نیکولز (۲۰۰۸) در آمریکا به بررسی نقش ۱) نگرش دانشجویان به رایانه؛ ۲) انگیزش درونی و بیرونی؛ ۳) رضایت­مندی؛ ۴) پیشینه تحصیلی؛ و ۵) وضعیت دموگرافیک دانشجو در پیش ­بینی ادامه دروس آنلاین پرداخته است. نمونه پژوهش ایشان ۸۷ دانشجوی رشته تربیت بدنی بوده است. نتایج تحقیق نشان داد، معدل مقطع دبیرستان مهم‌ترین پیش­بین است، و در مقام مقایسه، خانم­ها انگیزش درونی و بیرونی بیشتری نسبت به آقایان دارند.

هرنانز^[۲۰۹](۲۰۰۸) به شناسایی عوامل پیش ­بینی کننده موفقیت دانشجو در دروس برخط از دیدگاه مدرسین برخط پرداخته است. در این تحقیق پرسشنامه­ای بر اساس نظریه حضور اجتماعی و نظریه غناء رسانه^[۲۱۰]تدوین و با بهره گرفتن از تحلیل عاملی اعتباریابی شده است. داده های ۱۹۲ مدرس برخط، جمع‌ آوری شد. چهار عامل که ۴۸٫۸ % واریانس را تبیین می­کرد عبارتند از: ۱) بی واسطه­گی^[۲۱۱]؛ ۲) بی واسطه­گی فناورانه^[۲۱۲]؛ ۳) ارتباطات برخط و تعاملی بودن ۴) صمیمیّت^[۲۱۳]. نتایج تحلیل عاملی نشانگر اهمیت حضور اجتماعی در مقابل نظریه غناء رسانه بوده است. نتیجه تحلیل رگرسیون، دو عامل از چهار عامل فوق را به عنوان پیش­بین موفقیت دانشجویان از دید مدرسان شناسایی ‌کرده‌است. این دو عامل ۱۱ درصد واریانس را تبیین می­ کند که عبارتند از: ۱) ارتباطات برخط و تعاملات ۲) بی واسطه­گی. به طور خلاصه این پژوهش بر تأثیر حضور اجتماعی و عدم فاصله روانی بین مدرس و یادگیرنده و افزایش تعامل بین آن‌ ها به عنوان عامل مؤثر در موفقیّت دانشجوی الکترونیکی از منظر مدرسین برخط تأکید می­ کند.

برنارد و همکارانش^[۲۱۴](۲۰۰۹) با بهره گرفتن از فرا تحلیل به بررسی نقش انواع تعامل در پیشرفت تحصیلی یادگیرنده از راه دور پرداخته‌اند. این پژوهشگران از بین یک هزار و ۳۴ پژوهش گزارش شده مربوط به سال­های ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۶ با توجه هدف پژوهش ۷۴ مورد را انتخاب کرده ­اند. تعامل در این پژوهش به سه دسته تقسیم شده است: ۱) تعامل یادگیرنده با استاد؛ ۲) تعامل یادگیرنده با یادگیرنده و ۳) تعامل یادگیرنده با محتوا. نتایج این فرا تحلیل حاکی ست، هر سه نوع تعامل نقش معناداری در پیشرفت تحصیلی یادگیرنده دارند. نتایج مقایسه­ ای انواع تعامل نشان داد که اثر تعامل یادگیرنده- یادگیرنده و یادگیرنده -محتوا بر پیشرفت تحصیلی یادگیرنده به مراتب معنادار­­تر از تعامل یادگیرنده-مدرس است.

پارک و چوئی (۲۰۰۹) پژوهش خود را بر افت تحصیلی دانشجویان در کارآموزی­های برخط متمرکز ‌کرده‌است. آمار توصیفی در سال ۲۰۰۲ نرخ افت تحصیلی را ۴۶% و در سال ۲۰۰۵ این نرخ را ۵۴٫۲% نشان می­دهد. برای بررسی این مشکل با بهره گرفتن از پرسشنامه اطلاعات مربوط به سن، جنسیت، سطح تحصیلات، برداشت دانشجو از حمایت خانوادگی و سازمانی، رضایت و ارتباط جمع‌ آوری شد. نتیجه این تحقیق نشان داد از بین متغیرهای انگیزشی، ارتباط و از بین سایر متغیرها، پشتیبانیِ سازمانی، قابلیت پیش ­بینی موفقیت کارآموزان برخط را دارد.

کینگ­یی^[۲۱۵]و همکارانش (۲۰۰۹) با بهره گرفتن از بررسی پیشینه پژوهش­های انجام شده در زمینه پذیرش سیستم­های یادگیری برخط، چهار عامل تعیین کننده برای یادگیری آنلاین مشخص کرده ­اند:

1. 1. جنسیت: بررسی پیشینه در این پژوهش حاکی ست خودکارآمدی رایانه­ای،^[۲۱۶]برداشت از مفید بودن،^[۲۱۷]برداشت از سهولت استفاده^[۲۱۸]و هدف گزینی رفتاری^[۲۱۹] در افراد مذکّر به مراتب بالاتر از خانم‌ها است. بر این اساس پیش ­بینی می‌شود موفقیت دانشجویان مذکّر بیشتر باشد.

1. 1. نگرش­ها: نگرش مثبت و منفی در پذیرش و ادامه تحصیل به روش آنلاین تأثیر دارد، مواردی چون اضطراب رایانه­ای،^[۲۲۰]عدم آشنایی دانشجویان با روش جدید آموزشی در محیط بر­خط، تأخیر در دریافت پاسخ­ها و کم بودن تعامل دانشجویان با یکدیگر و دانشجویان با اساتید می ­تواند زمینه­ ساز نگرش منفی دانشجو شود. قاعدتاً نگرش منفی امکان افت در تحصیل برخط را به دنبال دارد.

1. 1. برداشت از مفید بودن: تصور یادگیرنده از مفید بودن آموزش برخط برای زندگی امروز یا آینده او، در پذیرش یا عدم پذیرش آموزش برخط تأثیر می­ گذارد. برداشت دانشجو از مفید بودن بر میزان رضایت وی از آموزش برخط و عملکرد تحصیلی او تأثیر مثبت دارد. ‌بنابرین‏ هر چه برداشت از مفید بودن یادگیری برخط بالاتر باشد احتمال پذیرش و موفقیت دانشجو در این سیستم بالاتر خواهد بود.

1. برداشت از سهولت استفاده: هر چه فرد برای یادگیری و استفاده از فناوری خاصی، تلاش کمتری نماید؛ احتمال تداوم استفاده از فناوری برای آن بیشتر خواهد بود. ‌بنابرین‏ هر چه کار با وب­سایت­های آموزشی آسان باشد، انتظار می­رود میزان ثبت نام و ماندگاری در سیستم­های برخط بیشتر باشد. (کینگ یی و همکاران، ۲۰۰۹).

گارلیک و همکارانش^[۲۲۱](۲۰۰۹) به بررسی عوامل پیش ­بینی کننده، نمره پیشرفت تحصیلی دانشجویان در یک درس آنلاین پرداخته­اند. در این پژوهش ۴۰ دانشجو که در درس شرکت کرده بودند، انتخاب شدند. متغیرهای پیش­بین عبارت بودند از جنسیت، سن، مرکز کنترل، معدل مقطع قبل. متغیر ملاک نیز نمره نهایی درس، نمره امتحان جامع و نمره تکلیف نوشتاری درس است. برای رسیدن به هدف پژوهش، پژوهشگران سه مدل جداگانۀ رگرسیون را ساختند. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد: معدل مقطع قبل برای نمره نهایی دروس و نمره تکلیف نوشتاری دانشجو پیش­بین معنی­داری است. جنسیت، سن و مرکز کنترل از قدرت پیش ­بینی معنی­داری برخوردار نیستند.

لیو، گمز و ین^[۲۲۲] (۲۰۰۹) نقش حضور اجتماعی^[۲۲۳] را در نمره نهایی و موفقیت یا عدم موفقیت دانشجو در دروس برخط، بررسی کرده ­اند. منظور از حضور اجتماعی میزان احساس، برداشت یا عکس‌العمل فرد به موجودیت­های ذهنی^[۲۲۴]در محیط­های بر خط؛ است. در این پژوهش از طریق پرسشنامه داده های ۱۰۸ دانشجوی مریلندی که حداقل در یک درس برخط شرکت کرده ­اند جمع‌ آوری شده است. برای پیش ­بینی تکمیل یا عدم تکمیل دروس از رگرسیون لجستیک استفاده شد و برای نمره نهایی A، B، C، تا W از رگرسیون لجستیک ترتیبی استفاده شد. نتایج نشان داده، حضور اجتماعی متغیری است که توانایی پیش‌بینی نمره نهایی دانشجو و موفقیت یا عدم موفقیت او را دارد. این پژوهش توجه به رویکرد تلفیقی و تشکیل جوامع یادگیری اجتماعی برای تضمین موفقیت یادگیرنده الکترونیکی را مهم می­داند.

1. 1. Park & Choi ↑

1. 1. Rekkedal ↑

1. 1. Berge & Huang ↑

1. 1. Boshier ↑

1. 1. Frankola ↑

1. 1. learning style ↑

1. 1. locous of control ↑

1. 1. Chang& Ho ↑

1. 1. Levy ↑

1. 1. Redfield ↑

1. 1. besich ↑

1. 1. Frydenberg ↑

1. 1. Nistor& Neubauer ↑

1. 1. Willging &Johnson ↑

و با توجه ‌به این که دانش آموزان در مقطع راهنمایی از لحاظ سنی در مرحله نوجوانی قرار دارند و دوره نوجوانی هم زمان است با دوره بلوغ; یکی از بحرانی ترین دوره های زندگی. در دروه بلوغ، تغییرات گوناگونی در ابعاد شخصیتی نوجوان رخ می‌دهد که هر کدام به نوعی می‌تواند بر او اثر بگذارد و حتی گاهی شخصیّت او را دگرگون سازد. و با توجه به اینکه رفتن به مرحله نوجوانی نوعی گذر از وابستگی به روابط مستقل با والدین است، سبک ها ی تربیتی والدین می‌تواند نقش مهم و منسجمی را در کمک به کودکان برای مواجهه با این چالش بزرگ ایفا کند و با توجه به حرکت روان شناسی مثبت نگر در سا ل ها ی اخیر ‌در مورد نقش این متغیرها در شادکامی، نیاز به پژوهش هرچه بیشتر پیرامون شناسایی و تعیین سهم هر یک از عوامل مؤثر بر شادکامی و عزت نفس کودکان از جنبه ها ی گوناگون ضروری به نظر می‌رسد. با توجه به مطالب ذکر شده و نقش سبک های تربیتی در شادکامی و عزت نفس دانش آموزان هدف از انجام این پژوهش تعیین سهم هریک از سبک ها ی فرزندپروری در پیش‌بینی شادکامی و عزت نفس دانش آموزان مقطع راهنمایی می‌باشد.

۱-۴ سئوالات پژوهش:

۱-۴-۱ پرسش اصلی تحقیق (مسأ لۀ تحقیق):

آیا بین شیوه های تربیتی والدین و میزان شادکامی و عزت نفس دانش آموزان رابطه وجود دارد؟

۱-۴-۲ سئوالات فرعی:

1. 1. آیا بین شادکامی و عزت نفس دانش آموزان رابطه وجود دارد؟

1. آیا بین سبک تربیتی والدین و عزت نفس دانش آموزان رابطه وجود دارد؟

۱-۵ هدف پژوهش:

بررسی رابطه بین شیوه فرزند پروری والدین و شادکامی و عزت نفس دانش آموزان مقطع راهنمایی.

۱-۵-۲ اهداف کاربردی:

1. 1. بررسی رابطه بین شادکامی و شیوه های فرزند پروری والدین

1. 1. بررسی رابطه بین عزت نفس و شیوه های فرزند پروری والدین

1. 1. بررسی رابطه بین عزت نفس و شادکامی دانش آموزان

1. بررسی نقش جنسیت در شادکامی و عزت نفس دانش آموزان مقطع راهنمایی

۱-۶ فرضیه ‏های تحقیق:

1. 1. بین سبک تربیتی والدین و شادکامی دانش آموزان رابطه وجود دارد.

1. 1. بین سبک تربیتی والدین و عزت نفس دانش آموزان رابطه وجود دارد.

1. 1. بین عزت نفس و شادکامی دانش آموزان رابطه وجود دارد.

1. بین عزت نفس و شادکامی دانش آموزان دختر و پسر تفاوت وجود دارد.

۱-۷ تعریف واژه‏ ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی):

۱-۷-۱ تعاریف مفهومی:

سبک تربیتی( شیوه فرزند پروری):

منظور از شیوه های فرزند پروری، روش‌هایی است که والدین برای تربیت فرزندان خود به کار می‌گیرند و بیانگر نگرش‌هایی است که آن‌ ها نسبت به فرزندان خود دارند و همچنین شامل معیارها و قوانینی است که برای فرزندان خویش وضع می‌کنند(دارلینگ و استنبرگ، ۱۹۹۳؛ به نقل از میرثانی، ۱۳۸۸).

شادکامی:

حالت روانی مثبت که با سطح بالای رضایت مندی از زندگی، سطح بالای عاطفه مثبت و سطح پایین عاطفه منفی مشخص می شود (پاشا شریفی و همکاران، ۱۳۸۷).

عزت نفس:

تعریف مفهومی عزت نفس :ارزشیابی فرد ‌در مورد خود یا قضاوت فرد ‌در مورد ارزش خود را عزت نفس می‌نامند ( کوپر اسمیت، ۱۹۶۷؛ به نقل از پورشافعی، ۱۳۷۰(.

۱-۷-۲ تعاریف عملیاتی:

سبک تربیتی( شیوه فرزند پروری):

در این پژوهش منظور ازسبک تربیتی نمره ای است که فرد در پرسش نامه شیوه های فرزند پروری دیاناباوم ریند به دست می آورد.

شادکامی:

شادکامی عبارت است از نمره ای که فرد در پرسش نامه تجدید نظر شده آکسفورد (OHI) به دست می آورد.

عزت نفس:

عزت نفس عبارت است از نمره ای که فرد در پرسش نامه ی عزت نفس کوپر اسمیت به دست می آورد.

فصل دوم :

پیشینه تحقیق

ماهیت و مفاهیم

۲-۱ مقدمه:

در این فصل سعی بر آن شده است که به بیان مبانی نظری پژوهش و پیشینه آن پرداخته شود. ‌بنابرین‏، ابتدا به بیان مبانی نظری شادکامی، عزت نفس و شیوه های فرزند پروری والدین پرداخته شده و سپس پژوهش های پیشین و مرتبط با موضوع پژوهش ارائه گردید.

۲-۲ شادکامی:

شادکامی» از مهم‌ترین نیازهای روانی بشر است که تأثیر عمده‌ای بر شکل‌گیری شخصیت و سلامت روان دارد و همه انسان‌ها شادکامی را خود و برای افراد مورد علاقه‌شان می‌خواهند. از عهد باستان تا کنون به احساسات مثبت انسان از جمله شادکامی توجه شده است. افلاطون در کتاب جمهوری به سه عنصر در وجود انسان اشاره می‌کند که عبارتند از: قوه عقل یا استدلال، احساسات و امیال. وی شادکامی را حالتی از انسان می‌داند که بین این سه عنصر، تعادل و هماهنگی وجود داشته باشد. ارسطو معتقد است دست‌کم سه نوع شادمانی وجود دارد؛ در پایین‌ترین سطح، شادی را همان لذّت می‌داند؛ در سطح بالاتر شادی همان موفقیت و کامیابی است و نوع سوم شادی از نظر ارسطو، شادی ناشی از معنویت است. وی معتقد است شادکامی حقیقی از ارضای امیال حاصل نمی‌شود، بلکه از انجام چیزی که از لحاظ اخلاقی ارزش انجام دادن دارد، یعنی از تجلّی فضیلت حاصل می‌شود. به اعتقاد جرمی بنتام شادکامی غیر قابل تشخیص از لذّت‌های جسمانی بوده، عبارت است از فعالیت‌هایی که افزایش آن ها موجب لذّت و کاهش درد و ناراحتی‌ها می‌شود. فارابی معتقد است سعادت دنیوی و اخروی انسان با تحقق چهار نوع فضیلت به دست می‌آید که عبارتند از: فضیلت‌های نظری، فضیلت‌های فکری، فضیلت‌های اخلاقی و صناعات عملی. وی راه رسیدن به سعادت را داشتن ملکات اخلاقی دانسته، و خلق نیکو را اعتدال یا حد وسط افراط و تفریط می‏داند (امانیان، ۱۳۸۸).

برخی از پژوهش‌گران، شادکامی را حالت روانی مثبتی می‌دانند که با سطح بالای رضامندی کلی از زندگی، عاطفه مثبت و سطح پایین عاطفه منفی مشخص می‌شود. سلیگمن، رشید و پارک، مفهوم شادکامی را در سه مؤلفه جای داده است: الف) هیجان‌های مثبت (زندگی بانشاط)؛ ب) تعهد (زندگی درگیرانه یا زندگی خوب؛ ج) معناداری (زندگی با معنا). سلیگمن معتقد است بر اساس پژوهش‌های چند سال اخیر، ثابت شده است شادکامی عامل پدیدآورنده منافعی به مراتب بیشتر از صِرف احساس خوبی داشتن است؛ افراد شادکام، سالم‌تر و بسیار موفق‌ترند و درگیری و تعهد اجتماعی بیشتری دارند (آذربایجانی و علی محمدی، ۱۳۸۸).

1. 1. Cattell, Raynould B., The scientific Analysis of Personality, Penguin Book, 1965

1. 1. Commons, john R., legal foundations of capitalism, with a new introduction by E. Biddle &wazzen j. Samuels, Transaction Publishers, 1994

1. 1. Duhamel olivier ,yves meny. Dictionnaire constitutionnel. 1992 presses universitaires de france (p.u.f) ,p.553

1. 1. J.Feinberg, Right, Justice and Bounds of Liberty, Prinction, new Jersy, 1980

1. 1. Jelfj. Abraham, Henty, Judicial Process, 7^th edition, Oxford university press, 2005

1. 1. John D. Deleo, Jr., The Student’s Guide to understanding constitutional law, Thomson, 2006

1. 1. L. Robert, Etal, The Essentials of Adam smitt, Oxford, 1986

1. Pound Roscoe, Social Control through Law, Yale university press, New Haver, 1942

Abstract:

Since economic crimes affect the entire population, and in particular Pychygy done by certain people For this reason, the prosecution and trial of economic offenses is subject to a complaint private plaintiff is not required to follow its prosecution and indictment of the accused is Economic Crimes to focus on the one hand and the increasing gap between rich and poor investments, and on the other hand the accumulation of capital, , Because it is a tool used to commit other crimes in order to facilitate and increase the risk of falling and thus prevent the economic development and economic security of society. This would not be possible unless the independence of the prosecutor in the prosecutor’s freedom from interference and influence of those in power to be maintained

And only criteria of truth and justice in its ruling, the judgment criteria should be based on perceptions of the justice of the laws and regulations take shape Not recommended and the exercise of power and influence, and thus to be able Prosecutor goals On the way to prevention and the fight against economic crime should be effective by the judiciary and even other branches A series of requirements for the selection and appointment of judges and prosecutors of such practices, independent of power supplies Officers and employees of the prosecutor’s office in helping prosecutors to pursue economic crimes provided

Key words: prosecutor, economic crimes, the prosecutor’s independence, influence, authority

Islamic Azad University Kermanshsh Branch

Faculty of Post-graduate Studies

Thesis for Masters Degree Public of law ((M.A))

1. 1. روجوع شود به: آ.د.ک تألیف اساتید دکتر محمد آخوندی و دکتر محمد آشوری ↑

1. 1. جعفری لنگرودی، دکتر جعفر، ترمینولوژی حقوق، کد ۵۰۲۰٫ ↑

1. 1. procuter general ↑

1. 1. Avocet general ↑

1. 1. هاشمی، دکتر محمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی، ج ۲، ص ۴۷۲٫ ↑

1. 1. آشوری، محمد، آئین دادرسی کیفری ۲، ص ۱۰۰٫ ↑

   

1. 1. همان، ص ۱۰۰ ↑

1. 1. همان، ص ۱۰۱٫ ↑

1. 1. آخوندی، دکتر محمد، آئین دادرسی کیفری (اندیشه‌ها)، جلد ۴، ص ۵۶٫ ↑

1. 1. آشوری،پیشین، ص ۱۰۲٫ ↑

1. 1. وظایف قانونی و آئین رسیدگی – معاونت آموزش قوه قضائیه. ↑

1. 1. مرتضوی، سعید، آئین دادرسی کیفری، ج ۱، ص ۴۹٫ ↑

1. 1. بر این اساس ماده ۳ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب (اصلاحی ۲۸/۷/۸۱) مقرر نمود که در حوزه قضایی هر شهرستان یک دادسرا نیز در معیت دادگاه‌های آن حوزه تشکیل گردد و در بند الف این ماده صراحتاً اشعار گردید: «دادسرا که عهده‌دار کشف جرم، تعقیب متهم به جرم، اقامه دعوی از جنبه حق الهی و حفظ حقوق عمومی و صدور اجرای حکم و همچنین رسیدگی به امو حسبیه وفق ضوابط قانونی است به ریاست دادستان می‌باشد…» ↑

1. 1. هاشمی، دکتر محمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ص ۴۷۵٫ ↑

1. 1. ابوالحسنی، بهروز، نقش دادستان در تجدیدنظر خواهی از محاکم کیفری، ص ۲۳٫ ↑

1. 1. ویژه‌نامه آشنایی به دادسرای عمومی و انقلاب تهران، ص ۲۰-۱۱، روابط عمومی دادسرای عمومی و انقلاب تهران. ↑

1. 1. علامت اختصاری: (ق.ت.د.ع.ا) ↑

1. 1. ۱ Ministere public ↑

1. 1. عمید زنجانی، آیت‌الله عباسعلی، حقوق اساسی ایران، ص ۷۵۳٫ ↑

1. 1. آرشیو مجلس شورای اسلامی، مجموعه مذاکرات خبرگان قانون اساسی ↑

1. 1. عمید زنجانی آیت‌الله عباسعلی، حقوق اساسی ایران، ص ۷۵۳٫ ↑

1. 1. مدنی، سیدجلال‌الدین، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، ص ۳۵۰٫ ↑

1. 1. صورت مشروح مذاکرات مجلس بازنگری قانون اساسی، جلسه ۵۸ و ۵۹، ص ۱۶۰۲ و ۱۶۱۲«… چون که دادستان ریاست دادسراها را بر عهده دارد و باید آگاهی اداری هم داشته بشاد…»

      «… باید فردی که مورد اطمینان ملت ایران است و مورد اطمینان رهبری است و از نظر دینی به او اعتماد داریم در رأس دادسراها قرار گیرد…» ↑

1. 1. مقاله تبیین جایگاه قانونی نهاد مدعی العمومی کشور، فاز تکمیلی پروژه احیاء دادسراها، محمد صالح نقره‌کار، روزنامه حمایت شماره ۱۳۵۵ مورخ ۸/۱۲/۸۶ ↑

1. 1. 1. جهت آگاهی:با توجه به اهمیت و حساسیتی که تشکیلات دادستانی کل کشور در دستگاه قضائی داشته چهره‌های مبرز فقهی و ممتاز علمی و حقوقی برای تصدی این مسند در نظر گرفته شده‌اند.در دهه نخست انقلاب و پیش از تمرکز مدیریتی دستگاه قضائی که موجب تغییرات سال ۶۸ قانون اساسی صورت پذیرفت، دادستان‌های کل با حکم امام راحل (رض) انتخاب می‌شدند و پس از آن توسط رئیس قوه قضائیه و پس از مشورت با قضات دیوان عالی کشور. ↑

   

1. 1. Cavivisex – people ↑

1. 1. – هاشمی، پیشین، ص ۴۴۵و۴۴۶٫ ↑

1. 1. – قاضی، پیشین، ص ۶۰۱٫ ↑

1. 1. – قاضی، همان، ص۶۰۲٫ ↑

1. 1. – شهید اول، لمعه الدمشقیه فی فقه المامیه مؤسسه‌ فقه الشیعه، بیروت لبنان، بی‌تا، ص ۸۹٫ ↑

اما در خصوص اینکه مفهوم و منظور از قاعده لاضرر چه می‌باشد .در فقه نظریاتی ارائه شده است که به تشریح اجمالی آن می پردازیم.

الف – نفی حکم ضرری

این نظریه که شیخ انصاری در کتاب المکاسب آن را بیان داشته ،بدین معنی است که از جانب شرع حکم ضرری نفی شده است و حاصل قاعده لاضرر این است که در دین اسلام حکم ضرری (که خواه تکلیفی و خواه وضعی باشد)وضع و تشریع نشده است.

ب- نفی حکم به لسان نفی موضوع

این نظریه که مرحوم محقق خراسانی آن را ابراز داشته است ،بدین مفهوم است که در صورت وجود ضرر دریک موضوعی ،حکم موضوع با نفی خود موضوع برداشته می شود و ‌بنابرین‏ دیگر ضرری نخواهد داشت . برای مثال دربیع غبنی با نفی موضوع یعنی بیع ،حکم که همان لزوم است ،از معامله برداشته می شود.

ج- نفی ضرر غیر متدارک

این نظریه که مرحوم نراقی از آن دفاع ‌کرده‌است ،بدین معنی است که ضرروارده نباید غیر متدارک باقی بماند . به نظر این مرحوم ،وقتی به شخصی ضرری وارد می شود ،اگر این ضرر وارده تدارک و جبران شود ، دیگر نمی توان گفت که به وی ضرر وارد شده است ؛ ‌بنابرین‏ آنچه را قاعده لاضرر نفی می‌کند ،ضرری است که جبران نشده است.

د- عدم مشروعیت ضرر در اسلام

این نظریه که دکتر محقق داماد در کتاب خود آن را ابراز داشته است ،بدین معنی است که در اسلام ضرر مطلقاً مشروع نیست . بدین صورت که ، هم در مرحله تشریع ،و هم در مرحله اجرای قانون ، اسلام وارد کردن ضرر را مشروع نمی داند.

از میان چهار نظر بالا ، آنچه که به نظر صحیح می‌رسد، این است که نفی ضرر غیر متدارک از نظریات دیگر راجح می‌باشد. چرا که اولاً : در اسلام ضرر وجود دارد ،النهایه باید تدارک شود . ثانیاًً : در برخی موارد حتی قانون نیز وارد شدن ضرر را مشروع می‌داند. ‌بنابرین‏ اگر قاعده لا ضرر به مفهوم نفی ضرر غیر متدارک در نظر گرفته شود ،هدف آنکه همانا جلوگیری از ورود ضرر به دیگران می‌باشد ،برآورده خواهد شد.

۲- نفی قاعده لا ضرر در رابطه با مسئولیت تولیدکننده و فروشنده

در این خصوص که بر مبنای قاعده لاضرر ،‌هر شخصی که متضرر می‌گردد ،می‌تواند از طرف عامل ضرر جبران خسارت شود ، شکی نیست . تولیدکننده و فروشنده نیز ،درمواردی که عامل ورود ضرری می‌گردند ،از این قاعده مستثنی نمی باشند. اما تمامی بحث ها برسر این است که برطبق چه شرایطی تولیدکننده و فروشنده را می توان ‌بر مبنای‌ این قاعده مسوول شناخت ؟ این سوال از آن جهت به ذهن می‌رسد که بیان مطلق قاعده لاضرر ، در این خصوص که ، آیا به صرف ورود ضرر وبدون نیاز به اثبات تقصیر عامل زیان ، می توان وی را مورد تعقیب قرارداد؛ ایجاد تردید می کند. برخی معتقدند که آنچه از اطلاق قاعده مذبور استنباط می شود ،این است که مسئولیت ناشی از این قاعده یک مسئولیت مطلق و بدون تقصیر می‌باشد . ‌بنابرین‏ کافی است که متضرر در دعوی خود علیه تولید کننده و فروشنده ،ورود ضرر و ارتباط بین کالای معیوب و ضرر وارده را اثبات نماید . تا دادگاه با حکم به نفع وی ، عامل زیان را ملزم به جبران خسارت نماید.

اما ، آنچه از ملاحظه قاعده مذبور به نظر می‌رسد ، این است که مسئولیت ناشی از قاعده لاضرر هیچوقت مطلق نبوده و نمی باشد و قاعده لاضرر نمی تواند همان مسئولیت مطلق مورد بحث باشد تا بتوانیم بگوئیم که در فقه نیز ، مبنای مسئولیت تولید کننده و فروشنده همان تئوری مسئولیت مطلق می‌باشد . چراکه :

اولاً : همان‌ طور که بیان شد ،منبع اصلی قاعده لاضرر همان حدیث مربوط به سمره می‌باشد .اگر به دقت در حدیث مذبور و علت بیان این قاعده در آن حدیث توجه شود ، نکته ای که از آن فهمیده می شود ،این است که در مسأله مذبور سمره به نوعی اقدام به عمل ‌ناروایی کرده بود،یعنی ورود ، بدون استیذان به خانه مرد انصاری که خود به نوعی عمل ناروا محسوب می شود.

به بیانی بهتر، می توان گفت که سمره درورود به منزل مرد انصاری به نوعی از حق خود سو استفاده می کرد و در اعمال حق خود ،مرتکب تقصیر می شد. و حتی اگر در احادیث دیگر نیز ، که در این خصوص بیان شده است دقت شود، در آن ها نیز ، نوعی عمل غیر متعارف از جانب متضرر صورت گرفته است . ‌بنابرین‏ به نظر می ‌رسد که به صرف بیان مطلق قاعده مذبور ،بتوان گفت که برای اعمال این قاعده نیازی به اثبات عامل تقصیر وجودندارد.

ثانیاًً : اگر ما به قاعده لاضرر بادید مطلق بنگریم ،باید اطلاق آن را در تمامی مواردی که ضرر به بار می‌آید ، قابل اعمال بدانیم . درصورتیکه می‌دانیم ،برخی ضررها لازمه زندگی اجتماعی است و حتی در جزئی ترین مسائل نیز می توان گفت که هرکس نفعی می‌برد ، بی شک به دیگران ضرر می رساند . برای مثال فرض کنید درپارکی یک صندلی خالی وجوددارد . دریک لحظه سه نفر وارد پارک می‌شوند و می خواهند در روی صندلی بنشینند . بدیهی است که تنها یکی از سه نفر مذبور می‌تواند در روی صندلی خالی بنشیند . درچنین موردی می توان گفت دو نفری که امکان نشستن بر روی صندلی برای آن ها میسر نمی شود ، به نوعی از این عمل متضرر شده اند . اما ،آیا می توان گفت که شخص اول در مقابل این دو شخص مسئول است و باید بر مبنای قاعده لاضرر به جبران خسارت وارده ‌به این دو شخص ملزم شود ؟مسلماًٌ وجدان حقوقی جبران چنین خسارتی را نمی پذیرد .

ممکن است گفته شود که ساخت و فروش کالای معیوب ، خود به نوعی عمل ناروا محسوب می شود و ‌بنابرین‏ تولید کننده و فروشنده باید خسارات ناشی از عمل ناروای خودرا بپردازد . در جواب می توان گفت ، حتی اگر هم ساخت وفروش کالای معیوب را نوعی عمل ناروا ، و به عبارتی تقصیر به حساب آوریم ،مدعی باید عمل ناروا را اثبات کند . چراکه در چنین مواردی اصل ، صحت و درستی اعمال است و مدعی خلاف آن ، باید ادعای خود را اثبات نماید.

‌بنابرین‏ می توان گفت که قاعده لاضرر یک قاعده مطلق نبوده و حتماً لازم است که دردعوای مبتنی بر این قاعده تقصیر عامل زیان اثبات گردد؛ وگرنه ، خواهان دعوی محکوم به بی حقی خواهد شد.

بند دوم : قاعده من له الغنم و علیه الغرم

قاعده من له الغنم و علیه الغرم نیز ،از جمله قواعدی است که می توان در تشخیص مسوول ،در موراد زیان های ناشی از کالا ،از آن سود جست .

غنم یک اصطلاح عربی به معنای غنیمت گرفتن است و چیزی را بدون زحمت به دست آوردن می‌باشد و اصطلاع غرم نیز در لغت عرب به معنای تاوان و زیان کرد در کسب آمده است.

قاعده «من له الغنم و علیه الغرم »که از آن با عبارات الغرم بالغنم » و تلازم میان نماء^[۵] و درک نیز تعبیر شده است.

در حدیثی از پیامبر درخصوص رهن بیان شده است : «الرهن من صاحبه الذی رهنه له غنمه و علیه غرمه» کسیکه از مالی بهره می‌برد خسارت هم به عهده اوست.

بر مبنای همین قاعده است که برخی از فقهای امامیه معتقدند که ‌در مورد مال مغصوب غاصب ضامن منافع نیست و در قبال ضمان نسبت به عین ،منافع زمان تصرف به او تعلق می‌گیرد.

به نظر این فقها بر طبق قاعده مذکور هرکس که زیان به عهده اوست منافع مال نیز از آن او می‌باشد ، ‌بنابرین‏ ،بین ضمان عین و مالکیت منافع ملازمه وجود دارد.

گفتار سوم- تفاوت ایجاب با پیشنهاد در حقوق ایران

دعوت به مذاکره با ایجاب تفاوت دارد. در ایجاب شخص قصد قطعی بر انجام معامله دارد و درصورتی که طرفِ معامله، ایجاب را قبول نماید قرارداد منعقد می‎گردد در حالی‎ که در دعوت به مذاکره، شخص تنها پیشنهاد گفت ‎و‎ گو و مذاکره ‌در مورد قرارداد را به طرف دیگر می‎دهد و هیچ الزامی برای انجام معامله وجود ندارد.در مواردی تشخیص این‎که یک پیشنهاد، ایجاب بوده یا دعوت به مذاکره دشوار است. در این موارد و در صورت ایجاد اختلاف، دادگاه با توجه به اوضاع و احوال تشخیص می‎دهد که پیشنهاد ارائه‎شده ایجاب بوده یا منظور از پیشنهاد، تنها دعوت به مذاکره در خصوص معامله بوده است.^[۹۶]

برای درک بهتر تفاوت ایجاب و دعوت به مذاکره باید به اراده افراد در خصوص ایجاب و قبول نظر داشت . معنی لغوی اراده،طلب،قصدوبرگزیدن میباشدودراصطلاح نیزدارای تعاریفی است.دانشمندان علم کلام درتعریف اراده می‌گویند”اراده صفتی است که رجحان یکی ازدوامرمقدوربردیگری رااقتضاکند.”بعضی ازحکما اراده راحالتی می دانند که به دنبال شوق می‌آید.ولی بیشترفلاسفه برآنند که اراده ازمقوله کیف نفسانی وعزم راسخ یاشوق موکدی است که ازادراک امر ملایم ‌و سازگار باطبع وسرشت درنفس انسان پدیدار می شود.این شوق موکد یاعزم راسخ در پی تصدیق و پذیرش سودی که درانجام یاترک کاری درنفس انسان پدید می آیدوحصول ان موجب می شود تافعل یاترک فعل که درمقایسه با علم وقدرت فاعل، درمرحله امکان است مرجحی یابدومرحله ضرورت برسد^[۹۷]

به هر حال اراده کیفی نفسانی است که اگر همراه باابراز خارجی باشددرعالم حقوق منشا اثر خواهدبود.دراصطلاح حقوق،اراده راحرکت نفس به طرف کاری معین پس از تصوروتصدیق منفعت آن تعریف کرده‌اند.برخی ازحقوقدانان اراده را خواستن امری دانسته وآن رادوقسم کرده‌اند:اراده حقیقی وانشایی.^[۹۸]

مبحث دوم- شرایط محتوا و انواع ایجاب

در این مبحث شرایط محتوی و انواع ایجاب در گفتارهای جداگانه بررسی می‌شوند.

گفتار اول- شرایط ایجاب

پیشنهاد انجام معامله ، در صورتی از نظر حقوقی ایجاب محسوب می شود که شرایط خاصی را داشته باشد.^[۹۹] یعنی تأثیر حقوقی ایجاب منوط به وجود خصوصیات و اوصافی است که ذیلاً به بررسی آن ها می پردازیم.

الف- ایجاب باید کامل باشد: کامل بودن ایجاب بدین معنی است که ایجاب باید دارای تمامی عناصر اصلی قرارداد باشد. تشخیص اینکه ارکان اساسی هرقرارداد چه اموری است، کارساده ای نیست و این امر در نظام های حقوقی مختلف، متفاوت است. برای آسان تر کردن معاملات تجارتی امروز حقوق ‌به این سو تمایل دارد ه، با گسترش قوانین تکمیلی و بویژه فراهم آوردن صورت های نمونه و یکسان، از هریک از پیمان ها، قالب پیش ساخته ای برای قرارداد بسازد. تا طرفین بتوانند با توافق درباره پاره ای از مسایل مهم و اساسی به آن قالب ها بپیوندند و دیگر زحمت اندیشیدن درباره تمام نتایج دور و نزدیک عقد را تحمل نکنند^[۱۰۰] ولی با این همه، باز هم مطالبی وجود دارد که طرفین معامله باید در هنگام توافق به آن ها توجه کرده و موضوع انشاء خود قرار دهند. مثلاً در عقد بیع از جمله ارکان اساسی عقد بیع تعیین مبیع و ثمن و علم به موضوع قرار داد است و ایجاب باید حاوی این عناصر باشد.^[۱۰۱] و طرفین خودشان تصمیم بگیرند و بدانند که چه چیزهای را مبادله می‌کنند. ایجاب باید حاوی این عناصر مبادله باشد، و گرنه پذیرفتن آن هیچ التزامی ببار نمی آورد و در واقع دعوت به مذاکره درباره خرید و فروش است.^[۱۰۲] تاجری که بدون ذکر قیمت کالای را در معرض فروش قرار می‌دهد، یا حق تجدید نظر در قیمت را برای خود محفوظ می‌دارد، می‌تواند از پیمان بستن با هر خریداری امتناع کند و پذیرفتن چنین دعوتی نیز عقد بیع را واقع نمی سازد. و همین طور کسی که برای آگاه ساختن عموم اعلامی می‌کند که خانه خود را می فروشد. از کامل بودن ایجاب در کنوانسیون بحثی نشده است. اینکه گفتیم ایجاب کامل باشد ‌به این علت است که در غیر این صورت قابلیت الحاق قبول به آن منتفی می شود. و طوری که گفته شد منظور از کامل بودن ایجاب آن است که عناصر سازنده ایجاب به اندازه کافی مشخص باشد و در غیر این صورت ایجاب مؤثری به وجود نمی آید. عناصر اصلی ایجاب عبارت از عوض و معوض می‌باشند.

ب- ایجاب باید قاطع باشد: قاطع بودن ایجاب بدین معنی است که موجب باید قصد التزام در صورت قبول ایجاب از جانب مخاطب را داشته باشد. یعنی اعلام اراده به منظور انعقاد قرارداد و ایجاد تعهد بر اجرای مفاد آن باشد؛ بگونه ای که با قبول آن از طرف دیگر، پیمان معهود بسته شود و دیگر اختیاری برای گوینده ایجاب باقی نماند. بدین ترتیب، هرگاه شخصی به شوخی یا با این قصد که تنها دین اخلاقی یا شرافتی برعهده گیرد پیشنهادی کند، نباید آن را ایجاب واقعی دانست.^[۱۰۳] ‌بنابرین‏ اگر تاجری پیشنهاد فروش کالای را به بای معین کند ولی حق تغییر قیمت را برای خود محفوظ دارد، یا اعلام کند که در قبول پیشنهادها آزاد است، چنین گفته ای او را پای بند نمی سازد.^[۱۰۴] برعکس، در موردی که کالای به مقدار محدود برای فروش به عموم عرضه می شود، در ایجاب این شرط ضمنی وجود دارد که هرکس زودتر اعلام قبول کند بر دیگران مقدم است، و این گونه شروط ضمنی با قاطع بودن ایجاب منافات ندارد، زیرا همین اندازه کافی است که پیشنهاد کننده به مجموع شرایط صریح و ضمنی گفته های خود پای بند باشد و به دلخواه خود نتواند آن را تغییر دهد. بهر صورت برای تفریق ایجاب از مذاکرات، قصد ملتزم بودن موجب در صورت قبول طرف ایجاب می‌باشد. و از آنجای که چنین قصدی بندرت صراحتاً اعلام یم شود، اغلب آن را باید از اوضاع و احوال هر قضیه برداشت کرد. بناءً هرچه پیشنهاد ‌مفصل‌تر و قطعی تر باشد، احتمال تلقی آن به عنوان پیشنهاد بیشتر است. پیشنهادی که به یک یا چند نفر مشخص خطاب شده، در مقایسه به پیشنهادی که به عموم مردم است، با احتمال بیشتر به عنوان ایجاب در نظر گرفته می شود.^[۱۰۵] ‌به این معنا که با قبول آن توسط طرف مقابل، قرار داد بسته می شود و اختیاری برای گوینده ایجاب باقی نماند. ‌بنابرین‏، تاجری که فروس کالایی را به بهای معبن پیشنهاد می‌کند و حق تعقیر قیمت را برای خود حفظ می‌کند، این گفته او را پای بند نمی­سازد. مشهور فقهای امامیه تعلیق در ایجاب را منافی با جازم بودن موجب برای انعقاد عقد می دانند. در حالی که نظر غالب در میان فقیهان معاصر محال بودن تعلیق در انشاء و ممکن بودن تعلیق در منشاء است .

و همین قاطع بودن ایجاب است که آن را از پیشنهاد ساده انعقاد قرارداد تفکیک می‌کند. یا می توان گفت ایجاب پیشنهادی است که به مخاطب اختیار انعقاد قرارداد یا قبول را اعطا می‌کند.^[۱۰۶]

این مورد داشتن قصد التزام در واقع اساس و رکن اصلی ایجاب است. همانطوریکه در بند اول در خصوص مفهوم ایجاب، به آن اشاره شد. ‌بنابرین‏ پیشنهادی که همراه با قصد التزام نباشد ایجاب به شمار نمی آید و دعوت به معامله یا ایجابی است که مرحله پیش از قرارداد محسوب می‌گردد.^[۱۰۷]