تقویت لوله­های بتنی یا فولادی
تقویت دیوارهای آجری و مصالح سنتی
ساخت دیوارهای ساحلی
سقف­های پشت بام­های صنعتی
سیستم دال کف در محیط­های خورنده­ی ­شیمیایی
نشیمن­گاه تجهیزات راکتورها
مرمت و تقویت سازه­­های مهمی چون بیمارستان­ها، آثار باستانی و . . .
از ورقه­های FRP برای تقویت خمشی، برشی، پیچشی و ترکیب آنها در اعضای باربر سازه چون تیرها، ستون­ها، اتصالات، دیوارها و دال­های بتن آرمه وحتی عناصر غیر باربر استفاده می­ شود. اخیراً حتی برای تقویت پروفیل­های فولادی ساختمانی از ورقه FRP استفاده شده و برای استفاده بهینه حتی ورقه­ها را در حالت پس­تنیده و یا پیش­تنیده در سیستم تقویت بکار می­برند. که در ادامه تقویت انواع مختلف اعضای باربر سازه ای با ورقه­های FRP تشریح می­گردد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

الف) تقویت خمشی وبرشی تیرها
در شکل های ۲-۴ و ۲-۵ نحوه­ تقویت خمشی و برشی تیر بتن مسلح نشان داده شده است.

شکل (۲-۴). تقویت خمشی تیر بتن آرمه با ورقه­ی FRP[11].

شکل(۲-۵). الگوهای مختلف تقویت برشی [۱۱].
برای کنترل گسیختگی­های موضعی، چون عدم پیوند و چسبندگی در انتهای تیر در حالت تقویت خمشی از باریکه­ها (نوارها) یا ورقه پیوسته U شکل برای گیرداری مهار انتهایی تیر مطابق شکل۲-۶ استفاده شده است.

شکل (۲-۶). تقویت خمشی تیر بتن ارمه با ورقه­ی FRP و نوار انتهایی U شکل [۱۲]
در حالت تقویت برشی می­توان از الگوی یکپارچه ورقه یا Laminate و نوارهای منقطع یا Strips مطابق شکل ۲-۷ استفاده کرد. گاهی اوقات یک عضو باربر سازه­ای با ترکیب چند روش تقویت می­ شود.­ حتی با توجه به شکل ۲-۸ مشاهده می­ شود جنس ورقه­ای که برای تقویت خمشی (CFRP Laminate) بکار می­رود با جنس ورقه­ای که برای تقویت برشی (GFRP Laminate) بکار می­رود متفاوت هستند.

شکل (۲-۷). الگوی تقویتی یکپارچه و منقطع

شکل (۲-۸ ). تقویت برشی و خمشی تیر بتن آرمه با FRP [13]
باریکه­ها و نوارهای FRP یا حتی ورقه­های آن می ­تواند در زوایای مختلف بخصوص ۴۵ درجه برای کنترل ترکهای برشی و در تعداد لایه­ های مختلف و حتی دو لایه عمود بر هم با زوایای مختلف به عنوان مثال۰-۹۰ درجه یا ۴۵± درجه بکار برده شوند. این امر در شکل ۲-۹ نشان داده شده است.

شکل (۲-۹). بکار بردن نوار مورب برای تقویت برشی تیر بتن آرمه[۱۳].
ب) تقویت ستونها
روش های تقویت ستونها با ورقه FRP مطابق شکل ۲-۱۰ عبارتند از:
الف- دور پیچ سراسری ب- پیچاندن و لفاف کردن به صورت دورانی
ج- استفاده از نوارها کامپوزیت د- دورپیچ به صورت خودکار و اتوماتیک
ﮪ- چسباندن پوسته­های پیش ساخته ی- تزریق چسب یا ماتریس
شکل (۲-۱۰). حالات مختلف تقویت ستون با FRP [13].
بایستی توجه داشت در مورد ستونهای مربع مستطیل شکل پوشش ورقه FRP محصوریت کمتری ایجاد می­ کند، لذا معمولاً این ستونها را با گروت یا بتن پرکننده مطابق شکل ۲-۱۱ به صورت ستون بیضوی یا دایروی در آورده سپس با FRP دورپیچ می­نمایند[۱۳].

شکل (۲-۱۱). عدم محصور­شدگی مناسب برای ستون مربع مستطیل و تبدیل آن به ستون بیضوی یا دایروی برای ایجاد محصور­شدگی مناسب و کافی
ج) تقویت اتصال و سیستم دال یا عرشه پل
اتصالات بتن­آرمه­ از حساسیت زیادی برخوردار هستند و در مجموع تقویت آن­ها به دلایل اجرایی ساده نمی ­باشد. این اتصالات را می­توان به کمک ورق­های FRP تقویت نمود. شکل ۲-۱۲ زیر روش­های متداول تقویت اتصال در ساختمان نشان داده شده است[۱۳].
­
شکل (۲-۱۲). تقویت اتصال

مقایسه­ FRP و فولاد در مقاوم­سازی سازه­ها
پلیمرهای الیافی دارای مقاومتی حداقل دو برابر و تا بیش از ده برابر مقاومت فولاد هستند در حالیکه وزن آنها حدود یک چهارم وزن فولاد می­باشد. بنابراین مواد FRP نسبت مقاومت به وزن بسیار بزرگتری از فولاد دارند. سبکی وزن مزایای قابل توجهی از جمله کاهش هزینه­ های کارگر، سهولت حمل و نصب و کارکردن در محیطهای با فضای دسترسی محدود به دنبال دارد. مضافاً برای چسباندن صفحات FRP در زیر دال عرشه پل­ها و یا کف ساختمان­ها نیازی به برپایی داربست­ نمی ­باشد. سادگی کارکردن با ورق­هایFRP سبب شده است که نصب آن را به نصب کاغذ دیواری تشبیه کنند.
از سوی دیگر حمل و نقل صفحات فولادی مستلزم استفاده از تجهیزات سنگین است همچنین برای نگهداشتن صفحات فولادی درجای خود تا زمانی که ماده چسباننده صفحه­ی فلزی و سطح بتنی به مقاومت کافی برسد نیاز به شمع­گذاری یا استفاده از پیچ برای اتصال صفحه به سطح بتن می­باشد. اما در مورد صفحات FRP همین­که صفحه به سطح بتنی چسبانده شد می ­تواند بدون تکیه­گاه رها شده و همچنان در جای خود پایدار باشد. بویژه نیاز به استفاده از پیچ برای اتصال صفحه FRP به سطح بتن، که مستلزم ایجاد سوراخ در بتن بوده و احتمال صدمه­زدن به آرماتورهای فلزی مقطع بتنی را پیش می ­آورد، کاملاً حذف می­گردد. نکته دیگر امکان تولید مواد FRP در طول­های بسیار زیاد می­باشد. اساساً در عمل هیچ محدودیتی در ابعاد و هندسه مواد FRP وجود ندارد. این انعطاف­پذیری، خود سبب سهولت در نصب می­گردد، که از آن­ جمله موارد زیر قابل اشاره است:
محل های قطع صفحات FRP در طول عضو بتنی کاسته شود.
لایه­ های FRP نامنظمی درشکل سطوح بتنی را پذیرفته و می­توانند به سادگی از انحناء سطوح پیروی کنند.

۱-۷-۲ تنظیم ولتاژ
ژنراتورهای سنکرون قادر هستند تا توان اکتیو و راکتیو را تامین نمایند. بنابراین جهت تنظیم ولتاژ در سیستم توزیع در حالت اتصال به شبکه به‌کار می‌روند. کنترلهای موجود برروی ژنراتورها بسیار سریعتر و نرمتر از تغییردهنده‌های تپ ترانسفورماتورهای معمولی و بانکهای خازنی سوئیچ شده می‌باشد. ولی به‌علت تداخل بین این ژنراتورها و تجهیزات تنظیم ولتاژ موجود در سیستم اصلی، باعث بوجود آمدن پیچیدگی‌های عملکردی می‌شوند. از اینرو سیستم کنترلی و مخابراتی ویژه‌ای مورد نیاز است تا بتوان براین مشکلات غلبه کرد و از طرفی به ژنراتور این جازه داده شود تا به‌صورت صحیحی با تجهیزات تنظیم ولتاژ موجود در سیستم اصلی کار کند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۷-۳ فلیکر ولتاژ
فلیکر ولتاژ^[۷] در نتیجه راه اندازی ژنراتورهای القایی یا تغییرات پله ای در خروجی DG ممکن است ایجاد شود که باعث تغییرات ولتاژ مشخص برروی فیدرهای سیستم توزیع می‌شود. در حالت استفاده از سیستم‌های انرژی بادی و خورشیدی، نوسانات توان در نتیجه تغییرات شدت تابش و باد بوجود می‌آید. دامنه و تعداد تغییرات ولتاژ رخ داده شده در واحد زمان با منحنی فلیکر مربوط به استاندارد IEEE519-1992 مقایسه می‌شود و بایستی مطمئن شد که آنها زیر مقدار آستانه قابل رویت و تابشی باشند. اگر در محدوده استاندارد نباشند، بایستی روش های بهبود^[۸] را اعمال کرد.
۱-۷-۴ افتادگی ولتاژ^[۹]
قابلیت منبع تولید پراکنده برای مواجهه با افتادگی ولتاژ بستگی به‌نوع و موقعیت آن دارد. ژنراتورهای سنکرون بزرگ می‌توانند به حمایت ولتاژ کمک نمایند و افتادگی ولتاژ را روی تاسیسات محلی کاهش دهند. ولی امپدانس ترانسفورمر اتصال دهنده، ممکن است مانع از هرگونه تاثیر برروی بارهای مجاور روی فیدرها شود. منابع تولید پراکنده برپایه اینورتر می‌توانند برای تامین توان راکتیو برای تنظیم ولتاژ در حین افتادگی ولتاژ کنترل شوند.
۱-۷-۵ ‌هارمونیک‌ها
منابع تولید پراکنده باعث ورود‌هارمونیک به شبکه ای که به آن متصل هستند، می‌شود. نوع و شدت این‌هارمونیکها بستگی به تکنولوژی مبدل الکترونیک قدرت و ساختار اتصال دارد. اینورترهای برپایه تریستورهای قدیمی، باعث تزریق‌هارمونیکهای زیادی به شبکه می‌شوند ولی اینورترهای جدید که طراحی آنها براساس IGBT و تکنولوژی های جدید در زمینه مدولاسیون می‌باشند، دارای خروجی پاک از‌هارمونیک و خروجی آنها معیارهای استاندارد IEEE 512-1992 برای ‌هارمونیکها را برآورده می‌کند.
در میان پدیده‌های توضیح داده شده در فوق، بررسی بهبود پدیده فرو افتادگی ولتاژ و تامین توان در قطعی‌های طولانی مدت توسط منابع تولید پراکنده از اهمیت خاصی برخوردار بوده و نیازمند بررسی بیشتر می‌باشد. در مورد موضوعات دیگر نظیر فلیکر ولتاژ و‌هارمونیکها با توجه به اینکه تحقیقات گسترده ای با حضور ادوات FACTS و فیلترهای اکتیو انجام شده است، و بیشتر تمرکز بحث برروی کنترل مبدل‌های الکترونیک قدرت می‌باشد. بنابراین آنچه در ادامه بحث به آن پرداخته می‌شود، بررسی تحقیقات انجام شده برروی روش های کنترلی موجود برروی افتادگی ولتاژ می‌باشد.
براساس تحقیقات به عمل آمده در زمینه روش های بهبود کیفیت توان با حضور منابع تولید پراکنده، می‌توان تحقیقات انجام شده را به سه دسته کلی تقسیم بندی کرد:
الف- بررسی انواع ساختارهای اتصال به شبکه منابع تولید پراکنده و کنترل مبدلهای الکترونیک قدرت
ب- روش های مبتنی بر پردازش سیگنالهای^[۱۰] ولتاژ و جریان جهت بررسی پدیده کیفیت توان
ج- بررسی تحقیقات انجام شده برروی پیل سوختی جهت بهبود کیفیت توان

۱-۸ بررسی انواع ساختارهای اتصال به شبکه منابع تولید پراکنده و کنترل مبدلهای الکترونیک قدرت

در مراجع مختلفی روش‌هایی برای جبران‌سازی افتادگی ولتاژ اجزاء حساس ارائه شده است. در هر دو مورد منابع تولید پراکنده نقش کلیدی در سیستم بازی می­ کند. یکی از راهکارها، بکارگیری یک مبدل الکترونیک قدرت که برای اتصال DG به سیستم توزیع بکار می رود، بهمراه یک جبران کننده سری می باشد. جبران‌کننده سری قادر است تا ولتاژ را در طرف بار در حالتی که DG وجود دارد، بازیابی کند. روش دیگر انتقال بخش خاصی از سیستم قدرت، به جایی که اجزاء حساس سیستم قرار گرفته­اند، به صورت عملکرد میکرو شبکه^[۱۱] در حالتی که افتادگی ولتاژ رخ می­دهد، می‌باشد. در این حالت ولتاژ توسط منابع تولید پراکنده کنترل می شود. در واقع در این مرجع رفتارهای گذرای هر دو روش مقایسه می شود. برطرف کردن افتادگی ولتاژ هم از طریق تزریق جریان موازی و هم از طریق تزریق ولتاژ سری امکان پذیر می باشد. در حالت تزریق جریان موازی، نیاز به یک جریان اکتیو زیاد می باشد تا بتوان هم اندازه ولتاژ و هم زاویه فاز را در مقادیر قبل از خطا بازیابی کرد در حالیکه در حالت جبران سازی سری، توان اکتیو کمتری مورد نیاز است. شکل(۱-۲) ساختار روش ارائه شده را نشان می‌دهد.
شکل(۱-۲): ساختار ارائه شده جهت بهبود افتادگی ولتاژ
با توجه به شکل (۱-۲) در حالت جبران‌سازی سری، یک اینورتر منبع ولتاژ به باس dc مربوط به خروجی منابع تولید پراکنده نیز افزوده می شود. یک ترانسفورمرهم برای اتصال اینورتر منبع ولتاژ به‌صورت سری با شبکه مورد استفاده قرار می­گیرد. بنابراین در این حالت می­توان، یک ولتاژ به‌صورت سری با ولتاژ تغذیه در حالت رخ دادن افتادگی ولتاژ، تزریق کرد. در حالتی که شبکه به یک میکرو شبکه تبدیل می شود، ساختار اتصال منابع تولید پراکنده به شبکه به‌صورت شکل (۱-۳) می‌باشد. در این حالت با یک سوئیچ انتقال استاتیکی، در حالت اتفاق افتادگی ولتاژ منبع تغذیه از بار جدا می­گردد. در این حالت تمامی توان بار مورد نیاز، از طریق DG تغذیه می‌شود. با توجه به این ساختار، DG هم برای عملکرد اتصال به شبکه و هم برای عملکرد جزیره ای طراحی می‌شود.
شکل(۱-۳): ساختار اتصال منابع تولید پراکنده به شبکه در حالت رخ دادن افتادگی ولتاژ
در حالت عملکرد اتصال به شبکه، کنترل کننده ولتاژ را تنظیم می­نماید (کنترل مد ولتاژ) در این مرجع، برای طراحی کنترل کننده­ها، از مدل میانگین^[۱۲] هر کدام از مبدلها استفاده شده است. از آنجائیکه، شناسایی افتادگی ولتاژ در یک بازده زمانی کوتاه بسیار مهم می باشد، باید روشی را ایجاد کرد تا به‌صورت سریع به آن پاسخ دهد. آنالیز گذرا برای دو حالت فرو افتادگی ولتاژ متعادل و نامتعادل انجام می شود. براساس نتایج حاصل از این مرجع، جبران‌سازی سری می تواند برای کنترل ولتاژ در حالتیکه اغتشاشات دیگری وجود داشته باشد، بکار رود. با اعمال استراتژی‌های کنترلی قوی و سوئیچ کردن به اندازه کافی سریع، می­توان حالت‌های گذرای ولتاژ، ‌هارمونیک‌های ولتاژ و نوسانات ولتاژ که منجر به فلیکر می گردد را کاهش داد. به‌هرحال جبران‌کننده سری را در حالتهای قطع و در حالتهایی که افتادگی ولتاژ از مقادیر نامی و مجاز مبدّل سری بیشتر می شود، نمی­ توان استفاده کرد. در مرجع دیگری استراتژی کنترل منابع تولید پراکنده کوچک^[۱۳] برای بهبود عدم تعادل در نتیجه تغییرات بار و افتادگی ولتاژ ناشی از خطاهای سیستم ارائه شده است. یک کنترل کننده یکپارچه که ولتاژ ترمینال بارهای حساس در حالت جزیره ای و پخش توان در حالت اتصال به شبکه را تنظیم می‌کند، ارائه شده است. سطوح تحمل اجزاء حساس معمولاً بوسیله سطوح حساسیت نظیر منحنی‌های ITI/CBEMA^[14] که در شکل(۱-۴) نشان داده شده است، مشخص می‌شود. وقتی که ولتاژ تغذیه بیرون از محدوده موجود در استاندارد قرار بگیرد، اجزاء حسّاس معمولاً عملکردشان متوقف می‌شود. شکل(۱-۴) یک سیستم MSDG بر پایه میکرو توربین می‌باشد. اجزاء الکترونیک قدرت در این سیستم باعث می‌شود تا عملکرد UPS ایجاد گردد و بهبود کیفیت توان و تبدیل انرژی به‌صورت همزمان در یک هزینه قابل قبول انجام گیرد. در این مرجع، یک طرح کنترلی یکپارچه برای اینورتر سیستم MSDG برای ثابت نگهداشتن ولتاژ خروجی تنظیم شده با وجود عدم تعادل ولتاژها در نتیجه بارهای نامتعادل و خطاهای سیستم ارائه شده است. در حالت وجود خطا، به علت وجود محدودیت در ظرفیت جریان سیستم MSDG، مشکل می‌باشد تا جبران‌سازی انجام گیرد. بنابراین کنترل کننده یکپارچه از حالت اتصال به شبکه به حالت جزیره ای گذر می‌کند و بعد از رفع خطا از حالت جزیره ای به حالت اتصال به شبکه گذر می‌کند.
شکل(۱-۴): منحنی‌های ITI/CBEMA جهت تعیین سطوح قابل تحمل بارهای حساس
شکل(۱-۵): یک سیستم MSDG بر پایه میکرو توربین
یک سیستم MSDG می‌تواند هم در حالت مد جزیره ای(مستقل) و هم در حالت اتصال به شبکه عمل کند. در حالت عملکرد جزیره ای، MSDG تمام توان مورد نیاز بار را تامین می‌کند. در حالیکه در مد اتصال به شبکه، این سیستم توان کشیده شده از طرف بار را با شبکه تقسیم می‌کند. تحت شرایط نا متعادل در حالت جزیره ای، به علت اینکه جریانهای کشیده شده بوسیله بارها مساوی نیستند، باعث نامتعادل شدن ولتاژ ترمینال سه فاز می‌شود. این واقعیت در نتیجه نوسانات درخواست توان بارهای صنعتی، تجاری و خانگی می‌باشد. در مد اتصال به شبکه، عدم تعادلهای موجود در خط، به‌صورت افتادگی ولتاژ، هنگامی‌که خطایی در یک یا چند فاز شبکه رخ می‌دهد، ایجاد می‌شود. افتادگی ولتاژ به‌صورت زیاد یا کم عمق، براساس دامنه ولتاژ در نقطه اتصال مشترک، مشخصه بندی می‌شوند. یک روش برای بهبود تنظیم ولتاژ به‌وسیله تخمین ولتاژ خروجی اینورتر مورد نیاز برای بدست آوردن ولتاژ ترمینال مطلوب تحت همه شرایط می‌باشد. این روش با بهره گرفتن از مولفه‌های توالی مثبت و منفی، جهت بی اثر کردن مولفه‌های توالی منفی در ولتاژ خازن فیلتر، عمل می‌کند. ولی این روش باعث افزایش خطا در حالتی که پارامترهای ترانسفورمر و فیلتر تغییر می‌کند، می‌شود. همچنین نیاز است تا دانشی دقیق از پارامترهای سیستم موجود باشد. برای این منظور، کنترل کننده حلقه بسته برای تنظیم ولتاژ خازن فیلتر در حالت جزیره ای و پخش توان در حالت اتصال به شبکه ارائه شده است. ساختار اینورتر در حالت اتصال به بار در شکل(۱-۶) نشان داده شده است. هدف از طراحی کنترل کننده در یک سیستم MSDG، ارائه یک راهکار جهت کنترل توان در کنار تنظیم ولتاژ می‌باشد. در این مرجع فرض شده است که شبکه یک ولتاژ مقاوم تحت شرایط نرمال دارد و بارهای حساس یک ولتاژ تنظیم شده را در حالت جزیره ای و در حالت اتصال به شبکه دریافت می‌کنند.
شکل(۱-۶):ساختار اینورتر ارائه شده در حالت اتصال به بار
بلوک دیاگرام کلی کنترل‌کننده موردنظر در شکل (۱-۷) نشان داده شده است. مشخصه دینامیکی و پایداری سیستم حلقه بسته با یک حلقه کنترل داخلی برای جریان سلف فیلتر و یک حلقه پیشرو برای جریان بار، بهبود داده می‌شود. کنترل کننده ولتاژ با یک ماتریس ۲۲ که به‌صورت ریاضی تزویج متقابل بین متغیرهای ولتاژ را توصیف می‌کند، جایگزین می‌شود. حلقه کنترل جریان داخلی با یک کنترل کننده تناسبی طراحی می‌شود.
شکل(۱-۷): بلوک دیاگرام کلی کنترل کننده
این کنترل کننده نیز با یک ماتریس ۲۲ با هیچگونه اثر متقابل طراحی می‌شود. مقدار K_i از تنظیم کننده جریان به گونه ای طراحی می‌شود که پهنای باندی کمتر از فرکانس سوئیچینگ اینورتر داشته باشد. در ساختار ارئه شده در این مرجع، برای اینکه ولتاژ ترمینال بار برای همه شرایط در یک محدوده مطلوب قرار بگیرد، افت ولتاژ نشتی ترانسفورمر تخمین زده شده و به‌مقدار مرجع ولتاژ خازن افزورده می‌شود.
در مرجع دیگری طراحی فیلتر با یک ترانسفورماتور ایزوله شده و طراحی کنترل کننده‌های مکمل که اغتشاشات شبکه را تضعیف کند، ارائه شده است. امروزه با افزایش تقاضا برای استفاده از اینورترها در سیستم‌های تولید پراکنده و میکرو شبکه‌ها، باعث افزایش اهمیت دستیابی به اعوجاج پایین، کیفیت توان بالا ناشی از اینورترها شده است. اصولاً کیفیت توان پایین ناشی از دو عامل می‌باشد: فرکانس سوئیچینگ و اعوجاجات ولتاژ شبکه. بنابراین بایستی فیلتری را طراحی کرد تا که باعث تضعیف مولفه‌های مربوط به فرکانس سوئیچینگ و تاثیر برروی پهنای باند کنترل و امپدانس مواجه شده با اعوجاجات شبکه را داشته باشد. از این رو در این مرجع طراحی فیلتر که با ترانسفورماتور ایزوله شده ترکیب شده باشد و طراحی یک کنترل مناسب که بتواند توان اکتیو و راکتیو را کنترل کند، بحث شده است. در بسیاری از مسائل اتصال به شبکه، اینورتر به‌عنوان یک منبع ولتاژ عمل کرده که ولتاژ اینورتر به فیلتر خروجی اعمال می‌شود و قابل کنترل است. به علت اینکه در این حالت، ولتاژ خروجی اینورتر به‌صورت سینوسی برپایه مدولاسیون پهنای پالس می‌باشد، بنابراین ولتاژ خروجی و کیفیت توان وابسته به کیفیت ولتاژ شبکه می‌باشد. بنابراین وقتی که کیفیت ولتاژ شبکه بالا باشد، در این حالت کیفیت جریان و توان نیز بالا خواهد بود. اگر ولتاژ شبکه دارای اغتشاش باشد یا عدم تعادلی در ولتاژ شبکه وجود داشته باشد، در این حالت جریان تزریقی نیز دارای اغتشاش می‌باشد. این ارتباط باعث می‌شود تا کیفیت توان خروجی کاهش یابد. حال اگر اینورتر به‌صورت منبع جریان در نظر گرفته شود که باعث تزریق جریان القایی به شبکه شود، در اینصورت کیفیت توان خروجی بهتر بهبود پیدا می‌کند. مزیت مهم استفاده از روش منبع جریان بجای منبع ولتاژ، این است که در یک محدوده فرکانسی امپدانس خروجی بالاتری از دیدگاه ولتاژ شبکه مشاهده می­ شود که باعث کاهش تاثیر‌هارمونیکهای ولتاژ روی جریان خروجی و بهبود کیفیت توان می‌شود. شکل(۱-۸) نحوه اتصال به شبکه اینورتر را به همراه ترانسفورماتور ایزوله کننده و یک فیلتر درجه ۲ از نوع LC را نشان می‌دهد. همچنین در شکل (۱-۹) استراتژی کنترل مرتبط با این ساختار نشان داده شده است.
شکل(۱-۸): ساختار اتصال به شبکه اینورتر
شکل(۱-۹): استراتژی کنترل مرتبط با اتصال به شبکه اینورتر
براساس شکل(۱-۹)، حلقه کنترل جریان جریان تزریقی سه فاز را برای بهبود کیفیت توان ایجاد می‌کند. از دیگر مزیتهای این کنترل کننده، مقابله با غیر خطی‌های موجود در سیستم نظیر فرکانس سوئیچینگ و اغتشاشات خارجی مانند تغییرات در ولتاژ لینک DC و اغتشاش در ولتاژ شبکه می‌باشد. حلقه کنترلی دیگر در این ساختار حلقه کنترل توان می‌باشد. معمولاً برای کنترل توان دو روش وجود دارد: کنترل توان لحظه‌ای و کنترل توان میانگین. در کنترل توان لحظه ای مولفه جریان اصلی و مولفه‌های فرکانسهای بالاتر برای جبران‌سازی اغتشاشات ولتاژ شبکه کنترل می‌شوند . این روش همانند روش عملکردی در کنترل فیترهای اکتیو می‌باشد. یک نتیجه از تنظیم توان لحظه ای این است که اگر ولتاژ شبکه اعوجاجی شود سپس جریان ضرورتاً غیر سینوسی خواهد شد تا توان لحظه ای ثابت باشد. بنابراین اگر هدف برآورده نمودن کنترل توان لحظه ای باشد نبایستی استفاده شود. روش توان میانگین موجب فراهم کردن جریان خروجی سینوسی کیفیت بالا می‌شود و همچنین پخش توان میانگین را کنترل می‌کند. نقش کنترل کننده توان تولید جریان خروجی مرجع بوسیله فیلتر کردن مقادیر‌هارمونیکی بالاتر از طیف توان می‌باشد. از آنجاییکه پاسخ گذرای کنترل توان از مرتبه ۱۰۰ms می‌باشد، فیلتر کردن باعث ایجاد تغییرات آرام مرجع جریان برای اطمینان از کیفیت بالای جریان سلف می‌باشد. یک نتیجه منطقی از روش کنترل توان میانگین این است که اگر ولتاژ شبکه اعوجاجی شود باعث نوسان توان لحظه ای می‌شود. این نوسانات به‌عنوان فرکانسهای‌هارمونیکی به طرف dc منعکس می‌شوند.
در مرجع دیگری جبران‌کنده کیفیت توان چهار سیمه سه فاز متصل به شبکه برای کاربرد در میکرو شبکه‌ها ارائه شده است. جبران‌کنده برای استفاده با هر سیستم تولید پراکنده در میکرو شبکه پیشنهاد شده است و شامل دو اینورتر چهار (شکل(۱-۱۰)) (یک اینورتر سری و یک اینورتر موازی) می‌باشد که به‌صورت بهینه جهت دستیابی به کیفیت توان بالا در میکرو شبکه و کیفیت جریانهای عبوری بین میکرو شبکه و سیستم تغذیه به‌کار می‌رود.(شکل(۱-۱۱)).
شکل(۱-۱۰) ساختار اینورتر سه فاز متصل به شبکه
شکل(۱-۱۱): جبران‌کننده پیشنهادی برای میکرو شبکه
در طول عدم تعادلهای موجود در شبکه جبران‌کنده چهار فاز می‌تواند همه مولفه‌های جریان و ولتاژ ناخواسته مثبت، منفی و صفر را جبران‌سازی کند. اینورتر موازی چهار پایه^[۱۵] برای اطمینان از تعادل ولتاژها در میکرو شبکه و تنظیم پخش توان بین سیستم‌های تولید پراکنده متصل شده و به‌صورت موازی کنترل می‌شود. اینورتر سری به‌صورت مکمل برای تزریق ولتاژهای مولفه منفی و صفر کنترل می‌شود تا جریانهای خط را متعادل کند. همچنین هنگام رخ دادن فرو افتادگی ولتاژ در شبکه، اینورتر سری می‌تواند براساس استفاده یک الگوریتم محدود کردن جریان تقویت شار^[۱۶] جریانهای خطای بزرگ عبوری بین میکرو شبکه و شبکه اصلی را محدود کند. طراحی استراتژی کنترل کننده برای اینورتر‌های موازی و سری براساس مشخصه‌ های حوزه فرکانس انجام گرفته است. شکل(۱-۱۲) حلقه‌های کنترل ولتاژ و جریان ارائه شده برای اینورتر موازی را نشان می‌دهد. برای صفر کردن خطاهای حالت دائم توسط کنترل کننده‌های مولفه‌های منفی و مثبت d-q، دو کنترل کننده PI در مسیر کنترل مولفه‌های‌های منفی و مثبت d-q قرار داده می‌شود بطوریکه کنترل کننده‌های ولتاژ یک بهره بی نهایت در فرکانس‌های اصلی (+۵۰Hz) و (-۵۰Hz) اعمال می‌کنند.
شکل(۱-۱۲): حلقه کنترل ولتاژ و جریان ارائه شده برای اینورتر موازی
شکل(۱-۱۳) حلقه‌های کنترل ولتاژ و جریان ارائه شده برای اینورتر سری را نشان می‌دهد.
شکل(۱-۱۳): حلقه کنترل ولتاژ و جریان ارائه شده برای اینورتر سری

۱-۹ روش‌های مبتنی بر پردازش سیگنال‌های ولتاژ و جریان

استفاده از روش‌های آنالیز کیفیت توان و ابزارهای اندازه‌گیری در سیستم قدرت متداول شده است. تخمین مولفه‌های‌هارمونیکی در شبکه‌های توزیع که بارهای غیر خطی را تغذیه می‌کنند و ادوات الکترونیک قدرت به‌صورت گستره ای وجود دارد، امری مرسوم است. بسیاری از روش های آنالیز در حوزه فرکانس نظیر تبدیل فوریه گسسته^[۱۷](DFT) و تبدیل فوریه سریع^[۱۸](FFT) برای بدست آوردن مولفه‌های ‌هارمونیکی به‌کار می‌روند. در هنگام استفاده از تکنیک‌های FFT و DFT، به‌علت وجود نویزهای رندوم که به‌صورت معمول در لوازم اندازه‌گیری وجود دارند، موقع ردیابی سیگنالهایی با دامنه متغیر بازمان باعث ایجاد خطاهای بزرگ می‌شود. با معرفی نظریه مولفه‌های متقارن، کاربردهای عملی آن در حوزه زمان محدود به تئوری ماشینهای الکتریکی و محاسبات خطا در سیستم قدرت می‌شد. اخیراً با افزایش کاربردهای الکترونیک قدرت در سیستم‌های قدرت الکتریکی نظیر کنترل سرعت، FACTS، HVDC، بهبود کیفیت توان و اتصال منابع انرژی نو با شبکه نیاز به ردیابی مولفه متقارن در حوزه زمان وجود دارد. علاوه بر این موارد، رله‌های عددی مولفه‌های متقارن را به‌عنوان ابزاری برای شناسایی یک موقعیت غیر مطلوب نظیر اتصال کوتاه و عدم تعادل استفاده می‌کنند. از آنجاییکه مولفه‌های متقارن به‌صورت ویژه­ای مقادیرشان در طول اغشاشات نامتعادل تغییر می‌کند، بسیار ضروری می‌باشد تا مولفه‌های متقارن به صورت on-line ردیابی شوند. تاکنون چندین روش برای تخمین مولفه‌های متقارن شکل موجهای ولتاژ و جریان ارائه شده است. تئوری توان لحظه­ای برای جبران‌سازی مولفه توالی منفی استفاده شده است. ولی تحت شرایط ولتاژهای اعوجاجی، مشخصه‌ های نتایج ثابت شده است که ضعیف می‌باشد. تبدیل پارک که با فیلترهای notch ترکیب می‌شود، به‌صورت گسترده ای برای ردیابی مولفه متقارن به‌کار رفته است. ولی اینگونه فیلترها بوسیله دقت تشخیص پایین مشخصه بندی می‌شوند، از اینرو آنها به هرگونه تغییر در فرکانس تغذیه و تغییرات در پارامترهای سیستم توزیع حساس می‌باشند. برای غلبه بر مشکلات ارائه شده در فوق، تبدیل فوریه سریع ارائه شده است. ولی مهمترین نقص این روش، وابستگی دقت نتایج به‌عرض پنجره داده‌ها است. علاوه بر این، دقت نتایج به‌صورت مشخصی تحت تغییرات دینامیکی بارها خراب می‌شود. فیلتر کالمن و مشاهده گرهای حالت، که یک تخمین زن بازگشتی می‌باشد که می‌تواند برای پردازش در محیطهای نویزی استفاده شود، به‌عنوان یک ابزار قوی برای تخمین پارامترهای متغیر با زمان مربوط به مولفه‌های متقارن ارائه شده است. ولی این روشها نیاز به فضای زیادی برای محاسبات و پردازنده سریع برای کاربردهای on-line دارد. برای غلبه بر چنین مشکلاتی یک تکنیک جدید بر پایه یک ساختار ساده و توسعه داده شده ^[۱۹]ADALINE ارائه شده است. که یک واحد پردازشگر تطبیقی جدید، برای پیش ­بینی مولفه­های متقارن می‌باشد تا سیگنالهای جبران سازی برای بهبود انواع مسائل کیفیت توان را تولید کند.
یکی از مزیت‌های ساختار ارائه شده در این مرجع، عدم حساسیت به تغییرات پارامترها که یکی از ملزومات برای سیستم­های توزیع است، می‌باشد. از آنجائیکه سیستم توزیع ذاتاً متغیر می‌باشد و پارامترهای آن خیلی سریع در نتیجه اضافه بار کابل‌ها، اشباع ترانسفورمرها و دینامیک‌های بار تغییر می­ کند، کنترل‌کننده باید به‌صورتی مشخصه بندی شود که حساسیت کمی نسبت به تغییرات پارامترها داشته باشد. بنابراین یک کنترل‌کننده سریع برای بر آورده کردن نیازهای سیستم توزیع مورد نیاز می­باشد. با توجه به ساختار نشان داده شده در شکل (۱-۱۴)، کنترل مذکور هم قادر است تا راکتیو و مهم اکتیو را مدیریت نماید. کنترل توان اکتیو، مهمترین وظیفه کنترل کننده، از طریق مولفه (d) جریان FDG حاصل می شود. در این مرجع از یک شبکه عصبی که به‌عنوان یک سیستم چند خروجی می باشد (MO-ADALINE) برای ردیابی و برای تخمین مولفه­های متقارن بکار می رود، استفاده شده است. حلقه کنترلی از یک کنترل‌کننده فازی برای تنظیم ولتاژ و یک واحد پردازشگر برای غلبه بر عدم تعادل،‌هارمونیکها و جبران سازی توان راکتیو ترکیب شده است.
شکل(۱-۱۴): ساختار کنترلی انعطاف پذیر ارائه شده برای اتصال منبع تولید پراکنده
اجزاء اصلی این ساختار(شکل(۱-۱۴)) شامل، مبدل موازی که ولتاژ ورودی DC را از طریق منبع تولید پراکنده و خازن دریافت می‌کند، ترانسفورماتور T و فیلتر نرم جریان می‌باشد. مبدل مقدار جریان تزریق شده I_c به شبکه را تنظیم می‌کند. بر این اساس مرجع لازم برای کنترل توان اکتیو به‌صورت رابطه(۱-۱) می‌باشند:
(۱-۱)
با توجه به شکل(۱-۱۵)، ابتدا با بهره گرفتن از ساختار ADALINE، مولفه‌های توالی مثبت جریان بار برای هر فاز را محاسبه می‌کند. سپس این سیگنالها بهMO-ADALINE اعمال شده و خروجی آن مولفه‌های اکتیو و راکتیو مربوط به مولفه توالی مثبت جریان بار سه فاز می‌باشد. برای تصحیح ضریب توان، سوئیچ‌های A و B باز می‌شوند. در این حالت مولفه اکتیو تخمین زده شده از جریان بار تفریق می‌شود تا سیگنال مورد نیاز برای جبران‌سازی عدم تعادل، هارمونیکها و توان راکتیو تولید شود. برای تنظیم ولتاژ، سوئیچ A و B بسته شده تا سیگنال جبران‌سازی توان راکتیو در نظر گرفته نشود. در این حالت کنترل کننده فازی، کار تنظیم ولتاژ را انجام می‌دهد. ورودیهای واقعی به کنترل کننده فازی از نوع ممدانی، سیگنالهای مقیاس بندی شده خطای موثر ولتاژ e₁، و مشتق خطا e₂ ، می‌باشد. هفت تابع عضویت مثلثی برای هریک از ورودیها انتخاب شده است ودر نهایت ۴۹ قانون به‌صورت شرایط اگر و آنگاه لیست شده است. هرکدام از سیگنالهای ورودی کنترل کننده فازی و سیگنال خروجی (e₁,e₂, _{iq_ref}) متغیرهای فازی می‌باشند که بوسیله هفت متغیر زبانی بنامهای، NB,NM,NS,Z,PS,PM,PM,PB مشخص می­شوند. پایگاه قوانین فازی به گونه ای طراحی می‌شود تا از مزیت کامل ارتباط بین توان اکتیو و راکتیو برخوردار گردد، برای اینکه مقدار موثر ولتاژ به صورت سریعی به مقدار مرجع خود بدون فراجهش برسد. علاوه بر این، اینورتر PWM کنترل شده با جریان می‌تواند جریان i_q را به‌صورت لحظه ای تغییر دهد. برای مثال، قانون زیر: اگر e₁ منفی بزرگ باشد و e₂ بزرگ مثبت باشد، _{iq_ref} مثبت کم می‌باشد. این قانون در حالتی که V_ppc بسیارکمتر از V_{pcc_ref} باشد و با شتاب به سمت V_{pcc_ref} میل کند، تصمیم گیری به صورتی است که _{iq_ref} به آهستگی افزایش یابد. برای جلوگیری از فراجهش سیگنال کنترلی، یک شرط توقف بوسیله قانون زیر لحاظ می‌گردد:
اگر e₁ منفی متوسط باشد و e₂ بزرگ مثبت باشد، _{iq_ref} منفی بزرگ می‌باشد. بنابراین در این حالت، سیگنال جریان به منظور اینکه موثر ولتاژ فراجهش زیادی نداشته باشد، باسرعت کاهش می‌یابد.
با انتقال مرجعهای جریان فوق به حوزه abc، جریان I_c^* تولید شده و خطای بین این جریان و جریان خط به یک کنترل‌کننده جریان هیسترزیس^[۲۰] که دارای پاسخ دینامیکی سریع می‌باشد، اعمال می‌گردد. از مزایای این روش، کنترل مستقل توان اکتیو و راکتیو عنوان شده است. استراتژی مورد نظر برای چندین حالت مختلف نظیر جبران‌سازی نوسانات ولتاژ و‌هارمونیکها و تخمین مولفه‌های متقارن شبیه سازی شده است. همچنین هنگام طراحی استراتژی کنترل برپایه ADALINE، به هیچ وجه نویزهای موجود در سیستم قدرت مورد بررسی قرار نگرفته است.
در مراجع دیگری نیز به بررسی و اعمال روش های هوشمند با حضور ادوات FACTS جهت بهبود کیفیت توان پرداخته شده که نشان دهنده موثر بودن این استراتژیها در برخورد با مسائل کیفیت توان می‌باشد.

یک موضوع در ارتباط با جنبش­ها تقسیم بندی آنهاست. می توان گفت که همه آنها حرکت­های سیاسی- مذهبی­اند، چون آنها خواسته­ های سیاسی دارند و در عین حال ادعای مذهبی نیز دارند. بیشتر آنها خواستار برقراری موازین شرع و اقامه دین اسلام هستند هرچند هر کدام از آنها اسلام را از دیدگاه خود تفسیر می­کردند مثلا تفسیری که زید بن علی( علیه السلام) از دین اسلام دارد با تفسیری که عبدالله بن معاویه از آن می­ کند با هم تفاوت دارند. در عین حال تفسیر خوارج با هر دوی آنها متفاوت است. آخرین جنبش دوره­ بنی امیه یعنی به آفرید یک جنبش کاملا اسلامی نیست ولی خواستار پیوند اسلام و عقاید مذهبی ایران قدیم است. او می خواست پاره­ ای از افکار دینی ایرانیان قبل از اسلام را با اندیشه­ های اسلامی درآمیزد و از ترکیب آنها تفکر دینی جدیدی به وجود آورد.
۲-۳-۱- قیام مختار
قیام مختار اولین قیام عظیمی است که موالی به صورت منسجم و گروهی در آن شرکت کردند. مختار فرزند ابوعبید ثقفی یکی از اشراف کوفه بود، پدرش از فرماندهان سپاه اسلام بود که در نبرد معروف جسر کشته شد. آغاز قیام مختار در سال ۶۶ هجری بود و در سال ۶۷ کشته شد. مختار می­خواست در واقعه کربلا به امام حسین(ع) کمک کند ولی ابن زیاد قبل از اینکه بتواند در این قیام شرکت کند او را دستگیر کرد و حبس نمود و آن قدر او را زد که یک چشم او کور شد^[۳۳۷].
با ظهور مختار ­بن ابی عبید ثقفی موالی نیز در معرکه­ مخالفت با اموی­ها وارد شدند چنانکه حدود بیست هزار تن از آنان که به نام حمراء دیلم در کوفه می­زیستند، دعوت مختار را که بر ضد بنی امیه قیام نمود اجابت کردند^[۳۳۸]. مختار موالی را بر اسب نشاند و از غنایم جنگ برای آنان سهمی تعیین کرد. این تدبیر چنان مؤثر افتاد که تعداد موالی در سپاه مختار چندین برابر عرب­ها بود.^[۳۳۹] سال­ها قبل از اینکه مختار قیام کند، بین او و مغیره بن شعبه حاکم کوفه گفتگویی شد. مغیره به مختار چنین گفت: ” به خدا سوگند من مطلبی را می­دانم که اگر آدم با تدبیر از آن استفاده کند، مردم هوادار او می­شوند و تا سر حد جان از اوپیروی می­ کنند، مخصوصا ایرانیان که زود در این زمینه تحت تاثیر قرار می­گیرند. مختار از مغیره پرسید عموجان این مطلب کدام است؟ مغیره گفت: دعوت آنان به یاری آل محمد و خون خواهی آنان^[۳۴۰].مختار بعد از واقعه­ توابین با کمک شیعیان و موالی کوفه دست به قیام زد، در کوفه وقتی مردم به سوی او رو آوردند، عبدالله بن مطیع عدوی حاکم عبدالله بن زبیر را از آن­جا بیرون کرد و برکوفه تسلط یافت.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مختار نخستین کسی است که از موالی کمک گرفت و آنان­را به خود جلب کرد، دل و جرأت داده رودرروی دولت واداشت. از آن به بعد خلفای خردمند برای موالی حق تعیین کردند و رضایت آنان را جلب نمودند^[۳۴۱].
یکی دیگر از عواملی که باعث شد مختار به موالی روی آورد دشمنی برخی از اشراف شیعه­ کوفه با او بود، چنانکه عبیدالله بن علی بن ابی طالب به مصعب بن زبیر پیوست و مخالف سخت مختار بود و می­گفت کار مختار باطل است^[۳۴۲]. مختار می­خواست که از نیروی اشراف و بزرگان استفاده کند ولی آنها حاضر به همکاری نشدند. بهانه آنها این بود که مختار غلامان آنها را از ایشان گرفته، و غنیمت­هایشان را به آنها داده است. وقتی مختار حاضر به پس دادن غلامان شد باز آنها همکاری نکردند.
در قیام مختار علاوه بر موالی، غلامان نیز شرکت کردند. باید گفت این غلامان نیز ایرانی بوده ­اند.^[۳۴۳] قبیله همدان در بین عربها، جزء خواص مختار بودند.^[۳۴۴] با آن که موالی در قیام مختار شرکت کردند و این قیام به خاطر انتقام خون حسین(ع) بود ولی در خود واقعه کربلا تعداد انگشت شماری از موالی شرکت کردند^[۳۴۵]. حقیقتا وفاداری موالی از عواملی بود که مختار را به آنها سوق داد. غرور و تکبر اشراف کوفه و درستکار نبودن آنها از عواملی بود که مختار را واداشت به موالی روی بیاورد. خود او وقتی مورد اعتراض بزرگان کوفه قرار گرفت، که چرا به موالی رو کرده است؟ چنین گفت: ” … شما را گرامی داشتم تکبر کردید، به کار خراج گماشتم آن را کم آوردید و این ایرانیان نسبت به من از شما مطیع ترند و وفادارتر و هر چه بخواهم بی درنگ انجام می دهند^[۳۴۶].”
وقتی مختار، ابراهیم بن اشتر را به فرماندهی نبرد علیه عبیدالله بن زیاد انتخاب کرد بیست هزار نفر را برای او انتخاب کرد که بیشترشان ایرانیان مقیم کوفه بودند. عمر بن حباب که از سرداران عبیدالله بن زیاد بود و برای گفتگو نزد ابراهیم آمده بود، گفت از هنگامی که وارد این اردوگاه شدم و تا هنگامی که پیش تو رسیدم هیچ سخن عربی نشنیدم.^[۳۴۷]
می­توانیم برای اتکاء مختار به موالی عواملی را ذکر کنیم که: اولاً موالی در نقطه مخالف اشرافیت عرب قرار داشتند و هدفشان رهایی از یوغ آنها بود. ثانیاً علاقه و پیوند موالی به اهل بیت به علت عدالتشان و اشتراک در هدف یعنی مقابله با امویان باعث جواب دادن به مختار بود و در این قیام برای اولین بار فرماندهی نظام به یکی از ایرانیان به نام ابوعمرو کیسان داده شد.^[۳۴۸]علت گرایش مردم به سوی او انتقام جویی و خونخواهی از امام حسین(ع) بود^[۳۴۹].
مختار برای آنکه صداقت خود را در یاری شیعه ثابت کند، قبل از اینکه به قاتلان امام حسین(ع) دست یابد، در آن هنگام که محمد بن حنفیه در محاصره سپاه ابن زبیر بود، سه هزار تن از سپاه خود را که اکثر از موالی بودند به کمک ابن حنفیه فرستاد آنها او را از دست ابن زبیر نجات دادند و در این راه هفتاد تن از موالی جان خود را از دست دادند^[۳۵۰]. اهمیت دادن مختار به موالی ازعواملی بود که آنها روی به سوی او آوردند، موالی از سوی امویان مورد تحقیر واقع می­شدند. ولی مختار ایرانیان را به خود نزدیک ساخت و برای ایشان و فرزندانشان مستمری تعیین کرد و آنان را در مجالس خود جای می­داد و عرب­ها را محروم و از خود دور ساخت و این باعث خشم اعراب نسبت به او شد^[۳۵۱].
مختار جز خون­خواهی امام حسین(ع) و اهل بیت(ص)، شعار دفاع از ضعیفان سر می­داد^[۳۵۲]. ضعیفان جز موالی نبودند.
موالی که در خدمت مختار بودند در کوفه به مشاغلی که از نظر عرب­ها پست بود مشغول بودند. آنها بازاری، کفشگر، درزی و بقال بودند^[۳۵۳]. این مشاغل و امثال آنها از نظر اعراب، مشاغل بی­ارزش به شمار می­رفت و امویان با توجه به اینکه در دوره جاهلیت نیز این شغل­ها را پست می­شمردند، هنوز بر آن نگرش خود باقی مانده بودند. مشخص است که موالی که مورد تحقیر اعراب بودند از قیام مختار استقبال شدید کردند. در قیام مختار مسأله مهدی مطرح است. مهدی طبق نظر شیعیان، نجات دهنده مردم از ظلم و ستم است. در دین زرتشت نیز” سوشیانت” که یکی از اعقاب زرتشت است و مجوس انتظار ظهور او را دارند جهان را از عدل و داد پر می­ کند.^[۳۵۴] مختار به یارانش گفت:” اول کسی که آتش برافروزد من باشم شما بدانید که بیرون می­باید آمدن” ^[۳۵۵] که آتش افروختن از عادت ایرانیان بود.دلیل حضور موالی را در قیام مختار چنین نوشته اند: که مختار به آنها وعده داده: ” دارایی و خواسته خواجگانشان را به آنان بخشد”^[۳۵۶].
افرادی از موالی که بار سنگین مبارزه با فرمانروایان تازی را بر دوش داشتند مردم محروم و رنجدیده بودند، زیرا به قول ابن قتیبه اشراف و بزرگان عرب به گرد این کارها نمی­گشتند^[۳۵۷].وقتی مختار گروهی از موالی را با خود به کوفه آورد عرب­ها به او اعتراض کردند که چرا موالی را بر چارپایان سوار کرده و مثل عرب­ها به آنها مرسوم و مقرری داده است؟ این تعصب در باب موالی و مخالفانش کار را به جایی کشاند که وقتی مصعب بن زبیر، مختار را مغلوب کرد. دست اعراب را بر موالی بازگذاشت و در کشتن موالی و مخالفان چنان افراط کرد که او را جزار- قصاب- خواندند^[۳۵۸]. مختار با کمک و همت موالی پیروز شد و اکثر قاتلان حسین(ع) را کشت^[۳۵۹].
بزرگترین عامل شکست قیام مختار عدم انسجام در سپاه او بود.^[۳۶۰] سپاه مختار متشکل از موالی و غلامان ایرانی، بازماندگان توابین شیعه، تعدادی از بزرگان شیعه و حتی عناصری چون خوارج بودند آنها هر کدام با یک انگیزه خاص وارد قیام شده بودند.
موالی و غلامان جهت دستیابی به حقوق برابر با اعراب، غلامان برای آزادی، هدف شیعیان انتقام خون امام حسین (ع) بود و خوارج بیشتر جهت دشمنی با بنی­امیه وارد قیام شده بودند. شاید همین عامل باعث ضعف مختار در فرماندهی سپاه شد و او نتوانست انضباط لازم را در میان آنها فراهم کند^[۳۶۱].
هر چند که قیام مختار با شکست مواجه شد؛ ولی به موالی جرأت داد و از این زمان به بعد آنها به عنوان یک نیروی رزمنده در کوفه این آمادگی را داشتند که به هر گروهی که به حقوق آنها توجه کند بپیوندند. قیام مختار یک سابقه­ برای قیام­های شیعه نیز ایجاد کرد و آنها در مبارزات خود می­توانستند روی موالی به عنوان یک گروه ثابت قدم حساب کنند. بعدها در تمام مبارزات شیعه که در عراق و ایران رخ داد، نیروی اصلی را موالی تشکیل می­دادند هر چند که موالی در این قیام شکست خوردند ولی باعث شجاعت و تحریک آنها در قیام­های بعدی شد و باعث شد که هر کسی به حقوق آنها توجه نماید به او بپیوندند.
۲-۳-۲- موالی و خوارج
از جمله دسته­هایی که ضد امویان قیام کردند خارجیان^[۳۶۲] بودند. مذهب خوارج که در بدو پیدایش خود از عناصر عربی خالص به ­وجود آمد، بعدها نزد موالی هم طرفداران جدی یافت و در محدوده­ نژادی خاصی متوقف نماند^[۳۶۳]. چنانکه در اواخر قرن اول هجری، دانشمندی نحوی موسوم به بشکست^[۳۶۴] که اسم او کاملا ایرانی به نظر می­رسد در مدینه زندگی می­کرد و به تدریس علم نحو اشتغال داشت، وی در طغیان خوارج نقش مهمی به عهده داشت و در نتیجه این امر پیروان مروان خلیفه اموی او را دستگیر کردند و به قتل رساندند^[۳۶۵].
جماعت خوارج با کمک افراد ناراضی و قاطعان طریق، به شدت هر چه تمامتر مزاحم حکومت بنی­امیه بودند. بیشتر شورش­هایی که ضد امویان داشتنداز عقاید معتزلیان مایه می­گرفت و مسلمانان ایرانی نژاد که به دل خواستار سقوط دولت عرب و تجدید افتخارات خویش بودند به حمایت مخالفان بنی امیه برخاستند. در دوران مروان آخرین خلیفه اموی( ۱۲۷-۱۳۲ه) خارجیان به پیشوایی ضحاک بن قیس شیبانی قیام کردند و عراق را به خطر انداختند و کارشان چنان بالا گرفت که با قتل ضحاک رهبر خارجیان، شورش ایشان آرام نشد و بار دیگر به پیشوایی ابوحمزه خارجی در حجاز و حضرموت قیام کردند ولی مروان بن محمد اموی، ابوحمزه را درهم شکست و بکشت و از آن پس به دوران بنی­امیه قیام­های خارجیان قوام نگرفت^[۳۶۶]. در ماجرای خوارج نیز موالی از همان اوایل با مخالفان دستگاه خلافت به همکاری پرداختند و چون دعوای عدالت­جویی و مساوات طلبی آنها را با احساسات خویش موافق می­دیدند غالب در صفوف آنها وارد می­شدند و در کنار آنها می­جنگیدند.
در حقیقت خوارج با وجود اختلاف­هایی که بین دسته­های مختلف آنها وجود داشت در این نکته با هم موافق و متفق بودند که شورش بر خلیفه ستمکار واجب است و همین نکته بوده که دایم موالی شهری و روستایی را به سبب نارضایتی که از سنگینی خراج و از بی­ عدالتی­ها­ی مربوط به طرز وصول آن داشتند با سایر طبقات ناراضی در صفوف خوارج وارد می­کرد^[۳۶۷]. البته انگیزه ائتلاف و اتحاد خوارج با موالی، بر این اصل استوار بود که هر کسی علیه ما نباشد با ماست، که بیشتر یک تاکتیک سیاسی بود.^[۳۶۸]
موالی از همان آغاز پیدایش خوارج در آن مشارکت داشتند و علت روی آوردن آنها به این جنبش همان ظلم و ستم حکومت بنی امیه بود. موالی که سال ها از نظام اشرافی قبیله­ای رنج برده بودند و مانند بردگان با آنها رفتار می­شد، همراهی با خوارج را یک غنیمت می­دانستند. لذا خوارج در همه جا چه در عراق و چه در ایران با اقبال مردم و موالی مواجه می­شدند.
خوارج که در آغاز، خلافت را حق هر عرب آزادی می­دانستند که مردم انتخاب کنند، اما به زودی این نظر تحت تأثیر موالی تغییر کرد و به غیر­عرب­ها حتی بندگان هم خلافت دادند^[۳۶۹].
با این وصف می­توان ادعا کرد که جنبش خوارج بیش از آنچه گفته شده تحت تأثیر موالی هم در اندیشه و هم در عمل قرار داشته است. خوارج همچنین پرداخت خراج و جزیه را فقط مخصوص غیرمسلمانان دانسته و مسلمانان را از پرداخت آن معاف می­دانستند. از نظر آنها مسلمانان می­بایستی فقط با غنایم جنگی زندگی کنند آنها در ایران اقدام به ضرب سکه نمودند و حتی در حاشیه بعضی از سکه­های امویان شعار خود( لا حکم الا لله) را نقش کردند.^[۳۷۰]
امویان برای مقابله با خوارج از هر وسیله­ای استفاده می­کردند، حتی در سپاهیانی که حجاج به جنگ خوارج و یا کمک به مهلب بن ابی صفره می­فرستاد تعداد زیادی از نیروهای موالی حضور داشتند. مهلب دیوان­داری ایرانی به نام شهریار داشت، که گاهی در جنگ فرماندهی سپاه را بر عهده می­گرفت، او معروف به جوانمرد عجمی بود^[۳۷۱].
خوارج در ایران سعی می­کردند از تمام امکانات محلی برای مقابله با امویان استفاده کنند و در این راه از کمک غیر مسلمانان بهره می­گرفتند. آنها گاهی سعی در همراهی با قدرت های محلی داشتند؛^[۳۷۲] که بعد از جنگ نهروان در مناطق شرق ایران متواری شدند؛^[۳۷۳] نخست در بین قبایل عرب ساکن در این مناطق ظهور کردند و از آن طریق ایرانیان را به سمت خود جذب کردند.^[۳۷۴]
برخورد تساوی­طلبانه خوارج با موالی و اقوام غیرعرب نشان از کم­توجهی آنها به تعصبات عربی و قبایلی دارد ولی این بدان معنی نیست که آنها تعصب قومی نداشتند بلکه در ادبیات و شعر خود به پیروزی­های قبیله­ای خود تفاخر می­کردند.^[۳۷۵]
با قدرتگیری معاویه ما با موج حضور موالی در قیام­های خوارج روبرو هستیم و اولین حضور ایرانیان در صنوف خوارج بر ضد معاویه در همان سال­های اولیه خلافت او صورت می­گیرد.^[۳۷۶] در این زمان مهاجران خارجی مذهب از کوفه و بصره اعتقادات خود را به سرزمین ایران انتقال دادند. شگفت آنجاست که از بزرگترین و برترین همراهان و همکاران آنها از همین زمان موالی ایرانی بودند.^[۳۷۷]
قیام­های خوارج در اوایل کار برای برخی از ایرانیان که با سلطه عرب مورد تحقیر واقع شده بودند و نیز کسانی که می­خواستند از پرداخت مالیات شانه خالی کنند به مثابه مفّری بود که با تمسک به آن می­توانستند تا حدودی خواسته­ های خود را تحت لوای آن مطرح سازند، بنابراین همین نیاز متقابل خوارج و ایرانیان باعث همکاری این دو را فراهم کرد و حرکت خوارج در ایران به تدریج به یک جریان ضد اشرافیت اموی و هواداران آنها مبدل شد.^[۳۷۸]
۲-۳-۳-جنبش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث کندی
شورش ابن اشعث^[۳۷۹] برخلاف حرکت­های شیعی و خارجی جنبه مذهبی نداشت و در چارچوب تحلیل­های آنها نیز می­توان به آن پرداخت با وجود این، حرکت او خیلی زود جنبه های مذهبی هم به خود گرفت.
شرکت موالی در شورش ابن اشعث یک جنبه از تلاش­ های گسترده­ آنها برای رهایی از ظلم و ستمِ موجود بود. بعضی مورخین غربی قیام ابن اشعث را با قیام مختار ارتباط داده­اند و آن را کوشش دیگر موالی کوفه و بصره برای کسب حقوق اقتصادی، اجتماعی و سیاسی می­بینند. می­توان چهار انگیزه را در این شورش برشمرد: نابرابری در دستمزدها و امتیازی که بین شامیان و عراقیان بود. مخالفت شیعیان با امویان و نابرابری­های اجتماعی بین موالی و اعراب قُراء که بسیاری از آنان خود موالی بودند، موالی را در مبارزه برای کسب حقوق برابر پشتیبانی می­کرد.^[۳۸۰]
در واقع ابن اشعث یک رقیب سیاسی برای حجاج بن یوسف بود. با وجودی که حجاج رابطه خویشاوندی با خاندان ابن اشعث داشت و خواهر عبدالرحمن همسرش بود؛ اما از ابن اشعث هیچگاه آسوده نبود. در ظاهر او را احترام می­کرد ولی در باطن می­گفت:” عبدالرحمن را روزی به خواری خواهم کشت.”^[۳۸۱]
طبری می­نویسد: حجاج هیچ فردی را در عراق از ابن اشعث منفورتر نداشت و می­گفت: هر وقت او را دیدم قصد کشتنش کردم.^[۳۸۲] حجاج وی را عامل سیستان کرد و با لشکر قوی از اعراب و موالی برای قلع و قمع رتبیل پادشاه کابل به حدود سیستان فرستاد؛ نامه ای به ابن اشعث نوشت که: «مال­ها بستان از مردم و سوی هند و سند تاختن­ها کن». ابن اشعث که مخالف خونریزی و ستمگری او بود در جوابش نوشت: «تاختن هند و سند کنم اما ناحق نستانم و خون ناحق نریزم».^[۳۸۳] بعد از این بود که ابن اشعث بر علیه حجاج شورش و با رتبیل صلح کرد و به قصد جنگ با حجاج عازم عراق گشت.
مصالحه با رتبیل^[۳۸۴] مخصوصا مورد تمایل و تایید موالی بود که در لشکر اشعث بودند و تمایلی به جنگ کردن و دور شدن از شهر و دیار خویش نداشتند خاصه که از غنائم هم حجاج به آنها بهره­ای نمی­داد. وقتی ابن اشعث عازم عراق شد عده بیشتری از موالی به او ملحق شدند ماجرای ابن اشعث و حجاج در حقیقت تبدیل شد به قیام عراق بر ضد شام. با ورود ابن اشعث به عراق تقریبا همه گروه ­های مخالف به او پیوستند. ابن اشعث که در راه فارس عشایر آنجا را با خود همراه کرده بود؛ همچون یک قهرمان وارد عراق شد. تعداد سپاه او را در آن زمان تا ۱۰۰هزار نفر نیز ذکر کرده اند که به همین تعدادافراد موالی که مستمری نمی­گرفتند با او همنوا شدند.^[۳۸۵] به هر حال ابن اشعث شکست خورد و به سیستان فرار کرد رتبیل او را نزد خود برد و احترام بسیار نمود. رتبیل با حجاج توافق کرد و ابن اشعث را تحویل فرستادگان او داد اما در بین راه ازرنج او خود را از بالای بام به زیر انداخت و کشته شد.^[۳۸۶]
در این شرایط حجاج تازه مسلمانان موالی را که از دهکده هایشان به امید گرفتن مستمری به شهر آمده بودند به سرزمینشان پس فرستاده بود. او اسلام آنها را واقعی نمی­دانست. این امر باعث اعتراض فقهاء و قراء شد. فریاد ای محمد ای محمد از همه جا برخاست^[۳۸۷]. عده زیادی از افرادی که همراه عبدالرحمن بن اشعث بر علیه حجاج جنگیدند از همین افرادی بودند که حجاج از آنها همچنان جزیه می­گرفت. با وجودی که اسلام آوردند. امیر علی نویسنده مسلمان هندی معتقد است که سیاست های حجاج باب سرنگونی امویان را باز کرد.^[۳۸۸]
در این شرایط سپاهیان زنگی که در مزارع و باتلاق­های جنوب عراق روی زمین­های اشراف کار می­کردند و زندگی سختی داشتند، به رهبری کسی معروف به شیر زنگی، شورش کردند. حجاج شورش آنها را نیز با قساوت سرکوب کرد.^[۳۸۹] این قیام، قیامی سازمان یافته بود، علاوه بر بردگان سیاه، موالی ایرانی هم به این شورش پیوستند. رهبر شورش را، که مردی به نام ریاح بود، شیر زنجی نامیدند.^[۳۹۰] شیر زنجی، قدرت خود را در ناحیه فرات و ابله مسلم ساخت. او خود را امیرالمؤمنین خواند که نشانه ای از قدرت و جاه طلبی او بود. حجاج سپاهی را به فرماندهی حفص بن زیاد سوی شیر زنجی فرستاد اما این سپاه گریخت و فرمانده آن، حفص کشته شد.^[۳۹۱]
حجاج نومسلمانان شرکت کننده در قیام را به سختی تنبیه کرد و دستور داد آنها را به دهکده­هایشان برگردانند و روی دست هر یک از آنها نام دهکده­شان را داغ کردند تا کسی نتواند از محل خود فرار کند. او دوباره مالیات اهل ذمه را بر آنها برقرار نمود.^[۳۹۲]
در این قیام حجاج به قدری در تعقیب و تنبیه موالی افراط کرد که عبدالملک خلیفه هم صدایش درآمد و او را در افراط ملامت و توبیخ کرد. در این ماجرا یک تن از موالی به نام فیروز^[۳۹۳] چنان شور و حرارتی بر ضد دستگاه حجاج نشان داده بود که حجاج ده هزار درهم جایزه برای سر او تعیین کرد^[۳۹۴].
به هر حال موالی در بیشتر شورش­هایی که بر ضد حکومت خونین حجاج طرح می­شد مداخله می­کردند حجاج هم که پیوسته نسبت به آنها سوءظن داشت دایم بهانه­هایی برای شکایت و نارضایی به دست آنها می­داد. چنانکه سعید بن جُبیر از موالی و از مشاهیر تابعین کوفه، که مردی دانشمند و مفسر و زاهد بود، و از شاگردان عبدالله بن عبّاس (محدث و مفسر بزرگ صدر اسلام و شاگرد حضرت علی(ع)) در فتنه­ی ابن اشعث، بر ضد حجاج قیام کرد و با ابن اشعث همکاری و همگامی نمود؛ سرانجام با فجیع­ترین وصفی، به دستور حجاج کشته شد^[۳۹۵]. معروف است که حجاج، پس از کشتن او زود بمرد و او، آخرین کشته شدگان حجاج بود^[۳۹۶]. به هر حال این قیام نیز مانند حرکت­های دیگر ظاهراً سرکوب شد. اما عوامل و علل نارضایتی­ها به­ ویژه نارضایتی موالی از بین نرفت.
۲-۳-۴- قیام زید بن علی(ع)
خلفا و حکام اموی خلافت اسلامی را به وضعی درآوردند که جز حکومت عربی اسم دیگری بر آن نمی شد گذاشت و نتیجه آن که قیام یک دسته ناراضی تحت عنوان حمایت از خاندان پیغمبر(ص) برای ساقط کردن این حکومت عربی، کافی بود و ماجرای قیام زید بن علی و سپس خروج یحیی بن زید که هر دو از جانب حکام و عمال اموی به شدت منکوب شد؛ این ناراضی­ها را که اکثر تمایلات شیعی داشتند، برای تدارک اسباب یک قیام مجدد به فعالیت زیرزمینی واداشت.
زید بن علی از نوادگان امام حسین(ع) و از مخالفان شدید بنی امیه بود و وقتی خشونت و قساوت یوسف بن عمر ثقفی ادامه دهنده­ سیاست خشن و خونین حجاج در عراق او را در کوفه در راس جماعتی از شیعه وادار به قیام بر ضد اموی­ها کرد باز هسته­ اصلی یارانش موالی بودند. اما به دلیل تردید و تزلزل خود زید و عدم تجانس یارانش موفق نشدند^[۳۹۷]. از حرکت­های شیعی که موالی در آن حضور داشتند قیام زید بن علی(ع) در سال (۱۲۲هجری، ۷۳۷م) می­باشد.
قیام زید بن علی در زمان حکمرانی یوسف بن عمر ثقفی، در کوفه صورت گرفت. ابن قتیبه زمان قیام را در دوره حکمرانی ابن هبیره می­داند^[۳۹۸]. امام صادق(ع) نیز درباره­ هدف زید از قیام می­فرماید: خدا عمویم زید را رحمت کند، هرگاه پیروز می­شد به قرار خود وفا می­کرد. عمویم زید مردم را به رهبری شخصی برگزیده از «آل محمد» دعوت می­کرد و آن شخص منم^[۳۹۹].
بنابراین می­توان گفت که قیام زید در مقابل ظلم و ستم و برای امر به معروف و نهی از منکر بود، و روشش از فرقه زیدیه کاملاً جداست و خود زید بن علی(ع) هدفش را از این قیام، امر به معروف و نهی از منکر و خون­خواهی از کشندگان امام حسین(ع) اعلام کرد^[۴۰۰]. البته منظور او مبارزه با حکام ظالم اموی و روی کار آوردن یک حکومت به رهبری یکی از اهل بیت(ع) بود، چون قاتلین امام حسین(ع) سال­ها قبل توسط مختار کشته شده بودند. شیعیان در کوفه به دیدار زید می­آیند آنها مدعی می­شوند که صدهزار شمشیر زن از اهل کوفه و بصره و خراسان با او همراهند و همگی حاضرند با او بر ضد بنی امیه قیام کنند^[۴۰۱].
مورخان نوشته­اند که به غیر از مردم کوفه، اهالی مدائن، بصره، واسط، موصل، خراسان، ری و گرگان نیز با او بیعت کردند. زید در کوفه فرستادگان خود را به شهرها می­فرستاد تا از مردم برای او بیعت بگیرند^[۴۰۲]. بسیاری از بزرگان کوفه به نزد زید رفتند و با او بیعت کردند. بین۱۵ تا ۴۰هزار تن با او بیعت کردند. شیعیان کوفه نزد او آمدند و به او گفتند که امید داریم که منصور(مهدی که در آخرالزمان) ظهور می­ کند تو باشی و این هنگام نابود شدن امویان است. ^[۴۰۳]
بنابر برخی گزارش­ها، قیام زید بن علی مورد تأیید امام جعفر صادق (ع) واقع شده است ایشان فرمودند: «با زیدبن علی بیعت کنید.» حتی بعد از کشته شدن زید، امام صادق(ع) از اموال خود هزار دینار میان خانواده­هایی که عضوی از آنها در قیام کشته شده بودند تقسیم کردند.^[۴۰۴]
در منابع به طور مستقیم از موالی اسمی به میان نیامده اما شواهد نشان می­دهد که موالی در قیام حضور دارند و اتفاقا برخلاف اشراف شیعه که زید را رها می­ کنند موالی به زید وفادار بوده و پسر او را در پناه می­گیرند. دلایلی که ثابت می­ کند موالی در این قیام حضور دارند چنین است:
۱-حاکم کوفه که از اقدامات زید آگاه شده بود برای اینکه مردم کوفه را غافلگیر کند آنها را به مسجد اعظم دعوت کرده و زندانی می­ کند.^[۴۰۵] در اعلامیه تأکید روی موالی و عرب است، این نشان می­دهد، که حاکم شهر اطلاع داشت که موالی در کار بیعت زید حضور داشته اند.
۲-وقتی زید بن علی(ع) با مردم بیعت کرد به آنها گفت: «ما شما را به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) و نبرد با ستمگران و دفاع از ضعیفان و عطای محرومان و تقسیم غنیمت میان صاحبانشان به مساوات و رد مظالم… می­خوانیم»^[۴۰۶] یقیناً یکی از مصادیق ضعیفان که در اینجا ذکر شده موالی می­باشند و مسئله تقسیم مساوی نیز خود گویای خواسته­ های موالی بوده است.
۳-وقتی زید مجروح شد او را به خانه ابن کریمه که از موالی بود بردند، و پزشکی که برای معالجه او آوردند، نیز از موالی بود.^[۴۰۷]

شکل تابع توزیع و روابط تولید، محدودیتی برای آن ایجاد نمی‌کند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تخمین در تغییر ورودی‌ها و خروجی‌های واحدهایی که زیر مرز کارا قرار دارند برای تصویر نمودن آن واحد خاص روی مرز کارا.
امکان بکارگیری ورودی‌ها و خروجی‌های مختلف با مقیاس‌های مختلف اندازه گیری.
۲-۲-۷-۳) محدودیت‌های مدل تحلیل پوششی داده‌ها:
در کنار مزایای متعدد روش تحلیل پوششی داده‌ها، این روش دارای معایبی نیز می‌باشد که عبارتند از:
تحلیل پوششی داده‌ها به‌عنوان یک تکنیک بهینه‌سازی، امکان پیشگیری خطا در اندازه‌گیری و سایر خطاها را ندارد.
این تکنیک برای اندازه‌گیری کارایی نسبی به‌کار می‌رود و کارایی مطلق را نمی‌سنجد.
تفاوت بین اهمیت ورودی‌ها و خروجی‌ها موجب انحراف در نتایج می‌گردد. که البته با محدود سازی اوزان این متغیرها، این مشکل تا حدودی قابل رفع می‌باشد.
از آنجاکه این مدل تکنیکی ناپارامتریک است انجام آزمون‌های آماری برای آن مشکل می‌باشد.
تعداد مدل‌های مورد نیاز و حل آن به تعداد واحدهای تحت بررسی بستگی دارد که این امر حجم محاسبات را تا حدودی افزایش می‌دهد.
اضافه نمودن یک واحد جدید به مجموعه واحد‌های قبلی بررسی شده موجب تغییر در امتیاز کارایی تمام واحدها می‌گردد.
تغییر در نوع و تعداد ورودی‌ها ممکن است نتایج ارزیابی را تغییر دهد. (پورکاظمی،۱۳۸۶:۵۷)
۳-۲-۷-۳) طبقه بندی مدلهای تحلیل پوششی داده ها:
مدل DEA را می توان به صورت زیر طبقه بندی نمود:
ـ مدل^[۲۷] CCR:
بیان نموداری مدلCCR
مدلCCR (بازدهی ثابت نسبت به مقیاس) را چارنز، کوپر و رودسدر سال ۱۹۷۸ را بر فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس ارائه کردند. در نمودار در حالت یک داده و ستانده مرز تولید مدل فوق را نشان می‌دهد.
نمودار (۳-۳): نمودار مرز تولید مدل CCR
بیان تحلیلی مدل CCR
با دادن داده‌ها، کارایی هر را یکبار اندازه گیری می‌کنیم و نیاز داریم به n بهینه سازی، برای یک که ارزیابی شود. در هر ارزیابی محدوده‌ای بالای می‌باشد. مسئله برنامه‌ریزی خطی با در نظر گرفتن مقادیر برای ورودی‌های (وزن) ( ) ( )و خروجی‌ها (وزن) ( ) ( )

محدودیت‌ها به این معنی هستند که نسبت خروجی‌های مجازی به ورودی‌های مجازی نباید از ۱ تجاوز کند برای هر هدف بدست آوردن وزن ( ) و ( ) است که نسبت و ارزیابی شده را بیشینه کند. با مجازی کردن محدودیت‌ها ارزش هدف بهینه حداکثر ۱ است. (Cooper:2007:23)
ـ مدل^[۲۸]BCC:
مدل BCCدر سال ۱۹۸۴ توسط بنکر، چارنز و کوپر، بر فرض بازده متغیر نسبت به مقیاس ارائه گردید. مجموعه امکانات تولید این مدل به‌صورت زیر است:

نمودار (۴-۳): نمودار مرز تولید مدل BCC
۸-۳) مدل رتبه‌بندی کامل (مدل اندرسون- پیترسون) ^[۲۹]:
مدل‌های پایه‌ای تحلیل پوششی داده‌ها به‌دلیل عدم ایجاد رتبه‌بندی کامل بین واحدهای کارا امکان مقایسه‌ای واحدهای کارا با یکدیگر را به‌راحتی فراهم نمی‌آورد. نیاز به رتبه‌بندی بین واحدهای کارا و حفظ میزان عدم کارایی واحدهای ناکارا نیازی اجتناب‌ناپذیر است.
تلاش‌های تحقیقاتی اندرسون و پیترسون در سال ۱۹۹۳ را می‌توان از نخستین رهیافت‌های قابل قبول در این زمینه دانست. در ارزیابی این روش واحد تحت بررسی از ارزیابی حذف می‌شود. مدل‌های پایه‌ای برای ارزیابی هر واحد تصمیم گیرنده از خود واحد تصمیم گیرنده برای ایجاد واحد نشانه بهره می‌گیرند، از این رو چون واحدهای ناکارا در شکل‌گیری مرز کارایی تاثیرگذار نیستند، لذا حذف آنها از ارزیابی تأثیری بر مرز کارایی نخواهد داشت و لذا کارایی تکنیکی آنها حتی در مدل رتبه‌بندی کامل با نگرش اندرسون و پیترسون تغییری نخواهد یافت ولی واحدهای کارا که مرز کارایی را شکل می‌دهند، حذفشان سبب تغییر شکل مرز کارایی خواهد شد. میزان تغییر به‌وجود آمده از حذف یک واحد کارا بر مرز کارایی در این روش در واقع ملاکی برای رتبه‌بندی واحدهای کارا در بین خودشان محسوب می‌گردد. عدد کارایی اختصاص یافته به واحدهای کارا در مدل رتبه‌بندی کامل بیشتر یا مساوی یک است. در ماهیت نهاده‌ای مقدار باقیمانده از تفاضل عدد کارایی حاصل از اجرای این مدل از واحد، میزان افزایش در نهاده‌ها را نشان می‌دهد که با افزایش مصرف آن در نهاده‌ها، واحد تصمیم گیرنده همچنان کارا باقی می‌ماند. از این رو در این مدل هر واحد تصمیم گیرنده‌ای که عدد کارایی بیشتر را کسب کند در میان واحدهای کارا از عملکرد بالاتری برخوردار است.
مدل ریاضی رتبه‌بندی کامل با بهره گرفتن از مدل CCRبا حذف واحد تصمیم گیرنده تحت بررسی از ارزیابی به‌صورت زیر می‌باشد.

۹-۳) رتبه بندی واحدهای کارا:
در ارزیابی که به‌وسیله مدل‌های استاندارد تحلیل پوششی داده‌ها انجام می‌شود در صورتی‌که تعداد نهاده‌ها و ستانده‌ها در مقایسه با تعداد واحدهای تصمیم گیرنده زیاد باشند نتا
یج حاصل، اطلاعات مفیدی در اختیار قرار نمی‌دهند و اغلب واحدها به‌عنوان ۱۰۰ درصد کارا معرفی می‌شوند. به‌این دلیل در مدل‌های تحلیل پوششی داده‌ها توصیه شده است که تعداد واحدهای تصمیم گیرنده‌ای که مورد ارزیابی قرار می‌گیرند در مقایسه با تعداد عوامل نهاده و ستانده خیلی بزرگتر باشند یعنی:
)Cooper: 2007: 284(
n: تعداد واحدهای تصمیم‌گیرنده
m: تعداد ورودی‌ها
s: تعداد خروجی‌ها
۱۰-۳) مدلSBM^[30]:
زو^[۳۱] (۲۰۰۱)، تون^[۳۲] (۲۰۰۲)و چن^[۳۳] (۲۰۰۳) اندازه‌گیری غیر شعاعی را توسعه دادند. در ابتدا مدل داده محور و سپس را معرفی می‌کنیم. کارآیی را با سنجش‌گر به‌وسیله مدل برنامه‌ریزی زیر ارزیابی می‌کند:

حکومت علی اف یک حکومت غیرمذهبی با اهداف مشخص است که هرگز به طور رسمی لزوم اتحاد آذریها را مطرح نکرده است. بر خلاف آن چه در دوران ایلچی بیگ اتفاق افتاد. برخی از راهکارهای مقابله با تهدیدات قومی عبارتند از
– کمک به حفظ وضع موجود در منطقه قفقاز جنوبی
– پرداختن به مسائل انسجام بخش تاریخ معاصر ایران که احساس تعلق و وحدت ملی را افزایش میدهد.
– تداوم بحران قرهباغ علاوه بر تهدید ایران، موجبات اشتغال تندروهای ارمنی و آذری را در آن سوی مرزها به وجود خواهد آورد و این امر به محدود شدن تبلیغات الحاق گرایانه خواهد انجامید.
۲-٢-۳- رژیم حقوقی دریای خزر
رژیم حقوقی دریای خزر، یک مسئله چالش آفرین در معادلات کشورهای ساحلی این دریاچه بزرگ میباشد. اقدامات یک جانبه برخی از کشورهای ساحلی، همچون جمهوری آذربایجان توانسته است امکان دستیابی به یک اجماع و توافق جمعی و عادلانه را محدود کند.
ایران قدیمیترین تمدن و دولت حاشیه این منطقه را شکل داده و سابقه حضور تاریخی بیشتری نسبت به بقیه کشورهای ساحلی دارد. سیاست جمهوری اسلامی ایران در مورد رژیم حقوقی دریای خزر مبتنی بر «یک رژیم حقوقی جامع با کشورهای حاشیه دریای خزر که متضمن منافع جمعی و مبتنی بر اتفاق آراء باشد»^[۳۲] است.
۲-۳- چالشهای امنیتی در قفقاز جنوبی
منطقه قفقاز جنوبی به دلیل وجود منابع غنی انرژی، بحران قرهباغ، ناسازگاری گرجستان و روسیه، تنوع قومی، توسعه نیافتگی اقتصادی و اجتماعی، مناقشات سرزمینی، تهدیدات فراملیتی و جرایم سازمان یافته و خشونت و بیثباتی سیاسی یک منطقه مستعد بحران به شمار میرود.
با توجه به این که احتمال تسری بحرانهای این منطقه به کشورهای پیرامونی از جمله جمهوری اسلامی ایران وجود دارد، در این قسمت به شناخت مهمترین تهدیدات و چالشهای امنیتی در این منطقه بیثبات پرداخته میشود.
الف- مناقشه‌های قومی و سرزمینی
قفقاز را میتوان متنوعترین منطقه جهان از نظر اقوام محسوب نمود. سه گروه قومی اصلی منطقه، ارامنه، گرجیها و آذریها تشکیل دهنده سه کشور منطقه میباشند. از مناقشات عمده قومی و سرزمینی میتوان به بحران ناگورنو- قرهباغ و نزاع میان دولت مرکزی گرجستان و مناطق جدایی طلب آبخازیا و اوستیای جنوبی اشاره نمود که منجر به دخالت مسکو گردید.
ب- ساختارهای دولتی ناکارآمد و خشونتهای سیاسی و اجتماعی
دولتهای قفقاز جنوبی به دلیل فقدان تجربه همچنان نسبت به ایجاد موسسات و نهادهای اجتماعی موثر ناتوان ماندهاند. در سطح سیاسی قدرت نه در نهادهای اجتماعی بلکه در شخصیتهای سیاسی منحصر است. رشوه، فساد و سوء مدیریت در این سه کشور از ویژگیهای عمده دستگاه های اداری و دولتی است.
کودتا و ترور شخصیت‌های سیاسی از نشانه های روشن عدم ثبات سیاسی در هر سه کشور قفقاز جنوبی میباشد.^[۳۳]
ج- توسعه نیافتگی سیاسی و اجتماعی
سه کشور قفقاز جنوبی را نه میتوان دموکراسی قلمداد کرد و نه دولتهای کاملاً اقتدارگرا. «انتخابات با مشروعیت مبهم، سطوح پایین مشارکت سیاسی، عمیق‌تر شدن شکاف میان حاکمان و عموم مردم، نقصان دموکراسی و فساد اقتصادی از عوامل نگران کننده در منطقه قفقاز جنوبی به شمار میروند»^[۳۴]
د- رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای
علاوه بر سه کشور آذربایجان، ارمنستان و گرجستان، سه بازیگر منطقهای یعنی ایران، ترکیه و روسیه و دو بازیگر فرامنطقهای یعنی آمریکا و اتحادیه اروپا در قفقاز جنوبی ایفای نقش میکنند: ناتو و سازمان امنیت و همکاری اروپا، به دلیل حضور در حل بحران قرهباغ از طریق گروه مینسک نیز از دیگر بازیگران فعال در این منطقه هستند.
کشورهای قفقاز جنوبی از رقابت این قدرتها میتوانند بهرهبرداری کنند.
«رقابت ژئوپلتیک در قفقاز تهدیدی علیه امنیت سه کشور قفقاز جنوبی است اما فرصتی را نیز در اختیار آنان قرار میدهد تا منافع ملی خود را در این رقابت جست و جو کنند»^[۳۵]
فصل سوم
بررسی ابعاد نفوذ اسرائیل در جمهوری آذربایجان
مقدمه
پس از فروپاشی اتحاد شوروی، اسرائیل به منظور گسترش نفوذ در منطقه، روابط همه جانبه‌ای را با جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز برقرار کرده است سابقه روابط اسرائیل با جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز در سه دوره تاریخی مجزا قابل بررسی است.
الف) از زمان تأسیس اسرائیل تا قبل از روی کارآمدن گورباچف: در بیشتر این دوره شوروی موضعی خصمانه در قبال اسرائیل اتخاذ نموده و بالطبع جمهوری‌های منطقه که هیچگونه ارتباطی جز از طریق دولت مرکزی با جهان خارج نداشته‌اند نیز از هیچ رابطه‌ای با اسرائیل برخوردار نبودند.
ب) دومین دوره از روی کارآمدن گورباچف تا زمان فروپاشی شوروی ادامه داشته است. در این دوره، سیاست خارجی شوروی در قبال اسرائیل چرخش یافته و تا پایان سال ۱۹۹۱ سفیر بین طرفین مبادله می‌شد و به یهودیان روسیه اجازه داده می‌شد تا مهاجرت همگانی به اسرائیل داشته باشند.
ج) سومین مرحله با فروپاشی شوروی و استقلال جمهوریهای مشترک المنافع آغاز گردید. در این دوره اسرائیل به عنوان یکی از رقبای با نفوذ وارد صحنه رقابت منطقه‌ای گردید.^[۳۶]
عوامل متعددی توجیه کننده نفوذ اسرائیل در جمهوری آذربایجان هستند.
این عوامل به طور کلی به عوامل اقتصادی و امنیتی قابل تقسیم می‌باشند.
بهره‌گیری از منابع غنی انرژی جمهوری آذربایجان و نیز امکان دستیابی به بازار روبه رشد و پر مصرف این کشور در جهت صادرات کالا برای اسرائیل از عوامل اقتصادی توجیه کننده این نفوذ به شمار می‌روند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نزدیکی به مرزهای شمالی ایران، به عنوان بزرگترین دشمن اسرائیل مطلوبیت بسیاری را برای اسرائیل به همراه دارد. در این بین جمهوری آذربایجان نیز از گسترش روابط با اسرائیل استقبال می‌کند. که علت آن خواست این کشور در نزدیکی هرچه بیشتر به ایالات متحده و نیز امکان استفاده از تکنولوژی‌های مدرن اسرائیل در زمینه‌های گوناگون می‌باشد.
۳-۱- اهداف و انگیزه‌های اسرائیل در قفقاز جنوبی
اسرائیل تلاشهای گستردهای را برای نفوذ اقتصادی و سیاسی در این منطقه آغاز کرده است «اسرائیل سعی میکند از طریق روابط اقتصادی و تجارت، روابط سیاسی و دیپلماتیک خود را توسعه داده و به تدریج نفوذ استراتژیک خود را در منطقه افزایش دهد»^[۳۷]
اسرائیل با کمک گرفتن از عوامل داخلی و خارجی توانسته است حضوری پر رنگتر در این منطقه داشته باشد. «منظور از عوامل داخلی مجموعه امتیازها و ویژگیهایی است که اسرائیل در جمهوریهای منطقه از آنها برخوردار است»^[۳۸]
تأسیس شرکتهای تولیدی و صنعتی، فعالیت در بخش کشاورزی و به خصوص مدیریت آب در قالب طرح «آب کمتر، زمین بیشتر» اجرای فستیوالهای فرهنگی و قراردادهای نظامی، همان گونه که در فصلهای پیشین اشاره گردید، از عوامل داخلی تسهیل کننده نفوذ اسرائیل در منطقه قفقاز جنوبی و به ویژه جمهوری آذربایجان است. از عوامل خارجی نیز میتوان به گرایش جمهوریهای آذربایجان و گرجستان به آمریکا و به تبع آن میل و خواست روابط نزدیکتر با اسرائیل و نیز حمایت آمریکا از اهداف منطقهای اسرائیل اشاره کرد.
بهرهگیری از تبلیغات شدید علیه جمهوری اسلامی ایران با متهم کردن ایران به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای، اخلال در فرایند صلح خاورمیانه و حمایت از تروریسم، موجب شده است تا بستر مناسبی برای جهتدهی به افکار عمومی در منطقه به وجود بیاید.
اهداف اسرائیل در منطقه قفقاز جنوبی
پس از فروپاسی شوروی، بزرگترین مشکل جمهوریهای استقلال یافته، ضعف و رکود اقتصادی به شمار میرفت. این جمهوریها خواهان جذب سرمایهگذاران و کمکهای اقتصادی از هر جای ممکن بودند. رژیم صهیونیستی با بهره گرفتن از این موقعیت اهداف خویش را برای نفوذ در این مناطق به شرح زیر مشخص نموده است.
– بهرهگیری از منابع غنی انرژی (اسرائیل یک سوم نفت خود را از آذربایجان تأمین میکند)
– بازار بزرگ مصرف با جمعیتی در حدود ۷۰ میلیون نفر (قفقاز جموبی حدود ۲۰ میلیون نفر) فرصت مناسبی را برای صادرات کالا و دانش فنی به وجود میآورد.
– نزدیکی به مرزهای شمالی ایران به عنوان بزرگترین دشمن رژیم صهیونیستی
– بهرهبرداری از یهودیان این جوامع
– جلب حمایت این جمهوریها در مجامع بین المللی به طرفداری از رژیم صهیونیستی^[۳۹]
اسرائیل و جنبش صهیونیسم به منظور بسط حضور خود همواره سعی کرده‌اند از تمام رویدادها و تحولات جهان به نفع خود بهره‌برداری کنند که بهره‌گیری از تغییر و تحولات کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نمونه‌ای از آن است.
پس از نابودی نظام کمونیستی و فروپاشی این امپراطوری که به استقلال تعدادی از کشورهای مسلمان نشین آسیای مرکزی و قفقاز و رها شدن آنها از زیر سلطه شوروی انجامید، این کشورها مورد توجه اسرائیل قرار گرفتند.
بنابراین، این رژیم در ترسیم خطوط مورد نظر خود در منطقه، بویژه برای نفوذ هر چه بیشتر در این کشورهای تازه استقلال یافته، در زمینه‌های گوناگون به فعالیت پرداخت.
اهداف و انگیزه‌هایی که موجب شده است تا اسرائیل در میدان و عرضه رقابت بر سر نفوذ در منطقه آسیای مرکزی قفقاز تلاش نماید عبارتند از:
– ترس از دسترسی دشمنان اسرائیل در خاورمیانه به سلاحها و فن‌آوری هسته‌ای؛ بطوریکه «موساد» و «سیا» به دقت حرکات متخصصان انرژی هسته‌ای دولتهای منطقه را زیر نظر دارند.
– سرنوشت یهودیان منطقه آسیای مرکزی و قفقاز: یکی از انگیزه‌های اسرائیل برای برقراری روابط با کشورهای منطقه، ایجاد شبکه‌ای لازم در این کشورها برای خارج کردن یهودیان از منطقه در شرایط اضطراری است.
– تلاش برای جلب همکاری جمهوری‌های منطقه در مجامع بین‌المللی: در این زمینه جلب حمایت کشورهای منطقه در سازمانهای بین‌المللی برای کاهش فشار علیه اسرائیل و رفع بحران مشروعیت بین‌المللی آن، جلوگیری از تشکیل جعبه ضد اسرائیلی در منطقه، گسترش سطح تماس با کشورهای اسلامی و تامین مواضع دیپلماتیک یکنواخت کشورهای منطقه در مورد مناقشه اعراب و اسرائیل و فرایند صلح خاورمیانه، از انگیزه‌های دیگر اسرائیل می‌باشد.»
– ترویج تفکرات صهیونیستی: اسرائیل با بهره‌گیری از اقلیت یهودی ساکن در این جمهوریها، از آنان به عنوان اهرم نفوذ آن کشور در جهت منافع خود استفاده می‌کند.
– توسعه پیوندهای اقتصادی: گسترش روابط اقتصادی با کشورهای منطقه بویژه در بخش‌کشاورزی، آبیاری، مدیریت آب و کشت پنبه در سرلوحه اقدامات اسرائیل در منطقه قرار دارد. اسرائیل می‌کوشد از مجاری اقتصادی و تجارت، روابط سیاسی و دیپلماتیک خود را توسعه داده و به تدریج عمق استراتژیک خود را در منطقه افزایش دهد.
– تحکیم بیشتر روابط با آمریکا: به نوع روابط آمریکا و اسرائیل که از دید برخی از صاحبنظران گمان می‌رفت با حذف رقیب دوران جنگ سرد آمریکا، از نظر نظامی- سیاسی زیر سئوال رود، نه تنها خللی وارد نیامد، بلکه با شکل‌گیری روابط اسرائیل با جمهوری‌های منطقه و بستر خاورمیانه بزرگ، اهمیت اسرائیل برای آمریکا به عنوان متحد استراتژیک قوت بیشتری یافته است.^[۴۰]
گرچه اسرائیل، از فروپاشی شوروی که یکی از دشمنان استراتژیک اسرائیل محسوب می‌شد با خشنودی استقبال کرد اما با فدراسیون روسیه رابطه خوبی برقرار کرده است، هرچند به نظر می‌رسد اسرائیل بر سر تسلط بر آسیای مرکزی و قفقاز سه هدف خاص را نیز دنبال می‌کند:
۱) همجواری این منطقه با ایران از بعد استراتژیک برای اسرائیل دارای اهمیت ویژه است.
۲) تحت تاثیر قراردادن بعد عربی خاورمیانه و تبدیل آن به خاورمیانه برزگتری که به جای مرزهای شمالی ایران به مرزهای جمهوری‌های منطقه درروسیه متصل است.
۳) امکان بازگرداندن یهودیان مقیم در منطقه به اسرائیل^[۴۱]