحید و بوالهری (۱۳۸۶) در مطالعه ای با هدف بررسی اثر بخشی شناخت درمانی گروهی بر پایه تفکر نظاره ای (ذهن آگاهی ) و فعال سازی طرح واره های معنوی و در کاهش عود مصرف مواد افیونی بر روی ۹۰ بیمار مرد با تشخیص وابستگی به مواد افیونی بر پایه معیارهای DSM-IV پس از دوره سم زدایی ‌به این نتیجه رسیدند که هر دو روش شناخت درمانی مبتنی بر تفکر نظاره ای ( ذهن آگاهی ) و فعال سازی طرحواره های معنوی در کاهش عود، افزایش اطلاعات درمانی، مدت باقی ماندن در درمان، کاهش مصرف مواد افیونی،علایم جسمانی، اضطراب، بهبود کارکرد اجتماعی، وضعیت سلامتی و افزایش تأثیر معنویت بر رفتار از نالترکسون مؤثرتر است . روش شناخت درمانی گروهی بر پایه تفکر نظاره ای (ذهن آگاهی ) و فعال سازی طرح واره های معنوی از نظر میزان اطلاعات درمانی، کارکرد اجتماعی، کاهش مصرف مواد و بهبود سلامتی و معنویت از رفتار درمانی شناختی مؤثرتر بودند.

یونگ(۱۹۳۳) معتقد است که انسان در فرایند تکاملی خود، به صورت ناخودآگاه برای رسیدن و تفرب به خداوند برنامه ریزی شده است و انگیزه خداجویی در انسان از هر انگیزه ای قوی تر است ‌بنابرین‏ زمانی که انسان به شیوه ای بتواند خود را به آن نزدیک کند احساس آرامش بیشتری می‌کند و عوامل استرس زا کمتر می‌توانند فرد را دچار فرسودگی کنند.

اعتقادات مذهبی و سبک زندگی معنوی افراد در بهبود مشکلات هیجانی و پیش گیری از ابتلا به مشکلات عاطفی نقش اساسی دارند. همچنین اعتقاد داشتن به خداوند و یا موجودی که بتواند در مواقع بحرانی به فرد توانمندی دهد و فرد را برای طی مسیر راهنمایی کند موجب کاهش و مهار عوامل ایجاد کننده استرس می شود( برگین و همکاران، ۱۹۸۸).

استفاده از منابع دینی و معنوی یکی از شیوه های مهم کنار آمدن با بیماری، در بیماران مبتلا به سرطان و سایر بیماری های تهدید کننده زندگی گزارش شده است ( اینگل و همکاران، ۲۰۰۶). معنویت درمانی به عنوان یک شیوه درمانی نقش بسیار مهمی را در سازگاری با شرایط استرس زای ناشی از بیماری‌های مزمن دارد (لیونه، ارین، تود، ۲۰۰۴).

مهارت‌های معنوی و معنویت می‌تواند در شادکامی پرستاران نقش مثبت داشته باشد و این پرستاران بهتر می‌توانند با استرس های روزانه کنار بیایند و ضمن فرسودگی کمتر بازدهی و راندمان بالاتری داشته باشند( باقری و همکاران،۲۰۱۰).

استفاده از فرایندهای معنویت در گروه درمانی بسیار تاثیر گذار و دارای اهمیت است و می‌تواند در بالا بردن حمایت های اجتماعی، سازگاری و تطابق در امور مربوط به سلامت جسمی و روانی مؤثر باشند( روهیم و گرین برگ^[۵]، ۲۰۰۷).

میان سلامت روان، سلامت جسم، رضایت از زندگی و سر زندگی با باورهای معنوی ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد و باورهای معنوی می‌توانند افراد را در برابر استرس حاصل از مسایل اجتماعی حمایت کنند( اکستین و کرن^[۶]، ۲۰۰۲).

فصل سوم

روش شناسی تحقیق

مقدمه:

در این فصل روش پژوهش، جامعه آماری، نمونه مورد پژوهش، ابزارهای تحقیق، روش گردآوری اطلاعات و روش آماری معرفی می­گردد و در ادامه روایی و پایایی آن ها مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد.

۳-۱: روش انجام پژوهش:

با توجه به ماهیت و اهداف پژوهش، روش تحقیق، نیمه آزمایشی با بهره گرفتن از طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل است. چون محقق نمی­توانست آزمودنی­ها را به شیوه تصادفی در گروه ­های مورد مطالعه قرار دهد و شرکت کنندگان از قبل سازماندهی شده بودند ‌بنابرین‏ از طرح نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل استفاده نموده است. بنا به اظهار نادری و سیف نراقی (۱۳۸۵) در شرایطی که امکان گزینش و تقسیم تصادفی آزمودنی­ها (دانش ­آموزان) وجود ندارد محقق می‌تواند برای انجام تحقیق تجربی از طرح آزمون مقدماتی و نهایی با گروه شاهد و بدون استفاده از گزینش تصادفی که یکی از طرح­های نیمه تجربی است بهره بگیرد (صص۹۶-۹۵). این طرح مشتمل بر دو گروه است که قبل و بعد از این که در معرض متغیر مستقل قرار بگیرند، مقایسه می­شوند. در این طرح انتخاب آزمودنی­ها از جامعه و جایگزین شدن آن ها در گروه­ ها به صورت تصادفی انجام نمی­ شود، شکل زیر نمایشگر این طرح است.

جدول۳-۱٫ طرح پیش آزمون- پس آزمون

گروه­ ها
پیش‌آزمون
متغیر مستقل
پس‌آزمون
گروه آزمایش

T₁

X

T₂
گروه کنترل

T₁

_

T₂

ویژگی­های این طرح عبارت است از:

الف) از دو گروه آزمایش و کنترل استفاده شده است.

ب) هر دو گروه قبل و بعد از اجرای متغیر مستقل مورد مشاهده و اندازه ­گیری قرار ‌گرفته‌اند.

ج) در این طرح منظور از «X» متغیر مستقل، «T1» پیش آزمون و «T2» پس آزمون است.

د) منظور از متغیر مستقل « الگوی مدیریت آموزش» است.

۳-۲: جامعه آماری:

یک جامعه­ آماری عبارت است از مجموعه‌ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). جامعه آماری این پژوهش مشتمل بر کلیه پرستاران متاهل و دارای فرزند بود که در سال ۱۳۹۳ در بیمارستان میلاد تهران مشغول به کار بودند.

۳-۳: روش تحقیق

با توجه به اینکه در تحقیقات علوم انسانی بخصوص در روان شناسی امکان به کار گیری روش آزمایش در خیلی از موقعیت ها میسر نیست برای تعیین رابطه بین دو یا چند متغیر می توان از سایر روش های آماری مانند همبستگی استفاده کرد. از آنجا که در پژوهش حاضر هدف بررسی رابطه بین …

۳-۴: جامعه آماری

جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه پرستاران متاهل و دارای فرزند بود که در سال ۱۳۹۳ در بیمارستان میلاد تهران مشغول به کار بودند.

۳-۵: نمونه و روش نمونه گیری

تعداد نمونه این پژوهش ۳۰ نفر از پرستاران زن متاهل و دارای فرزند شاغل در بیمارستان میلاد تهران ‌می‌باشد. نمونه‌گیری این پژوهش با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی ساده(تمامی این پرستاران دارای شانس مساوی برای انتخاب شدن به عنوان یک شرکت کننده در پژوهش بودند) از بین کلیه پرستاران متأهل(زن) شاغل در بیمارستان فوق الذکر صورت گرفته است و سپس از بین کلیه پرستاران دارای ویژگی های ذکر شده تعداد ۳۰ نفر به عنوان حجم نمونه و آن گاه از این تعداد ۱۵ شرکت کننده به عنوان گروه کنترل و ۱۵ شرکت کننده به عنوان گروه آزمایش انتخاب شدند.

۳-۶: روش پژوهش

شرکت کنندگان انتخاب شده به پرسش نامه استرس پاسخ دادند و این پاسخ ها به عنوان خط پایه ثبت گردید. سپس مهارت‌های معنوی طی هشت جلسه به گروه آزمایشی آموزش داده شد و سپس همان مقیاس استرس در اختیار آزمودنی ها قرار گرفت و در نهایت داده های جمع‌ آوری شده قبل از آموزش مهارت‌های معنوی و داده های بعد از آموزش مهارت‌های معنوی در دو گروه آزمایش و کنترل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

۳-۷: ابزار تحقیق

امروزه توجه خاصی به اهمیت حیاتی و استراتژیک صنعت الکترونیک می شود و توسعه صنعت و تکنولوژی الکترونیک و زیرگروه های آن نظیر ارتباطات و مخابرات، کامپیوتر، کنترل و اتوماسیون در صدر صنایع بسیاری از کشورهای پیشرفته قرار گرفته است. صنعت الکترونیک علاوه بر اهمیت اقتصادی آن، اهمیت استراتژیک بسیار مهمی نیز دارد.چرا که امروزه زندگی اجتماعی و روابط بین الملل به شدت و ابسته ‌به این صنعت و تکنولوژی می‌باشد و مسلماًً کشوری که نتواند به نحو مطلوب از آن بهره برداری نماید از قدرت بین‌المللی چندانی برخوردار نخواهد بود. مدیریت کلان توسعه صنعت الکترونیک و انتقال تکنولوژی آن پیچیده است و با دیگر صنایع قابل مقایسه نیست.

آغاز صنعت الکترونیک در ایران از تأسیس شرکت صنایع الکترونیک در سال ۱۳۵۲ شروع می شود. شرکت صنایع الکترونیک ایران با اهداف اولیه زیر تأسیس شد:

1. 1. تأسیس شرکتی که بتواند نیازهای نظامی و صنعتی ایران را تأمین کند و سهمی از بازار الکترونیک جهان را به خود اختصاص دهد.

1. 1. آموزش نیروهای متخصص ایرانی که قادر به تحقیق و توسعه و ساخت اغلب دستگاه های پیشرفته و پیچیده الکترونیکی باشند.

1. رهبری و هدایت الکترونیک کشور.

اهداف ثانویه تأسیس شرکت صنایع الکترونیک ایران:

1. 1. ایجاد قابلیت طرح و توسعه دستگاه های الکترونیکی و الکترواپتیکی؛

1. 1. بین‌المللی کردن نام صنایع الکترونیک ایران در جذب بازارهای جهانی؛

1. 1. تهیه سازمان و روش های لازم در جهت هدف فوق؛

1. 1. جذب بهترین مدیران و مهندسان ایرانی از سراسر جهان جهت کار در صنایع الکترونیک و توسعه ی شرکت؛

1. 1. تأسیس مرکز تحقیق و توسعه جهت انجام تحقیقات؛

1. 1. 1. برنامه ریزی بهترین آموزش ممکن در زمینه مدیریت و تخصص های فنی برای کارکنان شرکت؛

   

1. تأسیس کمیته دائمی از نمایندگان کلیه کارخانه‌ها الکترونیکی کشور جهت هماهنگی سیاست های تولید و طرح های آینده (اکبری، ۱۳۷۶).

۲-۲-۳- عوامل تأثیر گذار بر بقای شرکت ها

۲-۲-۳-۱- ویژگی های خاص شرکت

۲-۲-۳-۱-۱- اندازه شرکت

مفهوم اندازه ی شرکت: اندازه ی شرکت در مطالعات متعدد نمایانگر جنبه‌های مختلفی از شرکت است. اندازه ی شرکت می‌تواند نمایانگر اهرم شرکت باشد. اندازه ی شرکت می‌تواند نمایانگر برتری رقابتی نیز باشد. از آنجایی که سهم بیشتر بازار، نیاز به تولید و فروش بیشتر دارد لذا داشتن منابع مالی کافی و اندازه ی بزرگتر می‌تواند شرکت را در تولید بیشتر یاری کند تا بتواند مزیت های رقابتی ایجاد نماید. اندازه ی شرکت می‌تواند توانایی مدیریت و کیفیت طرح های حسابداری باشد و توسعه ی اندازه ی شرکت نشانگر مدیریت قوی است. اندازه ی شرکت می‌تواند نمایانگر کارایی اطلاعاتی باشد. و در نهایت اندازه شرکت می‌تواند نمایانگر میزان ریسک کلی شرکت باشد (شورورزی و پهلوان،۱۳۸۹).

اگر چه شروع فعالیت هر شرکت جدید، موجبات اشتغال تعدادی از نیروی انسانی را در پی دارد اما تنها ایجاد بنگاه، بیانگر اشتغال زایی و الزاماًً گامی در راستای حل معضل بیکاری نیست. بلکه دوره ی حیات قابل قبول بنگاه ها عامل اساسی در ایجاد اشتغال اثرگذار توسط آن ها محسوب می شود.در میان مجموعه عواملی که دوره ی حیات یک بنگاه اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اندازه ی آن به عنوان یکی از ویژگی های مختص شرکت و مهم ترین عامل تأثیرگذار تلقی می شود. شاید کمتر مطالعه ای را بتوان در این حوزه مشاهده کرد که بررسی تأثیر اندازه بر دوره ی حیات را نادیده انگاشته و آن را به عنوان مهم ترین عامل معرفی نکرده باشد (فیض پور و همکاران، ۱۳۹۰).

در بعضی از مطالعات نقش اساسی در بقا یا شکست یک بنگاه را اندازه شرکت دانسته اند و نشان می‌دهند که بین اندازه و رشد و یا شکست رابطه وجود دارد (دان و همکاران^[۲۰]، ۲۰۰۵). ورود بنگاه های جدیدالورود به فعالیت های اقتصادی همواره با عنوان معیاری اصلی برای سنجش عملکرد بخش یا منطقه محسوب می شود، اما همواره این سؤال که اندازه مطلوب برای یک بنگاه اقتصادی در زمان ورود چه اندازه ای است؟ سوالی است که از دیرباز مورد ارزیابی اقتصاددانان قرار گرفته و برای آن پاسخ های متعددی ارائه گردیده است. درحالی که برخی، اندازه های کوچک را برای بنگاه های اقتصادی در زمان ورود پیشنهاد می‌کنند، گروه دیگر بر این باورند که بنگاه های بزرگ به دلیل توانایی استفاده از صرفه های ناشی از مقیاس بر بنگاه های کوچک ارجحیت دارند (فیض پور و رادمنش، ۱۳۹۱). به عنوان مثال دان و همکاران (۲۰۰۵) بیان کردند بنگاه هایی که از نظر اندازه شرکت و سهم در بازار بزرگ هستند دارای بقای بیشتری هستند.

اندازه در زمان ورود الزاماًً به معنی اندازه ی بهینه نبوده و این خود می‌تواند زمینه ی خروج بنگاه های کوچک و متوسط را بیش از سایر بنگاه ها فراهم کند (سفیز و مارسیلی، ۲۰۰۶). ‌بنابرین‏ بنگاهی که فعالیت خود را در اندازه ای از کوچک و احیاناً غیر بهینه آغاز می‌کند، پس از مشاهده ی عملکرد خود برای بقا در بازار لازم است تا اندازه ی خود را به سوی اندازه بهینه سوق دهد. در مقابل، چنانچه بنگاهی که در مقیاسی بزرگ فعالیت می‌کند، با کارایی کم تر از حد انتظار مواجه شود، امکان دارد قبل از خروج از فعالیت، کوچک شود. در حالی که چنانچه کارایی کم تر از حد انتظار بنگاه، در حدی اندک و قابل اغماض باشد، تمایلی نیز برای کوچک شدن بنگاه وجود نداشته و بنگاه ترجیح می‌دهد در همان مقیاس باقی بماند. در نتیجه، مقیاس بزرگ تر ورود بیانگر موفقیت بیشتر است. ‌بنابرین‏، بر اساس نظریه های موجود در این حوزه عموماً بنگاه های جدید با مقیاسی کوچک وارد می‌شوند، اما امید به زندگی نسبتاً کوتاه دارند، چون ورود آسان الزاماًً دوره ی حیات طولانی را در بر نمی گیرد.

رفتار بنگاه های جدیدالورود به فعالیت اقتصادی در راستای تعدیل اندازه خود نسبت به وضعیت موجود و گذشته زمان، موضوعی است که از هر حیث اهمیت یافته و علاوه بر آن، می‌تواند به عنوان مبنایی برای تعریف اندازه مورد توجه جدی قرار گیرد.با چنین شناختی از تأثیر اندازه بر عملکرد یک بنگاه اقتصادی می توان مطالعات متعددی را در این حوزه مشاهده کرد. اما شروع مطالعات منسجم و علمی دوره ی حیات بنگاه های اقتصادی را شاید بتوان به مطالعه ی انجام شده توسط ایوانس^[۲۱] در کشور امریکا و در سال ۱۹۸۷ نسبت داد. ایوانس با بهره گرفتن از داده های مربوط به بنگاه های تجاری کوچک امریکا، رابطه ی مثبت قوی ای را بین احتمال بقای بنگاه ها و اندازه ی آن ها آزمون ‌کرده‌است. پس از ایوانس، دیون، ربرت و ساموئلسن (۱۹۸۹) و نیز فیلیپس و کریچف (۱۹۸۹) در مطالعات جداگانه ای موضوع بقا و رشد بنگاه های وارد شده به تجارت امریکا را بررسی کردند. کاهش نرخ شکست بنگاه در نتیجه ی افزایش اندازه آن از نتایج مطالعه دیون و همکارانش می‌باشد.مطالعه ی فیلیپس و کریچف نیز که با بهره گرفتن از داده های بنگاه های کوچک امریکا انجام شده، نتایج مطالعه ی ایوانس را تأیید ‌کرده‌است ( فیض پور و همکاران، ۱۳۹۰).

یکی از روانشناسان معاصر به نام دکتر« نانسی اسمیت » معتقد است ؛ پسران برای ماجراجویی و قدرتمندی و دختران برای وابستگی و محتاط بودن تشویق می‌شوند ، زمانی که پسری دچار مشکل می شود ، او را تشویق می‌کنند تا در صدد مبارزه با آن مشکل برآید . در حالی که وقتی دختری در چنین شرایطی قرار می‌گیرد با گفتن «اجازه بده تا کمکت کنیم » و یا حتی بدتر از آن «بگذار ما این کار ر ا برایت انجام دهیم » در صدد رفع مشکل او بر می‌آیند و این موضوع ، مفهومی از احساس «درماندگی آموخته شده » در بر دارد . به عبارت ساده تر او را به ناتوانی و وابستگی عادت می‌دهیم . دکتر اسمیت معتقد است که می توان دختران را همچون پسران قوی و متکی به نفس بار آورد .(همان منبع )

تحقیقات نشان می‌دهد که والدین دختران و پسران در انتخاب اسباب بازی و بازی با آن ها نیز یکسان رفتار نمیکنند . اگر چه ممکن است بازی با اسباب بازی های متفاوت با اهمیت جلوه نکند اما نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که اسباب بازی های پسرانه نو آوری و ابتکار ، کنجکاوی ایجاد می‌کند و درک دنیای فیزیکی را تسهیل می‌کند . در حالی که اسباب بازی های دخترانه تقلید و برقراری روابط اجتماعی و میان فردی را ترغیب می‌کند . اسباب بازی های پسرانه به دلیل فراهم آوردن فرصت جستجو در دنیای اطراف موجب افزایش اعتماد به نفس و مهارت‌های نوآوری می شود ، در حالی که اسباب بازی های دخترانه خلاقیت و یادگیری درباره محیط اطراف را محدود می‌کند (خسروی ،۱۳۸۲،ص ۳۹)

۲-۷-۲)اعتماد به نفس

می توان عزت نفس (اعتماد به نفس )را به عنوان میزان ارزشی که ما برای خود قائل هستیم در نظر گرفت . مطالعات حاکی از این است که آگاهی یا برداشت ما از خود بیشتر ناشی از تجربه های اجتماعی ماست . ما خود را آن گونه می بینیم که فکر می‌کنیم دیگران ما را می بینند . ‌بنابرین‏ خود انگاره که مفهوم عزت نفس را می‌سازد ، به نظر می‌رسد که تحت تاثیر محیط بیرونی شکل می‌گیرد و ساخته می شود ، آنچه که اعتماد به نفس را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد ، عواملی همچون شیوه پرورش ، پیام‌های که کودک به مرور زمان از افراد مهم پیرامون خود ‌در مورد خودش دریافت می‌کند ، عزت نفس خود پدر و مادر ، بدرفتاری ، رویدادهای جاری زندگی و چگونگی ارزیابی از خود می‌باشد . حاصل اعتماد به نفس بالا کنترل خشم ، شناخت خود ، انتقاد پذیر بودن ، مثبت اندیش بودن و تغییر پذیر بودن است . به طور کلی در گذشته اعتقاد بر این بود که زنان در مقایسه با مردان عزت نفس ضعیفتری دارند ، پژوهش‌های جدیدتر نشان می‌دهد که پسرها و دخترها در خصوص ارزش قائل شدن برای خود خیلی شبیه هم هستند .(براندن ،۱۳۷۹، ص ۶۵)

در توضیح عوامل شخصیتی به تصور نادرست زنان از شگردهای مدیریتی می توان اشاره کرد :«اکثر مدیران زن تصور می‌کنند که در نقش یک مدیر باید رفتارهای مردانه از خود نشان دهند . این در حالی است که نتایج تحقیقات نشان داده که هر چه مدیران خشن مرد در محیط کاری خود ستایش می‌شوند ، مدیران خشن زن بیشتر طرد می‌شوند ، همین دوگانگی ، اعتما د به نفس اکثر زنان را گرفته است »با این حال همه مشکلات مدیران زن و میزان موفقیت یا عدم موفقیت آن ها ‌به این نکات محدود نمی شود . کمبود فرصت شغلی مناسب برای مدیران زن در جامعه یکی دیگر از موضوعاتی است که زنان مدیر را با تنگنا مواجه ‌کرده‌است . این وضعیت به گونه ای است که در حال حاضر شمار مدیران مرد در کشور ما ۳۵برابر مدیران زن افزایش یافته است (جمشیدی ،۱۳۸۶،ص ۱۰) بسیاری از اندیشمندان بر این عقیده هستند که اشتغال زنان و استقلال مالی آنان یکی از مؤلفه‌ های اصلی در ارتقاء اعتماد به نفس و خودباوری زنان به شمار می رود (فریدل ، ۱۳۸۶،ص ۱۰)

۲-۷-۳) ریسک پذیری

ترس یکی از بزرگترین موانع کسب قدرت است ، زیرا آنگاه که باید به جلو حرکت کنیم عقب می نشینیم و آنگاه که باید متمرکز شویم به پریشانی ذهن گرفتار می‌شویم ، هنگامی که اعمال ما بر پایه ترس باشد نمی توانیم با استدلال و منطق ، با الهام یا با توانایی‌های خود با دیگران ارتباط برقرار کنیم . تمامی این نکات می‌تواند سنگ بنای کسب قدرت برای زنان باشد.(لرنر رابینز ،۱۳۸۳،ص ۵۱)

انسان‌ها از نظر گرایش به خطر پذیری متفاوتند . ثابت شده است ، این میل که مبتنی بر پذیرش یا اجتناب از خطر است ، بر موارد زیر اثرات شدیدی می‌گذارد : مدت زمانی که طول می کشد تا مدیر تصمیم بگیرد و مقدار اطلاعاتی را که وی برای گرفتن تصمیم به آن نیاز دارد . در حالی که معمولا این گفتار درست است که مدیران سازمان‌ها ضد خطر هستند ، ولی هنوز هم افراد درباره این بعد شخصیتی ، متفاوتند . در نتیجه باید متوجه این تفاوت شخصیتی باشیم و حتی درباره نوع شغل و پستی که شخص باید آن را احراز کند ، مسئله میل او به خطر پذیری را مورد توجه قرار دهیم (رابینز ،۱۳۷۸،ص ۱۵۲)

در اکثر فعالیت‌هایی که نیاز به خطر کردن دارد انسان‌ها ناگزیرند آشکارا و آزادانه عقایدشان را بیان کنند، این روشی است که از طریق آن انسان‌ها با هم پیوند می خورند ،تعارض ها را حل می‌کنند ، ابتکارهای جدید را طرح ریزی می‌کنند و خط مشی رهبری را برقرار می‌سازند(آستین ،۸۲ ،ص ۹۳)

۲-۷-۴)خواست فردی

آیا زنان علاقه به پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی دارند ؟ یا موانعی سد راه علاقه مندی آنان وجود دارد که آنان را از قبول مسئولیت دلسرد می کند ؟

واقعیت این است که زنان شاغل در اکثر نقاط دنیا علاوه بر مسئولیت‌های شغلی ، مسئولیت‌های زندگی و خانوادگی را نیز بر عهده دارند گرچه امروزه تا حدودی نقش زنان نسبت به گذشته تغییر ‌کرده‌است . دنیای قدیم در عرصه خصوصی و عمومی دو نقش متقارن را قبول داشت که یکی بر عهده زن و دیگری را بر عهده مرد می گذاشت ، با ورود به دنیای مدرنیته این نظم سابق از بین رفته است و مردان را نیز متقاعد به همکاری در مسئولیت‌های خانوادگی ‌کرده‌است . زمانی که مردان در انجام وظایف و مسئولیت‌های خانوادگی سهیم باشند از فشار مضاعف و نامتناسب بر زنان کاسته می شود . در جامعه اسلامی ایران که ‌بر اساس اعتقادات اصلی دینی و مذهبی جایگاه خاصی برای خانواده قائل شده است ، طبق اصل ۱۰ قانون اساسی « همه قوانین و مقررات باید در جهت پاسداری از قداست و استواری روابط خانوادگی بر پایه ی حقوق و اخلاق اسلامی باشد » زنان را در پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی دلگرم و علاقه مند می‌سازد . مدیران زن می‌توانند بدترین دشمنان خودشان باشند زیرا بسیاری از زنان مدیر به کارگیری مهارت سیاسی در سازمان را نمی پسندند و اهمیت آن را درک نمی کنند . آن ها اهمیتی برای سیستم‌های غیر رسمی سازمان قائل نیستند . آن ها علاقه ای به کاربرد مهارت سیاسی ندارند .

۲-۷-۵)توانمندی

توانایی ، دانش و مهارتهایی را توصیف می‌کند که کارکنان را در اعمال نفوذ مبتنی بر صلاحیت مجاز می دانند . کارکنان توانا حداقل داری سه ویژگی هستند : اول اینکه دارای مهارت و دانش فنی مورد نیاز برای مشارکت در تصمیم گیری های مفید ، حل مشکلات .و خلق ایده های جدید هستند دوم اینکه در تطبیق دانش و مهارت با نتایج مناسب توانایی دارند سوم اینکه از مهارت‌های لازم برای نفوذ بر دیگران که مهارت ودانش دارند برخوردارند (کنیلا ،۱۳۸۳،ص۱۲۰)

به طور کلی زبان مشترک غالب این اسناد اعم از الزام آور و غیر الزام آور در اعمال اصل مذکور مستلزم شناسایی ۱) استاندارد های متفاوت برای کشورهای در حال توسعه ؛ ۲) پذیرش مسئولیت کشورهای توسعه یافته برای کمک به توسعه پایدار در کشورهای در حال توسعه است. (عبداللهی,۲۰۴,۲۹)

پیش‌بینی چنین نظامی در حقوق بین الملل می‌تواند جامعه جهانی را مورد خسارات زیست محیطی برون مرزی که تعیین منشا حقیقی آن ها در اغلب موارد غیر ممکن است، یاری نماید. بر اساس چنین الگویی می توان نظام مسئولیت بین‌المللی مشترکی را بین دولت ها برقرار نمود. البته در چنین نظامی، اصول انصاف و عدالت به عنوان مبانی عمده لحاظ می‌گردد.

بخش دوم: معاهدات بین‌المللی ناظر بر حفاظت از محیط زیست تالاب ها

امروزه معاهدات ساز و کارهای اصلی به شمار می‌روند که بدان وسیله کشورها روابطشان را با یکدیگر تنظیم می‌کنند، در واقع معاهدات منبع اصلی حقوق بین الملل تلقی می‌شوند و چارچوبی را جهت تنظیم روابط بین‌المللی جدید کشورها فراهم می‌سازند.

یکی از جنبه‌های روابط و همکاری بین دولت ها در دهه های اخیر را می توان حمایت و حفاظت از محیط زیست دانست. ویژگی یکپارچه بودن عناصر زیست محیطی کره زمین از یک سو و خصوصیت برون مرزی آلودگی های زیست محیطی از سوی دیگر همکاری بین دولت ها را در این زمینه اجتناب ناپذیر نموده است.

بدین معنا که آسیب های زیست محیطی ایجاد شده در یک منطقه جغرافیایی و در داخل قلمرو یک کشور می‌تواند به مناطق جغرافیایی دیگر نفوذ کند و اثرات جدی بر محیط زیست دیگر کشورها داشته باشد.

لذا شاید بتوان گفت معاهدات زیست محیطی بین‌المللی موثرترین و رایجترین شیوه همکاری بین‌المللی در جهت ‌پاسخ‌گویی‌ به مسایل و مشکلات زیست محیطی می‌باشند.

بنابر آنچه گفته شد، دولت ها علاوه بر آن که بر اساس اصول و مفاهیم حقوق بین الملل محیط زیست، در حفاطت از محیط زیست تالاب ها دارای تعهداتی بین‌المللی هستند، می‌توانند به موجب تعهدات الزام آوری که در ضمن معاهدات و کنوانسیون های بین‌المللی آورده شده است، ملتزم به حفاظت از محیط زیست تالاب ها گردند.

به منظور همکاری و مشارکت بین‌المللی در چارچوب معاهدات بین‌المللی در جهت حفاظت از محیط زیست تالاب ها، کنوانسیون هایی را که به طور مستقیم و غیر مستقیم ناظر بر این امر بوده، می توان شامل کنوانسیون رامسر ۱۹۷۱، کنوانسیون تنوع زیستی ۱۹۹۲، کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان ۱۹۷۲ دانست، که بر مبنای این معاهدات، تعهداتی بر دولت ها مقرر گردیده است. لذا بررسی و ارزیابی چارچوب تعهداتی دولت ها بر اساس معاهدات بین‌المللی که به حفاظت از محیط زیست تالاب ها می پردازند در بخش پیش رو صورت می‌گیرد.

مبحث اول: کنوانسیون رامسر ۱۹۷۱ به عنوان نظام حقوقی خاص محیط زیست تالاب ها

همان‌ طور که گفته شد، تالاب ها از لحاظ اکوسیستمی بسیار آسیب پذیرند و طی قرن ها، استفاده و بهره مندی انسانی از تالاب ها بدون در نظر گرفتن ملاحظات و نتایج احتمالی زیست محیطی صورت گرفته است.

تالاب ها از لحاظ بین‌المللی می‌توانند دارای دو اهمیت باشند: ۱٫ زمانی که تالاب به عنوان زیستگاه پرندگان آبی مهاجر استفاده می‌گردد ۲٫ زمانی که تالاب در محدوده و قلمرو دو یا چند کشور قرار گرفته باشد.

اگرچه در سطح بین‌المللی تلاش های اندکی به منظور حفاظت از تالاب ها صورت گرفته است اما کنوانسیون رامسر معیار و میزانی به منظور آگاهی از ارزش های متکثر تالاب ها و همچنین نقطه آغازینی برای کاهش تخریب تالاب ها بواسطه همکاری بین‌المللی است.

از منظر بین‌المللی مهمترین عنصر مرتبط با تالاب ها، نقش آن به عنوان زیستگاه پرندگان مهاجر به ویژه پرندگان آبی است. حفاظت از این منابع حیات وحش، هدف اصلی و اولیه کنوانسیون رامسر است.

کنوانسیون رامسر به منظور حمایت از پرندگان آبی و زیستگاه های آن ها منعقد گردید. (http://www.vramsar.org). پرندگان آبی و مهاجر به مکان هایی برای زاد و ولد و آشیانه سازی نیاز دارند و تالاب مناطقی هستند که به طور معمول این پرندگان در آن سکنی می گزینند. روند افزایشی تخریب و نابودی تالاب ها منجر به انعقاد کنوانسیون رامسر به منظور حفاظت از پرندگان آبی، پرنده های مهاجر و زیستگاه های آنان گردید.

کنوانسیون رامسر مکانیسم اولیه و ابتدایی در جهت همکاری بین‌المللی به منظور حفاظت از تالاب ها به شمار می رود. این کنوانسیون تنها کنوانسیونی است که به حفاظت از نوع خاصی از اکوسیستم ها و همچنین گونه های ‌وابسته به آن می‌پردازد. متاسفانه، این اکوسیستم ها به واسطه فعالیت های انسانی همچون لایروبی، تغییر کاربری زمین، آلودگی و بهره برداری نادرست از گونه های وابسته به تالاب ها در معرض تهدید قرار دارند.

کنوانسیون رامسر با هدف مقابله مستقیم با عوامل تهدید کننده و تخریب کننده تالاب ها در سطح جهانی تهیه و تدوین گردیده است. کنوانسیوم ‌به این دلیل که نگرانی اولیه اش به طور انحصاری حفاظت از زیستگاه هاست، موافقتنامه ای منحصر به فرد به شمار می رود. رویکرد حفاظتی کنوانسیون نیز بر یک منوال ویژه و خاص قرار دارد.

کنوانسیون رامسر معاهده ایی بین الدولی به شمار می رود که در ۲ فوریه ۱۹۷۱ در رامسر ایران منعقد گردید. این کنوانسیون نخستین معاهده مدرن جهانی بین الدولی راجع به حفاظت و استفاده پایدار از منابع طبیعی می‌باشد، که در قیاس با سایر معاهدات زیست محیطی امروزی مقررات آن به نسبت از کلیت و وضوح برخوردار است. با گذر زمان، فعالیت های کنفرانس و نشست های دولت های متعاهد توسعه و بسط یافته و تفاسیر مطلوبی را از اصول اساسی معاهده به جا آورده شده است و این امر موجب گردیده کنوانسیون کارایی خود را با وجود تغییرات در شرایط و مقتضیات زیست محیطی حفظ نماید.

کنوانسیون رامسر در سال ۱۹۷۵ لازم الاجرا گردید و در حال حاضر (می ۲۰۱۴) ۱۶۸ عضو از دولت های سرتاسر جهان را در خود دارا است. اگرچه هدف مرکزی کنوانسیون رامسر ضرورت استفاده پایدار از تمامی تالاب هاست، اما هسته مرکزی آن فهرست تالاب های با اهمیت بین‌المللی است.

گفتار اول: ضرورت و چرایی عضویت دولت ها در کنوانسیون رامسر

کنوانسیون رامسر راجع به تالاب ها ، به عنوان ابزاری در جهت توجه بین‌المللی به زیستگاه های تالابی که تا حدودی در نتیجه عدم آگاهی از کارکردها ، ارزش ها و خدمات موجود در تالاب ها رو به نابودی هستند شکل گرفته است. دولت هایی که ‌به این کنوانسیون ملحق می‌گردند به دنبال اجرای تعهداتی هستند که لطمات و ویرانی های صورت گرفته در تالاب ها را ترمیم دهند.

علاوه بر این، بسیاری از تالاب ها به دلیل فرامرزی بودن بین دو یا چند کشور از یک سیستم و ساختار بین‌المللی برخوردارند یا اینکه بخشی از منابع رودخانه ایی هستند که در بیش از یک کشور مشترک می‌باشند.

تلاش ها به منظور حفاظت و مدیریت این مناطق آبی بدون وجود یک چارچوب به منظور همکاری و تبادل افکار بین‌المللی که در بردارنده منافع متقابل باشد، امکان پذیر نمی باشد.

تعارض در صلاحیت( معاون و مباشر جرم)

جرایم رئیس جمهور، معاونان، وزیران؛ استانداران، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، فرمانداران، قضات اعم از اینکه در ارتباط با وظایف اداری و مشاغل دولتی آن ها باشد یا نباشد باید در تهران رسیدگی نمود.

بحث ظریفی که مطرح می شود این است که منظور از کلیه جرائم در ارتباط با مقامات مذکور، جرائمی است که بالاصاله و بالمباشره توسط آن ها واقع می شود یا شامل هر اقدامی می شود که قابل مجازات باشد ولو اینکه مستقلاً در قانون از آن نامی برده نشده باشد؟ به عنوان مثال فرماندار در محل خدمت خود، اتومبیل شخصی اش را در اختیار یکی از بستگان خود که فاقد گواهینامه است با علم ‌به این موضوع قرار می‌دهد و شخص بدون گواهینامه در حین رانندگی مرتکب ضرب و جرح می شود و پس از تعقیب اظهار می‌دارد که اتومبیل متعلق به فرماندار است که در اختیار او قرار داده شده است. پرونده نزد قاضی دادسرا ارسال می شود و قاضی در این پرونده با دو ماده قانونی معارض روبرو می شود.

ماده ۵۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۲۸/۶/۱۳۷۸ مقرر می‌دارد:

«شرکا و معاونین جرم در دادگاه ها محاکمه می‌شوند که صلاحیت رسیدگی به اتهام مجرم اصلی را دارد».

تبصره ماده ۴ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب که در قسمتی مقرر می‌دارد:

«رسیدگی به کلیه اتهامات……….. استانداران و فرمانداران……… در صلاحیت دادگاه کیفری استان تهران ……. می‌باشد».

در مثال مورد نظر متهم اصلی شخصی است که بدون گواهینامه رانندگی ‌کرده‌است و اتهام فرماندار معاونت در جرم است. چنانچه مرجع رسیدگی محلی بخواهد به ماده ۵۶ قانون دادرسی کیفری عمل نمایند باید فرماندار شهر را به عنوان متهم به آن مراجع احضار نمایند و چنانچه به ماده ۴ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب توجه نمایند قرار عدم صلاحیت به اعتبار صلاحیت و دادسرای تهران صادر نماید .

چنانچه قرار عدم صلاحیت صادر نماید ظاهر امر آن است که از قانون آمره یعنی قانون آیین دادرسی کیفری تخطی ‌کرده‌است و چنانچه به ماده ۵۶ عمل نماید در ارتباط با تبصره ۴ چه پاسخی دارد؟ با توجه به اینکه ‌در مورد مقامات صدر الذکر بین ماده ۵۶ و تبصره ماده ۴ تعارض است سؤال این است که ‌در مورد مقامات ، تبصره ماده ۴ نوعی استثناء برای اصل مذکور در ماده ۵۶ است یا اینکه به لحاظ صراحت ماده ۵۶ ، تبصره ماده۴ ‌در مورد مقامات و معاونتی که در ارتکاب جرم نقش اصلی را دارد قابلیت اجرا ندارد .

قبلاً از اداره حقوقی قوه قضاییه ‌در مورد مشابه استعلامی صورت گرفته که به لحاظ اهمیت موضوع متن استعلام و پاسخ آن اداره نقل می شود :

((با توجه به ماده ۱۴ قانون تشکیل دادگاه های کیفری یک و دو ماده ۱۹۸ و قانون آیین دادرسی کیفری چنانچه معاون جرم یا شریک جرم یکی از اشخاص موضوع تبصره یک ماده ۸ لایحه قانونی تشکیل دادگاه های عمومی باشد …)) ارشاد فرمایید. آیا دادگاه با اعتبار مواد استنادی فوق بر تحقیقات مجاز به محاکمه و صدور حکم ‌در مورد شریک یا معاون جرم نیز می‌باشد یا خیر؟

پاسخ شماره ۲۴۶/۷ – ۵/۲/۷۴ اداره حقوقی :

((تبصره اصلاحی ذیل ماده ۸ لایحه قانونی تشکیل دادگاه های عمومی مصوب ۱۳۵۸ استثنایی بر اصل صلاحیت محلی است و از شمول ماده ۱۴ قانون تشکیل دادگاه های کیفری یک و دو مصوب سال ۶۸ خارج است. ^[۱۲]۲،^[۱۳]۱))

سوال دیگری که درارتباط با پاسخ اداره حقوقی پیش می‌آید آن است که چون تبصره ماده ۴ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب استثناء بر اصل صلاحیت محلی است آیا باید به قدر متیقن اکتفا نمود و تنها پرونده معاون جرم را حسب مورد به تهران یا دادگاه مرکز استان ذیربط فرستاد یا اینکه به اتهام متهم اصلی یعنی مباشر جرم نیز باید در دادگاهی رسیدگی شود که به اتهام معاون رسیدگی می کند ؟ در ارتباط با این سوال می توان گفت در موارد استثناء باید به همان حد مستثنی شده اکتفا شود و از توسعه آن به سایر موارد پرهیز نمود . ‌بنابرین‏ در خصوص موضوع سؤال ، فقط پرونده معاون جرم باید به دادگاه تهران یا مرکز استان ارسال شود و اتهام مباشر در محل وقوع مورد رسیدگی قرار گیرد . استدلال دیگر این است که این شیوه رسیدگی موجب تعارض در تصمیم گری می شود و ممکن است مباشر جرم در دادگاه شهرستان تبرئه شود ولی همان معاون جرم در دادگاه های تهران یا مرکز استان مجازات شود و چگونه ممکن است متهم اصلی تبرئه شود ولی معاون جرم گناهکار شناخته شود و برای رفع این تعارض باید پرونده متهم اصلی نیز به دادگاه رسیدگی کننده به جرم معاون ارسال گردد . بنظر می‌رسد صحیح آن است که ‌در مورد مذکور به اتهام شریک جرم یا معاون جرم در دادگاهی رسیدگی شود که اتهام فرماندار نیز در همان دادگاه رسیدگی می شود .

تعارض صلاحیت (دادگاه ویژه روحانیت و دادگاه عمومی):

در مواردی نوع جرم، دادگاه صالح را معین می‌کند و در مواردی شخصیت متهم ملاک تعیین دادگاه صالح است؛ اما واقعیت آن است که همیشه تشخیص مرجع صالح بر اساس شخصیت اداری متهم یا نوع جرم ارتکابی امرآسانی نیست و مواردی وجود دارد که شرایط شغلی و وضعیت اداری متهم و موقعیت اجتماعی او و در عین حال وقوع جرم ارتکابی نوعی تعارض در صلاحیت مراجع مختلف ایجاد می‌کند .

به موجب ماده ۵۳۸ قانون آیین دادرسی مدنی دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت تا زمانی که رهبر انقلاب اسلامی لازم می دانند به کار خود مبنی بر رسیدگی به جرایم ارتکابی روحانیون ادامه خواهد داد . آیین نامه دادسرا ها و دادگاه های ویژه روحانیت ابتدا در سال ۶۹ و بعداً با اصلاحاتی در سال ۸۴ به تصویب و تأیید مقام رهبری رسیده است ^[۱۴]۱٫

‌بنابرین‏ علاوه بر دادگاه های عمومی و انقلاب، دادگاه های ویژه روحانیت نیز تشکیل شده اند^[۱۵]۱٫

ماده ۱۳ آیین نامه مذکور مقرر می‌دارد:

(( دادسرا و دادگاه های ویژه روحانیت در موارد ذیل، صالح به رسیدگی می‌باشد:

الف: کلیه جرایم عمومی روحانیون

ب: کلیه اعمال خلاف شئون روحانیون

ج: کلیه اختلافات محلی مخل به امنیت عمومی در صورتی که طرف اختلافات روحانی باشد.

د: کلیه اموری که از سوی مقام رهبری برای رسیدگی مأموریت داده می شود.

به عنوان مثال شخصی مدتی به عنوان مدیر کل در یک استان انجام وظیفه می‌کند و در این مدت مرکب جرمی می شود که اساسا باید در دادگاه عمومی جزایی مرگز استان رسیدگی شود. پس از مدتی نامبرده به کسوت روحانیت در می‌آید و بعدا به عنوان وزیر منصوب و مشغول به کار می‌گردد. جرم ارتکابی پس از تصدی وزارت مطرح و تعارض در صلاحیت بدین صورت محقق می‌گردد:

الف: از این جهت که در زمان مدیر کلی مرتکب جرم شده است این جرم باید در دادگاه جزایی مرکز استان ذیربط رسیدگی شود.

ب: از این جهت که در زمان طرح شکایت یا تعقیب، مرکب در سمت وزارت انجام وظیفه می‌کند رسیدگی به اتهام او در صلاحیت دادگاه کیفری استان است.