از آنجایی که انسان‌ها در ابعاد مختلف دارای تفاوت هایی می‌باشند و این تفاوت ها در توانایی ها، استعدادها، رغبت ها و سرانجام در شخصیت افراد نمود می‌یابد، شناخت ویژگی های شخصیتی دانش‌آموزان و هدایت آن ها در انتخاب رشته تحصیلی این امکان را فراهم می آورد تا آن ها با شناخت و آگاهی، مسائل را با علایق و صلاحیت های خود تطبیق داده، و از نظر روحی و روانی محیط زندگی و زمینه‌های شغلی و تحصیلی خود را ایمن سازند و در آن محیط، توانایی ها و مهارت‌های خویش را به کار گیرند و استعداد های واقعی خود را به منصه ظهور برسانند. توجه به رغبت های مختلف تحصیلی و ویژگی های شخصیتی افراد موجب هدایت آن ها در زمینه‌های تحصیلی و شغلی مناسب و افزایش انگیزه و توانمندی آن ها می‌گردد (مرادی بانیارانی، ۱۳۸۴).

‌بنابرین‏ یکی از مهم ترین عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان، ویژگی های روانی و شخصیتی آنان است. هر فردی برای ورود به اجتماع و در نتیجه رویارویی با موقعیت های گوناگون و افراد مختلف (از نظر فرهنگی، اقتصادی، طبقه اجتماعی و …) به ابزارهایی مانند ساختارهای روانی و ویژگی های شخصیتی خاصی مجهز است(کملمیر^[۷] و همکاران، ۲۰۰۵). این ابزارهای روانی می‌توانند در مقابله با رویداد‌های مختلف زندگی به وی کمک کنند. این ساختارهای روانی نه تنها تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند خانواده، جامعه، گروه همسالان و … قرار دارند، بلکه به صورت متقابل، این عوامل را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند (باری، لکی و اورهک^[۸]،۲۰۰۷).

این ویژگی های شخصیتی در حقیقت به عنوان محرکه های خلق و خو، برای دست یابی به هدف تلقی می‌شوند. ‌به این معنا که این خصوصیات انسان را مستعد انجام رفتارهای مختلف، در موقعیت های خاص می نمایند(پروین،۱۳۷۴). به طوری که بعضی افراد در مواجهه با مشکلات در خود فرو می‌روند و برخی دیگر به ابراز احساسات و هیجانات خود می پردازند و از دیگران کمک می طلبند و بالاخره بسته به نوع شخصیت، هر کسی در مقابل فشارهای روانی واکنش خاصی دارد و به تبع آن، از میزان معین سلامتی برخوردار است (هرن و میشل^[۹]، ۲۰۰۳؛ نقل از محمدی،۱۳۸۵).

کیفیت افکار دانش آموزان برای یادگیری بسیار مهم است. دانش آموزان در پردازش، رمزگذاری، فراخوانی، سازماندهی و همچنین نحوه به کار گیری اطلاعات آموخته شده با هم متفاوت هستند. برخی از آن ها یادگیرندگان متفکر هستند و برخی دیگر اطلاعات را به صورت کاملا سطحی پردازش می‌کنند(کوماراجو^[۱۰] و همکاران،۲۰۱۱).

تحقیق حاضر در زمینه بررسی ویژگی های شخصیتی و سبک های یادگیری دانش آموزان، و چگونگی رابطه میان این دو متغیر به انجام رسیده و در پی پاسخ گویی ‌به این سؤال است « آیا این تفاوت‌های فردی در ترجیح سبک ‌های یادگیری و عمق پردازش اطلاعات، به شخصیت افراد ارتباط دارد؟ ».

۱-۲ بیان مسأله

یادگیری یکی از مهم ترین زمینه ها در روانشناسی امروز و در عین حال یکی از مشکل ترین مفاهیم برای تعریف کردن است. با توجه به پیچیدگی موضوع یادگیری تعاریف گوناگونی از آن ارائه شده است که معروف ترین آن ها تعریفی است که کیمبل^[۱۱] (۱۹۶۱) از یادگیری ارائه داده است. او معتقد است که یادگیری عبارت است از تغییرات نسبتا پایدار در رفتار یا توان رفتاری(رفتار بالقوه) که از طریق تجربه حاصل می شود و شامل حالت‌های موقتی بدن نمی شود مانند آنچه بر اثر بیماری، خستگی یا دارو پدید می‌آید(سیف، ۱۳۸۵،ص۳۰).

عوامل بسیاری بر یادگیری تأثیر می‌گذارند. از جمله این عوامل که فرد با خود به محیط یادگیری می‌آورد، روش ها یا همان سبک های یادگیری است. اگرچه تمام انسان‌ها توانایی یادگیری دارند اما میزان و نحوه یادگیری انسان‌ها، حتی در موقعیتی یکسان، متفاوت است. شاید یکی از مهم ترین دلایل آن، روش های یادگیری متفاوت آنان باشد. این روش ها تعیین می‌کند که در برخورد با یک موقعیت، فرد چه مدت، به چه چیزی و به چه میزانی توجه می‌کند (الهی و همکاران، ۱۳۸۳).

سبک های یادگیری دارای انواع گوناگونی هستند که روی هم رفته می توان آن ها را به سه دسته کلی سبک های یادگیری شناختی، عاطفی و ‌فیزیولوژیک تقسیم کرد(سیف،۱۳۸۷). سبک های یادگیری شناختی عبارتند از طریقی که شخص موضوعات را ادراک می‌کند، اطلاعات را به خاطر می سپارد، درباره مطالب می اندیشد و مسائل را حل می‌کند. این سبک ها بسیار متنوع اند و مهمترین آن ها عبارتند از سبک‌های وابسته به زمینه^[۱۲] و نابسته به زمینه^[۱۳] ، سبک های مفهوم سازی، سبک های پردازش کننده کلامی در برابر پردازش کننده دیداری، سبک ‌های گشودگی به تجربه و انعطاف ناپذیری، سبک های سنت گرایی در مقابل خرد گرایی (فراهانی،۱۳۷۸)، و سبک های یادگیری همگرا^[۱۴]، واگرا^[۱۵]، جذب کننده^[۱۶] و انطباق یابنده^[۱۷] (کلب^[۱۸]،۱۹۸۵). در این تحقیق از دسته بندی اخیر استفاده شده که دیوید کلب آن را ارائه داده است.

به طور کلی رویکردهای یادگیری افراد نه تنها با محیط های یادگیری و ویژگی های فردی شان همبسته است، بلکه کارکرد سبک های تفکر آنان، شخصیت های شغلی و ویژگی های شخصیتی نیز در این زمینه نقش دارند(کدیور،۱۳۸۸، ص۲۹۶).

با توجه به موارد فوق می توان اهمیت مطالعه در زمینه رابطه میان عوامل شخصیت و یادگیری را دریافت، چنان که در تاریخ روانشناسی مطالعات بسیاری در این زمینه انجام شده است. برخی از روانشناسان در زمینه رابطه بین ویژگی های شخصیتی و سبک های یادگیری بررسی هایی به عمل آورده اند، از جمله؛ کوماراجو و همکاران (۲۰۱۱) با بررسی رابطه پنج عامل بزرگ شخصیت، سبک های یادگیری و موفقیت تحصیلی دانش آموزان دریافتند دو مورد از پنج صفت بزرگ شخصیت (با وجدان بودن و موافق بودن) با هر چهار سبک یادگیری همبستگی مثبت دارد. ناتالیانیس^[۱۹] (۲۰۱۰) تأثیر خصوصیات شخصیتی (مانند شخصیت ، استعداد و جنسیت) را بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان (معدل) مطالعه نمود و دریافت که تمامی این پنج صفات بزرگ، به جز ثبات عاطفی وسبک یادگیری، رابطه معنی داری با شایستگی یادگیری درک شده دانش آموزان دارند. ‌بنابرین‏ انتظار می رود که بین ویژگی های شخصیتی و سبک های یادگیری رابطه وجود داشته باشد.

این عقیده که سبک های یادگیری افراد می‌تواند با شخصیت آن ها مرتبط باشد، عقیده جدیدی نیست. به عنوان مثال میسیک^[۲۰] (۱۹۹۶) اشاره می‌کند که سبک یادگیری افراد می‌تواند به عنوان «ویژگی‌های ثابت در فرایند پردازش اطلاعات که حول محور علایق شخصی فرد گسترش می‌یابد» در نظر گرفته شود. تحقیقات اخیر نیز نتایجی را در تأیید این فرض که ترجیحات یادگیری افراد با شخصیت آن ها همبسته است، یافته اند (بوساتو^[۲۱] و همکاران،۱۹۹۹و۲۰۰۰).

نتایج این تحقیق در زمینه ی کمک به دانشجویان متأهل و یا مجرد در شرف ازدواج کمک می کندتا با اسنفاده از این نتایج به یک زندگی ایده آل و خوب دست یابند یعنی با این تفکر و اندیشه که تفکرات غیرمنطقی می‌تواند بر زندگی زناشویی و رضایت آنان از زندگی تأثیر بسزایی دارد، نسبت به زندگی زناشویی خود دیدی مثبت تر پیدا کنند. همچنین به مسئولین محترم کمک می‌کند تا در زمینه برنامه ریزی برای دانشجویان متأهل و در شرف ازدواج، سلامت خانواده و جامعه را افزایش دهند.

اهداف تحقیق

الف- هدف کلی :

«بررسی رابطه باورهای غیر منطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متأهل

رشته ی روانشناسی دانشگاه پیام نور واحد ملایر در سال تحصیلی ۹۴-۱۳۹۳»

ب – اهداف جزئی :

• بررسی میزان باورهای غیرمنطقی دانشجویان متأهل.

– بررسی میزان رضایت زناشویی دانشجویان متأهل.

– بررسی تأثیر باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان.

– سنجش تفاوت باورهای غیرمنطقی دانشجویان زن و مرد.

– سنجش تفاوت رضایت زناشویی دانشجویان زن و مرد.

– بررسی رابطه بین باورهای غیرمنطقی دانشجویان با سن آن ها.

– بررسی رابطه بین رضایت زناشویی دانشجویان با سن آن ها.

فرضیه های تحقیق

۱٫ باور های غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متأهل تأثیر دارد.

۲٫ بین باورهای غیرمنطقی دانشجویان با سن آنان رابطه معنادار وجود دارد.

۳٫ میزان رضایت زناشویی دانشجویان با سن آنان رابطه معنادار وجود دارد.

۴٫ باورهای غیرمنطقی دانشجویان زن و مرد با هم تفاوت دارد.

۵٫ میزان رضایت زناشویی دانشجویان زن و مرد با هم تفاوت دارد.

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

الف – تعاریف مفهومی :

باورهای غیرمنطقی: ازنظر الیس (۱۹۷۱) به مجموعه افکار و اعتقادات قلبی افراد که خارج از چارچوب منطق و پذیرش عقلایی باشد، باور غیرمنطقی گفته می شود(زارعی،۱۳۸۹، ص ۱۴).

رضایت زناشویی : رضایت زناشویی عبارت است ازاحساسات عینیاز خشنودی، رضایت و لذت تجربه شده توسط زن یا شوهر در موقعی که همه ی جنبه‌های ازدواجشان را در نظر می گیرند(الیس،۱۹۸۹، به نقل از سلیمانیان،۱۳۸۳).

ب – تعاریف عملیاتی :

باورهای غیرمنطقی : نمره ای است که فرد در مقیاس «پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز^[۱]» به دست می آورد. در این تحقیق عبارت است از نمراتی که دانشجویان پس از پر کردن پرسشنامه ۴۰ سوالی باورهای غیرمنطقی جونز، در این رابطه کسب می‌کنند.این پرسشنامه به صورت طیف دو درجه ای بلی وخیر می‌باشد.

رضایت زناشویی : عبارت است از نمراتی که پاسخگویان از «پرسشنامه رضایت زناشویی اینریچ^[۲]» کسب می‌کنند. سوالات این پرسشنامه در طیف پنج درجه ای از (کاملا مخالف تا کاملا موافق ) نمره گذاری شده اند، به عبارت دیگر رضایت از رابطه صمیمانه بین زن و مرد، همراه با هماهنگی نقش ها و رسیدن به درجه ای از هماهنگی و همدلی متقابل است. در این حالت، زن و شوهر احساس خشنودی وتجربه لذت در زندگی مشترک دارند که نمرات بر اساس مقیاس فاصله ای سنجیده می شود. حداقل نمره ی این آزمون صفر و حداکثر آن ۲۳۵ می‌باشد.

فصل دوم

• • مقدمه

• • ادبیات تحقیق

• • مبحث اول : تفکر غیرمنطقی

• • مبحث دوم : رضایت زناشویی

• پیشینه ی تحقیق

مقدمه

در روانشناسی شناخت اعتقاد بر این است که تفکر و به مفهوم وسیع تر شناخت، نقش اساسی و مهمی در چگونگی بروز رفتار فرد ایفا می‌کند. همچنان که نظریه عقلانی – عاطفی – رفتاری آلبرت الیس انواع باورهای غیرمنطقی را به عنوان عامل اصلی مشکلات انسان معرفی می‌کند (معتمدین و عبادی، ۱۳۸۶، ص ۱۹).

الیس معتقد است ناراحتی ها واضطراب های هر فرد زاییده ی افکار غیر عقلانی اوست. این گونه باورها در برخورد با حوادث و محرک های خارجی پیامدهای عاطفی همچون ترس، اضطراب، خشم، گناه، غم و اندوه، خصومت وافسردگی ایجاد می‌کند (شفیع آبادی وناصری،۱۳۸۶، ص ۲۴).

زندگی زناشویی باید دارای مجموعه ای از اهداف انسانی و مقدس باشد که در سایه آن هم ارضای غریزه صورت گیرد وهم مسأله بقای نوع و طهارت آن کاملا مطرح باشد و هم کمال و سعادت و آرامش آدمی در سایه مودتی خالصانه تأمین گردد. این ها هدف هایی هستند که اسلام آن را توصیه کرده و واستار آن است که زندگی توأم با چنین اهدافی، به خصوص از آن بابت که همراه با انجام وظیفه دینی بر حکم و فرمان الهی است، سبب خوشبختی زندگی و افزایش برکت است (عیسایی، ۱۳۸۷، ص۱۴).

در این فصل از تحقیق ابتدا به ادبیات تحقیق شامل دو مبحث باورهای غیرمنطقی و رضایت زناشویی پرداخته شده و تعاریف ومفاهیم و نظریه های مرتبط با آن پرداخته شده، و پس از آن پیشینه تحقیق (خلاصه نتیجه تحقیقات پژوهشگران ایرانی و خارجی در زمینه موضوع تحقیق) آورده شده است.

بخش اول : ادبیات تحقیق

مبحث اول : باورهای غیرمنطقی

مفهوم تفکر در رویکرد ساختارگرایی پیاژه : مراحل رشد باور در نظریه پیاژه را برزانسکی (۱۹۷۸) به صورت دقیقی ‌به این شرح توصیف ‌کرده‌است : «بنا بر نظریه پیاژه ی تفکر عبارت از عمل دوزخی شده است. هر فردی در آغاز به عملی دست می زند، مثلا وقتی کسی تشنه است به سوی ظرف آب می رود تا از آن بنوشد و موقعی که فرد فکر می‌کند آنچه در عمل رخ داده است به صورت پوشیده ای به ذهن او راه می‌یابد، ‌بنابرین‏ باور یاتفکر همان عملی است که درونی می شود».

در نظر پیاژه، تفکر مستقیم حقیقی دارای جنبه عملیاتی است وشامل عمل درونی شده است که برگشت پذیری دارد یعنی فرد می‌تواند عملیاتی را که واقعا اتفاق افتاده است در ذهن خود نیاورد.نوع عملیاتی که فرد قادر است به کار گیرد، اساس نامگذاری مراحل رشد تفکر در نظریه پیاژه است (شفیع آبادی و ناصری، ۱۳۸۶، ص ۲۵).

سرمایه انسانی و به صورت ویژه قابلیت مدیران به عنوان یک دارایی ارزشمند و عنصری حیاتی در بازار سرمایه مشاهده‌شده است. مدیران با توانایی‌های بالا قادر به پیش ­بینی تغییرات در شرایط اقتصادی، که به نحوی بر فعالیت­های مالی و غیرمالی شرکت خود تأثیر می­ گذارد، هستند. همچنین آن­ها ارزش واقعی شرکت خود را با اعتبار و اطمینان بالا به سرمایه ­گذاران انتقال داده که این خود منجر به کاهش تقارن اطلاعاتی در بازار سرمایه می­ شود. افزون بر این، قابلیت مدیران به عنوان یک عامل مهم در تعیین سیاست­های مالی و سرمایه ­گذاری شرکت محسوب می­ شود. مدیران با شهرت، انگیزه­ زیادی برای حفظ شهرت خود از طریق بهبود عملکرد شرکت دارند.

تاکنون مطالعات زیادی ‌در زمینه تأثیر ویژگی­های مدیران (ارشد) بر تصمیماتی که در شرکت­ها گرفته می­ شود انجام‌شده است. کامونرا و پاگلیسب (۲۰۰۵) نشان دادند که شرکت­هایی که به­وسیله مدیران باکیفیت اداره می­شوند در عرضه­ی اولیه سهام، مجبور به فروش سهام خود به قیمتی پایین­تر از قیمت بازار نبوده و همچنین سرمایه ­گذاران نهادی معتبر، علاقه­ زیادی به خرید سهام آن­ها دارند که این خود منجر به کاهش هزینه­ های پذیره­نویسی سهام می­ شود. شهرت مدیریت باعث کاهش مشکلات نمایندگی بین مدیر و مالک شده که این امر مدیران را تشویق به جمع ­آوری منابع مالی کرده که درنهایت منجر به حداکثر شدن منافع سرمایه ­گذاران می­ شود. فاما (۱۹۸۰)، نارانایان (۱۹۸۵)، هالمسترام و کاستا (۱۹۸۶)، هالمسترام (۱۹۹۹) و کامونرا و همکاران (۲۰۰۹) نشان دادند که مدیران بهتر و با شهرت بالا (مشهور) توانایی انتخاب پروژه­ های بهتری که دارای ارزش خالص فعلی بازیافتنی بالایی هستند، دارند. با این وجود پژوهش­های بالا نشان می­ دهند که مدیران توانا و باهوش، قادر به کاهش هزینه­ های تأمین مالی، بهبود حاکمیت شرکتی و انتخاب پروژه­ های سرمایه ­گذاری مطلوب­تری هستند.

۲-۲-۲- دارایی­ های نامشهود

با نگاهی به دقیق به جهان پیرامون، این حقیقت آشکار می­ شود که جهان امروز تفاوت بسیار با گذشته دارد. از ویژگی­های جهان امروز ‌می‌توان به جهانی­سازی اقتصاد، تولید انبوه، ظرفیت مازاد در اکثر بازارها، رقابت بر مبنای زمان، حجم انبوه اطلاعات و کارایی ارتباطات، دانش، اطلاعات و قدرت روزافزون مشتری اشاره کرد؛ که این همه بیانگر یکپارچگی و پیچیدگی بازارهای جهانی و پویایی محیط فراروی شرکت­ها و مؤسسات تولیدی و خدماتی است. ‌بنابرین‏، شرایط خاص اقتصادی حاکم بر شرکت­های فعال باعث شده تا مزیت نسبی این شرکت­ها دیگر صرفاً دارایی­ های مشهود نباشد. آن چیزی که امروزه شرکت­ها را در صحنه اقتصاد کنونی رقابت­پذیر می­سازد، دارایی­ های نامشهود آن­ها است. از نظر هاوما^[۶۶] (۱۹۹۰) مزیت رقابتی مشهود از منابع فیزیکی و مشهود سازمان ایجاد می­ شود و معمولاً از تعهد شرکت نسبت به مقدار زیادی منابع در عرصه ­های خاص که به راحتی قابل‌تغییر نیستند، ناشی می­ شود که از آن جمله ‌می‌توان به سرمایه ­گذاری سنگین در ماشین­آلات اشاره کرد. در مقابل، مزیت نامشهود مزیتی است که امکان مشاهده آن در شکل فیزیکی به راحتی مقدور نیست و از قابلیت ­های سازمان منتج می­گردد که ناشی از نام تجاری، شهرت، شیوه ­های برنامه­ ریزی، سبک­های مدیریتی، فرآیندها، ساختارها و سیستم­های سازمانی، مکانیزم­ های یادگیری، روش­های هماهنگی و نیز کارهای تیمی است. به‌طورکلی ‌می‌توان گفت که هرقدر مزیت رقابتی، نامشهود باشد امکان تقلید آن مشکل­تر و زمان­برتر خواهد بود.

دارایی­ های نامشهود عبارت‌اند از موجودی منابع غیر از منابعی که وارد فرایند تولید می­شوند و لزوماًً خاص تولید و فروش محصولات و تولیدات جدید و بهبودیافته می­باشند. به عبارت دیگر، دارایی نامشهود یک‌ دارایی‌ قابل‌تشخیص غیر پولی‌ و فاقد ماهیت عینی است. یک دارایی هنگامی معیار قابلیت تشخیص را در تعریف دارایی نامشهود احراز می‌کند که یکی از شرایط زیر را داشته باشد:

• • جداشدنی باشد؛ یعنی بتوان آن را به منظور فروش، انتقال، اعطای حق‌ امتیاز، اجاره یا مبادلـه (به صورت جداگانه یا همراه با یک قرارداد، دارایی یا بدهی مرتبط) از واحد تجاری جدا کرد؛ یا

• از حقوق قراردادی یا سایر حقوق قانونی ناشی شود؛ صرف­نظر از این‌که آیا چنین حقوقی قابل‌انتقال یا جداشدنی از واحد تجاری یا سایر حقوق و تعهدات باشد یا خیر (استاندارد حسابداری شماره ۱۷، ۱۳۸۷: بندهای ۶ و ۱۰).

مطالعات انجام‌شده نشان داده ­اند که برخلاف کاهش بازدهی منابع سنتی (به عنوان نمونه، پول و ماشین­آلات)، دارایی­ های نامشهود به منبعی نیرومند برای افزایش عملکرد کسب‌‌و کارها تبدیل‌شده است. بر اساس تحقیقی که باروخ­لو در دانشگاه استرن نیویورک انجام داد مشخص شد که از سال ۱۹۲۹ تا به امروز رویکردهای مختلفی ‌در مورد سرمایه ­گذاری بر روی دارایی­ ها دیده‌شده است. نتایج پژوهش­ها نشان می­دهد که در سال ۱۹۲۹ تقریباً ۷۰ درصد از سرمایه ­گذاری­های شرکت­های آمریکایی اختصاص به دارایی­ های مشهود داشته و تنها ۳۰ درصد از مجموع سرمایه ­گذاری­ها بر روی دارایی­ های نامشهود بوده است. از سال ۱۹۹۰ به بعد این روند برعکس شده و نسبت دارایی­ های مشهود به نامشهود به میزان ۳۷ به ۶۳ درصد رسیده است. ازجمله مهم­ترین نوع سرمایه ­گذاری­های نامهشود ‌می‌توان به سرمایه ­گذاری در بخش تحقیق و توسعه، نرم­افزارهای فن­آوری اطلاعات، آموزش کارکنان و ارتقای قابلیت ­های آنان اشاره کرد.

در سال­های اخیر شاهد افزایش اهمیت دارایی­ های نامشهود به عنوان عاملی ارزش­آفرین برای شرکت­ها از سوی مجامع علمی و مدیران سطح بالا بوده­ایم. در این راستا، پژوهش­های پیشین عوامل زیر را در ریشه­یابی این امر دخیل می­دانند (سید نژاد فهیم و اقدامی، ۱۳۹۰):

• • گسترش حمایت­های قانونی از حق ثبت؛

• • افزایش رقابت­ها؛

• • توجه به دارایی­ های مالی شرکت؛

• • توجه بیشتر به جذب کارکنان بااستعداد؛

• • مقیاس­پذیری؛

• • بازده­های فزاینده؛ و

• مشکل در تقلید کردن؛

با قبول اهمیت دارایی­ های نامشهود، خلق این نوع از دارایی­ ها مشکلات و موانع خاص خود است که ‌می‌توان از آن جمله به موارد زیر اشاره کرد:

• • یادگیری؛

• • ریسک ذاتی؛ و

• مشکلات موجود در خرید.

۲-۲-۳- چگونگی تأثیرگذاری ناهمگونی شرکت­ها بر سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود

شناسایی مسئله: مسئله عبارت است از چیزی که از توان سازمان برای رسیدن به هدف می‌کاهد؛ به دیگر سخن، مسئله بر وضعیتی دلالت دارد که سازمان را از کسب اهدافش بازمی‌دارد (رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۴۸). برای حل یک مسئله، ابتدا باید آن را شناخت و تعریف صحیحی برای آن ارائه کرد؛ یعنی ابتدا باید تعیین شود که چه وضعیتی بر وجود مسئله دلالت دارد و کدام مسئله باید حل شود (رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۳۴ـ۱۳۵).

شناسایی و ارزیابی راه ‌حل ‌ها: حل مطلوب مسائل عمده، در گرو شناسایی و تعیین راه‌ حل ‌های ابتکاری و بدیع است. پس از آنکه مدیر، مجموعه‌ای از راه‌ حل ‌های مطلوب را ایجاد و جمع‌ آوری کرد، باید آن ها را از حیث نحوه اثرگذاری و کارکردشان در حل مسئله ارزیابی کند (برگرفته از: رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۵۰).

انتخاب راه‌حل: راه‌حل مناسب بر مبنای میزان اطلاعات موجود در دسترس مدیر، قدرت قضاوت وی، و موازنه‌ای که مدیر میان متغیرهای گوناگون برقرار می‌کند، انتخاب می‌شود (رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۵۱).

اجرای راه‌حل: اعتبار یک تصمیم یا راه‌حل، وابسته به آن است که قابل اجرا باشد. گاهی این تصور نادرست پیش می‌آید که با اتخاذ تصمیم، اجرای آن قطعی است؛ در حالی که اگر کارکنان مایل (یا قادر) به اجرای آن نباشند، آن تصمیم، تصمیمی مطلوب و مؤثر نخواهد بود (رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۵۲).

ارزیابی نتایج: مرحله نهایی فرایند تصمیم‌گیری، ارزیابی نتایج و فراهم کردن بازخورد درباره تصمیم و اجرای آن است. این کار میزان تطابق نتایج با انتظارات را نشان می‌‌دهد که در صورت لزوم، مدیران تغییراتی را برای اصلاح تصمیم یا اجرای آن اعمال کنند. اگر تصمیم اصلی نتایج مطلوب را به بار نیاورد ممکن است ناشی از درست تعریف نشدن مسئله باشد و شاید نیاز به جایگزینی راه‌حل دیگری به جای راه‌حل انتخاب‌شده باشد (فیضی، ۱۳۸۴: ۸۸).

مدیران: می‌توان گفت که «مدیر کسی است که مسئولیت عملکرد یک یا چند نفر در سازمان را به عهده دارد». مدیران با مجموعه متنوعی از عناوین به منزله سرپرست، رهبر گروه، رئیس بخش، مدیر اداره، معاون و مانند آن، انجام وظیفه می‌کنند و کارکنان را به کار می‌گیرند (رضاییان، ۱۳۸۷: ۱۸).

۱ـ۹٫ تعریف عملیاتی واژگان تحقیق

اطلاعات: مجموعه‌ای از داده های خام، پردازش‌شده و به طور کلی، هر آنچه که آگاهی و دانش مدیران را تشکیل می‌دهد.

سیستم‌های اطلاعات مدیریت: در این تحقیق، سیستم‌های کامپیوتری (سخت‌افزار و نرم‌افزار)، شبکه های کامپیوتری، اینترنت، وب‌سایت‌ها و پورتال‌ها ، و تجهیزات و امکانات ارتباطات از راه دور، به عنوان سیستم‌های اطلاعات مدیریت در نظر گرفته شده‌اند.

تصمیم‌گیری: فرآیندی است که طی آن، فرد تصمیم‌گیرنده برای حل مسئله، راه‌حلی پیدا کرده، آن را اجرا کرده و سپس نتایج اجرای تصمیم‌ را ارزیابی می‌کند.

شناسایی مسئله: کشف مسئله و تعیین همه جوانب آن را شناسایی مسئله می‌گویند.

شناسایی و ارزیابی راه ‌حل ‌ها: در این تحقیق، ارائه راه‌ حل ‌های مختلف و متنوع و همچنین تجزیه و تحلیل آن ها، به عنوان شناسایی و ارزیابی راه ‌حل ‌ها در نظر گرفته شده است.

انتخاب راه‌حل: هر تصمیم‌گیرنده‌ای برای حل مسئله، باید یک یا چند راه‌حل انتخاب کند.

اجرای راه‌حل: زمانی می‌توان تصمیم و یا راه‌حل انتخابی را معتبر دانست که قابل اجرا باشد و آن را عملیاتی و اجرایی کرد.

ارزیابی نتایج: پس از اجرای راه‌حل، باید نتایج و پیامدهای آن را مورد بررسی قرار داد تا بتوان ‌در مورد اثربخشی و یا عدم اثربخشی تصمیم اتخاذشده، بحث کرد.

مدیران: در این پژوهش، مدیران حوزه علمیه قم در سمت‌های شغلی ریاست، قائم‌مقام، معاون، مدیر و سرپرست مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

۱ـ۱۰٫ قلمرو تحقیق

۱ـ۱۰ـ۱٫ قلمرو مکانی تحقیق

این تحقیق در حوزه علمیه قم انجام شده است.

۱ـ۱۰ـ۲٫ قلمرو زمانی تحقیق

زمان انجام پژوهش حاضر را می‌توان به دو مرحله مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی می‌دانی تقسیم کرد. مطالعات کتابخانه‌ای تحقیق از بهار سال ۱۳۹۳ شروع شد و در پاییز سال ۱۳۹۳ به پایان خواهد رسید.

فصل دوم

ادبیات موضوع

مقدمه

سیستم اطلاعاتی مدیریت مفهومی است که تنها یک یا دو دهه از عمر آن می‌گذرد و به روش‌های گوناگون آن را فهمیده و توصیف کرد‌ه‌اند. عموماً آن را به نام‌های سیستم اطلاعاتی، سیستم اطلاعات و تصمیم‌گیری، و سیستم اطلاعات کامپیوتری می‌شناسند (جوادکار،^[۱۴] ۱۳۸۲: ۵). سیستم‌های اطلاعاتی در یک سازمان سه نقش اساسی را ایفا می‌کنند: ۱٫ پشتیبانی از استراتژی‌ها برای مزیت رقابتی۲٫ پشتیبانی از تصمیم‌سازی کسب و کار۳٫ پشتیبانی از عملیات و فرآیندهای کسب و کار (هویدا و بهنامی‌راد، ۱۳۸۷).

یکی از نقش‌های اصلی سیستم‌های اطلاعات مدیریت، پشتیبانی از تصمیم‌گیری در سازمان‌ها است و از آنجا که تصمیم‌گیری، پایه و اساس مدیریت به‌ شمار می‌رود، ایفای این نقش توسط سیستم‌های اطلاعاتی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. بدیهی است که منشأ تمام تصمیم‌گیری‌ها وجود اطلاعات است و هر چه اطلاعات دقیق‌تر باشد تصمیم‌گیری دقیق‌تر انجام می‌گیرد. یکی از علل تصمیم‌گیری غلط و نادرست اکثر مدیران، نداشتن اطلاعات کافی است. حال اگر مدیر به اطلاعات تصمیم‌گیری نیاز دارد تنها راه در عصر حاضر استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی کامپیوتری است که می‌تواند در هر زمان آخرین وضعیت اطلاعاتی سازمان خود و سایرین را ارائه دهد (کشتکار ملکی، ۱۳۸۰: ۸ـ۹).

هدف این فصل، آشنا کردن خوانندگان با ادبیات موضوع تحقیق می‌باشد. خوانندگان با مطالعه این فصل می‌توانند پیش از ورود به بخش می‌دانی تحقیق، اطلاعات و دانش خود را درباره سیستم‌های اطلاعات مدیریت و تصمیم‌گیری افزایش دهند. این فصل در سه بخش سازمان‌دهی شده است؛ در بخش اول به مفاهیم اصلی سیستم‌های اطلاعات مدیریت که شامل اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی است، پرداخته می‌شود. همچنین در این بخش، با نقش و انواع سیستم‌های اطلاعاتی در سازمان و فواید و محدودیت‌های آن آشنا خواهیم شد. بخش دوم اختصاص به موضوع تصمیم‌گیری دارد. از جمله مطالب اصلی این بخش، می‌توان به نقش تصمیم‌گیری در مدیریت، مدل‌های تصمیم‌گیری در سازمان، نقش اطلاعات در تصمیم‌گیری و تصمیم‌گیری فردی و گروهی اشاره کرد. و در بخش سوم، حوزه علمیه قم که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته‌اند،‌ به طور مختصر معرفی می‌شوند.

بخش اول: سیستم‌های اطلاعات مدیریت (MIS)

۲ـ۱ـ۱٫ عصر اطلاعات

به طور کلی پیشرفت‌های بشر در قالب سه عصر کشاورزی، صنعت و اطلاعات طبقه بندی می‌شود. عصر کشاورزی با هدف تهیه و تأمین غذا به وقوع پیوست. عصر صنعت که هنوز هم در برخی از کشورها حاکمیت دارد، پس از عصر کشاورزی شکل گرفت و نیاز بشر به ابزار و مواد اولیه را برطرف نمود. پس از عصر صنعت، عصر اطلاعات شروع شد. این عصر که مشخصه آن حضور قدرتمند رایانه در عرصه‌های مختلف زندگی بشر است، در دهه ۹۰ میلادی و با همگانی شدن استفاده از اینترنت وارد نقطه عطف خود شد و به‌سرعت در حال سیر مراحل تکوینی خود می‌باشد. در جدول زیر روند تکامل عصر اطلاعات نشان داده شده است (سرلک و فراتی، ۱۳۸۷: ۴ـ۵).

جدول۲ـ۱ـ۱٫روند تکامل عصراطلاعات(منبع:سن،^[۱۵] ۲۰۰۴: ۶؛ به نقل از: سرلک و فراتی، ۱۳۸۷: ۵)

پیش نویس قوانین ساخت و ساز مدرن تا قبل از سال۱۸۷۳ توسط یک کمیسیون سه نفره انجام می شد. بخش اول، که در اصل با نام قانون فرهنگ لغت شناخته می شود، مانند یک رونوشت از قرار داد ماساچوست بود و بیان می کرد که نیازی نیست تا تعاریف مکرر در هر یک از اعمال قوانین فدرال صورت گیرد و نیز فضاهای خالی از چنین تعاریف مورد نیازی نیز نباید وجود داشته باشند.^[۲۵] لایحه های مجلس و سنا، که در سال ۱۸۷۰ معرفی شد، در بخش مربوطه بیان کرد: “در تمامی فعالیت های پس از این… کلمه ی “شخص” ممکن است وسعت یابد و برای سیاست های فردی و شرکت ها نیز استفاده شود. در قوانین مرور شده ی ۱۸۷۳، این عبارت اصلاح شده بود تا در بخش مربوطه خوانده شود: کلمه ی “شخص” ممکن است وسعت یابد و برای شرکت ها و ‌گروه‌های مردم مورد استفاده قرار گیرد…”^[۲۶] این تغییر به عنوان نیازی تلقی شد که هرگاه لغت “شخص” در قانون فدرال به کاربرده می شود شامل مشارکت ها نیز باشد اما به طور معمول دولت های خارجی یا ایالات متحده را در بر نمی گیرد.^[۲۷]

خطر وضع یک تعریف کلی برای اعمال به همه ی قوانین در آینده، این است که نویسنده ممکن است از تعریف آن آگاهی کافی نداشته باشد. حداقل برخی از قانون گذاران باید این خطر را به رسمیت بشناسند، چرا که در توضیح فرهنگ لغت، آن ها تعریف “شخص” را تأیید کرده‌اند، ‌بنابرین‏ اگر متن نشان دهنده ی این باشد که این کلمات معنی محدودتری را در بر داشته اند اعمال نخواهد شد. به دلایل نامعلوم این تاییدیه ی مهم هیچ گاه در قرار داد فرهنگ لغت به طور واضح ثبت نشده است. ممکن است کنگره تاییدی نامعلوم را درمورد آن انجام داده باشد، یا شاید هم هیچ گاه این قرار داد دچار تغییر نشده باشد، چرا که به پوچی تعریف در اولین جا اشاره می‌کند. اگر متن پیمان قانونی بتواند این مسئله را حل کند که آیا کلمه ی” شخص” شامل شرکت ها نیز می شود یا نه، این تعریف غیرضروری است. اگر متن نتواند این کار را انجام دهد، خطر بزرگی وجود خواهد داشت که قانون از پیش تعیین شده، که “شخص” در آن شامل شرکت ها نیز می شود، ممکن است برای اعمال علی‌رغم چیزی که قانون تمایل به استفاده از این کلمه دارد را متوقف کند. هدف بخش ۵ ابهام بیشتری دارد. کمیته ی پیش نویس هیچ گاه بیان نکرد که چرا قوانین ساخت و ساز چنین قانونی را در بر می‌گیرد، به جز برای اشاره به جهت گیری آن در زمین های اهدا شده برای ساخت و ساز خط راه آهن و تلگراف در سال ۱۸۶۶٫ گفتگوهای کنگره ای، هیچ ارجاعی به روش تنظیمی برای پذیرش قوانین خاص مربوط به ساخت و ساز ندارند.

اینکه چرا کمیسیون در نظر دارد تعاریف را جهانی کند و چرا کنگره این پروپوزال را قبول خواهد کرد، سوالاتی هستند که جواب دادن به آن ها کار مشکلی است. تعاریف زمانی که به طور کلی در قرارداد واحدی در کنگره اعمال می‌شوند، درک کاملی از آن ها را ایجاد می‌کند، زمانی قرارداد به عنوان یک تمام در نظر گرفته می شود که نتایج تعریف ها در مفاهیم قرارداد نمایش داده شوند. اما ‌در مورد قوانین جهانی برای اعمال در تمامی قراردادهای آینده (به عنوان قرارداد پیمان نامه باید انجام می شد)، کنگره باید این تعاریف را به طور دائمی در مفاهیم قانونی وارد کند تا از نتایج ناخواسته آن جلوگیری کند. متاسفانه، کنگره هیچ ترسی از قوانین ساخت و ساز ندارد، که آن ها را به مراتب از پذیرش مسئولیت ها دورتر می‌سازد.

این نکته که کنگره می‌تواند از واژه ی “شرکت” و “همکاری” بدون در نظر گرفتن بخش ۵ استفاده کند، به وسیله ی مراجع غایب در اصول ایالات متحده ی مدرن، ابراز می شود. تنها ارجاع متقابل به بخش ۵ در قانون فدرال معاصر، در سه بخش اصول مذبور به خدمات نظامی پراکنده شده اند. اینکه بخش ۵ مطلقا طی ۱۳۰ سال گذشته در نظر گرفته نشده است، در سایه ی تاریخ قانونی آن موضوع تعجب آوری نیست. این کمیته به وسیله ی کنگره منصوب شده بود تا قوانین فدرال مضاف بر قوانین ساخت و ساز را مرور نماید. آن ها ناقص و در جریان شناخته شدن بودند و عمدا در قوانین بازبینی پیش نویس شده، وضع نشده بودند. طبق تعریف خود کمیته:

[قوانین ساخت و ساز] مقدمه ای بر قوانین مرور شده می‌باشند، و به عنوان مقدمه، نمی توانند به طور معمول تا زمانی که ثبت دفتری انجام نشده است، نوشته شوند، ‌بنابرین‏ عنوان “مقررات کلی” نمی تواند تا زمان تعیین ساختار مرور کلی تعیین شود. [زمانی] که تمامی سوالات روش ها و اظهارات بیان شده و تصمیم نهایی ‌در مورد آن ها انجام شده است، بیانی دقیق تر و سودمندتر از ساختار و حالت مناسب کاربرد نظام جدید قانون گذاری، می‌تواند از آنچه در حال حاضر اعمال می شود، تعیین شود.

چنین تعریفی از نظام پذیرفته شده، و قوانین ساخت و سازمقبول، باید با پیشرفت کار خود رشد کند. برخی از چارچوب های قانونی باید در آغاز پذیرفته شوند؛ باید امتحان شود؛ نقایص آن یافت شده و حل شده اند؛ و بنا براین پیشروی کار، سیستمی را برای کار کردن ایجاد می‌کند که در عوض تعهدات اصلی را کنترل کرده و ترویج می‌دهد.

‌بنابرین‏، این قوانین به طور ویژه به عنوان مشروط و آزمایشی هستند. این ها به عنوان سوال می‌باشند نه تصمیم گیری.^[۲۸]

برخلاف این کلمات اخطارآمیز، نقایص (در میان آن ها، مواردی که در بالا توضیح داده شدند) موجود در قوانین ساخت و ساز هیچ گاه برطرف نشدند. در واقع، بخش ۵ به دقت همان شکلی را بررسی می‌کند که با قوانین مرور شده در سال ۱۸۷۳ در توافق است. بندهای قوانین ساخت و ساز بیشتر به صورت “سوال” می‌باشد تا “تصمیم گیری”. کنگره به سادگی در پاسخ به سوالات غفلت کرده و یا اجازه ی “رشد به همراه” پیشروی قانون را نمی دهند، که نتیجه ی قانون در حال نزاع آن ها می‌باشد. واقعیت محتمل این است که کنگره از واژه ی “شرکت” (یا به ندرت، “مؤسسه‌”) بدون لحاظ کردن بخش ۵ و نتایج استفاده از آن واژه ی خاص، استفاده کرده و می‌کند. چیزی که تعجب آورتر است این است که دادگاه های فدرال ، با دادن نیروئی به آن که حتی در آغاز تصویب وجود نداشت، شروع به احضار بخش ۵ کرده‌اند.

قدمت قوانین ساخت و ساز نشان داده شده است و تزلزل آشکار پیش نویسان آن، بر حسب خود آن ها به وجود آمده است. برای مثال، اگر به صورت تحت اللفظی اعمال شود، بخش ۵ برخلاف قانون اساسی خواهد بود، همان گونه که اجازه ی وارد کردن مسئولیت مجرمانه بر یک شخص (شخص خریدار) بی اطلاع از نقض قانون را مجاز می‌داند. البته، بخش ۵ می‌تواند جهت اعمال موارد غیرنظامی، دوباره تفسیر شود، اما با رویکرد سازمان های اجرائی قانون گذاری تجارت بین الملل مخالف خواهد بود، که بیان ‌کرده‌است مسئولیت جانشین در فعالیت های اجرائی جزایی همانند مدنی اعمال می شود.