۱-۱-مقدمه

بیماری مزمن^[۱] یک استرس فوق العاده و قابل توجه است که زندگی فرد را مورد تهدید قرار می­دهد و علت عمده مرگ و میر در دنیا هستند. افزایش سریع بیماری های مزمن، نمایانگر چالش های عمده بهداشتی در سطح جهان است. از آنجا که نگرش پزشکی در این نوع بیماری­ها تنها بر نحوه درمان و کنترل نشانه ها توجه دارد و با توجه ‌به این که این بیماری ها بر فرد و جامعه اثرات زیادی دارند، بایستی مورد توجه خاص قرار گیرند و نباید صرفاً بر الگوی پزشکی در مراقبت از این بیماری بسنده کرد (کاتس و بور^[۲]،۱۹۹۵).

این بیماران معمولاً با دامنه وسیعی از احساسات منفی شامل اضطراب، عصبانیت و افسردگی مواجه هستند و احترام به خود و هویت فرد، تحت تاثیر بیماری قرار می‌گیرد؛ به خصوص وقتی بیماری منجر به کاهش نقش ها، فعالیت های ارزشمند تغییرات در ارتباطات اجتماعی شده و انجام فعالیت های قبلی بیمار نیز به علت بیماری مشکل یا غیر ممکن می شود (آسبرینگ^[۳]، ۲۰۰۱).

سرطان^[۴] از دید عامه ترسناک ترین و خطرناک ترین بیماری مزمن تلقی می­ شود. سرطان بیماری است که از یک یا چند سلول آغاز می­ شود و یک سلول به طور ناگهانی از حالت عادی خارج می­ شود و شروع به تکثیر می­ کند. سلول یا سلول­های سرطانی شده به سرعت تعدادشان افزایش پیدا می‌کند و تشکیل یک توده به هم فشرده سلولی یا یک غده می­دهد و این توده سلولی قابلیت و کارایی خود را نیز از دست می­دهد و نمی­تواند فعالیت­ها و وظایف خود را انجام دهد. این غده کم­کم گسترش پیدا می­ کند و مثل یک دانه کوچک در بافت ریشه می­دواند. کلمه سرطان که به معنای خرچنگ است بر اساس همین حالت نامگذاری شده است (خانجانی و همکاران،۱۳۹۱).

سرطان یکی از بیماری­های شایع در دنیای امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز افزایش می­یابد. به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۰۸ حدود ۶/۷ میلیون نفر در اثر ابتلا به بیماری سرطان جان خود را از دست دادند که از این تعداد، بیش از ۷۰% آن­ها در کشورهای در حال توسعه و کم درآمد زندگی می­کردند (صفاری و همکاران، ۱۳۹۱).

اثرات روانی ناشی از تشخیص سرطان و اثرات جسمی ناشی از درمان­های آن توام با بسیاری از عوارض جانبی هستند که سلامت روان فرد را تحت تاثیر قرار می­دهد. تشخیص سرطان، علائم ناگهانی را ایجاد می­ کند که مستلزم آن است که بیمار سریعا به سبک خود به مقابله با آن بپردازد. نوع روش درمانی بر سلامت روان بیمار تاثیر گذار است. درمان سرطان تقریبا همیشه با روش­های تهاجمی شروع می­ شود. از جمله درمان‌های سرطان شیمی درمانی است که با هدف نابود سازی سلولهای سرطانی انجام می­پذیرد. به دلیل طبیعت مزمن سرطان، بیمار مجبور است درمان طولانی مدت با داروهای سمی را بپذیرد. معالجه هفته­ها یا ماه­ها به طول می­انجامد و عوارض جانبی آن می ­تواند به صورت تهوع، ریزش مو، خستگی، دردهای عضلانی، سوختگی­های پوستی، تغییرات وزن و مشکلات روحی و روانی بروز نماید. بستری شدن­های متعدد به منطور درمان می ­تواند مانع از ادامه یک زندگی طبیعی شود. قبل و بعد از شیمی درمانی احساس ترس و اضطراب در بیمار به وجود می ­آید که این امر به دلایل مختلفی از قبیل عوارض ناشی از شیمی درمانی، سوراخ کردن ورید جهت تزریق، احساس انزوا و گوشه گیری و از دست دادن حس استقلال در زندگی، می ­تواند باشد. به علاوه عوارض جانبی آشکار ناشی از شیمی درمانی توانایی لذت بردن از جنبه­ های مختلف زندگی را از فرد بیمار سلب می­ کند (کرنر و بیلی^[۵]، ۲۰۰۱).

۱-۲-بیان مسئله

سلامت روان یکی از مهمترین مؤلفه‌ ­های یک زندگی سالم است که عوامل بیشماری در شکل گیری صحیح یا ناصواب آن دخیل هستند. هدف سلامت روان کاهش احساسات منفی نظیر اضطراب، افسردگی، ناامیدی و پیشگیری از بروز نشانه­ های مرضی در افراد ‌می‌باشد. در طول چند دهه اخیر، مسئله سلامت روان به عنوان یکی از ابعاد مهم سلامت مورد توجه قرار گرفته است (سازمان بهداشت جهانی^[۶]، ۲۰۰۷). عوامل خطر برای مشکل سلامت روان عبارتند از: سابقه خانوادگی، شرایط پر استرس زندگی، داشتن بیماری مزمن، سابقه تروما، استفاده از مواد مخدر، بی­توجهی یا سوء استفاده در کودکی و فقدان حمایت اجتماعی ‌می‌باشد.

اهمیت سلامت روان به دلیل ارتباط تنگاتنگ آن با سلامت جسمانی ‌می‌باشد. سلامت روان نقش مهمی در توانایی افراد برای حفظ سلامت جسمی بازی می­ کند. بیماری­های روانی از قبیل افسردگی و اضطراب در توانایی افراد برای مشارکت در رفتارهای ارتقا دهنده سلامتی تاثیر گذار است. به نوبه خود، مشکلات سلامت جسمی مانند بیماری­های مزمن می ­تواند تاثیر جدی بر سلامت روان و کاهش توانایی افراد برای شرکت در درمان و بهبودی داشته باشد (لاندو^[۷]، ۲۰۰۶).

متخصصان و پژوهشگران به دنبال یافتن عواملی هستند که می ­تواند بر روی سلامت روان بیماران سرطانی تاثیرگذار باشد. در این میان راهبردهای مقابله دینی^[۸]، رضایت زناشویی^[۹] و خودکارآمدی^[۱۰] از جمله­ عوامل تاثیر گذار بر سلامت روان بیماران سرطانی ‌می‌باشد که نیاز به بررسی­ های بیشتر در این زمینه احساس می­ شود.

اثرات روانی ناشی از تشخیص سرطان و اثرات جسمی ناشی از درمان­های آن توام با بسیاری از عوارض جانبی هستند و با توجه به تغییرات، گاه اعتماد به نفس و ایمان مذهبی به مخاطره می ­افتد. ارتباطات فردی به دلیل عدم اطمینان به آینده مختل می­ شود. مکانیزم­ های سازگاری قبلی ناکافی به نظر می­رسد و بستری شدن در بیمارستان ممکن است احساس تنهایی را به فرد القا کند و در یک کلام ‌می‌توان گفت بحران معنوی در فرد پدیدار می­ شود (های فیلد^[۱۱]، ۱۹۹۲).

باید توجه داشت که بیماری­های مزمن از جمله سرطان می ­تواند اثرات مخربی به همراه داشته باشند و رضایت زوجین را تحت تاثیر قرار دهند. رضایت مندی زناشویی مهمترین مؤلفه‌ ازدواج است. به نظر می­رسد سلامت روان به عنوان مؤلفه‌­ای از ویژگی­های فردی، با رضایت­مندی زناشویی ارتباط دارد(شاهی و همکاران،۱۳۹۰).

ادراک خودکارآمدی نیز یک ساز و کار شناختی است که توانایی کنترل موارد ترسناک را در شخص ایجاد می­ کند و او را قادر به رویارویی با مشکلات می­سازد. درک توانایی باعث می­ شود که شخص رفتارهایی را از خود دور کند. افرادی که دارای احساس خودکارآمدی مشخص، تعریف شده، هماهنگ و تقریبا با ثبات هستند از سلامت روانشناختی بیشتری برخوردارند. این افراد به دیدگاهی روشن ‌در مورد خود رسیده ­اند و کمتر تحت تاثیر وقایع روزانه و ارزیابی­های این وقایع قرار می­ گیرند (بندورا،۱۹۹۷).

‌بنابرین‏ پژوهش حاضر درصدد بررسی این مسئله است که راهبردهای مقابله دینی، رضایت زناشویی و خودکارآمدی چه نقشی در سلامت روان این بیماران دارد.

۱-۳-ضرورت و اهمیت پژوهش

۲-۳-۲-۳-۲ بازده سرمایه گذاری و سود پرداختی بابت تأمین مالی

هیئت استانداردهای حسابداری مالی، سرمایه گذاران و اعتباردهندگان را کسانی معرفی می‌کند که وجوهی را در شرکت سرمایه گذاری کرده‌اند و چشم انتظار دریافت سود به عنوان جبران سرمایه گذاری خود هستند. معمولاً وجوهی که به سرمایه گذاران و اعتباردهندگان بابت عواید حاصل از سرمایه گذاری و یا اعتباردهی پرداخت می شود به صورت سود سهام و بهره می‌باشد که این اطلاعات مرتبط با ساختار سرمایه است و در صورت جریان وجوه نقد در قسمت بازده سرمایه گذاری و سود پرداختی بابت تأمین مالی گزارش می شود (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری،۱۳۸۵ ). یکی از مهمترین اجزای این جریان نقدی سود نقدی سهام است. توزیع سود نقدی سهام دارای بار و محتوای اطلاعاتی بر بازار بوده به نحوی که تغییر در میزان توزیع سود نقدی سهام باعث تغییر در قیمت و نهایتاًً بازده سهام می شود و سرمایه گذاران از سود سهام به عنوان معیاری برای کسب بازده بیشتر و در نتیجه حداکثر نمودن ثروت خود استفاده می‌کنند (یحیایی و همکاران، ۲۰۱۰ ). علاوه بر این، مدیران زمانی که چشم اندازهای مالی آتی واحد تجاری را مطلوب

پیش‌بینی کنند به توزیع سود سهام اقدام می‌کنند، لذا اعتباردهندگان می‌توانند از سود سهام به عنوان معیاری از توانایی واحد تجاری در ایفای تعهدات خود در آینده استفاده و ‌در مورد اعطاء اعتبار به آن واحد تجاری تصمیم گیری نمایند (تائووانگ و همکاران، ۲۰۱۰ ). همچنین، استفاده کنندگان اطلاعات مالی از اطلاعات مربوط به هزینه بهره و بازپرداخت آن به منظور ارزیابی توان واحد تجاری در ایفای تعهدات خود در آینده نیز استفاده می‌کنند. ارزیابی توان واحد تجاری از نظر سرمایه گذاران ‌به این دلیل با اهمیت است که ممکن است شرکت با تهدید ناشی از ناتوانی در بازپرداخت تعهدات در آینده روبرو شود و این ناتوانی باعث
می شود هزینه بهره اخذ وام های جدید و در نتیجه ریسک افزایش یابد که این افزایش ریسک باعث خواهد شد بازار از لحاظ قیمت و بازده سهام از خود واکنش نشان دهد (هندریکسن و و نبردا، ۱۳۸۵ ).

۲-۳-۲-۳-۳ وجوه پرداختی بابت مالیات بر درآمد

وجوه پرداختی بابت مالیات بر درآمد تنها مربوط به پرداخت‌ها، علی الحسابها و استرداد مبالغ پرداختی از بابت مالیات بر عملکرد می‌باشد و شامل مالیات‌های تکلیفی نیست. با توجه به اینکه مالیات زمانی پرداختنی است که سود مشمول مالیات توسط واحد تجاری تحصیل شده باشد و چون مالیات ‌بر اساس درصدی از سود مشمول مالیات محاسبه می شود میتوان آن را نوعی توزیع سود محسوب و دولت را به عنوان شریک در واحد تجاری قلمداد کرد (شباهنگ، ۱۳۸۱ ) و از آنجایی که توزیع سود سهام برای بازار دارای محتوای اطلاعاتی و تأثیرگذار بر قیمت و بازده سهام می‌باشد میتوان از وجوه پرداختی بابت مالیات بردرآمد و تطبیق آن با سود مشمول مالیات به عنوان معیاری برای ارزیابی واحد تجاری در جهت کسب سود و بازده بیشتر استفاده نمود.

۲-۳-۲-۳-۴ جریان های نقدی حاصل از فعالیت‌های سرمایه گذاری

عملکرد موفق شرکت‌ها می‌تواند در ایجاد انگیزه اقتصادی سرمایه گذاران و در نتیجه رشد اقتصادی کشور مؤثر باشد. این مهم که به کسب بازده بیشتر برای شرکت‌ها و سرمایه گذاران منجر می شود در گرو افزایش فعالیت‌های سرمایه گذاری برای تولید در مقیاس وسیع است. فعالیت‌های سرمایه گذاریها بیشتر مرتبط با تحصیل و فروش سرمایه گذاریهای کوتاه مدت و بلندمدت، دارایی‌های ثابت مشهود و نامشهود و نیز پرداخت و وصول تسهیلات اعطایی به اشخاص مستقل از واحد تجاری بجز کارکنان می‌باشد (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، ۱۳۸۵ ) که سرمایه گذاران علاوه بر توجه به اهداف و سیاست‌های قبلی شرکت در جهت کسب سود و جریان‌های نقدی دیدگاه های آتی واحد تجاری را ‌در مورد مکانیزه کردن، توسعه و جایگزینی
ماشین آلات و همچنین سرمایه گذاری های کوتاه مدت و بلندمدت که مولد سودآوری و نقدینگی در واحد تجاری هستند را در تصمیم گیری‌های خود به منظور پیش‌بینی جریان‌های نقدی عملیاتی، قیمت و نهایتاًً بازده غیرعادی سهام مدنظر قرار می‌دهند (گارود و هادی، ۱۹۹۸).

۲-۳-۲-۳-۵ جریان های نقدی حاصل از فعالیت‌های تأمین مالی

از آنجایی که شرکت‌ها در شکوفایی اقتصاد نقش بسزایی دارند، توجه نمودن به عواملی که باعث رشد و توسعه این شرکت‌ها می شود حائز اهمیت است. دستیابی ‌به این مهم که منجر به کسب بازده بیشتر برای شرکت‌ها و سرمایه گذاران می شود در گرو سرمایه گذاری بیشتر می‌باشد که برای تحقق بخشیدن ‌به این امر نیاز به تأمین مالی به وسیله شرکت‌ها است. منابع مالی شرکت‌ها معمولاً از طریق وجه نقد حاصل از عملیات (سود)، وجه نقد حاصل از سرمایه گذاری (سهام) و اخذ وام از بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری (بدهی) تأمین می شود. روش های تأمین مالی نیز یکی از اصلی ترین حوزه های تصمیم گیری مدیران شرکت‌ها در راستای افزایش ثروت سهام‌داران به شمار می رود که تأمین مالی از طریق استقراض نسبت به انتشار سهام باعث افزایش بازده سهام می شود (مرادزاده فرد و نادعلی پورمنفرد، ۱۳۸۸ ). ‌بنابرین‏، با توجه به اینکه تأمین مالی باعث افزایش ریسک و افزایش ریسک باعث تغییر در قیمت و نهایتاًً بازده غیرعادی سهام می شود، لذا سرمایه گذاران در هنگام سرمایه گذاری به ساختار سرمایه، توانایی شرکت برای ایجاد وجه نقد لازم در زمینه تأمین مالی برای اجرای برنامه های رشد و توسعه و پرداخت سود سهام و تأثیرات آن بر قیمت و نهایتاًً بازده غیرعادی سهام توجه می‌کنند.

۲-۳-۳ جریان های نقدی هر سهم

سرمایه گذاران و اعتباردهندگان از سود و جریان‌های نقدی به منظور ارزیابی توانایی‌های واحد تجاری در کسب سود و ایفای تعهدات خود در آینده استفاده می‌کنند. این اطلاعات زمانی گویای عملکرد مطلوب برای واحد تجاری است که ‌بر اساس هر سهم نیز گزارش شود و هر چقدر نتیجه اطلاعات مربوط به هر سهم بیشتر باشد نشان دهنده بازدهی و عملکرد مطلوب واحد تجاری است. با توجه به الزامات مقرر شده توسط تدوین­کنندگان استانداردهای حسابداری، شرکت‌ها تنها ملزم به افشای سود خالص هر سهم در صورت‌های مالی خود هستند و از آنجایی که سود هر سهم ‌بر اساس سود خالص حسابداری محاسبه می شود دارای مشکلات مربوط به سود حسابداری است و چون جریان‌های نقدی هر سهم همانند جریان نقدی از عینیت کافی برخوردار بوده و مشکلات مربوط به سود را ندارد سرمایه گذاران می‌توانند از جریان‌های نقدی هر سهم به منظور ارزیابی قیمت و بازده سهام در حداکثر نمودن ثروت خود استفاده کنند. علاوه بر این، افشای اطلاعات مربوط به جریان‌های نقدی هر سهم و تطبیق آن با سود هرسهم رابطه سود و جریان‌های نقدی را بهتر نمایان می‌کند و اگر این تطبیق به صورت تجزیه وتحلیل افقی برای چندین سال استفاده شود یک دورنمایی از عملکرد آتی واحد تجاری ارائه می‌دهد (استون و نیمایر، ۲۰۰۵).

سرمایه اجتماعی اساساً در دهه ۱۹۹۰ مفهوم مهمی شد، و در رشته‌های علوم اجتماعی بسیار مورد توجه قرار گرفت، در استاد و گفتمان این رشته ها وارد شد، و عده زیادی از جامعه شناسان، علمای سیاست و اقتصاددانان برای یافتن پاسخ های سوال های متعددی که در رشته‌های خود با آن ها مواجه بودند، به مفوم سرمایه اجتماعی متوسل شدند (۲۰۰۰، Adler).

در حوزه سازمان و مدیریت نیز ، توجه صاحب نظران به نیازها و مسایل اجتماعی، از زمان‌های گذشته ، زمینه مساعدی برای گسترش مباحث سرمایه اجتماعی ایجاد ‌کرده‌است.

درمطالعات هاتورن (۱۹۲۷-۱۹۳۲) پس از آن که یافته ها از توضیح روابط مورد انتظار بین شرایط کار و بهره وری بازمان، محققان به عوامل غیررسمی با اجتماعی که ممکن بود کارگران را تحت تاثیر قرار داده باشد، توجه گردند. این مطالعات نشان داد که سازمان ها افزون بر جنبه اقتصادی، دارای جنبه‌های اجتماعی و احساسی نیز هستند و رعایت افراد و احترام به انسان ، همانند اندازه که اوقات استراحت، شرایط فیزیکی کار، یا حتی پول برای بهره وری اهمیت دارند، از اولویت برخوردارند(هیکس، هربرت جی، ۱۳۶۹). حاصل این مطالعات، شناخت نیازهای اجتماعی، هویت یافتن افراد در مناسبات اجتماعی، اهمیت پاداش های اجتماعی و روانی ، و پاسخ گویی و تعهد کارکنان نسبت به ارضای نیازهای اجتماعی آن ها بود (۱۹۳۳، Mayo).

در دهه ۱۹۸۰ رویکردهای تحول سازمانی، که در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بسیار رونق داشت در بسیاری از سازمان ها اعتبار خود را از دست داد. برنامه های تحول سازمانی معمولاً دو هدف داشتند: اصلاح عملکر افراد، تیم ها، و کل سازمان؛ و انتقال مهارت ها و دانش ضروری تا اعضای سازمان را برای اصلاح دائمی عملکردشان در سازمان توانمند سازند (۱۹۹۵، French).

در دهه ۱۹۹۰ اندیشه‌های تحول سازمانی به شکل سازمان یادگیرنده تجدید حیات یافت. جنبش سازمان یادگیرنده فرضیه های خوشبینانه ای داشت، و بر این باور بود که با توجه به تیم ها و کل سازمان، می‌تواند سطح جدیدی از آموزش جمعی پدید آورد که در جهت بهتر شدن سازمان تغییرات اساسی در آن ایجاد کند (۲۰۰۲، Cunningham).

در اواخر دهه ۱۹۹۰ نسبت به اعتبار هدف سازمان های یادگیرنده تردیدهای فزاینده ای ایجاد شد. بسیاری از سازمان ها این اصطلاح را از بیانیه های راهبرد و گزارش های سالانه روسای خود حذف کردند. به دلیل آن که مفهوم روشنی نبود و به نظر می رسید در مواجهه با بی رحمی موقعیت اقتصادی بسیار خام و سست است. با وجودی که استفاده از این فنون و نظریه ها در سازمان ها کم تر شده است، ولی سازمان ها هنوز می‌توانند به خود ببالند که افراد بزرگ ترین دارایی آن هاست (۲۰۰۲، Cunningham). رند جدید که به نظر می‌رسد برای رهبران کسب و کار جالب باشد، استفاده از مفهوم سرمایه درباره افراد، و به ویژه اندیشه سرمایه اجتماعی است که توجه مدیران عالی سازمان ها را به خود جلب ‌کرده‌است (۲۰۰۲، Cunningham).

چنین زمینه مساعدی از وجود مباحث اجتماعی در محدوده سازمان شرایط رویکرد به سرمایه اجتماعی را در سازمان و مدیریت فراهم کرده و بررسی سرمایه اجتماعی و استفاده از آن در مطالعات سازمانی نیز به سرعت افزایش یافته است. اهمیت سرمایه اجتماعی در مطالعات سازمان ها و تبیین موقعیت نسبی نقش آفرینان در بسیاری از حوزه های مورد توجه در تحقیقات سازمان تأیید شده است (۱۹۹۲، Burt؛۱۹۹۳، Certo؛۲۰۰۱، Cohen)

۲-۶- مدل های سرمایه اجتماعی

سه مدل برای سرمایه اجتماعی در زیر عنوان شده است:

۲-۶-۱- مدل سرمایه اجتماعی ناهاپیت و گوشال

ناهاپیت و گوشال از دیدگاه سازمانی به مقوله سرمایه اجتماعی پرداخته‌اند. آن ها جنبه‌های مختلف سرمایه اجتماعی را در سه طبقه جای دادند : ساختاری، رابطه ای و شناختی.

به عبارت دیگر گوشال و ناهاپیت برای سرمایه اجتماعی سه بعد را در نظر گرفته اند که می توان آن را به صورت شکل زیر نمایش داد (گوشال و ناهاپیت،۱۹۹۸ به نقل از ثمری و مقیمی ، ۱۳۸۹،ص۱۰).

بعد سرمایه اجتماعی

بعد ساختاری

بعد رابطه ای

بعد شناختی

شکل ۲-۱: مدل سرمایه اجتماعی ناهاپیت و گوشال (منبع، ناهاپیت و گوشال،۱۹۹۸)

۲-۶-۲- مدل سرمایه اجتماعی و ایجاد ارزش تسای و گوشال (۱۹۹۸)

بر اساس این مدل سرمایه اجتماعی سازمان می‌تواند از سرمایه فکری کند.در این مدل هر یک از عناصر سرمایه اجتماعی از قبیل بعد ساختاری، بعد شناختی و بعد ارتباطی منجر به ایجاد نوآوری و خلاقیت در سازمان می شود که این خود یکی از جنبه‌های سرمایه فکری می‌باشد که در حوزه سرمایه انسانی جای می‌گیرد.

شکل ۲-۲- مدل سرمایه اجتماعی و ایجاد ارزش (تسای و گوشال،۱۹۹۸ به نقل از مقیمی و ثمری، ۱۳۸۹)

۲-۶-۳- مدل سرمایه اجتماعی هدسون (۲۰۰۵)

هدسون برای بررسی سرمایه اجتماعی در سازمان سه شاخص ارائه نموده است. این شاخص ها عبارتند از: سطح متوسط رضایت شغلی در گروه کاری، رفتار شهروندی سازمانی و رقابت شدید ناسالم در میان همکاران (هدسون، ۲۰۰۵ به نقل از نصر اصفهانی وانصاری و برزکی و آقاحسینی، ۱۳۸۹،ص۵۲) هر یک از این شاخص ها سه گانه در زیر مورد بررسی قرار می‌گیرد.

۲-۷ ) ویژگی های کلیدی سرمایه اجتماعی

در زیر به چند ویژگی کلیدی از سرمایه اجتماعی می پردازیم (شاه حسینی،۱۳۸۱)

الف) اصل حداقل لازم، دو نفر

تفاوت اساسی سرمایه اجتماعی با سرمایه انسانی ، در همین ویژگی است . سرمایه انسانی مجموعه دانش ، مهارت و تجربه یک فرد است . در حالی که سرمایه اجتماعی مجموعه روابط و ارتباطاتی است که یک فرد با دیگران دارد . این سبب می شود که سرمایه اجتماعی ، خصلت کالای عمومی به خود بگیرد ؛ به عبارت دیگر ، سرمایه اجتماعی در شبکه روابط قرار دارد .

ب) ماهیت حاوی منفعت

از آن جا که مفهوم سرمایه اجتماعی یک موجودی انباشته شده و حاوی منافع است ، می‌تواند سرمایه تلقی شود . نگاهی که سرمایه اجتماعی را نوعی سرمایه یا دارایی می پندارد ، در حقیقت برای این مفهوم به چیزی فراتر از سازمان های اجتماعی یا ارزش و هنجارهای اجتماعی نظر دارد .

ج) نداشتن هزینه

تشکیل سرمایه اجتماعی نیازمند سرمایه گذاری است گر چه محتاج پول نیست ، ولی مقدار معینی فرصت و همت می طلبد . چنانچه پاتنام در تحلیل خود از ‌تشکل‌های مدنی در ایتالیا نشان داده ، چندین نسل طول می کشد تا سرمایه اجتماعی به طور کامل ساخته و مؤثر واقع شود . علاوه بر آن ، چنانچه بسیاری از درگیری های مدنی در سراسر جهان گواهی داده‌اند ، تخریب سرمایه اجتماعی خیلی ساده تر از تجدید بنای آن است . به همین خاطر ، یک هزینه تعمیر هم برای سرمایه اجتماعی می توان تصور کرد که معمولا به شکل زمان است . یعنی زمان هزینه اصلی تشکیل و تقویت سرمایه اجتماعی است .

گفتار دوم : تعهدات اطلاعاتی نماینده بیمه­گذار

بیمه­گذار مکلف به رعایت تعهدات اطلاعاتی خود ‌می‌باشد، اعم از اینکه خود او اصالتا بیمه نامه را منعقد کرده باشد یا نماینده او. نماینده در ارائه اطلاعات به بیمه­گر باید به اندازه خود بیمه­گذار دقت داشته باشد. قصور در انجام تعهد دادن اطلاعات ممکن است منجر ‌به این شود که بیمه­گر از آنچه باید مطلع می­شده، آگاه نشود. این قصور ممکن است ناشی از عمل بیمه گذار باشد یا یکی از نمایندگان او، که به هر حال طرف اصیل مسئول نهایی تلقی شده و ضمانت اجرای اظهارات خلاف واقع و یا کتمان حقایق مستقیما بر او بار می­ شود. نه کلاهبرداری و نه سهل­انگاری نماینده نمی­تواند و نباید عذری برای معافیت بیمه­گذار باشد، درغیر این صورت راه برای اعمال متقلبانه و فرار از ضمانت اجرا نقض وظیفه ارائه اطلاعات باز می­ شود.^[۱۹۰]

به موجب ماده ۱۹ قانون بیمه دریایی انگلستان «در خصوص اوضاع احوالی که نیاز به بیان آن ها نیست آنجا که نماینده بیمه­گذار برای او بیمه­نامه منعقد می­ کند نماینده باید موارد زیر را برای بیمه­گر بیان دارد؛

اول- هر نوع اوضاع احوالی که از آن باخبر است. نماینده باید از اوضاع احوالی که عادتا انتظار می­رود در جریان عادی کار به آن آگاهی یابد یا به وی منتقل شود مطلع باشد.

دوم- هر نوع اوضاع احوال عمده­ای که بیمه­گذار مکلف بوده به نماینده منتقل کند. مگر اینکه آمر زمانی ‌به این اطلاعات دست یابد که برای انتقال آن به نماینده خیلی دیر شده باشد.»^[۱۹۱]

برخی از نمایندگان تا آنجا از سوی آمر خود نمایندگی دارند که ‌می‌توان گفت اعمال و اطلاعات آن ها همان اعمال و اطلاعات اصیل است.

در سال ۱۸۶۷ در پرونده «Prowedfoot v. Mantifiry » وقتی معلوم شد نماینده بیمه­گذار از تلف شدن موضوع بیمه که یک کشتی تجاری بوده است، مطلع شده ولی تعمدا موضوع را به اطلاع بیمه­گذار نرسانده است و ‌بنابرین‏ بیمه­گذار ‌در مورد همان کشتی بیمه­نامه حمل و نقل منعقد نموده، اطلاعات بیان نشده نماینده همان اطلاعات آمر او یعنی بیمه­گذار قلمداد شد و بیمه­نامه باطل اعلام شد. هر چند بحث مسئولیت نماینده در مقابل اصیل و خروج از قواعد امانت سر جای خود قابل بحث است.^[۱۹۲]

در پرونده «Republic Bolivia v. Mutual marine insurance corporation » محموله­ای شامل ملزومات سربازان ارتش بولیوی از امریکا فرستاده شده بود. این سربازان برای مقابله با نیروی اعزامی که در پی سرنگونی دولت بولیوی و برقراری جمهوری بودند، در آن محل حضور داشتند. کشتی توسط نیروهای مخالف ضبط و غارت شد. نماینده بیمه­گذار از این تهدید که نیروهای مخالف تصمیم ‌گرفته‌اند محوله را تصرف نمایند، باخبر بود اما در هنگام انعقاد قرارداد بیمه این موضوع را به بیمه­گر اطلاع نداده بود.

قاضی پرونده اظهار داشت «این اطلاعات در واقع عمده بوده ­اند و از آنجا که از ابراز اطلاعات یاد شده خودداری شده، بیمه­گر می ­تواند از پذیرفتن تعهدی که در بیمه­نامه بر عهده گرفته، خودداری ورزد. این حقیقت که نیروی اعزامی در همان زمان برای ضبط کالا تهدید کرده بود، باید برای بیمه­گر عامل مهم و عمده باشد. ‌می‌توان فرض کرد که بیمه­گر قاعدتا اطلاعاتی درباره ناآرامی در منطقه داشته است، ولی حتی با قبول این فرض نیز باید پذیرفت که بیمه­گر اضافه بر این باید در جریان آمادگی نیروی اعزامی برای ضبط کالای موضوع بیمه قرار می­گرفت، نمی­ توان فرض کرد که بیمه­گر از این موضوع نیز که عاملی مهم و عمده تلقی می­ شود خبر داشته. مدارک موجود نشان می­دهد که موضوع از مصادیق اوضاع احوال عمده بوده و من معتقدم که این وضعیت باید به اطلاع بیمه­گر می­رسید.»^[۱۹۳]

در پرونده دیگری به نام «Vilcon v. Vigorse » خواهان به نماینده خود دستور داده بود کشتی او را بیمه کند. نماینده در زمان انجام مقدمات کار و پیشنهاد بیمه اطلاعاتی به دست آورد که نسبت به خطر موضوع بیمه عمده تلقی می­شد، ولی به بیمه­گذار منتقل نکرد و عملا هم بیمه­نامه توسط او منعقد نشد و خواهان نماینده دیگری استخدام کرد. هم بیمه­گذار و هم نماینده دوم با حسن­نیت عمل کرده و قرارداد بیمه منعقد شد. سوال این بود که آیا اطلاعات نماینده اول نیز اطلاعات بیمه­گذار محسوب شده و در نتیجه بیمه­گر می­توانست به استناد عدم افشای حقایق تاثیر­گذار از جبران خسارت امتناع نماید؟

مجلس اعیان انگلستان چنین رأی‌ داد که بیمه­نامه منعقده به دلیل آنکه نماینده اول از جمله نمایندگانی نبوده که انتقال اطلاعات جزء تکالیفش بوده است، معتبر و غیرقابل فسخ است. مبنای تصمیم یاد شده این بود که مسئولیت بیمه­گذار برای عدم افشای اطلاعاتی که تصادفا جز اطلاعات اشخاصی بوده که وی صرفا او را برای انعقاد عقد بیمه استخدام کرده بود، نباید به افرادی تعمیم داده شود که عملا بیمه­نامه را از سوی او امضا کرده ­اند. برای توسعه مسئولیت بیمه­گذار تا این حد مجوزی وجود ندارد.»^[۱۹۴]

گفتار سوم : نقش بیمه مرکزی ایران در ارائه اطلاعات بیمه­ای

به موجب ماده اول قانون تأسيس بیمه مرکزی ایران و بیمه­گری مصوب ۲۹/۳/۱۳۵۰ ، «به منظور تنظیم و تعمیم و هدایت امر بیمه در ایران و حمایت بیمه­گذاران و بیمه­شدگان و صاحبان حقوق آن ها همچنین به منظور اعمال نظارت دولت براین فعالیت مؤسسه‌­ای به نام بیمه مرکزی ایران طبق مقررات این قانون به صورت شرکت سهامی تأسيس می­گردد.»

بیمه مرکزی ایران در کنار وظیفه کلی نظارت بر عملیات مؤسسات بیمه و حمایت از حقوق مصرف­ کنندگان بیمه، وظیفه روشنگری و انتقال اطلاعات را نیز بر عهده دارد. انتقال اطلاعات مسلماً یکی از مهمترین اقدامات بیمه مرکزی ایران در جهت حمایت از مصرف ­کننده بیمه خواهد بود.

در بیمه، مصرف ­کننده به دو صورت با مؤسسات بیمه طرف است؛ یکی ‌در مورد صدور بیمه نامه و تعیین نرخ و شرایط و مورد دوم در هنگام بروز خسارت. در هر دو مورد بیمه‏گذار نسبت به مؤسسه بیمه در موقعیت ضعیف­تری قرار دارد. به علت کمی اطلاعات بیمه­گذاران و نوعی انحصار عملیات بیمه میان بیمه­گران، نرخ و شرایط بیمه به بیمه­گذار تحمیل می‏ شود. این اشکال تا حد زیادی از طریق اقدامات بیمه مرکزی و شورای عالی بیمه قابل رفع ‌می‌باشد.^[۱۹۵]

به موجب ماده ۲۸ آیین‌نامه شماره۵۷ راجع به تنظیم امور نمایندگی مصوب ۱۷/۷/۱۳۸۷ «شرکت‌ بیمه موظف است امکان دسترسی مناسب بیمه مرکزی ایران به آمار و اطلاعات صحیح و قابل اطمینان را بر اساس دستورالعملی که بیمه مرکزی ایران تهیه و ابلاغ می­ کند فراهم نماید.»

مطابق تبصره ماده ۵ « بیمه مرکزی ایران ملزم به حفظ اسرار موسساتی است که به موجب این قانون حق نظارت بر آن ها را دارا می‌باشد و به هیچ وجه نباید از اطلاعاتی که درجهت اجرای این قانون به­دست ‌می‌آورد جز در مواردی که قانون معین می­ نماید استفاده کند.»

گفتار دوم : نقش بیمه مهریه بر وضعیت مرد

بیمه ی مهریه ، بیمه ای است که باعث می شود به مرد لطمات جبران ناپذیر وارد کند که باعث می شود او نسبت به آینده ی خود بد بین نباشد ، بیمه مهریه جهت تسهیل پرداخت مهریه از جانب زوج نسبت به زوجه صورت گرفته است تا در مواقعی که ممکن زن مهریه خود را مطالبه می‌کند بتواند بدون هیچ مشکلی آن را پرداخت کند .

بند۱ : تأثیر بیمه مهریه بر حقوق اقتصادی مرد: عمده فعالیت های بیمه ای در کشور بر عهده تأمین اجتماعی یا سازمان خدمات درمانی است که زیر نظر وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی است و تنها پوششهای بیمه ای به افراد را در بر می‌گیرد . این نوع بیمه ها ، از نوع بیمه های اجباری است . در بیمه های تأمین اجتماعی پوشش های بیمه ای از قبیل بازنشستگی ، درمان ، غرامت ، هزینه کفن و دفن و … وجود دارد. کسانی که به نحوی از پوشش های تأمین اجتماعی یا سازمان خدمات درمانی استفاده می‌کنند و افراد بیمه شده در شرایط قراردادی بیمه ای و سقف پوشش ها هیچ اختیاری ندارند.^[۷۰]و معمولا از حقوق افراد کارمندان کم می‌کنند و آن ها کم شدن حقوق خود را که بابت بیمه می پردازند زیاد احساس نمی کنند . در حالی که بیمه مهریه یک بیمه اختیاری است و اگر خود بیمه گر نخواهد هیچ اجباری به بیمه کردن بیمه مهریه زن خود ندارد .

بیمه مهریه تأثیر مستقیمی در حقوق اقتصادی مرد دارد به طوری که هر ساله یا هر ماهه باید مقداری از حقوق دریافتی خود را بابت بیمه بپردازد که بر اساس مقداری است که بیمه کرده (کل یا بخشی از مهریه )است. و ممکن است مقدار زیادی از درآمد ماهیانه بابت بیمه بپردازد. و چون مرد معمولا تنها مسئولیت مخارج زندگی با اوست ممکن است با مشکلاتی روبرو شود. اما در صورتیی که زن او بخواهد مهریه خود را مطالبه کند ‌یک دفعه باید مقدار خیلی زیادی پول بدهد که کار هر کسی نیست بتواند مهریه های سنگین زوجه خود را بدهد، ولی با بیمه کردن مهریه زوجه خود در آینده ای نه چندان دور نتیجه آن را در زندگی خود خواهد دید و به جای این که فکر قرض کردن و وام گرفتن باشد و یا اینکه بترسد که اگر نپردازد به زندان خواهد رفت شرکت بیمه تعهدات مرد را بر عهده می‌گیرد و پول را که بابت پرداخت مهریه همسر خود در آن شرکت پس انداز ‌کرده‌است مهریه همسر او را پرداخت می‌کند.

بند۲ : نقش بیمه مهریه بر کاهش جرائم در مرد: خیلی از مردها برای اینکه بتوانند مهریه سنگین زنهای خود را بدهند و برای اینکه به زندان نیفتند حاضر هستند دست به هر کاری بزنند ، کارهای خلافی که هم به ضرر آن ها‌ است و هم به ضرر جامعه که باعث می شود جامعه به طرف فساد سوق داده شود، ترس از زندان مردها را وادار می‌کند که دست به قاچاق ، آدم ربایی ، دزدی و… بزنند . وقتی جرائم زیاد شوند جامعه پر از مجرم خواهیم داشت و امنیت اجتماعی هم پایین می‌آید .

اگر دولت به معضل مهریه با نگاهی عمیق و بی طرف نگاه کند خواهد دید که طراحی که هست (به عنوان مثال بیمه مهریه و سرمایه گذاری ) به درستی فرهنگ سازی شود باعث می شود که مردان هم از شر مشکلات عدیده ی ناشی از بیمه مهریه برای آن ها به وجود می اید رها خواهند شد . حتی در مواردی که مردها قادر به پرداخت مهریه زن خود نیستند باعث می شود که به اعتیاد مواد مخدر و الکلی روی بیاورند ، از طرفی باعث اختلافات رفتاری ، خودکشی ، فحشا و انحرافات جنسی و قرار گرفتن در معرض انواع بیماری های عفونی و ویروسی ، از دست دادن پیوندها و همبستگی با خانواده ، طرد خانوادگی و اختلافات با سایر اعضای خانواده ، تن دادن به ازدواج موقت و ازدواج های ثانویه ، اختلافات بین فرزندان با همسر در صورت ازدواج مجدد از جمله آثار پیامدهای منفی است که ممکن است بعد از طلاق برای مرد به وجود بیاید.

اگر بیمه مهریه به درستی فرهنگ سازی شود و در بین خانواده ها جا باز کند باعث کاهش جرائم در جامعه نیز خواهد ، زیرا افراد با درآمدهایی پایین نیز می‌توانند مهریه های سنگین همسران خود را پرداخت کنند و دیگر دغدغه های آن ها کمتر می شود و از طرفی باعث می شود که سمت فساد و تباهی نرود و شاید در بعضی موارد که مهریه تنها بهانه زنها می‌باشد اصلا در نطفه خفه شود و باعث نشود که اثرات مخربی که ممکن است برروی مرد و جامعه ایجاد کند به طور محسوسی کاهش پیدا کند.

از یک سو نظام اجتماعی بنا به تصورات گذشته خود از وضعیت زنان در کشور اقدام به اخذ تضامینی قوی از مردان برای زندگی زنان می کند . مصداق روشن این تضامین نیز مهریه (صداق ) است. در این حال نظام قانونی از تصویب قانون به نفع زنان کوتاه نکرده و به رغم وثائقی که نظام اجتماعی از مرد گرفته است بازهم اقدام به وضع قوانین به نفع زن می کند . در این شرایطی برخی سود جویان با بهره گرفتن از پوشش قانون کافی اقدام به اجرا گذاشتن مهریه نموده و مرد را به زندان راهی کرده یا همه اموال وی را تصاحب می‌کنند. در حالی که بیمه مهریه باعث می شود که از این سوء استفاده های که صورت می‌گیرد جلوگیری می‌کند و نامهربانی قانون نسبت به مردان صورت گرفته است کمتر نشان می‌دهد.

گفتار سوم : تأثیر بیمه مهریه بر وضعیت فرزندان: بیمه مهریه می‌تواند نقش مستقیم یا غیر مستقیمی بر روی فرزندان خانواده بگذارد ، نقش مستقیم می توان به تضمین آینده او از طریق بیمه ، زیرا در خانواده های ایرانی مرسوم است که فرزندان تا موقع ازدواج یا حتی بعد از آن مستقل نباشند و معمولأ وابسته به والدین هستند ، نقش غیر مستقیم می توان گفت که بیمه مهریه باعث آرامش خانواده می شود و آرامش خانواده نیز باعث آرامش و ثبات روحی و اخلاقی فرزند می شود.

بند۱: تأثیر بیمه مهریه بر وضعیت روحی فرزندان : بحث گرفتن و دادن مهریه یک بحث داغ و همیشگی در خیلی از خانواده هاست و معمولا زوجین بر سر آن مشجاره دارند ، این مشاجرات باعث می‌شوند که تأثیر نامطلوبی روی فرزندان بگذارد . به طوری که با این مشجارات دائمی از نیازهای روحی و روانی فرزندان خود غافل می‌شوند، این مشاجرات فقط باعث می شود که صدمات جبران ناپذیری بر روی فرزندان آن ها بگذارد .

اکثر بچه ها متوجه ناسازگاری ها و تعارضات پدر و مادر می‌شوند و اگر به طور دائم شاهد زد و خورد آن ها باشند ، نشانه هایی از پریشانی و ناراحتی های فیزیکی و احساسی از خود بروز می‌دهند . برخی تحقیقات نشان می‌دهد که بچه ها حتی از شش ماهگی نسبت به استرس صداهایی که در اطراف خود می شنوند و برخوردها و منازعات. پرخاشگرایانه واکنش نشان می‌دهند.

بچه ها در هر سن و سالی در برخورد با دعوا و مشاجرات پدر و مادر خود ، واکنش هایی از شوک و ضربه نشان می دهندواین غفلت آن ها فقط بیشترین صدمات را به کودکان می زند و باعث می‌شوند که آن ها نیز روحیه پرخاشگرانه و زود رنج و بدون اعتماد به نفس داشته باشند. خیلی از همین مشاجرات فقط به بهانه مهریه است که این روزها یک بحث داغ در خانواده هاست.