ب:اهداف تحقیق:

درتحقیق پیش رو دستیابی به اهداف ذیل مد نظر می‌باشد:

۱) پیروان ادیان(یهودیت ومسیحیت) با گذشت زمان و در اثر دوری از رهبری اولیای خدا، ‌به‌تدریج‌ در بین آن ها انحرافاتی ایجادشده و گاه تحت تأثیر ملل دیگر، منکر زندگی مسالمت‏آمیز با پیروان دیگر مذاهب شده‏اند

۲) اگربه اصول بنیادین واساسی اسلام در این زمینه پرداخته شود،قطعاً منجربه رشد ونفوذ بیشتراسلام درسطح جهانی خواهد شد.

۳) تغییر نگرش جامعه بین الملل درخصوص دین اسلام که همواره به عنوان یک دین همراه با خشونت معرفی شده است.

۴) یکی ازاهداف اساسی انقلاب اسلامی ایران،صدورانقلاب به دیگرکشورهامی باشدکه یکی از راه های موثرومفید،ایجاد الگویی در رفتارمسالمت آمیز با دیگران است.

ج)سوالات تحقیق:

به دلیل توجه واهمیت بحث ‌و تاکید مبانی فقهی وحقوقی اسلام مبنی بر اصول اساسی انسانی مانندآزادی های فردی ،اجتماعی ومعنوی ورعایت حقوق شهروندی می توان به سوالات ذیل توجه نمود:

۱) دین مبین اسلام در خصوص این اصل نوظهور حقوق بین الملل چه دیدگاهی و موضعی دارد؟

۲)هدف اصلی اسلام از این اقدام چه می‌باشد؟

۳)نگاه جمهوری اسلامی بر حقوق اقلیت ها و رفتار مسالمت آمیز با آن ها چیست؟

د:فرضیه های تحقیق:

۱) به نظر می‌رسد با توجه به اینکه خداوند دین اسلام را آخرین دین و حضرت محمد (صلوات ا… علیه) را خاتم پیامبران قرار داده ‌بنابرین‏ اسلام دینی جامع خواهد بود که می‌تواند تمامی نیازهای بشری را برآورده سازد. یکی از این نیازها، نیاز بشر به همدلی، همکاری، امنیت، آرامش و مودت است تا در پرتو آن بتواند به کمال مطلوب خودچه از نظر مادی و چه از نظر معنوی برسد. درحقیقت نقطه ی مقابل این نیازها تعارض و جنگ و درگیری است که می‌تواند نابود کننده ی بسیاری ازدستاوردهای بشری باشد. دستورات و تعلیمات دین اسلام که از وحی الهی سرچشمه می‌گیرد به عنوان آخرین دین به طور کامل ‌به این مسائل توجه داشته و برای آن ها راهکارهای متفاوت و جامع ارائه نموده است چرا که این دین از جانب آفریننده انسان نازل شده و این خالق قطعاً به تمامی نیازهای او آگاه است و به خوبی می‌داند که یکی از نیازهای ابتدایی انسان نیاز به آرامش و امنیت است کما اینکه امام معصوم (علیه السلام) نیز می فرماید: «دو نعمت ناشناخته هستند: سلامت و امنیت». حال درتعالیم دین اسلام به خوبی بیان شده که جنگ و تخاصم ناعادلانه و نامشروع کاملاً درتضاد با مقتضیات و نیازهای انسان است و همه انسان‌ها فارغ از مذهب، قوم و قبیله، نژاد، جنس، رنگ، زبان و… حق دارند برادرانه و به طور برابر در کنار یکدیگر در آرامش و امنیت زندگی روبه رشدی داشته باشند

۲) هدف اسلام ،معرفی دین مبین اسلام به جامعه جهانی به عنوان دین مترقی واینکه حقوق افراد با هرنوع نژاد ورنگی ‌و اعتقادی مورد توجه واهمیت می‌باشد.

۳) سیاست همزیستی جمهوری اسلامی ایران با غیر مسلمانان، بر اساس دستور صریح اسلام و تعالیم قرآن کریم می‌باشد،و رفتار مسالمت آمیزبا آن ها از اصولی است که پیوسته جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی خود با دولت ها و ملت های دیگر، روی آن پافشاری نموده است.

ه)سوابق مربوطه:

درکتابها ومقالاتی که درخصوص حقوق بین الملل اسلام تدوین ومنتشرشده ،به موضوع رفتار مسالمت آمیز ‌نیز اشاره شده است.ازجمله کتابهایی که به طور جداگانه در این زمینه اشاره شده است می توان به کتاب حقوق اقلیت ها نوشته استاد عمید زنجانی، کتاب نقش اسلام درتوسعه حقوق بین الملل نوشته عبدالحکیم سلیمی ،کتاب سلوک بین‌المللی دولت اسلامی نوشته محمد حمید الله ،ومقالاتی مانند حقوق اقلیت ها ‌در حکومت نبوی نوشته روح الله شریعتی وهمزیستی مسالمت‏آمیز در اسلام و حقوق بین‏الملل نوشته محمدمهدی کریمی‏نیا اشاره کرد.در این تحقیق سعی شده است که وضعیت اقلیت ها در حقوق بین الملل ودیگر ادیان نیز مورد بررسی قرار گیرد که از تفاوت‌های این تحقیق با دیگر اقدامات گذشته می‌باشد.

و:سازماندهی تحقیق:

عمده روش تحقیق پیش رو ،روش کتابخانه ای بوده که به بررسی کتاب‌های تخصصی ‌در زمینه حقوق بین الملل اسلام پرداخته شده است.این پایان نامه شامل پنج فصل می‌باشد:

۱) درفصل اول اقلیت ها وجایگاه آنان درادیان الهی وحقوق بین الملل بررسی خواهدشد.

۲)درفصل دوم وضعیت اقلیت غیرمسلمان وحقوق بین الملل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

۳) درفصل سوم دیدگاه قرآن کریم،سیره عملی پیامبر(ص) ،اهل بیت(ع) ،علماء شیعه واهل سنت و وضعیت اقلیت ها ‌در حکومت امام زمان(عج) مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

۴)درفصل چهارم قوانین ومقررات دین اسلام دربحث جنگ و عوارض ناشی ازآن مورد بررسی قرار خواهد گرفت .

۵)درفصل پنجم دیدگاه جمهوری اسلامی ایران درخصوص اقلیت ها اشاره خواهد شد.

۶) درانتهای پایان نامه، نتیجه گیری ازمباحث ارائه شده، بیان می شود.

فصل اول:اقلیت ها وجایگاه آنان درادیان الهی وحقوق بین الملل

بخش اول:

بررسی رفتارمسالمت آمیزدرادیان الهی(یهود ومسحیت):

۱)دین یهود

دین یهود، یکی از ادیان الهی است که. پیروان این دین، خود را پیرو پیامبر الهی؛ یعنی حضرت موسی (علیه‏السلام) می‏ دانند؛ همچنین این قوم را به دلیل نسبت به حضرت یعقوب (علیه‏السلام) ، «بنی اسرائیل» گویند؛ چراکه اسرائیل لقب حضرت یعقوب (علیه‏السلام) است.

مجموعه کتبی که یهودیان به آن اعتقاد داشته وبه عنوان کتاب مقدس معروف است «عهد عتیق» نامیده می‏شودکه مرکب از تورات و چندین کتاب دیگر است. تورات که دارای پنج بخش می‏ باشد، به شرح پیدایش جهان، انسان، مخلوقات دیگر، قسمتی از زندگی انبیای پیشین، حضرت موسی(علیه‏السلام) ، بنی اسرائیل و احکام این آیین می‏ پردازد. کتاب‌های دیگر آن، که در واقع نوشته های مورخان بعد از حضرت موسی( علیه‏السلام) می‏ باشند، شرح حال پیامبران، پادشاهان و اقوامی است که بعد از موسی (علیه‏السلام) به وجود آمده اند.

صدور رأی‌ در مهلت و زمان معقول یکی از شرایط دادرسی عادلانه است.امروز بزرگ ترین معضل موجود در تشکیلات دادرسی بسیاری از کشورها اطاله دادرسی است که درک و احساس اجرای عدالت را در جامعه با مشکل موجه ساخته است.برخی از کشورها به فکر وضع قانون برای تسریع در فرایند دادرسی افتاده اند.برای مثال در کشور فرانسه اخیراً قانونی برای تسریع محاکمات به تصویب رسیده است که طی موادی چند در صدد است اطاله دادرسی را کاهش دهد.اینکه دادرسی در زمان و مهلتی معقول انجام شود از معقولانه بودن مهلت ها و مواعد دادرسی متفاوت است.مورد اخیر مبتنی بر این اصل است که هیچ مهلتی علیه کسی که نمی تواند از آن استفاده کند جریان نمی یابد یا اگر جریان یافته است به واسطه مانع متوقف نمی شود.

استاد محمد برجردی عبده در این باره گفته اند:

«وقتی شخصی در محکمه اقامه دعوی می‌کند انتظار دارد که محکمه بدون تأخیر تکلیف کار را معین کرده و حقش را در اسرع اوقات به او ایصال نماید.بدیهی است موفقیت و حصول نتیجه وقتی مطلوب و در نفس مؤثر است که در حال نشاط و رقبت فراهم آید.اما بعد از آنکه زاید بر حد انتظار به طول انجامیده ذی حق برای رسیدن به حق خود رنج و محنت های فراوان دیده دیگر حکمی که بر حقاینت او صادر شده باشد چندان خشنود نبوده و آن را با نهایت خرسندی تلقی خواهد نمود.»^[۶۳]

اهمیت دادن به زمان دادرسی نه تنها در رضایت خاطر اصحاب دعوی مؤثر است بلکه موجب می شود از لحاظ سیاسی مردم به قوای حاکمه اعتماد بیشتری کنند و با طیب نفس رأی‌ آن ها را بپذیرند که در واقع همان طور که گفته اند این امر موجب مشروعیت قاضی می‌گردد،چرا که مشروعیت او در گرو شناسایی عمومی نتایج به دست آمده است.این نوع مشروعیت که بدان مشروعیت به لحاظ نتیجه گفته می شود یکی از معیارهای دادرسی عادلانه است و همان چیزی است که نویسنده پیش گفته به آن حصول نتیجه در حال نشاط و رغبت می‌گویند.^[۶۴]

همچنین در دادرسی کیفری شخصیت متهم و نحوه حرکات و گفتار و حالات او در تصمیم دادگاه مؤثر است ‌بنابرین‏ هر چه فاصله جلسه دادگاه و زمان صدور رأی‌ طولانی تر شود این موارد از ذهن قاضی دور می شود مضافا بر اینکه این فاصله ممکن است سبب شود که دادگاه تحت فشارهای خارجی قرارگیرد یا در تصمیم خود متزلزل شود.سرعت در انشای رأی‌ در مرحله تجدید نظر نیز باید پذیرفته شود.سرعت در انشای رأی‌ در این مرحله از این جهت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که امضاء کنندگان رأی‌ دو یا سه نفر هستند و ممکن است در فاصله میان ختم رسیدگی و پایان مهلت یک هفته یکی از اعضای دادگاه فوت کند یا به مرخصی برود یا حادثه دیگری اتفاق بیفتد که مانع امضای رأی‌ توسط وی شود.‌بنابرین‏ صدور رأی‌ با مشکل روبرو خواهد شد.در مجموع اصل تسریع در صدور رأی‌ سبب می شود که متهم از بلاتکلیفی بیرون بیاید و از حالت دغدغه خاطر خارج شود و شاکی نیز به حق خود برسد.جامعه نیز که از وقوع جرم زیان دیده منتظر است هر چه سریع تر تنبیه عضو خاطی خود را ببیند و هر چه فاصله میان زمان وقوع جرم و صدور رأی‌ و در نتیجه اعمال مجازات زیاد شود اثر بخشی مجازات ضعیف تر خواهد شد.^[۶۵]

۲-۶-۷-حق سکوت

وقتی که شخص در مظان اتهام قرار می‌گیرد تکلیف قضات تحقیق و مأموران استنطاق آن است تا در نهایت بی طرفی و با لحاظ جمیع شرایط و تضمین حقوق دفاعی متهم به جمع‌ آوری و تحصیل دلیل بپردازند.این بدان معنا است که اصولا متهم وظیفه ای ندارد تا جهت رفع اتهام از خود ارائه دلیل کند و این مراجع تحقیق هستند که باید دلایل مثبت بزه کاری فرد مظنون را از طرق و مجاری قانونی به دست آورند.یکی از مسائل مهم در این زمینه حق سکوت متهم است.آنچه در رابطه با سکوت و ارتباط آن با اصل برائت مطرح می شود آن است که سکوت دلیل بر مجرمیت متهم و سوء نیت و مبادرت وی به اطاله جریان استنطاق و تحقیقات مقدماتی نخواهد بود.در هر مورد خاص این وظیفه بازپرس یا مقام استنطاق است که باید با توسل به هوش و ذکاوت و با به کارگیری روش های علمی و کارآمد به کشف حقیقت نائل آید.^[۶۶]

متهم باید بداند که می‌تواند به سوالات پاسخ نگوید و سکوت او نمی تواند عواقب کیفری داشته باشد.این حق خصوصاً در شرایط فقدان وکیل که متهم ناآشنا با قوانین ممکن است اغفال شود وسیله دفاع از متهم است.تنها حضور وکیل است که می‌تواند سخن گفتن را برای متهم موجه سازد.^[۶۷]ماده ۱۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری ایران می‌گوید:«چنانچه متهم از پاسخ دادن امتناع نماید امتناع او در صورت مجلس قید می شود.»

هنگامی که سخن از پذیرش اصل برائت آمد نتیجه آن است که شخص به عنوان متهم و نه مجرم شناخته می شود.یکی از آثار مترتب بر این شناسایی آن است که به هنگام بازجویی می‌تواند اعلام کند که از حق سکوت خود استفاده کرده و بدون حضور وکیل هیچ گونه صحبتی نخواهد داشت.این حق از جمله حقوق به رسمیت شناخته شده برای متهم در مرحله کشف جرم و هم در مرحله تحقیقات مقدماتی است،منتهای مراتب بین اعلام این حق در مرحله کشف جرم و حق بهره وری از آن در مرحله تحقیقات مقدماتی باید قائل به تفکیک شویم.در تفکر حقوقی امروز نه تنها حق سکوت متهم و حق داشتن وکیل محترم شمرده شده است بلکه پلیس قضایی یا مقام تعقیب مکلف است پس از احضار یا جلب متهم علاوه بر استعلام هویت و تفهیم اتهام حقوق مذکور به وی را اعلام کند.به استناد یکی از آرای دیوان عالی کشور آمریکا که در سال ۱۹۶۴ صادر گردید اعلام این حقوق به متهم از سوی پلیس یک تکلیف قانونی است.طبق این رأی‌ پلیس باید حین دستگیری متهمین به آن ها اعلام نماید که حق دارند پاسخ سوالات پلیس را در حضور وکیل خود بدهند و نیز حق دارند که تا حضور وکیل ساکت بمانند و فقط در صورت تفهیم اتهام و چنانچه متهمین علی رغم حقی که دارند حاضر به ‌پاسخ‌گویی‌ باشند پلیس می‌تواند بازجویی را شروع نماید.^[۶۸]

۲-۶-۸-حق برخورداری از وکیل

مدیریت دانش فرآیندی است که از طریق آن ما نسبت به مدیریت دارایی های انسان مدار خویش اقدام می نماییم : بدین معنی که نقش ویژه مدیریت دانش حفاظت و رشد بخشیدن به دانش موجود نزد افراد و در صورت امکان انتقال این دارایی به حالتی که بتوان آن را به شکل ساده تری با دیگر کارمندان در داخل شرکت به اشتراک نهاد می‌باشد( بروکینگ،۱۹۹۹،۱۵۴).

مدیریت دانش فرایندی است که کمک می‌کند تا سازمان ها،انتخاب،سازماندهی،پخش دانش و تجربه را برای کسب مزیت رقابتی دنبال کنند.دانش یک ساختار انسانی دارد که نمی تواند خارج از ذهن یک فرد وجود داشته باشد و شانل تفکر در یک زمینه مملو از اطلاعات است.همچنین می‌گویند دانستن،عملی انسانی است، برای اینکه می‌گویند دانش در انسانی وجود دارد که می‌داند.دانش شامل دانش رسمی،الگو ها،قوانین،برنامه ها و رویه ها،مهارت ها و تجربه افراد است (موسی خانی و همکاران،۱۳۸۹).

مدیریت دانش،عبارت است از به کارگیری اطلاعات درست برای افرادی که نیاز دارند و در زمان مورد نیاز،به افراد کمک می‌کند تا دانش را ایجاد و پخش کنند و بر اساس آن عمل نمایند(هولم،۲۰۰۱،).

از نظر گوپتا،مدیریت دانش فرآیندی هست که به سازمان ها کمک می‌کند تا مهم ترین مهارت ها و اطلاعات مورد نیاز و ضروری را برای انجام فعالیت هایشان انتخاب،سازماندهی و توزیع کنند و انتقال دهند(گوپتا،۲۰۰۲).

یک تعریف مناسب از مدیریت دانش در برگیرنده دریافت و حفظ دانش به همراه ارزش گذاری دارایی های فکری می‌باشد. مدیریت دانش، هماهنگی سنجیده و اصولی افراد یک سازمان، تکنولوژی، فرایند ها و ساختار سازمانی به منظور افزودن ارزش از طریق استفاده مجدد و نو آوری می‌باشد. این گونه هماهنگی از طریق ایجاد، به اشتراک گذاری و به کارگیری دانش و نیز وارد کردن درس های گرفته شده ارزشمند و بهترین تجارب در حافظه سازمان ها به منظور افزایش و تقویت یادگیری سازمانی مداوم صورت می‌گیرد(زرگرپور،۱۳۹۲،۸).

۲-۱-۲- اهمیت و ضرورت مدیریت دانش

در کشورهای پیشرو در اقتصاد جهانی اهمیت دانش به عنوان یک منبع در مقایسه با سایر منابع چنان افزایش یافته که به عنوان مهمترین عامل تعیین کننده استاندارد زندگی است.انقلاب دانشی در کاهش فاصله بین کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته نقش تعیین کننده ای ایفا می‌کنند (حسن زاده،۱۳۸۶،۳). به منظور کسب موفقیت در محیط سازمانی-رقابتی امروز ، شرکت ها نیازمند آن هستند که از اشتباهات گذشته خود درس بگیرند و آن ها را تکرار ننمایند. مدیریت دانش، ارائه کننده نگرشی سنجیده و اصولی برای تضمین به کار گیری کامل دانش پایه سازمان همراه نیروی بالقوه مهارت ها و شایستگی ها، افکار، نوآوری ها و ایده های فردی به منظور ایجاد سازمانی موثرتر و پویاتر می‌باشد(زرگرپور و همکاران،۱۳۹۲،۷).

سازمان هایی که دانش خود را مدیریت می‌کنند به سطح بالایی از بهره وری دست می‌یابند. سازمان ها با دسترسی بیشتر به دانش کارکنان خود می‌توانند تصمیمات بهتری اتخاذ کنند، فرایند ها را بهینه سازی کنند، از تکرار کار ها کاسته و بر نوآوری خود بیافزایند و در نهایت یکپارچگی و همکاری خود را ارتقا بخشند (حسن زاده،۱۳۸۶،۳۸). مدیریت دانش فرایندی است که به سازمان‌ها یاری می‌کند اطلاعات مهم را بیابند، گزینش، سازماندهی‌ و منتشر کنند و تخصصی است که برای فعالیت‌هایی چون حل مشکلات، آموختن پویا، برنامه‌ریزی‌ راهبردی و تصمیم‌گیری ضروری است.تعریف اسوان از مدیریت دانش یکی از بهترین تعاریف قلمداد می‌شود:مدیریت دانش هر گونه فرایند یا عمل تولید، کسب، تسخیر، ترویج و جامعه‌پذیری و کاربرد آن‌ است، در هرجایی که دانش استقرار یابد، یادگیری و عملکرد سازمان را افزایش می‌دهد.کویتز مدیریت‌ دانش را چنین تعریف می‌کند:فرایندی که از آن طریق سازمان به ایجاد سرمایه حاصل از فکر و اندیشه‌ اعضاء و دارایی مبتنی بر دانش می‌پردازد(قربانی، ۱۳۸۸)

مدیریت دانش منافع زیادی برای سازمان ها دارد. منافع مدیریت دانش در یک سازمان دو سطح دارد:

در سطح فردی، مدیریت دانش به کارکنان امکان می‌دهد که مهارت ها و تجربیات خود را از طریق همکاری با یکدیگر و سهیم شدن در دانش آن ها و یادگیری ارتقا دهند تا به رشد حرفه ای دست یابند. در سطح سازمانی، مدیریت دانش چهار منفعت عمده برای یک سازمان دارد: ارتقای عملکرد سازمان از طریق افزایش کارایی، بهره وری، کیفیت و نوآوری.(حسن زاده،۱۳۸۶،۳۸)

در واقع، برای سازمان های امروز خلاقیت و نوآوری و کارآفرینی هر کدام به مثابه پله های نردبان ترقی هستند که باید با آگاهی کامل و موفقیت طی شود (فرهنگی و صفرزاده، ۱۳۸۷). نتایج تحقیقات برخی از محققان نیز نشان می‌دهد که ۵۶ درصد کسب و کارهای کارآفرینانه در چهار سال اول شروع فعالیتشان ورشکست می‌شوند(کروگر،^[۱۳] ۲۰۰۷: ۱۰۱). در چنین شرایطی، مدیریت دانش ضامن موفقیت و بقای سازمان ها تلقی می شود (مدهوشی^[۱۴] و همکاران، ۲۰۱۰: ۵۷). کینگ و همکاران (۲۰۰۸) مدیریت دانش را یک فرایند ساختارمند برای خلق، کسب، تسهیم، انتقال و به کارگیری دانش ضمنی و عینی به ‌عنوان دارایی سازمانی برای تشویق نوآوری تعریف کرده‌اند. آن ها در پژوهش های خود تأکید کردند که فرآیندهای مدیریت دانش، رشته‌های زنجیرواری هستند که تنها زمانی می‌توانند منجر به ایده پردازی، نوآوری، بهبود عملکرد و کسب مزیت رقابتی پایدار شوند، که این شاخص ها به صورت نظام مند از همدیگر پشتیبانی کنند(کینگ و همکاران، ۲۰۰۸: ۱۶۸).

۲-۱-۳- تاریخچه مدیریت دانش

گفته می شود که تعدادی از نظریه پردازان مدیریت به تجلی مدیریت دانش کمک کرده‌اند. در بین آن ها پیتر دراکر، استراسمن و پیتر سنگه در امریکا از معرو ف ترین پیشگامان هستند. (فاتح و همکاران، ۱۳۹۰،۱۱)

در اوایل دهه ۱۹۶۰ دراکر نخستین کسی بود که نسبت به ابداع واژه دانشگر اقدام نمود (زرگرپور،۱۳۹۲،۲۲). دراکر و استراسمن به اهمیت رو به رشد اطلاعات و دانش صریح به عنوان منابع سازمانی تأکید کرده‌اند. از طرف دیگر سنگه به بعد فرهنگی دانش یعنی (سازمان یادگیرنده) تمرکز ‌کرده‌است. چریس ارجریس ، چریستوپر بارتلت و دورتی لئونارد – بارتون از مدرسه تجاری هاروارد حقایق مختلفی از دانش را به بوته ازمون برده اند. در حقیقت، مورد کاوی مشهور بارتون در شرکت چپرال استیل که از دهه ۷۰ دارای استرتژی مدیریت دانش اثر بخش بوده، در کتاب وی تحت عنوان (ساخت و حمایت از منابع نواوری) ثبت شده است. (فاتح و همکاران، ۱۳۹۰،۱۱)

رچه اچ جی ولز (۱۹۳۸) هیچگاه عملا از واژه مدیریت دانش نام نبرد، اما به تشریح دیدگاه خود از واژه “مغز جهانی” که سازماندهی فکری مجموع دانش جمعی ما را تشکیل می‌دهد پرداخت. مغز جهانی به معنی تشکیلات جهانیو تشریح کننده ایده ها و دانش می‌باشد. ولز در آن زمان تشکیل شبکه جهانی ارتباطی را پیش‌بینی کرده بود . در این ارتباط او جایی می‌گوید:” ما در جهانی زندگی می‌کنیم که دانش و مهارت، مورد استفاده و بهره برداری قرار نگرفته اند”(زرگرپور،۱۳۹۲،۲۲)

۲-۲-۱-۲- رقابت بین رقبای موجود

رقبای موجود بر سر جایگاه بهتر با بهره گرفتن از تاکتیک هایی مانند کاهش قیمت، تبلیغات، معرفی محصولات جدید یا بهبود خدمات پس از فروش همواره با هم رقابت می‌کنند. رقابت زمانی رخ می‌دهد که رقبا برای بهبود جایگاه خود احساس فشار کرده یا مزایا و فرصت های ناشی از این امر را درک کنند. فعالیت های رقابتی هر یک از شرکت ها رقبای دیگر را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در نتیجه فعالیت های رقبا را رقم می زند. بنا به گفته پورتر، «شرکت ها تأثیرات حرکت یکدیگر را درک کرده و به آن ها پاسخ می‌دهند».

سطح این رقابت تا حد زیادی تحت تأثیر موانع خروج قرار دارد. موانع خروج عواملی هستند که باعث می‌شوند شرکت ها به رقابت ادامه دهند حتی اگر درآمد اندکی داشته یا حتی ضرر بدهند. منابع عمده موانع خروج عبارتند از:

1. 1. اموال تخصصی یا نقدینگی پایین یا هزینه های بالای تبدیل

1. 1. هزینه های ثابت خروج که عبارتند از هزینه هایی مانند موافقت نامه های کاری، هزینه های جا به جایی و نقد کردن موجودی

1. 1. روابط استراتژیک بین واحدهای تجاری یک شرکت که باعث شود باقی ماندن در صنعت برای شرکت مهم باشد.

1. 1. موانع عاطفی یا عواملی چون هویت، غرور یا دیگر دلایل که مدیران را بر آن می دارند تصمیم به خروج نگیرند.

1. محدودیت های دولتی و اجتماعی (پورتر، ۱۳۸۴).

وقتی موانع خروج زیاد باشند امکان خروج از صنعت کاهش می‌یابد و شرکت هایی که رقابت را می‌پذیرند نیز تسلیم نمی شوند. در عوض شرکت ها به استراتژی های رقبای خود به صورتی تهاجمی پاسخ می‌دهند. برای مثال، یکی از استراتژی های رقابتی مثمر ثمر شرکت ها ایجاد موقعیتی قابل دفاع در برابر رقبای داخلی می‌باشد. گاهاً این شرکت ها سعی می‌کنند تا به بازارهای خارجی رقبای داخلی خود دست یابند. ‌در مورد اخیر، این شرکت ها می‌توانند با دستیابی به تجارت رقبای خود در بازارهای خارجی با در نوردیدن بازارهای تازه خارج از دانش و دسترس رقبا در این امر توفیق یابند.

به طور کلی، شرکت ها سعی می‌کنند‌آخرین صادر کننده نباشند چرا که این امر هزینه جذب مشتریان رقبای اولیه را افزایش می‌دهد. با توسعه چند رقیب و بین‌المللی شدن آن ها رقبای داخلی این گونه شرکت ها شک و تردید درباره بازار خارجی را کنار گذاشته و متوجه فرصت ها و خطرات موجود در این بازار می‌شوند (کینگ^[۶۵]، ۱۹۹۵). برای مثال، ورود رقبا به بازارهای خارجی ‌به این معنی است که فرصت های موجود در بازار خارجی بیشتر از میزانی است که مدیران قبلاً برآورد می‌کردند و موفقیت رقبا در به کارگیری استراتژی های سازمانی، ساختارها و ساز و کارهای بهتر و موفق تر نسبت داده می شود. همچنین، با بین‌المللی شدن شرکت ها، رقبای آن ها هم فارغ از فاکتورهای رقابتی و تحت تأثیر نیروهای نهادی استراتژی بین‌المللی شدن آن ها را تقلید می‌کنند (هونچیلد و مینر^[۶۶]، ۱۹۹۷). این نوع توسعه نهایی بر حسب بین‌المللی شدن رقبا در ادامه به صورت مفصل در قسمت نیروهای نهادی بین‌المللی شدن به بحث گذاشته خواهد شد.

برای برخی از صنایع توسعه بین‌المللی راهی است برای کاهش هزینه های عملیاتی چرا که این استراتژی به شرکت ها امکان می‌دهد نسبت تولید به هزینه را افزایش داده یا محصولات خود را در کشورهای خارجی با هزینه کمتر تولید کنند (برای مثال، نیروی کار خارجی یا هزینه های حمل و نقل). تولید کالاها با قیمت کمتر باعث بهبود وضعیت رقابتی شرکت ها می شود چرا که در این حالت شرکت ها می‌توانند فروش محصولات خود را در بازارهای خارجی افزایش داده یا هزینه های پس انداز شده را در بازارهای داخلی به کار گیرند.

‌بنابرین‏، وقتی رقبا با توسعه و بین‌المللی سازی مزایای رقابتی خاصی را کسب می‌کنند مدیران شرکت مفروض استراتژی های رقبای خود در بازارهای خارجی را دنبال می‌کنند تا بتوانند هزینه محصولات خود را کاهش داده یا قدرت رقبای خود در بازارهای داخلی و خارجی را افزایش دهند. ‌بنابرین‏، در این حالت فرض بر این است که شرکت مفروض سعی خواهد کرد با بین‌المللی شدن از مزایای مشابهی برخوردار شود (مارتین و دیگران، ۱۹۹۸).

۲-۲-۱-۳- تهدید تازه واردان

تازه واردان سعی می‌کنند با کاهش سهم رقبای موجود از بازار و وارد کردن منابع و ظرفیت های زیاد سهمی در بازار به دست آورند. در نتیجه، با افزایش تولید یا افزایش خدمات در بازار داخلی قیمت ها کاهش می‌یابد یا هزینه های تولید به تبع کاهش سهم از بازار افزایش یافته و نسبت تولید به هزینه کاهش می‌یابد.

میزان تهدید تازه واردان به بازار داخلی بستگی به موانع ورود و عکس العمل رقبا دارد. موانع ورود عبارتند از جذابیت سرمایه گذاری در یک حوزه خاص. با این حال، برخی از شرکت ها ورود به بازارهایی که رقبا قبلاً درهای آن را گشوده اند، منتج به فایده قلمداد می‌کنند. با این حال، آگاهی از ماهیت موانع ورود تنها می‌تواند در تعیین این که آن ها فرصت واقعاً وجود دارد یا خیر مثمرثمر باشد. در واقع وقتی شرایط رقبای داخلی باعث کاهش جذابیت بازار به مثابه بازار هدف برای ورود شود، فرصت بازار هم از بین می رود چرا که در این شرایط غلبه بر موانع ورود می‌تواند بازار را آن قدر پرهزینه و خطرناک کند که احتمال ورود موفقیت آمیز را به صفر نزدیک نماید. به علاوه، شرکت های موجود در بازار که به دنبال حفظ سودآوری بازار هستند باید بتوانند از نفوذ تازه واردها جلوگیری کنند (پورتر، ۱۹۸۰).

موانع ورود را می توان این گونه تعریف کرد: نیروهای محیط رقابتی که شرکت ها را از ورود به یک بازار خاص با جذابیت اولیه باز می دارند. بنابر نظریه پورتر، شش منبع مهم موانع ورود عبارتند از:

1. 1. نسبت تولید به هزینه، که شرکت های موجود و تازه واردها را بر آن می‌دارد تا هزینه عملیاتی خود را با افزایش حجم تولید پایین نگه دارند.

1. 1. تمایز محصول، که شرکت های موجود و تازه واردها را وادار می‌کند علامت تجاری خود را بشناسانند و مشتریان پر و پا قرص پیدا کنند.

1. 1. الزامات سرمایه ای، که شرکت های موجود و تازه واردها را وادار می‌کند برای ادامه رقابت منابع مالی فراوان (مثلاً تبلیغات یا تحقیق و توسعه) در اختیار بگیرند.

1. 1. هزینه های تغییر، که شرکت ها و تازه واردها را ناچار می‌کند با دادن امتیازات زیاد به مشتری در هزینه یا عملکرد آن ها را وادار کنند به آن ها رجوع نمایند.

متن این پیمان که ابن هشام آن را قبل از داستان برادری مهاجرین و انصار آورده، طولانی است. در این‏جا به بخش‏هایی از آن که مورد نظر است، توجه می‏ کنیم:

ابن اسحاق می‏گوید: «رسول خدا بین مهاجرین و انصار نوشته‏ای امضا کرد و در آن با یهود پیمان بست. آنان را بر دین و اموال‌شان تثبیت کرد و به سود و زیان آنان شرایطی مقرر فرمود. متن پیمان چنین است:

بسم‏الله‏الرحمن الرحیم

این نوشته‏ای است از محمد پیامبر بین مسلمانان قریش و یثرب و کسانی که به ایشان ملحق شوند و به همراه‌شان جهاد کنند. آنان ملتی واحد را تشکیل می ‏دهند. مهاجرین در پرداخت دیه و فدیه بر آداب پیش از اسلام باقی‏اند و به نیکی و عدالت آن را می ‏دهند. بنی‏عوف، بنی‏ساعده، بنی حارث، بنی جشم، بنی نجار، بنی‏عمروبن‏عوف، بنی نبیت و بنی اوس هم بر رسوم پیش از اسلام باقی‏اند… هر یهودی از ما پیروی کند یاری می‏ شود و با دیگر مسلمانان مساوی است، بر او ستم نمی‏ شود و دشمنش یاری نمی‏گردد… یهود هنگام جنگ همراه مسلمانان هزینه جنگی را می‏پردازند. یهود بنی‏عوف و بندگان‌شان با مسلمانان در حکم یک ملت‏اند. یهودیان دین خود را دارند و مسلمانان دین خود را؛ اما هر که ستم کند، خود و خانواده‏اش را به هلاکت‏ خواهد انداخت. برای یهودیان بنی نجار، بنی حارث، بنی ساعده، بنی جشم، بنی اوس، بنی ثعلبه، جفنه بنی‏ثعلبه و بنی شطیبه همان حقوق بنی‏عوف ثابت است. نزدیکان ایشان هم از این مزایا برخوردارند. کسی بدون اجازه‌ محمد از این مجموعه بیرون نمی‏رود. از قصاص جراحتی کوچک هم گذشت نخواهد شد. هر که دیگری را ترور کند، خود و خانواده‏اش را در معرض ترور قرار داده مگر اینکه به او ستم شده باشد. یهودیان و مسلمانان، هزینه جنگ را به سهم خود می‏پردازند… قریش و دوستان‌شان پناه داده نمی‏شوند. اگر کسی به مدینه حمله کرد، همه دفاع خواهند کرد. یهود اوس و موالی‏شان نیز از این حقوق برخوردارند.»^[۳۰]

این قرارداد، همان‏گونه که پیدا‌ است، میان مهاجرین و قبایل مسلمان و یهودی انصار بسته شده ‏است. یهودیانی که نام‌شان در این پیمان آمده، شهرتی ندارند و در گزارش‏های تاریخی توجه چندانی به آن ها نشده‏است.^[۳۱] گویا این یهودیان همان کسانی‏اند که یعقوبی درباره آنان می‏گوید: «گروهی از اوس و خزرج به خاطر همسایگی با یهود، آیین یهود را برگزیدند.»^[۳۲] و به متهودین (یهودی شده‏ها) یا یهود انصار شهرت دارند. این گروه ها به جهت اوس یا خزرجی بودن‌شان کمترین تنش‏ها را با مسلمانان داشته‏اند؛^[۳۳] و به نظر می‏رسد کم‏کم اسلام آورده و ارتباطی با یهودیان اصیل نداشته‏اند.

علت معروف شدن این پیمان به آشتی یهود هم، شرکت این گروه از یهود انصار، در آن است؛ اما نامگذاری این قرارداد به صلح یهود، چندان درست نیست؛ چون طرف‏های اصلی آن، مهاجران مکه و انصار مسلمان مدینه هستند. در ابتدای متن و در گزارش منابع دیگر نیز تنها همین گروه به عنوان طرف قرارداد مطرح هستند و هیچ اشاره‏ای به یهود نشده‏است.^[۳۴] به همین دلیل برخی محققان براین باورند که این پیمان مجموعه‏ای از چند قرارداد است که ابن‏اسحاق و دیگران آن را در کنار هم و به عنوان یک پیمان نامه آورده‏اند.^[۳۵] تکرار برخی مواد متن نیز چنین مطلبی را تأیید می ‏کند. به هر حال عنوان «صلح یهود» و شرکت ‌گروه‌های یهودی انصار در این پیمان نامه، بسیاری را به اشتباه انداخته و موجب شده‏ گمان کنند سه طایفه‌ی معروف یهود ـ که گفته می‏ شود یهود اصلی حجازند،^[۳۶] نیز در این قرارداد شرکت داشته‏اند. علت چنین تصوری این است که اولا برخی مورخان هنگام نقل این قرارداد، از آن سه طایفه نام برده ‏اند.^[۳۷] ثانیاً، همه‌ مورخان هنگام بیان جنگ‏های پیامبر با این سه گروه یهودی، گفته‏اند: «آنان هنگام ورود رسول خدا به مدینه با او پیمان بسته بودند»؛ و چون متن دیگری غیر از این پیمان به صلح یهود شهرت ندارد، بلافاصله تصور می‏ شود که مراد از پیمان با سه گروه یهود، همین پیمان عمومی است؛ ولی این مطلب درست نیست و این سه گروه در این قرار داد دخالتی ندارند بلکه آنان پیمانی مخصوص دارند که بعدا از آن سخن خواهیم گفت. البته ممکن است انعقاد هر دو معاهده در یک زمان انجام شده باشد؛ اما به هر حال در پیمان عمومی که عنوان آشتی یهود به خود گرفته، حرفی از آنان نیست؛ زیرا این سه طایفه از یهودیان سرشناس مدینه بودند و اگر در این پیمان شرکت داشتند، حتما نام آنان برده می‏ شد. چگونه ممکن است از هشت گروه یهودی غیر معروف در این پیمان نام برده شود اما به یکی از سه گروه معروف اشاره هم نشود؟ پس باید گفت پیمان با سه طایفه، غیر از این قرارداد است.

به علاوه مواد این پیمان با آنچه مورخان درباره‌ آن سه گروه می‏گویند، مطابقت ندارد. آنان می‏گویند سه طایفه با پیامبر قرار داشتند که بی‏طرفی خود را حفظ کرده و حتی به نفع مسلمانان وارد جنگ نشوند؛^[۳۸] اما در این پیمان، یهود موظف شدند در جنگ‏ها همراه مسلمانان شرکت کرده و بخشی از هزینه آن را تامین کنند.^[۳۹] در گزارش‏های تاریخی هم درباره‌ شرکت این سه طایفه در جنگ‏ها مطلبی به چشم نمی‏خورد و تاریخ نیز هیچ گاه آنان را به خاطر کناره‏گیری از جنگ سرزنش یا متهم به پیمان‏شکنی نکرده ‏است. پیدا‌ است چنین تعهدی (که مسلمانان را یاری کنند) نسبت ‏به رسول خدا نداشته‏اند و آنچه هست، مربوط به یهودیان اوس و خزرج است.

برخی با بیان احتمالاتی درباره‌ شرکت این سه طایفه در پیمان عمومی گویند: «احتمال دارد آن ها هم جزء پیمان باشند؛ چون یاد از بستگان اوس و غیره، ضمنا یاد از یهود هم‏پیمان آن ها هم هست‏»؛^[۴۰] اما این سخن درست‏ به نظر نمی‏رسد؛ چون اولا انعقاد پیمان با اوس و خزرج هیچ گاه مستلزم قرارداد با هم‏پیمانان آنان نیست. ثانیاً یاد از یهود انصار در پیمان نامه نشان می‏ دهد که یهودیان اصلی ـ بنی‏قینقاع و بنی‏نضیر و بنی قریظه ـ باید مورد توجه بیشتری قرار می‏گرفتند و اگر همراه هم‏پیمانان اوس و خزرجی خود در پیمان شرکت داشتند، حتما نام آنان نیز برده می‏ شد.

علامه جعفر مرتضی در این باره می‏گوید: «روشن است که مقصود از یهود در این قرارداد، بنی‏قینقاع و بنی‏نضیر و بنی قریظه نیستند؛ بلکه یهودیانی هستند که جزء قبایل انصار بودند».^[۴۱] هیکل هم می‏گوید: «در امضای این عهدنامه، یهود سه‏گانه شرکت نداشتند و پس از مدتی بین آنان و پیامبر قراردادی بسته شد.»^[۴۲]

پیمان با سه گروه معروف یهود