مدل Crlra مبتنی بر تئوری منابع اجتماعی است که قبلاً توضیح داده شده، بر پایه این مدل، سرمایه اجتماعی شامل منابعی که موجب افزایش ظرفیت جامعه/ سازمانی می شود. در سطح فردی این منابع شامل شناخت و هویت است. منظور از منابع شناخت و دانش، دانستن منبع اطلاعات و شیوه های انجام کار و یا بر طرف نمودن مشکلات پیش آمده در شبکه می‌باشد. منابع هویت، اشاره به هنجارها و ارزش ها و بینش ها مشترک بوده و قادر به کار با دیگران هستند تمرکز دارد. این منابع شناخت و هویت در سطح اجتماعی و سازمان با هم تلفیق شده و منبعی از سرمایه اجتماعی برا آن سازمان/ اجتماع پدید می آورند که در سطح میانی به زیر ساخت تعاملی و ارزشی سازمان مربوطه و در سطح کلان به زیر ساخت های مراوده ای و ارتباط اجتماعی ختم می شود. در این مدل، سرمایه اجتماعی به دو سطح کلان و خرد تقسیم شده است، سطح کلان اشاره به محیطی دارد که سازمان در آن فعالیت دارد که شامل نقش قوانین، چهارچوب حقوقی، نوع حکومت و نظام سیاسی، میزان عدم تمرکز و میزان مشارکت سیاسی افراد در خط مشی کلان است. سرمایه اجتماعی در سطح خرد به دو بعد شناختی و ساختاری تقسیم شده است. بعد شتاختی به بخش نامحسوس سرمایه اجتماعی مانند ارزش ها، عقاید،نگرش ها، رفتار. هنجار اجتماعی می پردازد. ارزش های شناختی به روحیه اعتماد و یکپارچگی اعضا و همین طور ارتباط متقابل که میان اعضای یک جامعه وجود دارد می پردازد این ارزش ها شرایطی را در جامعه/ سازمان به وجود می آورند که در آن اعضا برای تولید کالای مشترک می‌توانند با هم همکاری نمایند. بعد ساختاری سرمایه اجتماعی در بر گیرنده ساختارها و شبکه هایی است که حاوی فرایند های تصمیم گیری جمعی و روشن، رهبران پاسخگو و مسئولیت متقابل است. اگرچه پرداختن به سرمایه اجتماعی در سطج کلان ضروری است، اما مدل SCAT تلاش دارد تا با ارائه شاخصهایی به اندازه گیری سطح خود پرداخته و تلاش دارد تا میزان سرمایه اجتماعی را در شرکت‌ها، سازمان ها اندازه گیری نماید(علوی، ۱۳۸۹).

مزایای سرمایه اجتماعی

مزایای متعدد و زیادی را می توان برای سرمایه اجتماعی برشمرد؛ مزیت اصلی و عمده سرمایه اجتماعی در اختیار گذاشتن اطلاعات زیادی با هزینه پایین و زمان اندک برای بازیگرانی است که نقش اصلی را در سرمایه اجتماعی ایفا می‌کنند. سرمایه اجتماعی علاوه بر در اختیار قرار دادن سرمایه زمینه‌های تحلیل و ارزیابی آن را نیز فراهم می کند. به ‌عنوان مثال، کلمن نشان داد که پیوندهای موجود در شبکه ، محور تئوری سرمایه اجتماعی، امکان ارزیابی اطلاعات مربوط به فرصت های شغلی را به اعضای می‌دهد و آن ها را در انتخاب شغل مورد نظر کمک می‌کند. شبکه های میان سازمانی که حاصل کار سرمایه اجتماعی است مزایای مختلفی برای سازمان دارد که از جمله کسب مهارت ها و دانش جدید از سوی اعضای شبکه های مزیتی است که می‌تواند در سازمان های چند بخش کاربرد داشته باشد. تحقیقات دیگری نشان داد که شرکت های چند ملیتی برای تبادل اطلاعات و تسریع در جریان ارتباطات می‌توانند از این تئوری استفادده برند. کسب قدرت و نفوذ از مزایای دیگر سرمایه اجتماعی است. کلمن در نوشته های خود اشاره به واژه ” کلوپ نمایندگان مجلس” دارد که در واقع منظور بحث ” قدرت” است برخی نمایندگان قدرت بیشتری نسبت به نمایندگان دیگر دارند چرا که آن ها تعهدات متفاوت با سایر نمایندگان برای خود ایجاد کرده‌اند واز اعتبار این تعهدات برای مشروعیت بخشیدن به رفتار خود استفاده می‌کنند. یک چنین قدرتی به بازیگر اصلی (در سرمایه اجتماعی) اجازه می‌دهد تا به اهداف خود دست یابد. مزیت دیگر سرمایه اجتماعی ایجاد “یکپارچگی” در میان اعضا است. هنجارها و باورهای محکم موجب ایجاد شبکه اجتماعی قوی می شود که در بر گیرنده آداب و رسوم و قوانین خاصی است و این هنجار جایگزینی کنترل های رسمی می شود. در این رابطه اُچی (۱۹۸۰) چنین استدلال می‌کند که سازمان های قبیله ای با هنجارهای مشترک قوی از هزینه های اندک نظارت بهرمند بوده و تعهد بالایی را در اختیار دارند که در واقع همان سرمایه اجتماعی است. علاوه بر مزایایی فوق به کار گیری سرمایه اجتماعی در سطح سازمان دارای مزایایی مانندک ایجاد سازمان کاری و تیم های منعطف، ارائه ساز و کارهای برای بهبود مدیریت عملکرد گروهی، زمینه سازی برای توسعه سرمایه های غیر مادی در سازمان و افزایش تعهد اعضا و کارکنان سازمان نسبت به مصلحت عامه است(شاه حسینی، ۱۳۹۰).

خطرات ناشی از به کار گیری سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی توأم به هزینه های است و می‌تواند در برخی مواقع به عنوان ابزار مخرب محسوب شود.تحقیقات زیادی در ارتباط با مزایایی حاصل از به کار گیری سرمایه اجتماعی انجام شده است اما به خطرات و تهدیدات آن کمتر پرداخته شده است. اولین اشکال بازیگرانی که در سرمایه اجتماعی نقش اصلی و محوری دارند مربوط می شود. ایجاد و نگهداری سرمایه اجتماعی در یک سازمان نیازمند صرف سرمایه مالی قابل توجه به منظور حفظ و نگهداری” روابط” میان اعضا است. در برخی مواقع مزایای حاصل از سرمایه اجتماعی به مراتب کمتر از سرمایه اختصاص یافته به آن است. به عبارتی ‌همواره نباید نامساوی زیر برقرار باشد:

مزایای حاصل از سرمایه < هزینه نگهداری روابط میان اعضا

دومین تهدید ناشی از به کار گیری سرمایه اجتماعی به پیوندهای قوی به وجود آمده در سازمان مربوط می شود؛ بدین صورت که سرمایه اجتماعی گرایش به تقویت روابط میان اعضا و استحکام این روابط دارد، اما تحقیقات انجام شده در این زمینه نشان داده است که سازمان و تیم های که دارای پیوندهای قوی با سایر واحد ها هستند برای انجام وظایف خود نسبت به تیم های که پیوند ضعیف تر دارند کندتر عمل می‌کنند. به عبارتی، پیوند و ارتباط قوی(که حاصل سرمایه اجتماعی است) دارای اثر بخشی کمتری نسبت به پیوندهای ضعیف است و تیم های که دارای پیوند ضعیفی با سایر واحدها هستند کار سریعتر و بهتر انجام می‌دهند. ایراد دیگر سرمایه اجتماعی به مزیت”یکپارچگی” مربوط است. این مزیت که در قسمت قبلی به آن اشاره شد ممکن است، در برخی موارد نتیجه عکس برای بازیگران اصلی به بار بیاورد. داشتن اتحاد و یکپارچگی بیش از اندازه با اعضا یک گروه ممکن است بازیگران را مشغول روابط و ارتباط با آنان ساخته و از توجه به اهداف و مأموریت های اصلی می کاهد و در برخی مواقع حتی ‌جابجایی هدف و وسیله صورت می‌گیرد، بدین صورت که حفظ روابط میان اعضا جایگزین اهداف و مأموریت های سازمان می شود. علاوه بر امکان جابجایی اهداف، تقویت روحیه” یکپارچگی” می‌تواند موجب کاهش افکار جدید در سازمان، تنبلی و کوته نظر اعضا شود. همان گونه که”دور و پایول” متذکر می‌شوند ” پیوندهای که موجب وسعت دید و تقویت بینش اعضا در سازمان می شود ممکن است، تبدیل به پبوندهای شود که موجب کوری و نابینایی آنان شود(فوکویاما، ۱۹۹۱، ترجمه تاجبخش، ۱۳۸۴).

معرفی مدل های مختلف سرمایه اجتماعی

مدل سرمایه اجتماعی ناهاپیت و گوشال( ۱۹۹۸)

ناهاپیت و گوشال از دیدگاه سازمانی به مقوله سرمایه اجتماعی پرداخته‌اند. آن ها جنبه‌های مختلف سرمایه اجتماعی را در سه طبقه جای دادند : ساختاری، رابطه ای و شناختی.

به عبارت دیگر گوشال و ناهاپیت برای سرمایه اجتماعی سه بعد را در نظر گرفته اند که می توان آن را به صورت شکل زیر نمایش داد(صفایی، ۱۳۹۲).

۳-۳-۱-۴- بررسی عنصر روانی بند « ب » ماده ۳

عنصر روانی این جرم نیزعبارت است از: در دسترس قرار دادن داده های سری به صورت عمدی، از این رو اگر فرد در حالت مستی بی‌هوشی، خواب، اجبار، اکراه و نظایر این ها، مرتکب عمل شده باشد، عمل وی مشمول این بند نمی‌شود، همچنین مرتکب باید نسبت به سری بودن داده ها ونیز فاقد صلاحیت بودن طرف دیگر علم داشته باشد، اما سوءنیت خاص یعنی اینکه با انجام این کار قصد ضربه زدن به نظام یا برهم زدن امنیت کشور و نظایر آن را داشته باشد، ضروری نیست. ^[۸۳]

۳-۳-۱-۵- بررسی عنصر مادی بند ج ماده ۳

در قوانین جزایی تعریف خاصی از افشا به عمل نیامده، اما مطابق ماده ۱۹- ۲-۱ آیین‌نامه حفاظت از اسناد و مدارک طبقه‌بندی شده نیروهای مسلح مصوب۱۳۷۵ ستاد کل نیروهای مسلح، افشا عبارت است از: «عرضه کردن مفاد اسناد یا اطلاعات طبقه‌بندی شده به طور شفاهی،کتبی و یا هر طریقی که حفاظت و امنیت از آن سلب شود. »

به نظر می‌رسد تفاوت «افشا» با «در دسترس قرار دادن» این است که زمانی عمل فرد «افشا» تلقی می‌شود که فرد رأساً داده های سری را در اختیار افراد مذکور بگذارد، لیکن ماهیت «در دسترس قرار دادن» انفعالی است، ‌به این ترتیب زمانی عمل مرتکب «در دسترس قراردادن» تلقی می‌شود که وی به نحوی از انحاء موجبات دسترسی افراد مذکور را به داده های سری فراهم کند، بدون آنکه داده ها به طور مستقیم از طرف خود وی به آن ها ارائه شود مانند آنکه مرتکب، گذر واژه رایانه خود را عمداً در اختیار عوامل بیگانه قرار داده وآنها با ورود پنهانی به اطاق محل قرار گرفتن رایانه و واردکردن گذر واژه مذبور، وارد رایانه شده و داده های سری را برداشت کنند.

صفت دولت، سازمان، شرکت و یا حتی گروه، ابهامی‌ایجاد نمی‌کند و شامل هر دولت سازمان، شرکت و یا گروه غیر ایرانی می‌شود. اما ممکن است در رابطه با عاملان آن‌ ها این تردید ایجاد شود که آن ها نیز باید لزوماًً یک فرد خارجی و غیرایرانی باشد؟ برای پاسخ باید ‌به این نکته توجه کردکه دولت‌ها برای جاسوسی از یکدیگر معمولاً به صورت کاملاً پنهانی عمل می‌کنند و برای عادی‌سازی اقدامات خود، بسیار متحمل است برای کسب اطلاعات مورد نیاز خود دست به استخدام عوامل ایرانی بزنند و به اصطلاح یک ایرانی عامل آن ها باشد، ‌بنابرین‏ با توجه به فرایند پیچیده جاسوسی و پنهان‌کاری‌های مختص آن، به نظر می‌رسد تفسیر صحیح تر آن باشد که چون یک ایرانی نیز می‌تواند عامل بیگانه باشد، پس افشا یا در دستر س قرار دادن داده های سری برای او نیز مشمول این ماده است و لزومی ‌ندارد عامل بیگانه هم یک فرد ایرانی باشد.

ابهام دیگر این بند، واژه گروه بیگانه است. در ادبیات حقوقی، برای واژه های دولت، سازمان و شرکت تعاریف تقریباً مشخص وجود دارد، اما منظور از گروه چیست؟ آیا مراد گروه‌های غیر دولتی خارجی هستند که به منظور خاصی تشکیل می‌شوند؟ یا برای مثال حتی یک گروه جهانگرد خارجی‌که برای تفریح به ایران آمده‌اند را نیز شامل می‌شود؟

با توجه به حساسیت قانون‌گذار نسبت به حفظ داده های سری و اینکه افشای آن ها را موجب لطمه به امنیت ملی دانسته است، چنین استنباط می‌شود که به هر صورت هرجا که عنوان گروه بر اجتماع یک یا چند نفر غیر ایرانی صدق کند می‌توان آن را به عنوان گروه بیگانه قلمداد کرد و اگر داده های سری در دسترس آنان قرار گیرد یا برای‌شان فاش شود. عمل فرد مشمول این بند خواهد بود و لزوماًً نیاز نیست که این گروه یک گروه سازمان یافته و دارای تشکیلات باشد. در هر حال قانون جرایم ‌رایانه‌ای در این قسمت مجمل بوده و بهتر بودکه این‌گونه اصلاحات را به دقت تعریف می‌کرد.^[۸۴]

۳-۳-۱-۶- بررسی عنصر روانی بند«ج» ماده۳

عنصر روانی مرتکب این بند علاوه بر عمد در افشا یا در دسترس قرار دادن داده های سری، علم و آگاهی نسبت به بیگانه بودن طرف مقابل است؛ این بیگانه می‌تواند یک دولت، سازمان و. . . باشد. همچنین در این بند وجود سوء‌نیت خاص یعنی اینکه با انجام این‌کار قصد برهم زدن امنیت کشور یا ضربه زدن به نظام را داشته باشد ضروری نیست و به صرف افشا یا در دسترس قرار دادن داده های سری جرم محقق می‌شود.

۳-۳-۱-۷- داده های سری

در تبصره۱ ماده۳ داده های سری تعریف شده است: «داده های سری داده هایی است که افشای آن ها به امنیت کشور یا منافع ملی لطمه می‌زند.»

برای روشن شدن این تبصره، باید به سابقه تاریخی آن در سیر مراحل تصویب در مجلس نیز توجه کرد. گفتیم در لایحه تقدیمی ‌از سوی دولت فقط یک ماده (۴) تحت عنوان جرایم علیه امنیت مقرر کرده بود: «هرکس به طور عمدی و بدون مجوز مرجع قانونی به داده های ‌رایانه‌ای به کلی سری و سری موجود در سیستم‌های ‌رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده دسترسی یابد یا داده های ‌رایانه‌ای به کلی سری و سری در حال انتقال را شنود یا دریافت کند به جزای نقدی از ده میلیون ریال تا یک میلیارد ریال متناسب با جرم اتفاق افتاده محکوم خواهد شد.»

تبصره یک این ماده نیز داده های به‌کلی سری و سری را چنین تعریف ‌کرده‌است: «داده های ‌رایانه‌ای به‌کلی سری داده هایی هستند که افشای بدون مجوز آن ها می‌تواند با اساس حکومت و مبانی نظام جمهوری اسلامی‌ایران و تمامیت ارضی آن ضرر جبران‌ناپذیری وارد کند و منظور از داده های ‌رایانه‌ای سری، داده هایی است که افشای آن ها بدون مجوز مرجع قانونی می‌تواند امنیت ملی و یا منافع ملی را دچار مخاطره کند. »

همان‌طورکه پیش از این ذکر شد در اصلاحات این لایحه در مجلس، ماده۴ دچار تغییرات عدیده‌‌ای شد از جمله آنکه عبارت داده های ‌رایانه‌ای به‌کلی‌سری از مواد جدید۳،۴ و۵ قانون ج. ر حذف شد! متأسفانه معلوم نیست با توجه به اهمیت بیشتر داده های به کلی سری نسبت به داده های سری چرا حذف صورت گرفته است البته با تمسک به قیاس اولویت می‌توان گفت وقتی افشای داده های سری جرم باشد، به طریق اولی افشای داده های به‌کلی‌سری ‌که به مراتب از اهمیت و تأثیرگذاری بیشتری نسبت به داده های سری برخوردار است نیز جرم محسوب می‌شود.^[۸۵]

البته حذف قید داده های به‌کلی‌سری از این ماده با وجود اصلاحات به جایی که در آن اعمال شده، محل انتقاد است. چراکه ماهیت این داده ها به گونه‌ای است که افشای آن می‌تواند به اساس حکومت و مبانی نظام و حتی تمامیت ارضی کشور ضرر جبران‌ناپذیری وارد کند و ضروری بود با توجه به تأثیرات هنگفت افشای آن، در کنار داده های سری ذکر می‌شد.

تفاوت داده های به‌کلی‌سری با سری در این است که افشای داده های گروه اول موجب ضرر و زیان جبران‌ناپذیر به امنیت ملی کشور می‌شود ولی افشای داده های دوم صرفاً به امنیت کشور و نظام لطمه زده وآن را به مخاطره می‌اندازد.

نمونه هایی از مصادیق اطلاعات و داده های به‌کلی‌سری در زیر می‌آید:

– طرح‌های راهبردی که در آن نحوه کلی اداره و هدایت جنگ معلوم باشد؛

نظر ایشان این است که مفاد و لسان « لا ضرر » تخصیص عمومات و تقیید مطلقات اولیه است ، چرا که عام مبین اراده استعمالی متکلم است ولی خاص و مخصص مبین اراده جدی متکلم است. در نتیجه « عام » به مقدار مخصص ارزش پیدا می‌کند و در مازاد بر مخصص هیچ گونه ارزشی ندارد.هنگامی که مخصص آمد ، کشف می‌کنیم که از اول ، اراده متکلم همین بوده است.‌بنابرین‏ ، اگر آمده باشد « کتب علیکم الصیام … » ۲۱ ،در اینجا حکم وجوب روزه « عام » است ، یعنی « یجب علیکم الصوم سواء کان الصوم ضرریا ام لا » ،روزه بر شما واجب است خواه روزه ضرری باشد یا نباشد ، معنی آن این است که « کتب علیکم الصیام اذا لم یکن الصوم ضرریا » و همچنین حج و جهاد و غیره و تمامی احکام عبادی و غیره با قاعده لا ضرر تخصیص می‌خورد.( موسوی بجنوردی ، ۱۳۷۲ هـ .ش ، صص ۶۴-۶۵ )

مطابق نظر ایشان ، لسان قاعده « لا ضرر » و مفاد آن « تخصیص » است ، نه « حکومت » ؛ ابتدا فرق بین حکومت و تخصیص را بیان می‌کنیم تا سپس ببینیم آیا لسان روایت تخصیص است ، یا حکومت .

اساسا در حکومت ، دلیل حاکم در خودِ دلیل محکوم تصرف می‌کند ، ولی تخصیص ، تصرف دلیل مخصص در نسبتِ دلیل عام است نه در خود دلیل ؛ مثلا دلیل عام می‌گوید : « اکرم العلماء » که به موجب آن اکرام تمام علما واجب است ، چون « العلماء » محلّی به « ال » است و افاده عموم می‌کند.حال اگر دلیل خاص بیاید که « لا تکرم الفساق من العلماء » ، در اینجا « دلیل مخصص » دائره و نسبت دلیل عام را تخصیص می زند ؛ چون اصاله العموم و عام اراده استعمالی دارد از متکلم ؛ اما اراده ی استعمالی وقتی ارزش پیدا می‌کند که کنارش

۲۱ – البقره : ۲/۱۸۵

اراده ی جدی متکلم هم باشد ؛ یعنی « ما قال » « ما اراد » هم باشد تا ترتیب اثر نسبت به «ما قال» داده شود.صرف « ما قال »کافی نیست ؛ بلکه بر وفق اراده ی استعمالی ، اراده ی جدی متکلم هم باید باشد.عام که آمد ، اراده ی استعمالی متکلم است ، آن چیزی که اراده ی جدی متکلم است خاص و مخصص است ، پس عام به مقدار مخصص ارزش پیدا می‌کند و عام در مازاد بر مخصص هیچ گونه ارزشی ندارد.مثلا اگر تعداد علما در عام صد نفر باشند ، ولی بیست نفر از آنان فاسق باشند ، خاص نسبت و دایره ی عام ، یعنی صد نفر را دگرگون می‌کند و به هشتاد نفر تقلیل می‌دهد.(ابویی مهریزی ، ۱۳۷۹ ، ص ۶۶ )

حال می گوییم حدیث « لا ضرر و لا ضرار » در نسبت ادله ی اولیه ، تصرف می‌کند و مثلا دلیل عام اولیه که گفته « کتب علیکم الصیام … » سواء کان الصوم ضرریا ام لا ، قاعده « لا ضرر » این نسبت را به مواردی که روزه ضرری نباشد تغییر می‌دهد.یعنی روزه بر شما واجب است « فی ما لم یکن ضرریا » و همینطور است حج و جهاد و غیره.در اینجا حکومت ، یعنی تصرف در خود دلیل نیست ، چون اگر حکومت بود ، باید می گفت : سلطنت ضراری سلطنت نیست ، ولی می‌گوید : من حکم « ضرری و ضراری » تشریع نکردم ؛ پس سلطنت « ضراری » هم تشریع نشده است.نتیجه اینکه قاعده ی « لا ضرر » عمومات و مطلقات اولیه را تخصیص می زند.از این رو ، هیئت ترکیبیه ی جمله ی « لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام » موجب تخصیص عمومات اولیه می شود.(موسوی بجنوردی ، ۱۳۷۲ ، صص ۶۴-۶۵ )

به نظر می‌رسد بین این مبنا و مبنای شیخ اعظم در نتیجه ی حاصله از آن تفاوتی نیست ، چه اینکه در اینجا نیز به نظر آقای موسوی بجنوردی حکم ضرری در اسلام تشریع نشده واگر وضو یا روزه ضرری بود دلیل عام که اراده ی استعمالی شارع است به وسیله ی دلیل «لا ضرر» که اراده جدی شارع مقدس است تخصیص می‌خورد ، ‌بنابرین‏ در اینجا نیز اشکالات مبنای شیخ که قائل به عدم تشریع حکم ضرری بود وجود دارد.

۲-۲-۶ نظر یه ی عدم حکم الزامی و ارزیابی آن

برطبق نظر ایشان « لا » نافیه است اما بر خلاف نظر شیخ اعظم انصاری و آخوند خراسانی معتقد است که فقط در معاملات راه داشته و نه ‌در عبارات و اینکه این عبارت « لا ضرر فی الاسلام » معنایش « لا حکم الزامی فی الاسلام » نیست بلکه علاوه بر وجوب ‌و حرمت که معنای الزام است در مباحات نیز جریان دارد. ایشان می فرمایند : « جناب آخوند خراسانی و شیخ اعظم انصاری می فرمایند که منشأ ضرر شرع است, ولی ما گفتیم که منشأ ضرر خود مردم هستند و نه شرع. ولذا از نظر ما « لا ضرر » در عبادات جاری نیست ، ولی در معاملات که ضرر از جانب خود مردم است جاری می‌باشد.

اما دلیل ایشان در اعم الزام واباحه : ما عرض می‌کنیم که در هیچ یکی از این دو احکام( احکام الزامیه و احکام اباحیه) ، شارع سبب ضرر نیست ، زیرا بین حکم الزامی و بین عمل مکلّف ، اراده مکلّف در وسط است ، یعنی هر چند که شرع مقدس الزام کرده, اما الزام شارع الجاء نیست ، فرق است بین الزام و بین الجاء ، شرع مقدس الزام کرده ، اما الجاء نکرده ، یعنی دست و پای مکلَّف نبسته ، بلکه خودش از روی اختیار این فعل را (وضو) انجام می‌دهد ، حکم شرع مقدس علت تامه نیست، بلکه بین شرع مقدس و بین این نتیجه ، اراده مکلّف در وسط است. دراحکام اباحیه نیز مطلب از همین قرار است ، ‌به این معنی که در احکام اباحیه نیز هر چند که خود شرع مقدس اباحه کرده ولی بین این ضرر، اراده مکلّف متوسط است.

نتیجه اینکه : اولا:ً شرع مقدس علت تامه نیست ، ثانیاًً: مثل داستان سمره که مورد قاعده لاضرر است ، حکم اباحی مایه ضرر بود ونه حکم الزامی ، چون سمره عرض کرد (یا رسول‌ا…! أأستأذن لنخلی؟!) یعنی آمد و رفت برای من جایز است، از طریق جواز می‌خواست به طرف مقابل ضرر بزند ، پیغمبر(صلی ا… علیه و آله) فرمود که تو از نخل خود استفاده کن ، ولی به طرف مقابل هم ضرر نزن ، اتفاقاً آنچه که ‌در مورد «لا ضرر» ، منشأ ضرر بود ، حکم الزامی شارع نبود ، یعنی شارع به سمره الزام نکرد که حتماً وارد باغش بشود ، بلکه شارع به او اجازه داد که می‌تواند وارد باغش بشود یا نشود(یعنی اباحه) ، ولی او از حکم اباحی سوء استفاده می‌کرد ، ‌بنابرین‏ ما باید بگوییم که مفهوم « لا ضرر » این است که شرع مقدس می‌فرماید: در سفره تشریع من ، حکمی که منشأ ضرر باشد نیست ، خواه این حکم ، حکم الزامی باشد مانند وضو ، یا حکم تحریمی باشد مانند حرمت خمر و یا اینکه حکم اباحی باشد مانند دخول سمره در باغش.» (سبحانی ،۱۳۸۴ هـ . ش ، جلسه اول )

۱۱-۲) موقعیت اجتماعی

موقعیت اجتماعی یا واژه انگلیسی آن Social Position از دو واژه Position از ریشه Posit به‌معنای قرار دادن، ثابت کردن و فرض کردن و Social از ریشه Socialize به معنی اجتماعی کردن ‌می‌باشد تشکیل شده است(آریان­پور، ۱۳۸۵). موقعیت اجتماعی یک گروه مفهومی ترکیبی ‌می‌باشد که توسط موقعیت در بازار کار ، و یا وضعیت شغلی ، درآمدی ، دارایی، پیش­زمینه آموزشی، شرایط زندگی و دسترسی به کالاهای مادی و فرهنگی تعریف می­ شود (گودری و توس^[۱۱۲]، ۲۰۰۵). موقعیت اجتماعی، مقام و موضعی است که یک فرد در یک جامعه و در زمانی معین اشغال می‌کند (بیرو، ۱۳۶۶). منظور ما از موقعیت اجتماعی، مجموعه ای از شرایط است که به فرد دسترسی به محدوده خاص از فعالیت‌های تولیدی ومصرفی را می­دهد(کَن و گرشونای^[۱۱۳]،۲۰۰۶). مفهوم گروه وضعیت نیز برای توصیف موقعیت اجتماعی استفاده شده، وعلاوه بر مواردی که ذکر شد این مفهوم دارای ویژگی‌های تعریفی مصرف، فرهنگ و شیوه­زندگی، منطقه مسکونی، وهمچنین توانایی نگهداری از منافع شخص می‌باشد

1. 1. ^۱Peer ↑

1. 1. ^۲Olson ↑

1. 1. ^۱Crass ↑

1. 1. ^۲Hawkins, Best and Coney ↑

1. 1. ^۳Mc cal ↑

1. 1. ۴Tatt ↑

1. 1. ۵Zhang and Kim ↑

1. 1. ^۶Davis ↑

1. 1. ^۷Hatch and Roberts ↑

1. 1. ^۱Eckman, Damhorst and Kadolph ↑

1. 1. ^۲Forney, Pelton, Caton and Rabolt ↑

1. 1. ^۳ C.Y , K.W and K.F ↑

1. 1. ^۱O’Cass ↑

1. 1. ^۲ Crane and Bovone ↑

1. 1. ^۱Bav and simgwon ↑

1. 1. ^۲Evanschitzky, Gopalkrishnan, Plassmann, Niessing and Meffert ↑

1. 1. ^۳Chaudhuri and Holbrook ↑

1. 1. ^۴Shim and koh ↑

1. 1. ^۵ Lastovicka ↑

1. 1. ^۶Walsh, Mitchell and Hennig-Thurau↑

1. 1. ^۱solomon ↑

1. 1. Parasuraman, Zeithaml and Berry ↑

1. 1. Wilke ^۱ ↑

1. 1. ^۲Solomon ↑

1. 1. ^۱ Foret and Procházka ↑

1. 1. ^۲Trommsdorff ↑

1. 1. ^۳Target customer ↑

1. 1. ^۴Stávková , Stejskal and Toufarová ↑

1. 1. ^۱Behavior Perspective ↑

1. 1. ^۲Sales promotion devices ↑

1. 1. ^۳Mowen and Minor ↑

1. 1. ^۱Gajjar ↑

1. 1. ^۱Sheth ↑

1. 1. ^۲Webster and Wind ↑

1. 1. ^۱Anderson and Chambers ↑

1. 1. ^۲Choffray and Lilien ↑

1. 1. ^۱Crane ^a,* and Bovone ^b,1 ↑

1. 1. ^۱Eurostat ↑

1. 1. ^۲Roberts ↑

1. 1. ^۳Sproles ↑

1. 1. ^۱Waite and Grant ↑

1. 1. ^۲Holbrook and Schindler ↑

1. 1. ^۳Moschis ↑

1. 1. ^۴ Leslie , Sparling and Owen ↑

1. 1. ^۱ Sproles and Kendall ↑

1. 1. ^۱O’cass ↑

1. 1. ^۱P. M. Rath ↑

1. 1. ^۲Flugel ↑

1. 1. ^۱Tigert, Ring and King ↑

1. 1. ^۱Sower ↑

1. 1. ^۲Plato ↑

1. 1. ^۳Augustine ↑

1. 1. ^۴Smith ↑

1. 1. ^۵Mill ↑

1. 1. ^۶Shewhart ↑

1. 1. ^۷Kalon(Quality) ↑

1. 1. ^۸English Oxford Advance Dictionary ↑

1. 1. ^۱Atilgan, Aksoy and Akinci ↑

1. 1. ^۲ Iacobucci, Grayson and Ostrom ↑

1. 1. ۳ Dabholkar ↑

1. 1. ۴ Zeithaml ↑

1. 1. ۵ Mano ↑

1. 1. ^۶ Sebastianelli, Tamimi ↑

1. 1. ^۷Garvin ↑

1. 1. ^۸Cheuk man ↑

1. 1. Performance ↑

1. 1. Features ↑

1. 1. Reliability ↑

1. 1. Conformance ↑

1. 1. Durability ↑

1. 1. Serviceability ↑

1. 1. Aesthetics ↑

1. 1. Perceived quality ↑

1. 1. Bowen ↑

1. 1. Grönroos ↑

1. 1. Lewis and Booms ↑

1. 1. Cumulative perceptions ↑

1. 1. ^۴ Simon and Sullivan ↑

1. 1. ^۱Zeithaml ↑

1. 1. ^۲Monroe and Krishnan ↑

1. 1. ^۳Melewer, Meadows, Zheng and Richards ↑

1. 1. ^۴Boldauf, Cravens and Binder ↑

1. 1. ^۵Kordupleski, Rust and Zahorik ↑

1. 1. Speng, MacKenzie and Olshavsky ↑

1. 1. Hirschman ↑

1. 1. ^۱Dadds, Monroe and Grewal ↑

1. 1. ^۲Boulding and Kirmani ↑

1. 1. ^۳ Dadfar ↑

1. 1. ۱Cronin, Brady and Hult ↑

1. 1. ^۲Bhuian ↑

1. 1. ^۳Daveis ↑

1. 1. ^۴Reppel ↑

1. 1. ^۵Tversky and Kahneman ↑

1. 1. ^۱ Sorce and Widrick ↑

1. 1. Kosenko Rahtz ^۲ ↑

1. 1. ^۳Urbany ↑

1. 1. ^۴ Goldsmith, Kim and Flynn ↑

1. 1. ^۵ Hanf and Wersebe ↑

1. 1. ^۶Ben Azizian ↑

1. 1. ^۱Gajjar ↑

1. 1. ^۲Huang, Lee and Ho ↑

1. 1. ^۳Han ↑

1. 1. ^۴urbany, kalapurakal and Dickson ↑

1. 1. ^۱ alverez and Vazquez ↑

1. 1. ^۲ Gabor and Granger ↑

1. 1. McConnell ^۳ ↑

1. 1. ^۴Eze and Lee ↑

1. 1. ^۵Herrman and Andreas ↑

1. 1. ^۱Zhang ↑

1. 1. ^۲workmanship, permeability and warmness ↑

1. 1. ^۳Beijing, Shanghai, Guangzhou, Chengdu, Harbin and Xian ↑

1. 1. ^۱Gödri and Tóth ↑

سوالات تحقیق

۱- مهم ترین قابلیت های رهبری کارآفرینانه در میان مدیران سازمان اتوبوسرانی کرج چیست؟

۲- آیا وضعیت فعلی قابلیت های رهبری کارآفرینانه در بین مدیران سازمان اتوبوسرانی در حد مطلوب است؟

۳- ترتیب اهمیت و وزن هر یک از قابلیت های رهبری کارآفرینانه در مدیران چگونه است؟

خلاصه روش تحقیق

با توجه به هدف تحقیق حاضر، این پژوهش از نظر هدف کاربردی ، از نوع بررسی به صورت می‌دانی، از نظر گردآوری داده ها به صورت پیمایشی و از لحاظ تحلیل داده ها از نوع توصیفی می‌باشد.

جامعه آماری و حجم نمونه

جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه مدیران سازمان اتوبوسرانی شهر کرج می‌باشد که تعداد آن برابر با ۲۵ مدیر می‌باشد. با توجه به محدود بودن جامعه آماری در این پژوهش حجم نمونه آماری برابر با حجم جامعه آماری و به تعداد ۲۵ مدیر مد نظر قرار گرفته شد.

ابزار گردآوری اطلاعات

در این مطالعه به منظور گردآوری اطلاعات از پرسشنامه بهره جسته شده است که در آن با بررسی مبانی نظری به تعیین ابعاد و مؤلفه‌ های مهم در حیطه قابلیت‌های رهبری کارآفرینانه پرداخته شد که در آن از گزینه های پاسخ دهی مبتنی بر شیوه طیف ۵ گزینه ای لیکرت استفاده شد. به منظور بررسی روایی آن از نظر متخصصین و اساتید محترم دانشگاهی بهره جسته شد و همچنین پایایی ابزار نیز با بهره گرفتن از آزمون آلفای کرونباخ مورد بررسی و تأیید قرار گرفته شد.

تجزیه و تحلیل داده ها:

در تجزیه و تحلیل داده ها نیز از تحلیل های آمار توصیفی و استنباطی که ‌به این منظور از نرم افزار SPSS استفاده شد. بر همین اساس در تحلیل های آمار توصیفی به بررسی شاخص های مرکزی شامل میانگین ، مد، میانه ، و شاخص های پراکندگی شامل: واریانس و انحراف معیار پرداخته شده است. در بخش استنباطی نیز از آزمون های تی یک نمونه ای، آزمون آنالیز واریانس بهره جسته شد و به منظور تعیین برازش مدل نیز از نرم افزار smart.pls.3 در محاسبه تحلیل عاملی استفاده گردید.

تعاریف مفهومی و عملیاتی تحقیق:

۱-کارآفرینی

تعریف مفهومی:

کرکت^[۱۰] (۲۰۰۵) کارآفرینی را فرایند پویایی از تغییر بینش و بصیرت با ابتکار و نوآوری می‌داند(کرکت، ۲۰۰۵). عرفانیان (۱۳۸۶) معتقد است که کارآفرین فردی است دارای ایده و فکر جدید که از طریق ایجاد یک کسب و کار و با بسیج منابع که با مخاطره مالی، اجتماعی و حیثیتی همراه است محصول یا خدمت با بازار ارائه می‌دهد.

تعری عملیاتی:

در این مطالعه منظور از کارآفرینی، قابلیت های رهبری کارآفرینانه بوده است.

۲-قابلیت های رهبر کارآفرینانه

تعریف مفهومی:

قابلیت های رهبری کارآفرینانه، عبارت است از ویژگی ها و مهارت های اساسی کارآفرینانه یک رهبر در سازمان که از دو نوع قابلیت عملکردی و شخصی به دست آمده است(اسورز و لیدون ، ۲۰۱۴)..

تعریف عملیاتی:

در این پژوهش عبارت است از نمره ای که مدیران سازمان اتوبوسرانی از پاسخ دهی به ۵۵ سوال از پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر دو بعد قابلیت های عملکردی و شخصی دریافت می نمایند.

۳-قابلیت های عملکردی

تعریف مفهومی:

قابلیت ها عملکردی عبارت است از قابلیت های عملیاتی، قابلیت ها در امور مالی، قابلیت ها در بازاریابی و قابلیت ها در منابع انسانی (اسورز و لیدون ، ۲۰۱۴).

تعریف عملیاتی:

در این پژوهش عبارت است از نمره ای که مدیران سازمان اتوبوسرانی از پاسخ دهی به سوالات شماره ۱ الی ۲۹ از پرسشنامه محقق ساخته در بعد قابلیت های عملکردی دریافت می نمایند.

۴- قابلیت های شخصی

تعریف مفهومی:

قابلیت های شخصی نیز عبارت است از شش شایستگی اصلی یکپارچگی فکری، حرکت از من به ما، روحیه گسترش سازمانی، ایجاد یک سازمان پایدار، توجه بهبود مهارت های کارآفرینانه و تقویت ریسک پذیری(اسورز و لیدون ، ۲۰۱۴).

تعریف عملیاتی:

در این پژوهش عبارت است از نمره ای که مدیران سازمان اتوبوسرانی از پاسخ دهی به سوالات شماره ۳۰ الی ۵۵ از پرسشنامه محقق ساخته در بعد قابلیت های عملکردی دریافت می نمایند.

فصل دوم

مروری بر ادبیات تحقیق

مقدمه

یکی از بخش‌های مهم تحقیق، بخش مربوط به پیشینه و ادبیات تحقیق است؛ یعنی یکی از کارهای ضروری در هر پژوهشی، مطالعه منابع^[۱۱] مربوط به موضوع تحقیق است؛ زیرا سرچشمه علوم را می‌توان در پیشینه آن ها کاوش. در بخش ادبیات تحقیق، محقق تعاریف مفاهیم و ادبیات مورد استفاده در پژوهش خود را متناسب با عنوان تحت بررسی در دستور کار خود قرار خواهد داد و ذهن مخاطب را با موضوع درحال مطالعه آشنا می‌سازد، در بخش مطالعه منابع نیز جان دیوئی^[۱۲] اعتقاد دارد مطالعه منابع، به محقق کمک می‌کند تا بینش عمیقی نسبت به جنبه‌های مختلف موضوع تحقیق پیدا کند. مطالعه منابع، باید هم از منابعی باشد که به طور مستقیم، در رابطه با موضوع تحقیق می‌باشند و هم از منابعی باشند که به صورت غیرمستقیم با آن موضوع، ارتباط دارند(حافظ نیا، ۱۳۹۲).

در این فصل ابتدا به فلسفه شکل گیری القای کارآفرینی و فعالیت های کارآفرینانه در سازمان ها و بررسی انواع تعاریف گوناگون در خصوص کارآفرینی در شرکت ها پرداخته می شود و سپس برخی ویژگی های شخصیتی و جمعیت شناختی و تفاوت های کارکردی و عملیاتی کارآفرینان مستقل با کارآفرینان سازمانی مورد مقایسه قرار می‌گیرد. سپس انواع استراتژی ها برای القای کارآفرینی درون سازمان ها و مدل های ایجاد آن بررسی گردیده و همچنین در ادامه به بررسی موضوع قابلیت های رهبری کارآفرینانه از منظرهای مختلف پرداخته شده که پایه اصلی تدوین مؤلفه‌ های این پژوهش بوده است. همچنین لازم به ذکر است که در پایان نیز سوابق پژوهشی مربوطه آورده شده است.

تعاریف کارآفرینی

معادل واژه کـارآفرینی در فرانسـه Entrependre به معنای «متعهد شدن» می‌باشد. بنابر تعریـف واژه نامـه دانشگاهی وبستر^[۱۳] ، کـارآفرین، کسـی اسـت کـه متعهـد می شود مخاطره های یک فعالیت اقتصادی را سازماندهی، اداره و تقبل کند. اقتصاددانان، نخستین کسانی بودند که در نظریـه هـای اقتصـادی خـود بـه تشـریح کـارآفرین و کارآفرینی پرداختند. موضوع کـارآفرینی در طـول زمـان همراه با تحول شیوه های تولیـد و ارزش هـای اجتمـاعی ، دچار دگرگونی فراوان و افزایش مفاهیم در برگیرنـده آن شده است. بررسی این تحولات و موارد کـاربرد ایـن واژه می‌تواند تا حد زیادی در راستای توسعه نظریه کارآفرینی و شناخت جوانب مجهول آن، امری مفید بـه شـمار رود(احمدپور داریانی، ۱۳۸۶).

کرکت^[۱۴] (۲۰۰۵) کارآفرینی را فرایند پویایی از تغییر بینش و بصیرت با ابتکار و نوآوری می‌داند(کرکت، ۲۰۰۵).

عرفانیان (۱۳۸۶) معتقد است که کارآفرین فردی است دارای ایده و فکر جدید که از طریق ایجاد یک کسب و کار و با بسیج منابع که با مخاطره مالی، اجتماعی و حیثیتی همراه است محصول یا خدمت با بازار ارائه می‌دهد. در تعاریف یاد شده چهار نکته وجود دارد.

• • کارآفرین دارای ایده و فکر جدید است.

• • کارآفرین در پی ایجاد کسب و کار است(نه تنها طرح تجاری، بلکه جمع‌ آوری منابع تشکیل تیم و راه انداری کسب و کار نیز بر عهده اوست).

• • کار آفرین یسک پذیر است.