1. 1. 1. استفاده از رایانه برای کسب لذت، پاداش، یا رهایی از اضطراب

   

1. 1. احساس بی قراری، عدم کنترل یا افسردگی در زمانی که از رایانه استفاده نمی‌کند.

   

1. 1. صرف زمان طولانی و هزینه زیاد برای سخت افزار، نرم افزار، مجله ها یا فعالیت‌هایی مرتبط با رایانه

1. 1. چشم پوشی از وظایف شغلی، تحصیلی و خانوادگی

1. 1. دروغ گفتن درباره مدت زمانی که صرف فعالیت‌های رایانه‌ای می‌شود

1. 1. فراموش کردن اهداف زندگی، اهداف تحصیلی و روابط شخصی

1. 1. ‌شکست‌های متعدد در زمینه کم کردن زمان استفاده از رایانه

1. مشکلات تغذیه ای، سردرد، کمر درد و خشکی چشم به دنبال استفاده طولانی از رایانه. (۱۳)

موارد زیر نشانه های اعتیاد به اینترنت برگرفته از Young و Goldberg هستند:

1. 1. تغییرات اساسی در شیوه زندگی به منظور صرف زمان بیشتر در شبکه

1. 1. کاهش اساسی در فعالیت‌های فیزیکی

1. 1. بیماری جسمی‌ناشی ازسپری کردن زمان طولانی در اینترنت

1. 1. اجتناب از فعالیت‌های مهم زندگی به منظور صرف زمان بیشتر در شبکه

1. 1. کم خوابی یا تغییر الگوی خواب به منظور صرف زمان بیشتر در شبکه

1. 1. کاهش روابط اجتماعی به علت کم شدن تعداد دوستان

1. 1. چشم پوشی کردن از خانواده و دوستان

1. 1. امتناع کردن از اینکه زمان زیادی را خارج از اینترنت سپری کند

1. 1. تمایل شدید برای صرف زمان بیشتر بر روی رایانه

1. 1. چشم پوشی از شغل و وظایف شغلی

1. 1. پاسخهای موقعیتی مثل افزایش تعداد نبض، افزایش فشار خون به هنگام اتصال به اینترنت

1. 1. سطح هوشیاری بالا (Alerted state of Consciousness) در طول شرکت در فعالیت‌های گروهی در اینترنت. تمرکز و توجه فرد کاملا به صفحه نمایشگر رایانه معطوف می‌شود (حالتی شبیه به مدیتیشن)

1. 1. دیدن رویاهایی که در آن فرد در فضای مجازی است مانند طراحی خاص صفحات اینترنتی

1. احساس بی قراری شدید وقتی که فرد کاملا غرق اینترنت است، و در این حال کسی در زندگی واقعی حواس او را پرت کند. (۱۴)

علائم اعتیاد به اینترنت در محل کار :

• 1. 1. کاهش توجه در انجام کار
  1. 1. رجوع به اینترنت قبل از شروع کار
  1. 1. ماندن تا دیر وقت در محل کار به علت استفاده از اینترنت
  1. 1. افزایش تعداد اشتباهات و خطاهای مکرر در وظایف شغلی
  1. جدایی ناگهانی ازهمکاران (۱۵)

نشانه های اختلال اعتیاد به اینترنت که مربوط به تکانه ای بودن رفتار آن ها‌ است:

1. 1. هر قدر مدت زمان استفاده از اینترنت بالاتر باشد خطر استفاده تکانه ای از اینترنت بالاتر است.

1. 1. دیگران به غیرطبیعی بودن استفاده فرد از اینترنت پی می‌برند

1. 1. تجربه نتایج جدی و ناخوشایند استفاده بیش از حد اینترنت

1. 1. تجربه صمیمیت افراطی

1. 1. مخفی کردن زمان استفاده کردن از اینترنت

1. 1. سن، که ارتباط معکوس با اعتیاد به اینترنت دارد

1. تعجیل و صبر نکردن برای دسترسی به رایانه و اتصال به اینترنت(۵)

Daivis در سال ۲۰۰۱ اعتیاد به اینترنت را با دو دسته از علائم و نشانه ها مشخص می‌کند:

الف – نشانه های رفتاری : مشکلات درسی، شغلی یا بین فردی؛ کناره گیری، بی‌توجهی و غفلت از دوستان، خانواده و شغل یا مسئولیت های شخصی؛ بیقراری روانی – حرکتی در زمان تلاش برای کاهش یا متوقف کردن استفاده از اینترنت، خستگی بیش از اندازه، تغییر در سبک زندگی به منظور وقت بیشتر داشتن برای رفتن به اینترنت، کاهش عمومی قابل ملاحظه، فعالیت های جسمانی، محرومیت و تغییر در الگوی خواب به منظور وقت بیشتر داشتن برای اینترنت، دروغگویی به خانواده، دوستان و درمانگر به منظور پنهان کردن مدت زمان بودن در اینترنت، ماندن در اینترنت بیش از آنچه که قصد داشته است و نشانه های ترک.

ب – نشانه های شناختی غیر سازشی : افکار وسواسی درباره اینترنت، فقدان، کاهش کنترل تکانه، انتظار بازگشت به اینترنت، صرف وقت و مخارج زیاد برای اینترنت، کاهش فعالیت های لذت‌بخش و سرگرمی‌های قبلی برای رفتن به اینترنت، کناره گیری از دوستان قدیمی واقعی به جای دوستان اینترنتی و احساس گناه، نشانه های دروغگویی، « در اینترنت خودم هستم »، «در اینترنت احساس احترام بیشتری تا زندگی واقعی دارم »، نگرانی و اشتغال ذهنی در ناتوانی برای توقف استفاده از اینترنت، اینترنت بخش مهمی از زندگی فرد است. احساس این که اینترنت تنها دوست اوست.

معتادان به اینترنت ترجیح می‌دهند زمانی که رایانه در حال down loud کردن است به دستشویی بروند، دائما از درد مچ دست شکایت می‌کنند، در هنگام اتصال به اینترنت

و جلو رایانه غذا را میل می‌کنند، هر جا هستند سریع خود را به منزل می‌رسانند تا پست الکترونیک خود را بررسی کنند، در محیط های زندگی واقعی از اصطلاحات و نشانه های گپ اینترنت استفاده می‌کنند. تمام دوستان آن ها دارای آدرس پست الکترونیک هستند. با دوستان اینترنتی رابطه عاطفی برقرار می‌کنند و با آن ها به گردش و تفریح می‌روند و پیام های عاطفی با آن ها رد و بدل می‌کنند. حداقل آدرس ۲۰ سایت اینترنتی را در ذهن دارند. و به سرعت می‌توانند آن ها را بیان کنند. ۱۰ اصطلاح گپ را به خوبی می‌دانند و آن را در مکالمات روزمره به کار می‌برند. اطرافیان آن ها به رایانه حسودی می‌کنند و رایانه را رقیب خود می‌دانند. وقتی خود را معرفی می‌نمایند، معمولا آدرس پست الکترونیک می‌دهند. ترجیح می‌دهند با دوستان و حتی همسرشان چت کنند تا با آن ها به طور مستقیم صحبت نمایند. وقتی رایانه را روشن می‌کنند. از دیگران می خواهند که ساکت و خاموش باشند، وقتی مودم را خاموش می‌کنند یا اتصال به اینترنت را قطع می‌کنند احساس خالی بودن و خلاء می‌کنند درست مثل این که فردی زندگی عاشقانه خودراازدست داده است (Young، ۱۹۹۶، ۱۹۹۸، ۱۹۹۹ ؛ Daivis، ۲۰۰۱ ). (۳)

استفاده متعادل از اینترنت

طبق تعاریف محققان مختلف، زمان‌های متفاوتی برای استفاده متعادل از اینترنت (Normal internet use) ذکر شده است به طوری که :

Young در سال ۱۹۹۸ ذکر می‌کند وابستگان به اینترنت به طور متوسط ۵/۳۸ ساعت در هفته از اینترنت استفاده می‌کنند که ۸ برابر بیشتر از تعداد ساعتهای غیروابستگان است و این زمان برای آن ها مرتب در حال افزایش است.

در حالی که غیر وابستگان به طور متوسط ۹/۴ ساعت در هفته از اینترنت استفاده می‌کنند که این زمان برای آن ها ثابت است و افزایش چشمگیری پیدا نمی‌کند. (۱۶)

Holmes در سال ۱۹۹۷استفاده متعادل از اینترنت را، کمتر از ۱۹ ساعت در هفته تعریف کرد. کسانی که معتقد به تئوری ” استفاده مرضی از اینترنت ” هستند مصرف ۳-۲ ساعت در هفته از اینترنت را استفاده متعادل می‌دانند و کسی که ۵/۸ ساعت و بیشتر در هفته از اینترنت استفاده می‌کند به عنوان کسی که ” استفاده بیمار گونه “(Pathological Use) از اینترنت دارد شناخته می‌شود. (۱۱) ( Morahan Martin، Schumaker ) آنان همچنین ذکر کردند در مطالعه آن ها کسانی که علائم محدودی از این اختلال داشته به طور متوسط ۲/۳ ساعت در هفته و کسانی که هیچ علامتی نداشته حدود ۴/۲ ساعت از اینترنت استفاده می‌کردند. (۱۷)

«سیسرون: «ماهیت قانون، تکرار طبیعت انسان است.»

«بنای­عقلا یا عرف و عادت و به­عبارت­دیگر رفتار­اجتماعی هر جامعه، مخصوصاً در دوران­هایی که قوانین هنوز مدون و مکتوب نشده است، سنگ زیربنای نظام حقوقی هر جامعه شمره می شود.»^[۱۴]

«نظام حقوقی هر جامعه، بازتاب ارزش ها و آئینه عقاید جمعی و آرمان های آن جامعه است.»^[۱۵]

«بی هیچ تردیدی، نظام حقوقی ایران، با سر کار آمدن اردشیر بابکان، دچار تحولی عمیق شد. اما ین تحول، به حکم تجربه تاریخی ، نمی توانست در خلاء اتفاق افتد و ‌بنابرین‏ بستر اجتماعی، فرهنگی و حقوقی ایران پیش از ساسانیان ( به ویژه آموزه های آریایی زرتشت، پیامبر ایرانی) را از یک سوی و نیز تعامل ایران با نظام های حقوق برون مرزی و به اختصاص، نظام مهم حقوقی روم را از سوی دیگر باید از عوامل مؤثر این تحول حقوقی شناخت.»^[۱۶]

«چند و چون نظام حقوقی هر جامعه­ای، بازتاب نیازهای اقتصادی و اجتماعی آن جامعه است . همچنین تحولات و تغییرات هر نظام حقوقی نیز برآیند به هم خوردن آن تناسبات و جبر زمان است.»^[۱۷]

«بررسی تطور و تکامل نظام های حقوقی در فلات ایران، به مثابه بخشی از تمدن بشری طی سک دوره تمدنی دراز آهنگ ده هزار ساله، نشان می‌دهد که ساختار اجتماعی، اقتصادی، و نظام حقوقی ایران، همپای تحولات اجتماعی ، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، تغییر و تحول یافته است و قواعد حقوقی ماهوی و شکلی به موازات توسعه اقتصادی یا تغییر نظام سیاسی عوض شده است.»^[۱۸]

تکیه و تأکید بر عرف و نقش آن در دگرگونی ساختار ومحتوای حقوق و قواعدش، به معنای بی بها دانستن نظر بزرگانی نیست که مبنای حقوق را عدالت، نظم و یا هر دو می دانند، بلکه ‌به این دلیل است که سیر مطالعات و تأملات، تحقیق حاضر را ‌به این جا کشاند که نادیده گرفتن نقش عرف، سبب می شود و تغییرات اجتماعی، حقوقی، نامفهوم و گنگ جلوه کند.

در این تردیدی نیست که رد هر جامعه متکثر و پیچیده ای، عرف های بسیاری به طور همزمان حضور دارند. عرف های صنفی، اقلیمی – جغرافیایی، سنتی، نژادی، زبانی، مذهبی و … که البته همه به نوعی تحت تأثیر نیازهای متنوع انسان و برای پاسخ دادن به آن در وجود آمده اند و نیز همین عرف های بسیار و داد و ستدهای مستمر ایشان است که یک نظام حقوقی ویژه را سر و شکل می‌دهد.

شاید این همه دم زدن از عرف، در جامعه ای که از دیرباز با فقه که به عبارتی مجموعه ای از قوانین مدون است مأنوس بوده، قدری دور از ذهن و عجیب جلوه کند، اما باید ‌به این نکته توجه کرد که بسیاری از قواعد و احکام و اصول فقهی، متأثر از عرف و اقتضائات زمان و مکان است .

پس همه تأکید ما در این تحقیق بر مفهوم عرف، بدین جهت و معنا است که مقبولیت یا عدم مقبولیت تئوری تئوکراسی در ایران و نمود آن در قانون اساسی به علل و دلایل و اسباب مختلف سیاسی و حقوقی می‌تواند باشد و از آن میان، به نظر ما با بررسی پیشینه تاریخ این سرزمین، نقش پررنگ و زنده عرف، به عنوان یک عامل و پدیده حقوقی، غیر قابل انکار است.

گفتار دوم : فرضیه و سوالات فرعی

سوال اصلی این است : آیا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مبتنی بر تئوری تئوکراسی است؟

و فرضیه ای که این تحقیق حول محور آن شکل گرفته، چنین است :

قانون اساسی ایران بر تئوری تئوکراسی مبتنی است.

سؤالات فرعی بدین قرارند:

۱٫ خواستگاه تئوری تئوکراسی چیست؟

۲٫ غایت یا غایات این تئوری چیست؟

۳٫ آیا ماهیت تئوری تئوکراسی قابل انطباق با هر نظام حقوقی هست یا با اشکال خاصی از قبیل اتوکراسی تطابق بیشتری دارد؟

۴٫ برای تغییر پیش نویس قانون اساسی، چه دلایل حقوقی ویژه ای می توان سراغ گرفت؟

گفتار سوم روش تحقیق

واژه ها و مفاهیم این تحقیق، تئوکراسی، قانون اساسی و متعلقاتشان، اموری تخصصی و ذهنی هستند، اگر چه نمود عینی و عام المشمول نیز دارند . بدین لحاظ، بهترین روش تحقیق، در این مورد، کتابخانه ای بود.

همچنین حتی المقدور سعی شده است بر سبیل توصیف باشیم . زمانی که از پیشینه تئوری تئوکراسی و قانون اساسی صحبت می شود، حتماً روش، توصیفی است، اما در مقام تطبیق این نظریه بر قانون اساسی، پس از ذکر دیدگاه های صاحب نظران، چاره ای جز اتخاذ موضع و بیان نظر شخصی، مبتنی بر تحقیق و بررسی علمی، نیست .

بدیهی است اظهار نظر پایانی، در ساحت هست و نیست خواهد بود نه باید و نباید و یا خوبی و بدی؛ به عبارت دیگر پاسخ ‌به این پرسش که تئوری تئوکراسی خوب است یا بد، یا قانون اساسی باید یا نباید مبتنی بر این تئوری باشد، اصولاً مسأله این کار تحقیق نیست .

فصل اول

بررسی تئوکراسی

گفتار اول پیشینه تاریخی تئوکراسی

در این فصل به بررسی پیشینه تاریخی تئوری تئوکراسی در جهان باستان و ادیان بزرگ به ویژه مسیحیت و اسلام می پردازیم و طبیعتاً تأکید بیشتر بر واکاوی سیر تطور این تئوری در اسلام و عملکرد و نظرگاه مسلمانان اعم از اهل سنت و شیعه در عصر قدیم و جدید است . سپس ‌به این دو پرسش پاسخ می‌دهیم که :

الف) غایت یا غایات این نظریه چیست؟

ب)آیا ماهیت نظریه تئوکراسی، قابل انطباق بر هر نظام حقوقی – سیاسی هست یا با اشکال خاصی از قبیل اتوکراسی تطابق بیشتری دارد؟

طبیعی است که در بخش اول این فصل ، به اقتضای نگاه تاریخی، چاره ای جز نقل قول صرف و توصیف نیست و البته در بخش دوم هم ، پاسخ به دو پرسش، نتیجه منطقی بررسی سیر تاریخی تئوری تئوکراسی خواهد بود.

علی رغم بداهت علمی موضوع، اما تأکید می کنم که چه در قسمت تاریخی این فصل و چه در ناحیه ‌پاسخ‌گویی‌ به پرسش ها، آن چه نقل می شود، برداشت شخصی است . ای بسا محققی دیگر با مطالعه منابع همین تحقیق و یا با دسترسی به منابعی دیگر و یا با روش و زاویه دیدی دیگرگون، به نتایجی جز آنچه در پی می‌آید برسد.

چه چیزی باعث شده است که آدمی همواره به نیرویی برتر، ماورایی و رمزآلود در پس پشت پرده پدیده‌های طبیعی بندیشید؟ ناتوانی اش در برابر آن چه در بیرون رخ می داده به ترسش از ناشناخته ها؟ نیازش به داشتن تکیه گاهی محکم و فرو نریختنی تا به آن دلگرم و امیدوار شود؟ صرف نظر از این که هر کسی چه پاسخی در آستین دارد و با چه پیش فرض و ذهنیت و از چه زاویه ای ‌به این موضوع می نگرد، اما امر واقع همیشگی اگر نگوییم خداباوری، دست کم خداپنداری این حیوان ناطق دوپای اجتماعی است .

به نظر ما نیازهای جسمی و روحی بشر – که عرف، مولود و محصول همین نیازهاست – از جمله عوامل مهم در ایجاد و تطور این اندیشه و نحوه نگرش به جهان، از دیرباز تا به امروز است .

اگر آدمی نه تا بدین پایه نیازمند و در عین حال هراسناکِ دیگران، اعم از هم نوعانش و طبیعت، که موجودی خودبسنده می بود، بازهم این همه به خدا، می اندیشید؟

نمی داینم، تنها می توان گفت تاریخ، با تمام غبارآلودگی و اتهام جانب داری و ناپاکی دیده و دست و دامنش، روایتگر ضعف های بشر است. ضعف هایی که او را وادار به حرکت کرده‌اند.

در این حالت عمدتاًً در دارایی مسئول حادثه نقصانی پدید می‌آید و از طرف دیگر زیان دیده مستحق دریافت زیان، ممکن است با عدم توانایی زیان زننده در جبران خسارت مواجه گردد. به همین جهت است که معمولاً اشخاص مسئولیت خود را نزد شرکت بیمه ای بیمه می نمایند.^[۱]

در تعریف بیمه­ی مسئولیت عده­ای چنین بیان کرده ­اند: قراردادی است که به موجب آن بیمه­گر در برابر حق بیمه تعهد می­ کند، در صورت تحقق مسئولیت بیمه­گذار خسارت وارده از سوی او یا خسارت وارد بر او را جبران سازد.^[۲]

در این تعریف از زیان دیده و تعهد بیمه گر در مقابل او ، سخن به میان نیامده است. با این وجود نمی توان آن را ناقص شمرد . زیرا بیمه­گر قصد ندارد در قبال پرداخت حق بیمه در برابر شخص ثالث متعهد شود. بلکه متعهد اصلی بیمه­گر در مقابل بیمه در این است که در صورت تحقق خسارت از سوی او، آن را جبران نماید. نکته­ای که باید به آن توجه شود، این است که بر اساس بیمه­ی مسئولیت مدنی تنها خسارت­هایی جبران خواهند شد که از خطا و تقصیر غیر عمدی بیمه گذار باشند. ‌بنابرین‏ خسارت های عمدی و یا ناشی از ارتکاب جرم را نمی­ توان بیمه نمود .

بیمه­های مسئولیت مدنی به پیروی از انواع مسئولیت­های مدنی ناشی از فعل اشخاص، متنوع و گوناگون­اند .

در واقع هر کس بنا به نوع فعالیتی که دارد ممکن است به گونه ­ای بر اثر وقوع حادثه یا خطر، موجب زیان دیگری شود و مطابق قانون ملزم به جبران خسارت گردد. تنوع و گوناگونی بیمه­های مسئولیت مدنی به حدی است که پاره­ای از نویسندگان برای آن ۲۴ نوع ذکر کرده ­اند.^[۳]

یکی از مهم­ترین بیمه­های مسئولیت مدنی بیمه­ی مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه­ی موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث است .

حقوق مربوط به عبور و مرور وسایل نقلیه­ی موتوری زمینی و قواعد حاکم بر حوادثی که در این وسایل به بار می ­آید یکی از مشکلات نظام­های حقوقی است و هدف آن­ها چاره­جویی برای درد مشترکی است که هم از حیث کمیت حوادث و هم از نظر برآوردهای اقتصادی گوی سبقت را در مقایسه با سایر خسارات ربوده است.

چنان که بر اساس آمار در سال ۲۰۰۶ دنیا شاهد حداقل ۳۰۰۰ نفر تلفات حوادث ترافیکی جهانی در روز معادل ۲/۱ میلیون نفر تلفات در سال بوده و در کنار این حجم تلفات ۵۰ میلیون نفر مجروح حوادث ترافیکی در سال نیز وجود دارند .^[۴]

‌به این آمار خسارت­های مالی ناشی از حوادث رانندگی را هم اگر بیفزاییم بزرگی مسئله به خوبی نمایان می­گردد.

بر همین اساس نظام­های حقوقی برآن ‌شده‌اند تا اصول و قواعد سخت­گیرانه­ای برای انواع تخلفات رانندگی وضع کنند و برای خسارت­های مالی و جانی که از رهگذر حوادث رانندگی برای اشخاص پدید می‌آید چاره­اندیشی کنند.

در این راه دست یاری به سوی نهادهای مختلفی دراز نموده ­اند و مهم­ترین آن ها را در نهاد بیمه مسئولیت مدنی و طرح­های تکمیلی آن دیده­اند .^[۵]

در ایران نیز به منظور نیل ‌به این هدف در سال ۱۳۴۷ “قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی” به تصویب رسید که بعدها یعنی در سال ۱۳۸۷ به وسیله ی « قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی » نسخ شد و از این پس قانون اخیر بر حوادث رانندگی حکومت می­ کند.

از قرارداد بیمه­ی اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه در خود قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی و نه در هیچ یک از قوانین دیگر تعریف خاصی صورت نگرفته است .

عده ای در تعریف این قرارداد چنین گفته­اند : قراردادی است که به موجب آن ، بیمه­گر اتومبیلی رابیمه می‌کند که اگر به وسیله ی این اتومبیل به اتومبیل دیگر صدمه وارد شد، خسارت آن اتومبیل دیگر را بپردازد .^[۶]

با ملاحظه در تعریف، ضعف آن به خوبی نمایان می شود، چرا که این تعریف تنها فرض تصادم دو یا چند وسیله­ نقلیه را در نظر گرفته است و از سایر مصادیق حوادث رانندگی مشمول قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه از جمله تصادف با عابر پیاده و یا صدمه سرنشینان اتومبیل در فرض غیر از تصادف غافل بوده است .

در جایی دیگر قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه ‌به این نحو تعریف شده است:

« قراردادی است که به موجب آن ، بیمه گذار در ازای وجه یا وجوهی که به بیمه گر پرداخت می کند از او می‌خواهد مسئولیت مدنی او را در برابر اشخاص ثالث که ناشی از حوادث رانندگی است ، بیمه کند ».^[۷]

این تعریف اگر چه ایرادات و نقاط ضعف تعریف پیش را ندارد ، منتهای مراتب در آن به جنبه­ اجباری قرارداد اشاره نشده است و ‌بنابرین‏ شامل تمام بیمه­های مسئولیت اعم از بیمه­های اجباری و اختیاری می­گردد. تعریف پیشنهادی نگارنده از قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه به شرح زیر است :

قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه قراردادی است که به حکم قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه، دارنده­ی وسیله ی نقلیه مکلف به انعقاد آن با یکی ازشرکت­های مجاز بیمه ‌می‌باشد ، تا بر اساس آن در ازای پرداخت حق بیمه، شرکت بیمه عهده دار جبران خسارت های جانی و مالی ناشی از حوادث وسیله­ مذکور در مقابل شخص ثالث گردد.

آنچه در خصوص قرارداد بیمه­ی اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه به ذهن می‌رسد این است که علی رغم شهرت آن در میان مردم به قرارداد بیمه شخص ثالث ، قرارداد مذبور به طرفیت بیمه گر و بیمه گذار منعقد می‌گردد و لذا شخص ثالث در انعقاد آن هیچ گونه نقشی ندارد .

‌بنابرین‏ بر خلاف عقیده عده­ای که این نوع عقد را نوعی تعهد به نفع شخص ثالث می­دانند^[۸] باید گفت اگر چه شخص ثالث از قرارداد به گونه ­ای استفاده می­ کند، اما این نفع تابعی از تعهد و مسئولیت بیمه­گذار است و خود از لحاظ ماهیت با تعهد به نفع شخص ثالث متفاوت است.^[۹]

(در این خصوص در بخش مربوط به ماهیت قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه بحث خواهد شد . )

لذا طرفین قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه، بیمه­گر و بیمه­گذار می­باشند .

بیمه گر شخصی است که در ازای دریافت حق بیمه متعهد می شود که هر گونه ضرر و زیان احتمالی را جبران نماید .^[۱۰]

بدیهی است بیمه گر به عنوان یک طرف عقد بیمه می بایست دارای شرایط مندرج در ماده ۱۹۰ قانون مدنی یعنی اهلیت و شخصیت باشد. در کشور ما بر اساس قانون بیمه ۱۳۱۶ و ماده ۱ قانون نحوه اداره شرکت های بیمه مصوب ۱۳۷۵ شرکت های بیمه به صورت سهامی عام تشکیل و اداره خواهند شد .

‌بنابرین‏ و با نظر به قسمت آخر ماده ۱ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه ۱۳۸۷، بیمه­گر در قرارداد بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه همواره یک شخص حقوقی است که در قالب یک شرکت سهامی با دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی اقدام به انعقاد این قرارداد می­ نماید .

در گروه REBT جلسه مقدماتی فرصتی را برای رهبر فراهم می‌کند تا با اعضای بالقوه گروه آشنا شود. رهبر باید تاریخچه کوتاه از REBT و مختصری از تکنیک های آن را که در گروه مورد استفاده خواهد بود، را توضیح دهد.

این کار به رهبر اطمینان می‌دهد که اعضا در جلسه آغازین با آگاهی و آمادگی برای کار (مشارکت) می‌آیند. بعلاوه جلسه مقدماتی زمان بهینه ای برای آگاه کردن افراد از قوانین اساسی گروه است. به طور مثال قوانین حضور در گروه، چگونگی ارتباط با هم و … همچنین نوشتن لیست مکتوبی از قوانین یا امضا قرار داد مبنی بر پایدار ماندن به قوانین می‌تواند مفید باشد. در این جلسه رهبر فرصتی پیدا می‌کند تا ‌در مورد مسائل مهم راز داری بحث کند و آن ها را تقویت کند. همچین ‌در مورد محدودیت های راز داری و شرایطی که متخصص اختیار گزارش را دارد. به اعضا یادآوری می شود که آن ها برای حفظ اطلاعاتی که در گروه مطرح می شود، مسئول اند. متأسفانه هنگامی که ‌گروه‌های در موقعیت های مدرسه برگزار می شود، مسائل رازداری همیشه ایمن نیستند، چرا که اعضای گروه در تمام روز به طور منظم یکدیگر را می بینند و با هم تعامل دارند. چنانچه این اتفاق رخ دهد، پیشنهاد می شود که با فرد مورد نظر هم در موقعیت انفرادی و هم در گروه گفتگو شود واز این فرصت برای مرور قوانین راز داری استفاده شود. همچنین ‌در مورد باقی ماندن او در گروه به دلیل نقض رازداری تصمیم گیری می شود.

برخی مسائل دیگر که باید قبل از شروع گروه تصمیم گیری شود، شامل زمان و مکان برگزاری گروه و اندازه گروه است. به علاوه رهبر گروه باید تعیین کننده نوع گروه باشد. باز یا بسته. در ‌گروه‌های باز، کودکان و نوجوانان می‌توانند هر موقع به گروه بپیوندند. یک گروه باز را می توان تا زمانی که رهبر راغب به اداره آن است و عضو کافی هم دارد، حفظ کرد.

این روش این مزیت دارد که به افراد اجازه می‌دهد تا زمانی که به اهدافشان برسند در گروه باقی بمانند. با این حال این ‌گروه‌های بالقوه بی پایان، هنگامی که در مدارس برگزار نمی شوند، پرهزینه اند و برخی اعضای بالقوه را از شرکت در آن برحذر می دارند(کری، ۱۹۹۲: به نقل از الیس وبرنارد ۲۰۰۶). عیب دیگر این روش به عقیده کری (۱۹۹۲) سندرم آشیانه گرم و راحت^۱[۴۷]است که در آن افراد مدام کار می‌کنند و شاید هرگز تغییر نکنند.

‌گروه‌های بسته تعداد جلسات مشخصی دارند و همه اعضا با هم گروه را شروع و پایان می‌دهند، عیب آشکار این نوع گروه ها این است که خواه فرد به اهدافش برسد و خواه نرسد، گروه تمام خواهد شد. اگر چه این مسئله می‌تواند به عنوان مزیت باشد، چرا که آگاهی از اینکه گروه در مدت مشخصی تمام خواهد شد منبعی انگیزشی برای عمل کردن فعالانه و متعاقب آن تغییر است( کری، ۱۹۹۲) . مزیت دیگر ‌گروه‌های بسته این است که نسبت به ‌گروه‌های باز از لحاظ هزینه سودمند ترند.

۲-۲۸٫ مضمون اصلی ‌گروه‌های REBT با کودکان و نوجوانان

همان‌ طور که قبلاً گفته شده، تمرکز گروه REBT هنگام کار با کودکان و نوجوانان در نتیجه کارکرد و سطح رشدی افراد، اهداف گروه و مشکلات موجود اعضای گروه متفاوت است. آنچه در ادامه می‌آید برخی حوزه های عمومی، تمرین ها و راهبردهایی است که به نظر برای اجرا در گروه ها مفید است.

به طور واضح رهبر گروه با داشتن درک مفهمومی قوی REBT به اعضا سود می رساند و تکنیک های آن را به عنوان مکانیزم تغییر مورد استفاده قرار می‌دهد.رهبر گروه با توجه به باورهای افراد که در فرایندهای گروهی مطرح می شود، میان ارزیابی های غیر منطقی و ارزیابی های غلط تمایز قائل می شود. بسته به سطح رشدی کودک و نوجوان متخصصین REBT برای تغییر، هدف گذاری می‌کنند. تفسیرهای غلط از واقعیت ( آن ها هرگز مرا دوست نخواهند داشت) مطلق (احتیاج به دوستانی دارم که همیشه مرا دوست بدارند) یا باورهای ارزیابی شده (وحشتناک است که مرا دوست نداشته باشند) است. به طور ادراکی این سه شناخت خیلی متفاوتند و فرایندهای گروهی به رهبر و اعضای گروه اجازه می‌دهد تا به طور مؤثر یکی یا همه انواع نظام باورها را هدف قرار دهند. تفسیر غلط از واقعیت (پیشگویی / استنتاج غلط) مثالی است که اشاره به فرایند های درمانی دارد که در گروه درمانی؛ درمان این باورها موثرتر از درمان فردی است. همسالان منابع مهمی از جمع‌ آوری داده و با خوردها هستند، اعضایی که ارزیابی های غیر منطقی و مطلقشان را به اشتراک می‌گذارند و دیگر همسالان می فهمند که در این تجربه تنها نیستند. اغلب، شنیدن این باورهای ارزیابی شده از دهان دیگر اعضای گروه در درک ناقص بودن روش تفکر آن ها کمک کننده است. به علاوه رویکرد گروه درمانی نوجوانان را به همسالاتی مواجه می‌کند که به طور موفقیت آمیز انواع متفاوت شناخت هایشان را تغییر داده‌اند و ‌به این ترتیب آن ها از این مدل سود می‌برند. الیس و برنارد (۲۰۰۶) رهبر گروه را تشویق می‌کنند تا راجع به روابط میان هیجان ها، شناخت‌ها و رفتارها در فرایند های گروه درمانی زودتر از این بحث کنند. آن ها باور دارند که این مسئله کلیدی و تسهیل تغییرات است. چرا که آن ها با نوجوانانی مواجه اند که وارد گروه می‌شوند و اظهار دارند که دارای مشکلی اند (هیجانی یا رفتاری) با دیگران دچار مشکل اند. ‌بنابرین‏ رهبر گروه بهتر است که زودتر نقش شناخت در هیجان و دیگر گزینه هایی که راجع به احساس و رفتار آن ها در دسترس اند را نشان دهد. الیس درابتدای گروه این ایده را ارائه می‌دهد که هیجانات منفی غلط (مثل خشم زیاد، اضطراب و افسردگی) در کارکرد افراد مداخله می‌کند و آن ها را تبدیل به افرادی می‌کند که در مدرسه ، خانه و با دوستان دچار مشکل می‌شوند. این گفتگو تسهیل می شود با درخواست از اعضای گروه تا آخرین باری را که تصمیم بدی گرفته اند، یادآوری کنند. سپس از آن ها خواهیم خواست تا از افکار و احساسات خود هنگام تصمیم گیری بگویند و آیا همیشه اجازه می‌دهند که احساسشان برای آن ها تصمیم گیری کند. بنظر می‌رسد که افراد در یادآوری این مسئله نسبتاً خوب عمل می‌کنند و قادرند تا نقش عواطف را در تصمیم گیری شناسایی کنند. همچنین می توان از نمونه های ویدئویی هم استفاده کرد تا نشان دهد افراد هنگامی که بسیار ناراحتند، چگونه تصمیمات نامناسبی می گیرند.(الیس و برنارد، ۲۰۰۶).

دویل(۲۰۰۳) برخی تمرینات پیشهادی برای موقعیت های گروهی را که به نظر عالی اند و کاربردهای خاصی فرآیندهای گروه درمانی REBT با کودکان و نوجوانان دارند، ارائه می‌دهد. در زیر به برخی از آن ها اشاره می‌کنیم:

تمرین معرفی: از افراد خواسته می شود این جمله را تمام کنند. من امید دارم از این گروه …….. به دست آورم. این روش در ارتباط با هدف مفید است و به کودکان و نوجوانان هم اجازه شنیدن اهداف دیگر اعضا را می‌دهد.

خود سنجی جامع: به هر فرد مداد و برگه ای داده می شود تا توانایی ها و ضعف های خود را ارزیابی کند(البته ضعف هایی که به نظر چاره پذیر می‌آید). با افراد کوچکتر از رسم تصاویراستفاده کنید. از طرف دیگر این رویکرد در افزایش بینش نسبت به مشکلات همچنین کمک در انتخاب هدف، مفید خواهد بود.

انتظارات / ترس ها: از هرفرد خواسته می شود تا انتظارات و ترسهایش را درباره شرکت در گروه بگوید. این روش بخصوص در رابطه با کودکان و نوجوانان مفید خواهد بود.

به طور کلی در موافقت­نامه قبلی گات ۱۹۴۷ موضوع حل و فصل اختلاف به طور گسترده و جامعی مد نظر قرار نگرفته بود. قواعد و مقررات راجع به رسیدگی به اختلافات تجاری در بین اعضای گات به طور شخصی تنها در دو ماده ۲۲و۲۳ از موافقتنامه قبلی (۱۹۴۷)ذکر شده بود.

‌بر اساس مقررات گات چنانچه اختلافی در بین دو عضو گات حادث می گردید عضو خسارت دیده باید مطابق مواد ۲۲و۲۳ موضوع را باطرف خاطی در میان گذاشته و حتی المقدور آن را بین خودشان به نحوی حل و فصل نمایند و در صورت عدم رفع اختلاف موضوع به سایر اعضا گزارش می گردید (ماده ۲۳ از گات).

چنانچه، در این مرحله نیز نتیجه­ای حاصل نمایند و اختلاف حل نمی­گردید، عضو زیان دیده، می­توانست در خواست تشکیل یک هیئت رسیدگی را که شامل ۳ تا ۵ نفر بوده، بنماید در حقیقت این مرحله، آخرین مرحله حل اختلاف قلمداد می­گردید و پس از آن، گزارش هیئت رسیدگی به شورا (council) ارجاع می­شد، که شورا نظرات و گزارش هیئت رسیدگی را یا به طور کامل و یکجا قبول و یا آن را رد می­نمود.

تصمیم شورا می­بایست به صورت اجتماعی و اتفاق آرا باشد. اگر چه در صورتی که استدلالات هیئت رسیدگی ضعیف به نظر می­رسید موضوع می­توانست مجددا مورد رسیدگی قرار گیرد. لیکن به طور کلی تجدید نظر در آرا هیات رسیدگی نبود و این امر به عنوان اصلی ترین ایرادات وارده با نظام سابق تلقی می­شد. چنانچه گزارش و نظرات هیئت رسیدگی در شورا به تصویب می­رسید، یا در ظرف مدت معلومی به اجرا گذاشته شود و شورا موظف بود بر اجرای آن نظارت داشته باشند در صورت عدم اجرا، عضو خسارت دیده می‌توانست اقدام به تلافی و مقابله به مثل نماید مشروط بر آنکه شرایط مندرج دربند ۲ از ماده ۲۳ گات سابق را رعایت کند.

ماده ۲۳ گات در مقام مقایسه حاوی نوعی مکانیزم حل و فصل است. بند ۱ این ماده هم ناظر به شکایات نقض و هم شکایات غیر نقضی است. منظور از شکایات نقض آن است که کشور شاکی بتواند به نقض و تخلف کشور دیگر از یک تعهد مشخص تحت گات اشاره و استناد نماید.

منظور از شکایات غیر نقض آن است که گرچه مورد خاص و مشخصی از نقض رخ نداده اما ادعا می­ شود که اقدامات کشور متشکی عنه یا خاطی شاکی از بعضی امتیازات و منافعی که مقرر بوده تحت ترتیبات گات عائد او شود محروم ‌کرده‌است. به عنوان مثال : ‌می‌توان به قضیه سال ۱۹۸۵ اشاره کرد که آمریکا علیه اتحادیه اروپا شکایت نمود که اوضاع و احوال ناشی از کمکهای تولیدی جامعه مذکور ‌در مورد پاره­ای از محصولات در آن سالها با ترتیبات مربوط به کاهش تعرفه محصولات وارداتی از همان نوع که در آن ایام مورد توافق طرفین قرار گرفته بود هماهنگ نبوده است. در واقع این اوضاع و احوالی است که کشور خاطی ایجاد کرده و نه الزاماً ارتکاب یک فعل مثبت. و آمریکا در این شکایت موفق نیز شد.

به هر حال اولین هدف ترتیبات حل و فصل گات عبارت است از اطمینان در لغو و بی اثر شدن هر گونه اقدام تخلف آمیز اعضا از گات به سخن دیگر در اجرای عین تعهد است که کشورهای عضو گات به عهده ‌گرفته‌اند و نه جبران خسارت به صورت مثلا پولی.^[۴۶]

۳-رویه حل و فصل اختلاف در گات

میتوان مراحل و ترتیبات حل و فصل اختلافات و آیین آن در گات طی سه مرحله تقسیم ­بندی کرد.

مرحله اول : عضو شاکی یا مدعی نقطه نظرات و شکایات خود را به صورت مکتوب برای طرف مقابل یا سایر اعضا ذیربط ارسال و ارائه می­ کند و بعد مشورتها و رایزنی­های دو جانبه رسمی انجام می­پذیرد. یا مشورت­های چند جانبه که البته گهگاه اتفاق می ­افتد. در همین مرحله است که راه های دیپلماتیک حل و فصل اختلاف مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. (البته ترجیح اعضا این است که موضوع مورد اختلاف را به طریقه­ای الزام آور و مطابق با اصول حقوقی حل کنند.) اما اگر مذاکره به توفیق نینجامید.

مرحله دوم: ارجاع موضوع به (شورای گات) که درباره موضوع اختلاف تحقیق و بررسی می­ کند و گزارشی همراه با توصیه ­هایی برای حل موضوع تهیه ‌می‌کنند.

شورای گات هیئتی ۳ یا ۵ نفره را تشکیل می­دهد و بعد از بررسی گزارش از نظر مقررات حقوقی نیز از حیث احراز و تسجیل واقعیات مربوط به اختلاف تهیه نمایند. اعضا باید بی طرف باشند. لوایح کتبی در این مرحله مجاز است. اما رسیدگی غیر علنی است. و گزارش مشورتی است و الزام آور نیست مگر اینکه شورای گات پذیرفته شود. در هر حال هیئت­ها دارای اختیار بررسی موضوع شکایت با توجه به (مقررات مربوط به گات) هستند یعنی ممکن است مقررات خاصی در هر مورد جاری باشد ولی هیئت­ها می ­توانند حسب مورد به تمامی مقررات گات توجه نمایند. این نکته در دعوای جامعه اروپا و شیلی مورد تأیید قرار گرفته است. قانون حاکم در این خصوص عملا مقررات عمومی گات و به نظر عده­ای اصول تجارت و حقوق بین ­الملل است.

مرحله سوم : در ترتیبات حل و فصل گات عبارت است از بررسی در گزارش هیات رسیدگی منتخب شورای گات که باید به فوریت انجام شود و ظرف مدت معقولی تصمیم مناسب در خصوص موضوع اتخاذ شود. هر چند طبق رویه ­ای که در شورا به وجود آمده برای تصمیم گیری نسبت به گزارش هیئت­ها اتفاق آرا ملاک است ولی در عمل معمولا گزارش‌های بدون جرح و تعدیل یا بحث‌های طولانی پذیرفته می­ شود. با تأیید گزارش در شورا یک تعهد حقوقی برای کشور خاطی به وجود می ­آید که اقدامات خود را که مخالف ترتیبات گات بوده است لغو کند. یکی از راه های پیگیری این تعهد در مواردی که کشور خاطی از اجرای تصمیم شورا ‌در مورد لغو اقدامات نامناسب خود سرباز می­زند عبارت است از درخواست مجوز تعلیق تعهدات یا امتیازات تعرفه­ای که کشورهای عضو به نفع کشور خاطی قبول یا وضع کرده ­اند. در بند ۲ ماده ۲۳ گات ۱۹۴۷ پیش‌بینی شده بود که امکان تعلیق تنها در صورتی است که طرف­های متعاهد تشخیص دهند که اوضاع و احوال برای توجیه چنین اقدامی به قدر کافی خطیر است. مثلا در دعوای هلند و آمریکا ظاهراً اجازه اقدام متقابل با دولت هلند بر اساس ماده ۲۳ داده شد. در این مورد دولت آمریکا محدودیت‌هایی را بر واردات محصولات لبنی از هلند برقرار نموده بود بر اساس مورد دیگر اختلاف کانادا و اتحادیه اروپا که در این خصوص اتحادیه اروپا محدودیت­هایی را بر صادرات مس کانادا به اتحادیه اروپا برقرار نمود. بدین ترتیب در غالب گزارش‌ها هیئت­ها توصیه می­نمایند که فقط اقدامات مغایر لغو شود و طرف خاطی مهلتی داشته باشد تا اقدامات خود را منطبق با مقررات گات نماید.^[۴۷]

۴- استثنائات امنیتی عدم استفاده از شیوه حل و فصل اختلاف در گات

ماده ۲۱ مقررات عمومی گات تحت عنوان استثنائات امنیتی سه مورد عام را برشمرده که دول عضو می ­توانند بر آن اساس از اجرای مقررات گات خودداری نمایند.