ونگر فربرگ کیفیت زندگی را به عنوان آن دسته خصوصیاتی تعریف می‌کند که برای بیمار ارزشمند است و عامل احساس راحتی یا ادراک خوب بودن است و در راستای توسعه و حفظ منطقی عملکرد بدنی، هیجانی و عقلانی است به طوری که فرد بتواند توانایی هایش را در فعالیت‌های با ارزش زندگی حفظ کند (بابز^[۵۱] و همکاران، ۲۰۰۱).

بر طبق نظر خیلتاش و همکاران، کیفیت زندگی برداشت هر شخص از وضعیت سلامتی خویش و میزان رضایت او از این وضع می‌باشد (خیلتاش، آزیتا؛ منتظری، علی؛ نبوی، بهروز، ۱۳۸۵).

۱-۵-۱-۴ تعاریف مفهومی پنج عامل اصلی شخصیت

شخصیت در امتداد پنج بعد یا عامل اصلی شامل روان رنجورخویی، برون گرایی، تجربه پذیری، باوجدان بودن و توافق جویی توصیف می شود (کاستا و مک کرا^[۵۲]،۲۰۰۱،ص ۳۲۵).

روان رنجوری^[۵۳]به تمایل برای تجربه ی اضطراب، تنش، خودخوری، تکانشوری، تفکرغیرمنطقی، افسردگی و عزت نفس پاین اطلاق می شود.

برون گرایی^[۵۴]به تمایل برای مثبت بودن، قاطعیت، تحرک، مهربانی و اجتماعی بودن گفته می شود.

تجربه پذیری^[۵۵]عبارت است از تمایل به کنجکاوی، هنرنمایی، خردورزی،انعطاف پذیری، ‌روشن‌فکری و نوآوری.

توافق جویی^[۵۶](مطلوبیت) عبارت است از تمایل برای گذشت، مهربانی، سخاوتمندی، اعتمادورزی، همدلی، فرمانبرداری، فداکاری و وفاداری اطلاق می شود.

باوجدان بودن^[۵۷](وظیفه شناسی) عبارت است از تمایل به سازماندهی، کارآمدی، قابلیت اعتماد، خویشتن داری، پیشرفت گرایی، منطق گرایی و تعمق (کاستا و مک کرا، ۱۹۹۸، ص ۳۲۷و ۳۲۸ ).

۱-۵-۲ تعاریف عملیاتی

۱-۵-۲-۱ تعاریف عملیاتی ورزش ایروبیک

ایروبیک یعنی فعالیتی که عضلات بزرگ را به کار می‌گیرد حداقل ۱۲ دقیقه با حالت ریتمیک و موزون. در شرایطی که سرعت و شدت تمرین قابل تحمل است و نیاز بدن به استفاده از اکسیژن برای مدتی افزایش می‌یابد، این فعالیت انجام می‌گردد.

۱-۵-۲-۲ تعاریف عملیاتی شادکامی

در این پژوهش نمره ای است که افراد در پرسشنامه ۲۹ ماده ای شادی آکسفورد به دست آورده اند.

۱-۵-۲-۳ تعاریف عملیاتی کیفیت زندگی

در این پژوهش نمره ای است که افراد در پرسشنامه ۲۶ ماده ای کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت به دست آورده اند.

از نظر پزشکی، این ورزش سیستم قلب، عروق، تنفس را تعلیم می‌دهد و با سرعت و بازدهی بالا اکسیژن را می‌گیرد و به قسمتهای مختلف بدن می‌دهد، تنفس یکنواخت از دهان و بینی توأم انجام می‌شود و باعث تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن، کنترل قند خون، کنترل فشار خون و کم کردن وزن اضافی بدن خواهد شد. www.iranianasp.com

۱-۵-۲-۴ تعاریف عملیاتی پنج عامل اصلی شخصیت

ابعاد ‌پنج‌گانه شخصیت در این پژوهش به کمک نمره هایی که فرد در پاسخ به سوالات هر یک از بخش های روان رنجورخویی، برون گرایی، تجربه پذیری، باوجدان بودن و توافق جویی در فرم کوتاه پرسشنامه شخصیتی نئو که شامل ۶۰ سوال است، به دست آورده اند سنجیده شده است.

فصل دوم

ادبیات پژوهش

۲-۱ مقدمه

در این فصل ابتدا مبانی نظری متغیر های اصلی پژوهش (ایروبیک، شادکامی، کیفیت زندگی، شخصیت) بیان شده، سپس بازنگری پژوهش های مشابه انجام شده در داخل و خارج کشور مطرح می شود و در پایان، خلاصه و جمع بندی فصل ارائه می شود.

۲-۲ مبانی نظری

۲-۲-۱ ایروبیک

۲-۲-۱-۱ تاریخچه ایروبیک

بیش از چهل سال است که نوعی تمرین هوازی به نام ایروبیک یا حرکات موزون به شکل فزاینده در اکثر جوامع به ویزه در میان بانوان رواج پیدا ‌کرده‌است. در سال ۱۹۶۹ شخصی به نام جکی سورنسن^[۵۸] در آمریکا این فعالیت بدنی را ابداع کرد. او هنرمندی مشهور بود که عقیده داشت این روش تمرین هوازی بهترین روش برای دستیابی به آمادگی جسمانی مطلوب است. او این روش را جازر سایز^[۵۹] یا دنسرسایز^[۶۰] نامید، که اکنون به عنوان ایروبیک شناخته شده و شکل دیگری از حرکات موزون است.

ریشه این نوع ورزش به اجرای موزون محلی و سنتی جوامع اروپایی مربوط می­ شود. ‌به این ترتیب با وجود اینکه الگوی این ورزش از جوامع اروپایی گرفته شده است اما این ورزش به طور گسترده تری در ایالات متحده رواج پیدا کرد. اجرای حرکات بدنی در این رشته ورزشی با آهنگ­های شاد و ریتم دار انجام می­ شود. در واقع ضربه آهنگ در این نوع ورزش به عنوان راهنما برای شمارش تعداد و یا شدت حرکات بدنی است. با ضربه آهنگ، اجراکننده با روانی بیشتری حرکات را انجام می­دهد. به سبب آنکه اجراهای ایروبیکی به نوعی موجب توسعه و افزایش ظرفیت قلبی- عروقی و عضلانی و سوخت چربی­های اضافی بدن می­ شود، ورزشی پرجاذبه و پرطرفدار معرفی شده است. ایروبیک ورزش مردم پسندی است که تلفیقی از حرکات متنوع و موزون همراه با موزیک ‌می‌باشد. طبق آمار هر سال چهل میلیون نفر در کلاس­های گروهی ایروبیک شرکت می‌کنند و این ورزش جزء ششمین فعالیت ورزشی مورد پسند جهان است. هم اکنون این رشته ورزشی حدود سیزده سال است که در میان بانوان ایرانی رواج پیدا ‌کرده‌است و مسابقات آن در سطوح کشوری و برون مرزی برگزار شده است. اما در رده آقایان این رشته، رشته نوپایی است که هنوز قدمت آن به ده سال نرسیده است، اما روز به روز در حال گسترش است. با توجه به اینکه این رشته یکی از رشته­ های اصلی ورزش­های همگانی است، در نتیجه محدودیت سنی نداشته و تمام اقشار جامعه از قبیل کودکان، نوجوانان و بزرگسالان می ­توانند در این رشته ورزشی فعالیت کنند (کورش ویسی، ۱۳۸۸: ایروبیک، آموزش و فواید آن: بامداد کتاب، ص ۵).

۲-۲-۱-۲ معرفی و تعریف ایروبیک

۲-۲-۱-۲-۱ تعریف علمی ایروبیک

از نظر علمی ایروبیک یک نوع تمرین هوازی است. به فعالیت­های بالای دو دقیقه با مدت زمان زیاد و شدت نسبتا کم ایروبیک می‌گویند مانند دویدن، راه رفتن، شناکردن و … . ورزش ایروبیک مجموعه حرکات پیچیده و هماهنگی است که با موسیقی سنتی همراه است. از آنجا که مردم حرکات و فعالیت­های گروهی را می­پسندند، به کلاس­های ایروبیک مراجعه ‌می‌کنند و خود را با کارهای گروهی تطبیق داده و بیشتر از تمرین بدنی لذت می­برند (همان منبع، ص ۱۲).

۲-۲-۱-۲-۲ ایروبیک به چند گروه تقسیم می­ شود

های ایمپکت ایروبیک^[۶۱]: شامل حرکات قدیمی ایروبیک باجهش و پرش است، زیرا پاها کاملا از زمین فاصله دارند.این حرکات توسط یک رقصنده کانادایی ابداع شد. با اینکه روی تکنیک انجام می­شد اما متوجه شدند که باعث بروز صدماتی از قبیل زانو درد درد در ناحیه ساق پا و کشیدگی تاندون آشیل و کمردرد می­ شود.

علت فشار های روانی در ورزشکاران

فشار های روانی زمانی رخ می‌دهد که بین چیزی که تصور می کنید محیط از شما می‌خواهد و چیزی که تصور می کنید قابلیت انجام آن را دارید و زانی که نتیجه برای شما مهم باشد ، ناهماهنگی اساسی وجود داشته باشد . ‌بنابرین‏ فشار های روانی شامل ۳ عنصرند : محیط شما ، تصورات شما ، و پاسخ های شما ‌به این ها به صورت برانگیختگی ^[۷۲](که بدن و ذهن را تحریک می‌کند ) هنگامی که افراد فشار های روانی را تجربه می‌کنند به نوبه ی خود سعی دارند علت آن را پیدا کنند و معمولا محیط را مقصر می دانند «مربی بیش از اندازه مرا تحت فشار گذاشت » یا « هنگامی که چشمم به آن همه افراد افتاد وحشت کردم» مثال هایی هستند در معرض محیط به عنوان دلیل فشار روانی ، همه ما تمایل داریم وقایع محیط خود را دلیل بر فشار های روانی خود بدانیم و این به صورت یک تفکر خود کار درآمده ، ولی این درست نیست . در تعریف فشار های روانی ممکن است شما متمرکز شوید که چگونه تصورات در تجربه کردن فشار های روانی مهم هستند . درکل ، این محیط نیست که باعث تجربه کردن فشار های روانی می شود ، بلکه چگونگی درک ما از وقایع این تجربه را ایجاد می‌کند . یک ورزشکار هنگامی که چشمش به یک استادیوم پر از تماشاچی بیفتد ، می‌تواند فکر کند « چه فرصت بزرگی دست داده است تا به آن ها نشان دهم که چقدر خوب می توانم بازی کنم » در صورتی که یک بازیکن دیگر ممکن است فکر کند «چقدر خجالت آمیز خواهد بود اگر در مقابل این همه تماشاچی مرتکب اشتباهی شوم » . البته این همان استدیوم پر از تماشاچی است . در این جا واژه ی برانگیختگی مناسبتر از واژه ی روانی است ، چون برانگیختگی نه تنها به نیروی روانی با تحریک ذهنی یک فرد ، ارتباط دارد ، بلکه به تحریک فیزیولوژیکی و رفتاری شخص نیز مرتبط است (همان منبع) .

جدول ۲-۲ : بسیاری از تغییرات فیزیولوژیکی ، روانی و رفتاری افراد را که در هنگام داشتن فشار های روانی ، رخ می‌دهد ، خلاصه ‌کرده‌است زمانی که به دنبال درک چگونگی کنترل فشار های روانی هستیم ، نیاز داریم که تمام تظاهرات فشار های روانی را در نظر بگیریم .

فیزیولوژی (الف)

روانشناختی (ب)

رفتاری (ج)

افزایش ضربان قلب

افزایش فشار خون

افزایش تعریق

نگرانی

احساس در هم شکستگی

ناتوانی در تصمیم گیری

احساس گم گشته بودن

تند صحبت کردن

ناخن جویدن

‌پا زدن به زمین

افزایش فعالیت امواج مغزی

ناتوانی در هدایت کردن توجه

احساس کنترل نداشتن

انقباض عضله

قدم زدن

افزایش اتساع مردمک چشم

احساس متمایز بودن

محدود شدن توجه

اخم کردن

افزایش چشمک زدن

خمیازه کشیدن

لرزیدن

بریده ، بریده شدن صدا

افزایش تنفس

کاهش جریان خون در پوست

افزایش تنش عضلانی

افزایش اکسیژن مصرفی

خشک شدن دهان

تکرار ادرار

افزایش هورمون ادرنالین

افزایش تنفس

کاهش جریان خون در پوست

افزایش تنش عضلانی

افزایش اکسیژن مصرفی

خشک شدن دهان

تکرار ادرار

افزایش هورمون ادرنالین

تعریف فشار های روانی به ما می‌گوید که فشار های روانی نتیجه افکار منفی فرد و تغییرات در برانگیختگی هنگام پاسخ به محیط است . البته دو نوع فشار روانی وجود دارد اما آنچه مهم است این است کدامیک از دو حالت اول اتفاق می افتد : افکار منفی یا تغییر در برانگیختگی (مک کی ، دیویس و خنینگ ، ۱۹۸۱ ، ترجمه خیبری ، ۱۳۸۶ ) . این دو فرمول را به صورت زیر و با توجه به شکل ۱-۲ نشان داده‌اند .

فرمول ۱ فشار های روانی

محرک های محیطی برانگیختگی افکار منفی = فشارهای روانی

(E ) (A) (NT) S

در فرمول ۲ فشارهای روانی

محرک طبیعی افکار منفی برانگیختگی = فشارهای روانی

(E) (NT) (A) S

فرمول شماره ۱ فشار های روانی

شمار وارد رختکن ورزشگاه می شوید ، جایی که برای بسیاری از مسابقات مهم آماده می شدید (E محرک های طبیعی ) به محض وارد شدن به یک باره احساس تنش در عضله می کنید ، ضربان قلب شما سریع تر می زند ، کف دست شما مرطوب می شود (دلشوره دارید ) و فکر شما با افکار گذشته مشغول است (A برانگیختگی ) شما از طریق به خاطر آوردن لحظات قبل از مسابقات گذشته که چه قدر فشار روانی داشتید ، این احساسات را برای خود توجیه می کنید (NT افکار منفی ) . شما افزایش برانگیختگی را در این مثال تجربه کردید ، نه برای این که رختکن به خودی خود برای شما تهدید کننده بود ، بلکه شما بین افزایش برانگیختگی و این محل در گذشته رابطه بسیار قوی به وجود آورده اید .

فرمول شماره ۲ فشار های روانی

اکنون لحظات قبل از مسابقات است و شما حزیف را می بینید که سر خود را گرم می‌کند (E) با خود فکر می‌کند که امکان ندارد بر او غلبه کنم و تصویر تحقیر شدن تماشاچیان در ذهن شما به وجود می‌آید (NT) .

سپس احساس می کنید ضربان قلب شما سریع تر شده است ، هورمون آدرنالین ترشح می شود ، زانوها به لرزه درمی آیند ، عضلات گردن و قسمت بالای پشت شما سفت شده اند و ذهن شما از یک فکر به فکر دیگر در جست و خیز است و در همان حال به شدت موقعیت را تجربه می کنید (A ) . در فرمول شماره ۲ فشار های روانی ، افکار منفی برافزایش برانگیختگی مقدم است ، در حال که در فرمول شماره ۱ فشار های روانی ، اول امواج برانگیختگی اتفاق می افتد و بعد افکار منفی به دنبالش می‌آید .

سه راه برای تنظیم فشار های روانی

تمام روش های تنظیم فشار های روانی برای کم کردن فشار های روانی دست کم ۳ راه را به کار می گیرند .

با توجه به شکل ۱-۲ می توان فقط ۳ متغیر را ملاحظه کرد ، محیط ، برانگیختگی و افکار منفی بزرگترین تصمیم گیری در این باره این است که تکنیک های جسمانی را برای کمک به ورزشکاران خود به کار برید یا تکنیک های شناختی را . اگر فشار های روانی به شکل فرمول ۱ حادث می شود :

E A NT =S))

تکنیک های جسمانی بهتر است . اگر فشار های روانی به شکل فرمول ۲ حادث می شود :

E NT A =S))

حجم انبوهی از تحقیقات در زبان های مختلف و با ابزارها و نمونه های متفاوت، اصلی بودن این پنج عامل را تأیید کرده و نشان داده‌اند که پنج عامل مذکور از اعتبار همگرا و تفکیکی بین ابزار و ناظر، به خوبی برخوردارند و طی تحول فرد نیز نسبتاً پایدار می مانند. هر کدام از عامل ها، یک بعد هستند، نه یک گونه یا نوع (مانند تیپ های شخصیت)؛ بدین معنا که تفاوت افراد در هر بعد و مؤلفه، تفاوتی کمی و درجاتی است. در این مدل، هر عامل از شش مؤلفه تشکیل شده است، که به صفات مختلف تحت پوشش آن عامل اشاره دارند (پروین و جان، ۱۹۹۹).

مدل پنج عاملی شخصیت، یک نتیجه گیری تجربی درباره ی متغیرهای صفات شخصیت می‌باشد. این پنج عامل، نه تنها در مقیاس های رتبه ای همسالان (توبس وکریستال، ۱۹۹۲) وجود دارند، بلکه در ویژگی های توصیفی (سوسیر^[۷۱]،۱۹۹۷)، در پرسشنامه اندازه گیری نیازها و انگیزش ها (کاستا و مک کری،۱۹۹۸)، در مقیاس های تخصصی^[۷۲] کالیفرنیا (لینیگ^[۷۳]، ۱۹۹۴) و در مجموعه علایم اختلالات شخصیت (کلارک^[۷۴] و لیوسلی^[۷۵]،۱۹۹۴)، بیشتر روان شناسان، واژه ی شخصیت را آن چیزی معنی کردند که توسط مدل پنج عاملی خلاصه شده است. این مدل، سودمندی زیادی در زمینه وحدت بخشی و انسجام بخشیدن به مفاهیم و اندازه گیری های گوناگون داشته است.

تحقیقاتی که با مدل پنج عاملی مرتبط می‌شوند، جمعیت های گوناگون را در بر می‌گیرد، (مک کری، کوستا، و همکاران، ۱۹۹۸) و غالباً دوره های متعدد زندگی را تحت پوشش قرار می‌دهند (کاستا و مک کری،۱۹۹۲). همچنان که کارلسون^[۷۶] (۱۹۸۴) پیش‌بینی کرده بود، از این راهبردهای تحقیقی گوناگون، نتیجه های مهمی به دست آمده است. ‌بنابرین‏ یافته ها، مدل پنج عاملی همانند «درخت کریسمسی می‌باشد که پایایی، اعتبار، تغییر ناپذیری در بین فرهنگ ها و سودمندی در پیش‌بینی، تزئینات زیبای آن هستند» (کاستا و مک کری، ۱۹۹۳).

از این پنج عامل، دو عامل برونگرایی و توافق پذیری به صفات شخصیتی دارای ماهیتی بین شخصی مربوط هستند. عامل وجدانی بودن، اساساً صفات رفتاری هدف گرا و نیز کنترل تکانه ها به شکلی جامعه پسند را در بر می‌گیرد. در عامل روان رنجورخویی، پایداری هیجانی در برابر گستره ای از هیجانات منفی مانند، غم، تحریک پذیری، تنش عصبی، و … قرار می‌گیرد و عامل باز بودن به تجربه نیز، به گستردگی، عمق، پیچیدگی وجوه فکری، ذهنی، و تجربیات فرد مربوط است(کاستا و مک کری، ۱۹۹۳).

اگر چه مدل پنج عاملی یک نظریه شخصیت نیست، مک کری و جان (۱۹۹۲) اصول اساسی نظریه صفات را تأیید کردند، که افراد می‌توانند با الگوهای نسبتاً با دوام از افکار، احساسات و اعمال مشخص شوند. صفات می‌توانند به طور کمی ارزیابی شوند. هزاران مطالعه شخصیت اندازه گیری های و وجود صفات شخصیت را تأیید می‌کنند.

ویژگی های پنج گانه ای که به کمک تحلیل عاملی به دست آمده اند، هیچ چشم انداز نظری خاصی را نشان نمی دهند و در واقع بیش از آن که جایگزینی برای نظریات پیشین باشند، چهارچوبی برای تلفیق و یکپارچه سازی نظام های مختلف توصیف شخصیت فراهم می‌کنند. بدین شکل این طبقه بندی صفات می‌تواند نقطه ی آغازی برای جمع‌ آوری داده ها و نظریه پردازی در باب شخصیت باشد. یک نظریه، با سازمان دادن به داده ها و یافته ها، داستانی منسجم بیان می‌کند و از این راه به تبیین برخی پدیده ها می پردازد (کاستا و مک کری، ۱۹۹۳).

روان شناسان مختلف رویکردهای متعددی در رابطه با پنج عامل بزرگ و مؤلفه های آن ها اتخاذ کرده‌اند. برای مثال طرفداران نظریه تحلیلی- اجتماعی، مانند، هوگان^[۷۷](۱۹۹۶)، معتقدند که صفات شخصیت، ساختارهایی عصب- روان شناختی در انسان‌ها نیستند، بلکه «مقولاتی هستند که افراد برای ارزیابی یکدیگر به کار می‌برند، و میزان منزلت و مقبولیت فرد نزد دیگران را آشکار می‌سازند». به نظرهوگان پاسخهای اشخاص به پرسشنامه های شخصیت، نه توصیفاتی حقیقی از خود، بلکه نوعی راهبردهای معرفی خود هستند. طرفداران نظریات بین شخصی، به ویژه ویگینز^[۷۸] و ترپنل^[۷۹] به تبعیت از سالیوان^[۸۰] معتقدند که، جایگاه شخصیت نه در افراد، بلکه در الگوهای روابط بین شخصی، قراردارد. این نظریات، در حقیقت واکنشی بودند به افراط کاریهایی که در نظریات صفات، در دهه۱۹۷۰ به وجود آمد. در مقابل، به اعتقاد مک کرا و جان (۱۹۹۲)، اگر چه مدل پنج عاملی، نظریه ای در باب شخصیت نیست، اما به طور تلویحی بر نظریه صفات مبتنی است.

بنا بر نظریه صفات، افراد را می توان در قالب الگوهای نسبتاً پایدار تفکر، احساس، و اعمال توصیف نمود و آن ها را در قالب برخی صفات که نوعی ثبات بین موقعیتی دارند، اندازه گیری نمود. در نتیجه، آن ها این ادعای کلدبرگ^[۸۱]و سوسیر (۱۹۹۶) که، «رویکرد لغوی ما شکلی از نظریه ی صفات نیست» و کم ارزش دانستن دیدگاه صفات، از سوی نزدیک ترین روان شناسان به مدل پنج عاملی را عجیب می دانند. این روان شناسان، تنها به سطح فنوتیپ شخصیت توجه می‌کنند و حتی این فرض را نمی پذیرند که صفات شخصیت، به ویژگی های پایدار در طول زمان اشاره دارند ( کاستا و مک کری،۱۹۹۹).

به نظر کاستا و مک کرا، نظریه های فوق تا حدی تنگ نظرانه اند، زیرا با توجه به شواهد مربوط به ارثی بودن صفات شخصیت، می‌توانیم نوعی ثبات و ساختار زیستی و در نتیجه نقشی علی برای آن ها قائل شویم. همین امر اساس تفاوت رویکرد آن ها با سایر رویکردها به پنج عامل است. نظریه آن ها با تکیه بریافته‌هایی که ارثی بودن عامل ها را نشان می‌دهند و از وجود زیر بنای زیستی برای آن ها حکایت دارند، نتیجه می‌گیرد که این عوامل باید از ساختارها و فرایندهایی زیستی، مانند موقعیت خاص ژن ها، برخی مناطق مغزی (مثلاً، بادامه)، برخی انتقال دهنده های عصبی، هورمون ها و غیره سرچشمه گرفته باشند (جان و سریواستاوا، ۱۹۹۹).

۳-۲٫ ابعاد مختلف شخصیت و بیمار مبتلا به سرطان

امروزه سرطان، به عنوان یک مشکل بزرگ سلامت عمومی به شمار می‌آید. سرطان، فشار روانی زیادی را به وجود می آورد و می‌تواند به طور معناداری بر کیفیت زندگی و تقریباً هر جنبه از زندگی فرد آسیب برساند (رحیمیان بوگر، ۱۳۸۶). سرطان، به عنوان یک بیماری مزمن، شروعی آرام و تدریجی داشته و برای مدتی طولانی و نامشخص ادامه می‌یابد. از این رو، بررسی عوامل روان شناختی مؤثر در بروز این بیماری که می‌تواند قبل و بعد از ابتلا به آن نقش داشته باشند، از اهمیت بسزایی برخوردار هستند. دسترسی به منابع مناسب در فرد مبتلا به سرطان، بر سازگای با بیماری اثر می‌گذارد. در این میان، منابع فردی، شامل، عوامل شخصیتی و مهارت های مقابله ای و منبع کنترل از جمله عوامل مهم به شمار می‌روند. بیماران دارای منابع فردی غنی تر، در مقایسه با بیماران دارای منابع فردی ضعیف تر، وضعیت جسمی و روان شناختی بهتری دارند (وایلر و هانتیکاینن،۲۰۰۵).

اﻋﻢ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﺎم ﮐﺸﻮر ﺳﺎزﻧﺪه واﮐﻨﺶ ﻣﺜﺒﺖ و ﯾﺎ ﻣﻨﻔﯽ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﮐـﺸﻮر، ﻧـﻮع ﮐـﺎﻻ و ﺗﺼﻮری ﮐﻪ از ﺷﺮﮐﺖ و ﻧﺎم ﺗﺠﺎری او وﺟﻮد دارد ﺑﺮ ﺗﺼﻮر ﻣﺸﺘﺮی ﺗأﺛﯿﺮ ﺧﻮ اﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ . ﻣـﺼﺮف ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺗﺠﺎرب، ﺷﻨﯿﺪه ﻫﺎی ﺧﻮد در ﻣﻮرد اﺳﻄﻮره ها و ﮐﺎﻻﻫﺎ وﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻠﯿـﺸﻪ ای ﺑﺮﺧﻮرد ﮐﻨﻨﺪ. آﻧﻬﺎ در ﻣﻮرد ﺑﻌﻀﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ و ﮔﺮوه ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺧﺎص ﺑﻪ ﺷـﺪت ﭼﻨـﯿﻦ ﻗـﻀﺎوﺗﯽ دارﻧـﺪ ﻣـﺜﻼ می ﮔﻮﯾﻨﺪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﭼﺎی اﻧﮕﻠﯿﺲ، ﻋﻄﺮ ﻓﺮاﻧﺴﻪ،اﺑﺮﯾﺸﻢ چین و ﻏﯿﺮه چرم اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ، ﺻﻨﻌﺖ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ژاﭘﻦ و غیره. در ﻣﻮرد ﮐﺸﻮر ﻫﺎ ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻟﺤﺎظ ﮐﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﯾﺎ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪن ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﯾـﺎ در ﺣـﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻠﯿﺸﻪ ای ﻗﻀﺎوت ﻣﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﻗﻀﺎوت ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آن ﮐﺸﻮر و ﯾﺎ آن ﮐـﺎﻻ ﻧﯿـﺴﺖ بلکه عمد تا ﻧﺎﺷﯽ از ادراﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﮐﯿفیت ﺧﻮب ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه در آن ﮐـﺸﻮر در ذﻫـﻦ ﺗـﺪاﻋﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد . ﻣﺜﻼ ﺗﺼﻮر ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﮐﯿﻔﯿﺖ را دارﻧﺪ. ﻣﻤﮑﻦ اﺳـﺖ اﯾـﻦ ﻣـﺴﺌﻠﻪ ﻋﻤﻮﻣﯿﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﻓﻨﯽ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ادراﮐﯽ ﮐﻪ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪه ﻧﺴﺒﺖ به کالای ساخته شده ﺷﺪه در ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﮐﻤﺘﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﯾﺎ ﺗﺎزه ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪه ﭘﯿﺪا می‌کند منفی ﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺳﺎﺧﺖ ﺧﺎرج را ﺑﺮ ﮐﺎﻻﻫﺎی داﺧﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ اﻟﺒﺘﻪ در ﺗﻌﻤﯿﻢ ﻣﻮارد ﻓـﻮق اﺳﺘﺜﻨﺎﻫﺎﯾﯽ ﻫﻢ وﺟﻮد دارد اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻧﺎم ﮐﺸﻮر ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺮ ذﻫﻨﯿﺖ اﻓﺮاد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﯾـﺎ ﻧﺎم ﺗﺠﺎری ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﮐﻪ اﺧﯿﺮا اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﻧﺶ ﺑﯿـﺸﺘﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻧﺎم ﮐﺸﻮر ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺷﺮﮐﺖ ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﮐـﺎﻻ و اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ زﯾﺮا ﻧﮕﺮش ﻣﻨﻔﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﮐـﺸﻮر ﺳـﺎزﻧﺪه ﮐﺎﻻ ﺑﺮ ﺗﻮﻓﯿﻖ وﯾﺎ ﻋﺪم ﺗﻮﻓﯿﻖ ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻬﻤﯽ دارد و ﺑﺮای ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪن ﺑﺮ آن ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣـﻮﺛﺮ ﺿﺮورت دارد(ﮐﺎﺗﺌﻮرا و گراهام،۳۸۷،۱۳۸۳ ).

۲-۱-۴) ارزش ویژه برند

نقش برند و ایجاد آن طی ۲ دهه گذشته تغییر اساسی ‌کرده‌است. هر چه دهه ۱۹۸۰ با افزایش همه جانبه ابتکارات مربوط به ایجاد ارزش ویژه برند همراه بود، اما دهه ۱۹۹۰ را می توان زمان سقوط این مفهوم دانست (بلو و هلبروک، ۱۹۹۵: ۱۲۵). از سال ۱۹۸۷، زمانی که مفهوم ارزش ویژه برند توسط ارزش گذاری مالی برند باب شده بود، شرکت ها در تلاش برای ایجاد و حفظ صورت اولیه ارزش ویژه وفاداری به آن بوده اند. هر چند تعداد بیشتری از شرکت ها به اهمیت گسترش و حفظ وفاداری به برند برای تضمین بازدهی طولانی مدت پی برده اند، اما امروزه به دلیل محیط رقابتی موجود ایجاد و حفظ مشتریان وفادار بسیار سخت شده است (اشوبناچلر و دیگران، ۲۰۰۴: ۴۸۸). در گذشته، ارزش ویژه برند از جنبه مالی و بر اساس قیمت، سود ناخالص، سود و غیره سنجیده می شدند . تعریف ارزش ویژه برند از دهه ۱۹۹۰ به خاطر تغییرات در استاندارد بین‌المللی حسابداری تغییر ‌کرده‌است، استاندار حسابداری ارزش مالی سرمایه های معنوی را گزارش می‌دهد (چن، ۲۰۰۷: ۲۴۸). از آن زمان به بعد، تحقیق بر ارزش ویژه غیر مالی برند متمرکز شده است.

مفهوم ارزش ویژه برند به شکل های گوناگون و برای اهداف مختلف تعریف شده اند. ارزش ویژه برند، ارزش قابل توجه موجود در یک برند شناخته شده به طوری که مصرف کنندگان حاضرند برای آن کالا مبلغ بیشتری نسبت به کالایی با همان سطح کیفیت اما برند متفاوت بپردازند (بلو و هالبروک، ۱۹۹۵: ۱۲۵). کلر (۱۹۹۳) ارزش ویژه مبتنی بر مشتری را اینگونه مجسم کرد: اثر متمایز شناخت برند بر واکنش مصرف کننده نسبت به اقدامات بازاریابی برند. ارزش ویژه برند مبتنی بر مشتری زمانی رخ می‌دهد که مصرف کننده برند را می شناسد و تداعی مثبتی ‌در مورد ان در ذهن خود دارد. در سال ۱۹۸۹ انجمن علمی بازاریابی، ارزش ویژه برند را این چنین تعریف ‌کرده‌است: ارزش از دید مشتریان و اعضا کانال توزیع هم به عنوان یک دارایی مالی و هم مجموعه ای از تداعی ها و رفتارهای مطلوب به حساب می‌آید. بر اساس تعاریف فوق، ارزش ویژه با توجه به اسم و نام برند افزایش می‌یابد. لسر و دیگران (۱۹۹۵) ارزش ویژه برند را اینگونه تعریف می‌کند: «افزایش ارزش و فایده ادراک شده که یک برند در محصولی ایجاد می‌کند، به طور کلی، برداشت مشتری از برتری یک محصول است که آن برند را از دیگر برندها متمایز می‌سازد. (لسر و دیگران، ۱۹۹۵: ۱۱).

ارزش ویژه برند موقعی اتفاق می افتدکه برند کاملاً شناخته شده و در ذهن مشتری علاقه و وابستگی خاصی به آن وجود دارد. در ادبیات موجود ارزش ویژه برند ‌بر اساس مفاهیم مختلفی تعریف شده مانند دانش برند شامل آگاهی و انجمن برند،دارایی های خاص برند مانند کیفیت اداراک شده، وفاداری برند و انجمن برند،حالت های نگرشی و منافع روبه افزایش،علی رغم اشکال مختلف تعاریف ارزش ویژه برند ، کلر و آکر هر دو ارزش برند را دارای ابعاد مختلفی می دانند که باعث ایجاد ارزش هایی می‌شوند که برند باید برای مشتریان خود فراهم کند. ایجاد ارزش برند قوی شامل مراحلی است که باید گام به گام صورت گیرد. موفقیت در هر مرحله بستگی به موفقیت در مرحله قبلی دارد. این مراحل از هویت برند شروع شده و بعد از پاسخ ها در نهایت به روابط منجر می شود (روی و چائو،۲۰۱۱ : ۲۷۲).

از دیدگاه مالی ارزش ویژه برند،تأکید دارد که برند،نام و دارایی است که برای سازمان دارای ارزش می‌باشد چون می‌تواند در آینده جریان نقدی را و سود ایجاد کند. از دیدگاه مشتری ارزش ویژه برند دارای شاخصه هایی مانند عملکرد بهتر محصول،کاهش ریسک ، هزینه کمتر و تصویر برند مثبت می‌باشد. ارزش ویژه برند بیانگر ارزش ارائه شده به مشتری می‌باشد و می‌تواند به عنوان کل مطلوبیتی که مشتری از مصرف برند به دست می آورد تعریف شود. از دیدگاه شرکت ارزش ویزه برند دارای کاراکتر هایی مانند ریسک مالی کمتر،افزایش جریان نقدی،افزایش قدرت استقراض،ایجاد موانع برای ورود به صنعت و در نهایت هزینه های کمتر توزیع و بازار یابی برای حفظ تصویر برند می‌باشد( مراد و دیگران ، ۲۰۱۱ : ۴۰۵).

زمانی که بازاریابان از واژه ارزش ویژه برند استفاده می‌کنند تمایل به تفسیر کردن توصیف برند و یا قدرت برند را دارند. توصیف برند یا قدرت برند چیز هایی هستند که به ارزش ویژه برند مشتری محور مربوط می‌شوند. این زنجیره ارزش در شکل زیر مشخص است.

شکل۲-۳) زنجیره ارزش ویژه برند (حیدرزاده و همکاران،۱۳۹۰)

۳٫۳٫۲- موافقت نامه ها مربوط به جلوگیری از آلودگی دریایی

شماری از موافقت نامه های بین‌المللی برای پیشگیری از آلودگی دریایی که در بردارنده‌ی برخی مقررات ‌در مورد زباله های خطرناک و دیگر زباله ها هستند، نسبت به مقررات وضع شده در کنوانسیون باسل حالت تکمیل کننده دارند. مقررات این موافقت نامه ها به صورت خاص به بحث تخلیه‌ی زباله ها در اقیانوس نمی پردازد و مقررات گذاری نمی کند. در محیط زیست دریایی، تخلیه و نشت زباله ها هم در دریای آزاد و هم در مناطق ساحلی مشکلات جدی ایجاد ‌کرده‌است. موافقت نامه های موجود قواعدی را برای بررسی مشکلات زباله ها و دیگر منابع آلودگی دریایی وضع کرده‌اند. از جمله‌ این اسناد بین‌المللی می توان به کنوانسیون بین‌المللی مربوط به دخالت در آب های آزاد در موارد تلفات ناشی از آلودگی نفتی، کنوانسیون بین‌المللی برای پیشگیری از آلودگی ناشی از کشتی ها، کنوانسیون مربوط به پیشگیری آلودگی دریایی از طریق تخلیه ی زباله ها و دیگر مواد (کنوانسیون تخلیه‌ی لندن)، کنوانسیون ملل متحد ‌در مورد حقوق دریاها، کنوانسیون بین‌المللی ‌در مورد آمادگی، پاسخ و همکاری آلودگی نفتی و پروتکل سال ۲۰۰۰ آن ‌در مورد آمادگی، پاسخ و همکاری برای حوادث آلودگی از طریق مواد سمی و خطرناک. کنوانسیون تخلیه ی لندن که در بالا ذکر شد، یکی از این اسناد است که در ادامه در بخش زیر بررسی خواهد شد. بررسی این کنوانسیون قابلیت کاربرد موافقت نامه های پیشگیری آلودگی دریایی را برای مقررات گذاری در حوزه مدیریت زباله های خطرناک و دفع آن ها نشان می‌دهد.

۳٫۳٫۳-کنوانسیون ‌در مورد جلوگیری از آلودگی دریایی از طریق تخلیه ی فاضلاب ها و دیگر مواد (کنوانسیون تخلیه‌ی لندن)

یکی از مسائل کلیدی مربوط به زباله ها که در کنوانسیون باسل به آن پرداخته نشده است، تخلیه‌ی زباله ها در دریاهای آزاد و مناطق ساحلی است. این مسئله، موضوع کنوانسیون پیشگیری آلودگی دریایی از طریق تخلیه‌ی زباله ها و دیگر مواد است که در سال ۱۹۷۲ تصویب گردید. این کنوانسیون در سال ۱۹۷۵ لازم الاجرا شد. هدف کنوانسیون تخلیه لندن جلوگیری از آلودگی دریایی از طریق تخلیه‌ی زباله و منابع گوناگون دیگری از جمله آلودگی ناشی از هوا است. در ارتباط با زباله های خطرناک، بند چهارم از کنوانسیون لندن تخلیه‌ی چنین زباله هایی را در همه‌ محیط زیست های دریایی از جمله دریاهای آزاد و آبهای ساحلی ممنوع می‌کند. کنوانسیون لندن هر گونه تخلیه‌ی زباله ها در محیط زیست دریایی را به جز مواردی که در پیوست کنوانسیون فهرست شده است ممنوع ‌کرده‌است^[۳۹]. زباله های خطرناک که تخلیه ی آن ها در محیط زیست دریایی به طور کل ممنوع است شامل زباله های حاوی جیوه، ترکیبات ارگانوکلورین، پلاستیک ها و همچنین زباله های رادیو اکتیو می شود که جزو کنوانسیون باسل نیستند.

کنوانسیون تخلیه‌ی لندن در بردارنده‌ی یک مکانیسم اجرایی بین‌المللی برای تضمین ممنوعیت های وارده بر تخلیه‌ی زباله های خطرناک توسط این کنوانسیون نیست. با این وجود، این کنوانسیون اعضای خود را در مواد ۴ و ۷ و دیگر مقررات خود ملزم ‌کرده‌است تا قوانین، اصول و مقرراتی در سطح ملی برای اجرای این کنوانسیون وضع کنند. اعضا در قوانین ملی خودشان ملزم به ممنوع کردن تخلیه‌ی زباله های خطرناک در مناطق ساحلی و آب های آزاد هستند. علاوه بر این، اعضا ملزم به در نظر گرفتن مجازات هایی برای نقض قانون در این زمینه هستند. برای مثال، یک عضو می‌تواند قوانین داخلی را به گونه ای وضع کنند که کشتی هایی که در دریاهای آزاد اقدام به تخلیه‌ی زباله های خطرناک می‌کنند از بالا بردن پرچم ها یشان جلوگیری کنند و همچنین جریمه های نقدی یا مجازات زندان برای آن ها در نظر بگیرد.

همچنین اعضا بر اساس ماده ۴ ملزم هستند تا به صورت مداوم آبهای ساحلی خود را برای تعیین اینکه آیا تخلیه‌ی زباله ای صورت گرفته است با خیر مورد ارزیابی قرار دهند تا در صورت وجود این موضوع، اقدامات جبرانی مناسبی انجام دهند.

کنوانسیون تخلیه لندن همچنین قواعد الزام آوری در خصوص مسئولیت و جبران خسارت برای خسارت ناشی از تخلیه زباله های خطرناک در محیط زیست دریایی وضع ‌کرده‌است. در این ارتباط، ماده ۱۰ از کنوانسیون اعضا را ملزم می‌کند تا قواعد و رویه هایی در سطح ملی برای ارزیابی مسئولیت برای خسارت ناشی از تخلیه زباله های ممنوع در محیط زیست دریایی، ایجاد کنند. برای مثال؛ قواعد داخلی می‌تواند در موردی که تخلیه‌ی زباله های خطرناک در محیط زیست دریایی به وسیله بیش از یک واحد تولیدی صورت گیرد مسئولیت مشترک را در نظر بگیرد.

پروتکل ۱۹۹۶ کنوانسیون تخلیه لندن در نظر دارد تا جایگزین کنوانسیون شود. این پروتکل در تاریخ ۲۴ مارس ۲۰۰۶ لازم الاجرا شد و در حال حاظر ۳۹ کشور ‌به این پروتکل پیوسته اند. این پروتکل هر دو اصل احتیاط و اصل پرداخت آلوده کننده را تصویب ‌کرده‌است. رویکرد اصل احتیاطی مبتنی بر یافتن راه حلهایی برای منابع زمینی آلودگی دریایی و تشویق اعضا بر جلوگیری از تولید زباله است.

۳٫۴- اسناد منطقه ای ‌در مورد فاضلاب خطرناک

۳٫۴٫۱- کنوانسیون باماکو در ممنوعیت واردات به آفریقا و کنترل جابجایی فرامرزی و مدیریت فاضلاب‌های خطرناک در درون افریقا

کنوانسیون باسل موجبات توسعه شماری از دیگر کنوانسیون های موجود در سطح منطقه ای مربوط به زباله های خطرناک را فراهم کرد. همچنین کنوانسیون باسل موجب اصلاح برخی از کنوانسیون های موجود منطقه ای در خصوص مدیریت محیط زیستی به منظور درنظر گرفتن مقرراتی در حوزه زباله های خطرناک شد. ماده ۱۱ از کنوانسیون باسل اعضا را تشویق می‌کند تا برای کمک به دستیابی به اهداف کنوانسیون باسل موافقت نامه های دوجانبه، چندجانبه و منطقه ای ‌در مورد زباله های خطرناک را اجرایی کنند در نتیجه کنوانسیون باماکو ۱۹۹۱ ‌در مورد ممنوعیت واردات به آفریقا و کنترل جابجایی فرامرزی و مدیریت زباله های خطرناک در درون آفریقا (کنوانسیون باماکو) توسط ‌دولت‌های‌ آفریقای برای بررسی جنبه‌های مشخصی از مشکلات زباله های خطرناک که کنوانسیون باسل آن ها را بررسی نکرده بود تصویب شد. کنوانسیون باماکو در سال ۱۹۹۸ لازم الاجرا شد و دبیرخانه آن با دبیرخانه اتحادیه آفریقایی است.